BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN XUÂN DŨNG

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA KỸ THUẬT CHUYỂN GEN RNAi
ĐỂ TẠO D NG
VI U

HẢ

N Dendrobium CÓ KHẢ N NG

HÁNG

VÀNG Cymbidium mosaic virus)

LUẬN ÁN TIẾN Ĩ NÔNG NGHIỆP

TP. HỒ CHÍ MINH- 2017
i


MỤC LỤC
Trang
LỜI C

ĐO N ...................................................................................................... i


iv


1.3.3.3. Cơ chế chuyển gen qua trung gian Agrobacterium tumefaciens ................13
1.3.3.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển gen qua trung gian vi khuẩn
Agrobacterium tumefaciens ở hoa lan ..........................................................14
1.4. Sự can thiệp RNA (RNAi) và vai trò của nó trong chọn giống cây trồng ........... 19
1.4.1. Lịch sử phát hiện RNAi ..................................................................................20
1.4.2. Cơ chế của RNAi ............................................................................................23
1.4.3. Sự khởi đầu và khuếch đại tín hiệu RNAi ......................................................25
1.4.4. Sự di chuyển của các tín hiệu RNAi ...............................................................27
1.4.5. Mối liên hệ giữa virus gây bệnh cây trồng và RNAi ......................................29
1.4.6. Vai trò của RNAi trong chọn giống cây trồng kháng virus ............................30
CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.......................36
2.1. Nội dung nghiên cứu .............................................................................................. 36
2.1.1. Vật liệu nghiên cứu .........................................................................................36
2.1.2. Nội dung nghiên cứu .......................................................................................39
2.2. Phương pháp nghiên cứu........................................................................................ 40
2.2.1. Xây dựng quy trình chuyển gen vào lan Dendrobium Sonia ..........................40
2.2.1.1. Xác định các điều kiện thích hợp để tạo PLBs phục vụ cho chuyển gen ....40
2.2.1.2. Xác định nồng độ chất cảm ứng acetosyringone (AS), thời gian đồng nuôi
cấy và chủng vi khuẩn thích hợp cho việc chuyển gen vào PLBs ................41
2.2.1.3. Xác định điều kiện thích hợp để loại vi khuẩn và sàng lọc PLBs chuyển gen....42
2.2.2. Phân lập và xác định trình tự gen CP của virus CyMV ..................................43
2.2.2.1. Thu thập mẫu lan nhiễm virus......................................................................43
2.2.2.2. Phân lập gen CP ...........................................................................................44
2.2.2.3. Nhân dòng gen CP .......................................................................................44
2.2.2.4. Giải trình tự gen CP và phân tích sự tương đồng của các trình tự ...............46
2.2.3. Thiết kế vector chuyển gen RNAi và biến nạp vào A. tumefaciens ................46

3.1.1.1. Nồng độ chất khử trùng thích hợp để tạo mẫu cấy in vitro..........................54
3.1.1.2. Môi trường thích hợp để tạo PLBs từ mô cấy in vitro .................................55
3.1.1.3. Môi trường thích hợp cho sự tăng sinh và phát triển PLBs .........................57
3.1.2. Nồng độ chất cảm ứng AS, thời gian đồng nuôi cấy và chủng vi khuẩn thích
hợp cho việc chuyển gen vào PLBs .............................................................58
3.1.2.1. Trường hợp chủng C58 ................................................................................58
3.1.2.2. Trường hợp chủng EHA105.........................................................................59
3.1.2.3. Trường hợp chủng LBA4404 .......................................................................60
3.1.2.4. Về mức độ biểu hiện gen GUS ....................................................................61

vi


3.1.3. Các điều kiện thích hợp để loại vi khuẩn và sàng lọc PLBs chuyển gen........62
3.1.3.1. Nồng độ cefotaxime thích hợp để loại vi khuẩn từ PLBs ............................62
3.1.3.2. Nồng độ hygromycin và kanamycin thích hợp để sàng lọc PLBs chuyển gen ...63
3.2. Phân lập và xác định trình tự gen CP của virus CyMV ........................................ 66
3.2.1. Phân lập gen CP ..............................................................................................66
3.2.2. Tạo dòng gen CP .............................................................................................67
3.2.3. Giải trình tự gen CP và phân tích sự tương đồng của các trình tự ..................69
3.3. Thiết kế vector chuyển gen RNAi mang đoạn gen CP và CP + ORF2-4 ............ 71
3.3.1. Tạo vector pENTRTM/D-TOPO® có gắn gen CP hoặc ORF2-4+CP .....................72
3.3.1.1. Khuếch đại gen CP từ vector nhân dòng và gen ORF2-4+CP từ vector
pBSK/ORF2-4+CP .......................................................................................72
3.3.1.2. Gắn đoạn gen CP và ORF2-4+CP vào vector pENTR ................................72
3.3.1.3. Thiết kế vector chuyển gen RNAi bằng kỹ thuật Gatewway.......................76
3.3.1.4. Tạo chủng vi khuẩn A. tumefaciens mang vector chuyển gen RNAi ..........78
3.4. Tạo cây lan chuyển gen mang cấu trúc RNAi của gen CP và ORF2-4+CP........... 79
3.4.1. Chuyển cấu trúc RNAi của đoạn gen CP hoặc ORF2-4+CP vào PLBs qua
trung gian vi khuẩn A. tumefaciens ..............................................................79

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
BA

Benzyladenine

BGMV

Bean golden mosaic virus

BYMV

Bean yellow mosaic virus

CBP

Cap binding protein

CGMMV

Cucumber green mottle mosaic virus

CMV

Cucumber mosaic virus

CP

Coat protein gene

CPMR


hpRNA

Hairpin RNA

ihpRNA

Intron hairpin RNA

LB

Lysogeny broth

MCS

Multi cloning site

miRNA

MicroRNA

mRNA

Messenger RNA

MS

Murashige and Skoog

LS


RNA-dependent RNA polymerase

RISC

RNA-induced silencing complex

RNA

Ribonucleic acid

RNAi

RNA interference

siRNA

Small interfering RNA

SMYEaV

Strawberry mild yellow edge-associated virus

SMV

Soybean mosaic virus

sRNA

Small RNA

Bảng 1.1. Kết quả ứng dụng RNAi trên nhiều loại virus thực vật khác nhau ................31
Bả

3.1. Tỷ lệ đoạn thân mang chồi ngủ lan Dendrobium Sonia sống vô trùng
sau 14 ngày nuôi cấy.........................................................................................54

Bả

3.2. Tỷ lệ mẫu lát cắt mỏng mô thân cây lan Dendrobium Sonia in vitro
cảm ứng với môi trường sau 4 tuần nuôi cấy. .................................................55

Bả

3.3. Sự thay đổi trọng lượng PLBs trên các môi trường ........................................57

Bả

3.4. Tỷ lệ mẫu dương tính sau khi nhuộm GUS ở các nồng độ AS theo
thời gian đồng nuôi cấy với chủng vi khuẩn A. tumefaciens C58. ................59

Bả

3.5. Tỷ lệ mẫu dương tính sau khi nhuộm GUS ở các nồng độ AS theo
thời gian đồng nuôi cấy với chủng vi khuẩn A. tumefaciens EHA105. ........60

Bả

3.6. Tỷ lệ mẫu dương tính sau khi nhuộm GUS ở các nồng độ AS theo
thời gian đồng nuôi cấy với chủng vi khuẩn A. tumefaciens LBA4404........61


xi


Bả

3.13. Tỷ lệ PLBs giả định chuyển gen thu được sau giai đoạn sàng lọc với
kanamycin. ........................................................................................................82

Bả

3.14. Kết quả kiểm tra sự hiện diện của gen mục tiêu trong PLBs chuyển gen...85

Bả

3.15. Tần suất xuất hiện của các dạng kiểu hình cây lan Dendrobium Sonia thu
được từ cụm PLBs chuyển gen. .......................................................................87

Bả

3.16. Kết quả kiểm tra sự hiện diện của gen mục tiêu trong cây lan phát triển từ
PLBs chuyển gen. .............................................................................................89

Bả

3.17. Kết quả đánh giá khả năng kháng virus của cây lan phát triển từ PLBs
chuyển gen sau 4 tuần lây nhiễm virus. ...........................................................93

xii



xiii


Hình 3.9. Kết quả so sánh trình tự gen CP với các trình tự được công bố trên ngân
hàng gen NCBI..................................................................................................69
Hình 3.10. Kết quả kiểm tra sản phẩm khuếch đại gen CP (A) và ORF2-4+CP (B). ...72
Hình 3.11. Sơ đồ tạo vector tái tổ hợp pENTR/CP và pENTR/ORF2-4+CP ................73
Hình 3.12. Kết quả kiểm tra phân đoạn gen CP trong các dòng vi khuẩn biến nạp
vector pENTR/CP với cặp mồi M13 ...............................................................74
Hình 3.13. Kết quả kiểm tra phân đoạn gen ORF2-4+CP trong các dòng vi khuẩn biến
nạp vector pENTR/ORF2-4+CP với mồi M13. ..............................................74
Hình 3.14. Sơ đồ vector pENTR/CP và pENTR/ORF2-4+CP với vị trí cắt
của enzyme NotI và SalI ..................................................................................75
Hình 3.15. Kết quả kiểm tra sự hiện diện của phân đoạn gen CP (A) và ORF2-4+CP
(B) trong các dòng vi khuẩn bằng enzyme SalI và NotI.................................75
Hình 3.16. Kết quả kiểm tra gen CP (A) và gen ORF2-4+CP (B) trong các dòng khuẩn
lạc với cặp mồi của đoạn gen. .........................................................................76
Hình 3.18. Kết quả kiểm tra sản phẩm cắt vector pK7GWIWG2(II)/CP và
pK7GWIWG2(II)/ORF2-4+CP bằng enzyme XbaI và HindIII ....................78
Hình 3.19. Khuẩn lạc A. tumefaciens C58 phát triển trên môi trường chứa 50mg/l
ampicilin, 100mg/l spectinomycin và 50mg/l rifamycin sau khi được biến
nạp với vector pK7WIWG2(II)/CP/ORF2-4+CP. ..........................................79
Hình 3.20. PLBs của lan Dendrobium Sonia tăng trưởng trên môi trường đồng nuôi
cấy sau 3 ngày lây nhiễm vi khuẩn A. tumefaciens. .......................................80
Hình 3.21. PLBs của Dendrobium Sonia tăng trưởng trên môi trường khử khuẩn sau
7 ngày (A) và 14 (B) ngày nuôi cấy.................................................................81
Hình 3.22. PLBs lan Dendrobium Sonia nuôi cấy trên môi trường sàng lọc sau
60 ngày...............................................................................................................82
Hình 3.23. Kết quả kiểm tra gen CP trong cụm PLBs giả định chuyển gen..................84


chính vào tổng sản lượng thu hoạch 6,7 triệu chậu và 68,9 triệu cành hoa lan (đạt
giá trị 613,9 tỷ đồng) của ngành sản xuất hoa lan thành phố trong năm 2015 [10].
Tuy nhiên, hiện tại việc sản xuất lan Dendrobium nói riêng và hoa lan nói chung tại
Thành phố Hồ Chí Minh cũng như cả nước vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu trong
nước. Hoa lan vẫn được nhập khẩu từ các nước như Thái Lan, Đài Loan, Trung
Quốc để cung cấp cho thị trường trong nước. Nghiên cứu nâng cao năng suất và sản
lượng hoa lan là một trong những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với ngành sản
xuất hoa lan Việt Nam.
Có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến năng suất và sản lượng hoa lan,
trong đó bệnh hại là một trong những yếu tố gây ảnh hưởng nghiêm trọng nhất.
Nhiều loại bệnh khác nhau gây hại trên lan Dendrobium cũng như hoa lan nói
chung đã được ghi nhận, nhưng đáng chú ý nhất là bệnh do virus gây ra. Hiện có hai
loại virus gây hại phổ biến trên hoa lan đó là virus khảm vàng (Cymbidium mosaic
virus - CyMV) và virus đốm vòng (Odontoglossum ringspot virus - ORSV) [88].
Trong đó, tỷ lệ nhiễm virus CyMV cao hơn so với virus ORSV trên các giống lan ở
Việt Nam [2], [5], [7], và đặc biệt là lan Dendrobium được trồng ở một số khu vực
thuộc Thành phố Hồ Chí Minh chỉ bị nhiễm virus CyMV, với tỷ lệ lên đến 67,5%,
mà không bị nhiễm virus ORSV [2]. Như vậy, có thể thấy virus CyMV hiện đang
lây nhiễm rất nghiêm trọng trên giống lan Dendrobium ở Việt Nam.

1


Cây lan nhiễm virus thường bị giảm sức sống, giảm số lượng và chất lượng
hoa, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và sản lượng thu hoạch. Quan
trọng hơn, do virus có khả năng phát triển tiềm ẩn và lan truyền nhanh chóng qua
các dụng cụ làm vườn, nên thiệt hại thường diễn ra trên phạm vi lớn với mức độ rất
nghiêm trọng. Đến nay, biện pháp duy nhất để kiểm soát bệnh virus vẫn là phòng
tránh thông qua loại trừ các tác nhân lây nhiễm trong quá trình sản xuất giống và
canh tác. Việc triển khai các quy trình kiểm soát bệnh gây tiêu tốn nhiều thời gian,

- Nghiên cứu xây dựng được quy trình chuyển gen vào lan Dendrobium để
tạo cây lan chuyển gen mang cấu trúc RNAi của gen CP hoặc ORF2-4+CP.
- Nghiên cứu đánh giá khả năng kháng virus CyMV của cây lan chuyển gen
trong điều kiện in vitro.
3. Đ

ượng và phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu được thực hiện trên lan Dendrobium Sonia và virus CyMV gây

bệnh trên lan. Các dòng lan chuyển gen được tạo ra qua việc chuyển cấu trúc RNAi
của gen CP hoặc ORF2-4+CP của virus CyMV vào PLBs lan bằng kỹ thuật chuyển
gen qua trung gian vi khuẩn Agrobacterium tumefaciens.
- Các thí nghiệm khảo sát, đánh giá trong nghiên cứu, bao gồm việc đánh giá
khả năng kháng virus của cây chuyển gen, được giới hạn trong điều kiện in vitro.
4. Ý

ĩa k
*Ý

a
ĩa k

c và thực tiễn
a

- Góp phần làm sáng tỏ vấn đề về mức độ bảo thủ của trình tự gen CP phân
lập từ virus CyMV tại Việt Nam.
- Góp phần hoàn thiện kỹ thuật chuyển gen qua trung gian vi khuẩn
Agrobacterium tumefaciens trên đối tượng lan Dendrobium.
- Tạo tiền đề quan trọng cho việc ứng dụng kỹ thuật chuyển gen RNAi để tạo

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Sơ lược v hoa lan
1.1.1. Giới thiệu v h hoa lan
Họ hoa lan (Orchidaceae) bao gồm khoảng 900 giống và 2500-3500 loài.
Đây là một trong những họ thực vật lớn nhất và nhận được sự quan tâm đặc biệt do
có hoa đẹp, lâu tàn cũng như rất đa dạng về màu sắc, hình dạng và kích thước.
Chúng được xem là các loại hoa cắt cành và hoa chậu phổ biến về mặt kinh tế trên
toàn thế giới. Nhiều loài mới mang những tính trạng cải tiến của họ này vẫn đang
tiếp tục được tạo ra để đáp ứng cho nhu cầu của thị trường [46].
1.1.2. Gi ng lan Dendrobium
Giống lan Dendrobium được Olof Swartz đặt tên vào năm 1799. Chữ
Dendrobium có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp. Dendro có nghĩa là cây lớn, bio là sống,
vì tất cả các loài của Dendrobium đều là phụ sinh sống bám trên cây gỗ.
Dendrobium rất phong phú về chủng loại, là giống chiếm ưu thế trong họ hoa lan,
với khoảng 1.600 loài phân bố trên các vùng thuộc châu Á nhiệt đới, tập trung nhiều
nhất ở Đông Nam Á và châu Úc [8]. Trong đó, Dendrobium Sonia là dòng lan lai
được tạo ra từ tổ hợp lai Dendrobium Caesar x Dendrobium Tomie Drake bởi tác
giả Chittraphong và được giới thiệu lần đầu tiên vào năm 1984 [29].
Về hình thái, đây là loài lan đa thân, bao gồm nhiều giả hành, mỗi giả hành
có nhiều lóng, thường có 2-3 lá dai, bền, không rụng ở đỉnh. Hoa màu tím (gồm 3
cánh hoa màu tím pha trắng ở phần gốc cách hoa, 3 lá đài có màu tương tự như cánh
hoa nhưng phần màu tím nhạt hơn và môi màu tím đậm), họng trắng (Hình 1.1).

5


Hình 1.1. Hoa lan Dendrobium Sonia
Phát hoa phát sinh ở cả giả hành cũ và mới. Ở giả hành mới, chồi non nhất ở
gần ngọn là chồi đầu tiên phát triển thành phát hoa, những chồi già bên dưới phát
triển sau. Nói cách khác, sự phát triển phát hoa từ chồi xảy ra theo thứ tự từ ngọn

cấy PLBs có thể dẫn đến hai trường hợp đó là PLBs có thể tăng trưởng thành cây
hoàn chỉnh hoặc có thể tiếp tục phân chia để hình thành các PLBs thứ cấp. Việc tạo
các PLBs thứ cấp chỉ có thể xuất phát từ một tế bào ban đầu, trãi qua các giai đoạn
hình thành phôi và cuối cùng tạo thành một PLBs (phôi) hoàn chỉnh.
1.2. Sơ lược v Cymbidium mosaic virus
1.2.1. Phân loại, hình dạng phân tử và cấu trúc bộ gen
Cymbidium mosaic virus (CyMV) (giống Potexvirus, họ Flexiviridae) hay còn
gọi là virus khảm vàng, được mô tả lần đầu tiên bởi Jensen (1951). Đây là một trong
những virus quan trọng và phổ biến nhất gây nhiễm các loại lan trên thế giới [83].
Phần tử virus có dạng sợi (Hình 1.2), không màng bao, dài 480 nm, rộng 13 nm [59].

Hình 1.2. Hình dạng của CyMV [59]
Bộ gen chứa RNA mạch đơn, sợi dương, có mũ chụp ở đầu 5’ và đuôi
polyA ở đầu 3’. Tổ chức bộ gen được bảo tồn cao, bao gồm 3 vùng: RdRp (RNA-

7


dependent RNA polymerase - RNA polymerase phụ thuộc RNA), TGB (triplegene-block - bộ ba gen ức chế) và CP (coat protein - protein vỏ) (Hình 1.3). RNA
bộ gen có chiều dài 6227 nucleotide không tính đuôi poly A ở đầu tận cùng 3’.
Tương tự như các virus khác trong nhóm Potexvirus, bộ gen của CyMV có 5 khung
đọc mở (ORF1-5) [83]. ORF1 mã hóa cho protein sao chép kích thước 160 kDa,
protein này bao gồm ba vùng bảo thủ được công nhận, cụ thể là, protein methyl
transferase ở đầu N, RNA helicase và RNA phụ thuộc RNA polymerase (RdRp) ở
đầu C. Các ORF2-4 thường mã hóa cho bộ ba protein ức chế gen (TGB), có kích
thước tương ứng là 26, 13 và 28 kDa, tham gia vào quá trình di chuyển của virus
giữa các tế bào và ức chế sự bất hoạt RNA. ORF5 mã hóa cho protein vỏ (CP) (24
kDa), cần thiết cho sự tạo vỏ capsid và quá trình di chuyển của virus giữa các tế
bào [45], [77]. Ngoại trừ khung đọc mở ORF4, tất cả các khung đọc mở của các
protein mã hóa ở giống Potexvirus đều chứa các motif bảo tồn. Các protein được

Như vậy, virus cần ít nhất 20 ngày để hoàn tất quá trình di chuyển theo hệ thống
trong toàn bộ cây sau khi lây nhiễm.
1.2.3. Triệu chứng bệnh do virus CyMV gây ra
Cây lan bị nhiễm virus CyMV thường biểu hiện một loạt các triệu chứng
khác nhau, bao gồm các vệt lõm úa vàng hay hoại tử trên lá và hoa [46]. Sự hoại tử
lá gây ra bởi virus CyMV có lẽ là bệnh virus phổ biến nhất trên nhiều loại lan. Cây
bị nhiễm virus có các đốm và vệt mô chết kéo dài, màu nâu đến đen, không đều trên
cả 2 mặt của các lá già. Các lá có triệu chứng này thường lão hóa nhanh và khô [72].
Ở các giống lan Phalaenopsis, Cattleya, Dendrobium và nhiều giống khác, virus
gây ra các đốm hoại tử đen và các kiểu đường hoại tử với các vết lõm xuống trên lá
[52]. Triệu chứng trên hoa thường ít biểu hiện, nhưng hoa có thể nở với hình dạng
kém phát triển. Nếu lá chết trước khi trưởng thành, hoa thường có kích thước nhỏ

9


và số lượng hoa ít [72]. Trong trường hợp có triệu chứng, trên hoa có thể xuất hiện
các vệt hoại tử trong một vài ngày khi hoa đang nở. Tuy nhiên, các triệu chứng trên
hoa thường chỉ biểu hiện sau khoảng 2 tuần và đặc biệt dễ dàng nhận thấy trên hoa
Cattleya trắng [52]. Ngoài ra, virus này còn tạo ra sự khảm màu (thường đậm hay
nhạt hơn màu hoa) trên hoa Cattleya [56]. Đặc biệt, trong một số trường hợp, cây bị
nhiễm virus nhưng hoàn toàn không có biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào. Đây là một
trong những nguyên nhân làm gia tăng sự lây lan của bệnh [5].

Hình 1.4. Triệu chứng khảm vàng lá và khảm màu hoa lan Dendrobium
1.2.4. Tình hình bệnh do virus CyMV gây ra trên các gi ng lan ở Việt Nam
Virus CyMV gây nhiễm trên các giống lan được trồng tại một số vùng trồng
lan chính của Việt Nam. Mức độ nhiễm khá cao tại các vùng có tiềm năng sản xuất
hoa lan lớn của nước ta như Thành phố Hồ Chí Minh (37,33%), Đà Lạt (37,14%)
và Hà Nội (26,67%) [5]. Tỷ lệ nhiễm virus CyMV cao hơn so với virus ORSV

mới. Hơn nữa, với các kỹ thuật lai tạo hoa lan thông thường, nhà chọn giống cũng
không thể dễ dàng tác động trên các tính trạng cụ thể về hoa cũng như một số đặc
điểm mong muốn khác như vòng đời và thời gian ra hoa [24]. Do đó, cần có một
phương pháp chọn giống khác để khắc phục những hạn chế của phương pháp này .
1.3.2. Ch n gi ng bằng p ươ

p áp

ển gen

Phương pháp chuyển gen đã được phát triển để đưa các gen ngoại sinh có
liên quan đến những tính trạng mới vào cây. Với kỹ thuật này, nhà chọn giống có
thể đưa vào cây các gen mong muốn từ bất kỳ nguồn nào bất chấp ranh giới về loài.
Vì vậy, chọn giống bằng phương pháp chuyển gen được xem là một công cụ triển
vọng hơn cho việc tạo ra khả năng kháng bệnh, chống chịu điều kiện bất lợi môi
trường, biến đổi hình dạng, màu sắc hoa và kéo dài vòng đời so với phương pháp
lai tạo cổ điển [43]. Nhiều phương chuyển gen khác nhau đã được sử dụng cho việc
chuyển gen vào hoa lan như chuyển gen qua trung gian vi khuẩn Agrobacterium,
chuyển gen bằng kỹ thuật xung điện (electroporation), vi tiêm (microinjection),
chuyển gen thông qua liposome hay PEG và chuyển gen bằng súng bắn gen [43].
Trong đó, chuyển gen qua trung gian vi khuẩn Agrobacterium là phương pháp
được ưu tiên sử dụng, do có những ưu điểm vượt trội so với các phương pháp khác
về vấn đề an toàn sinh học và thương mại hóa của cây trồng chuyển gen [53].
1.3.3. P ươ

p áp

1.3.3.1. ơ lược v p ươ

ển gen qua trung gian Agrobacterium tumefaciens

ra cây chuyển gen có khả năng sinh sản và gen chuyển được di truyền theo luật di
truyền Menden [16]. Vì vậy, phương pháp chuyển gen qua trung gian A.
tumefaciens thường được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu tạo giống cây
trồng chuyển gen. Đối với hoa lan, phương pháp này lần đầu tiên đã được Nan và
cộng sự (1998) áp dụng để thực hiện việc chuyển gen vào giống lan Dendrobium
[70]. Vì vậy, việc sử dụng phương pháp này cho nghiên cứu tạo giống lan
Dendrobium kháng virus, thông qua cơ chế can thiệp RNA (RNAi), là một trong
những cách tiếp cận phù hợp với xu hướng nghiên cứu chuyển gen hiện tại.

12