1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong hệ thống giáo dục quốc dân tất cả các cấp, các bậc học, ngành học
đều luôn quan tâm nghiên cứu để tìm ra những đổi mới, phương pháp, hình
thức hay để nâng cao chất lượng dạy và học tốt hơn. Tất cả các cấp ngành học
đều góp phần quan trọng đối với sự nghiệp trồng người của đất nước, đặc biệt
là bậc học mầm non. Ở bậc học mầm non các cháu là những đứa trẻ nhỏ còn
non nớt, dễ nhạy cảm với các tác động bên ngoài, đồng thời cũng là lúc phát
triển rất nhanh về mọi mặt. Đây cũng là giai đoạn khởi đầu của việc hình thành
và phát triển nhân cách của trẻ, đặc biệt trong quá trình hình thành và phát triển
nhân cách ngôn ngữ có vai trò rất lớn. Ngôn ngữ là phương tiện giúp cho trẻ
phát triển nhận thức về thế giới xung quanh, ngôn ngữ còn là phương tiện để
phát triển tình cảm đạo đức cho trẻ. “ Ví dụ như những câu hát ru ngọt ngào
của người mẹ hay những lời nói âu yếm của người lớn làm cho trẻ có cảm giác
được yêu thương, che chở ...”[1]. Ngôn ngữ là phương tiện để giao lưu, học hỏi
và lĩnh hội được những tinh hoa văn hóa nhân loại.
Trong quá trình phát triển ngôn ngữ trẻ ở lứa tuổi nhà trẻ 24 – 36 tháng tuổi
là thời kỳ phát triển mạnh nhất về ngôn ngữ, trẻ lứa tuổi này số lượng vốn từ
của trẻ hàng ngày tăng rất nhanh vì thế chúng ta cần cho trẻ được học nói và
nói nhiều bằng các hình thức khác nhau.
Là giáo viên mầm non với công việc vừa chăm sóc, nuôi dưỡng vừa giáo
dục trẻ, thông qua mọi hoạt động và trên từng tiết dạy tôi nhận ra việc giúp trẻ
phát triển ngôn ngữ là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết. Vì vậy, bước
đầu cho trẻ làm quen với môn học người giáo viên mầm non mang trách nhiệm
của người đặt nền móng cho việc hình thành và phát triển nhân cách con người
ở lứa tuổi mầm non.
Trong quá trình hình thành và phát triển ngôn ngữ cho trẻ thì việc hướng
dẫn, giúp đỡ trẻ là trách nhiệm của người lớn, của những người giáo viên, đặc
biệt là giáo viên mầm non. Song tôi nhận thấy bản thân tôi còn lúng túng trong
việc sáng tạo lập kế hoạch giảng dạy cũng như việc lấy trẻ làm trung tâm nên
chưa phát huy được tính tích cực của trẻ trong các hoạt động, hình thức tổ chức

- Phương pháp thống kê toán học: Dùng phương pháp này để xử lý số
liệu thu được.
- Phương pháp nêu gương, nhận xét đánh giá.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2. 1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non nói chung và trẻ nhà trẻ độ tuổi 24 –
36 tháng tuổi nói riêng được xem là một trong các nhiệm vụ quan trọng hàng
đầu trong việc giáo dục phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ mầm non.
Đối với trẻ mầm non nhờ có ngôn ngữ trẻ nhận biết ngày càng nhiều các
sự vật, hiện tượng mà hàng ngày trẻ được tiếp xúc. Ngôn ngữ của trẻ phát triển
hàng ngày theo các độ tuổi khác nhau.
Thông qua ngôn ngữ sự hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh trẻ ngày
càng rộng lớn hơn, qua các hoạt động hàng ngày giáo viên giúp trẻ phát triển
ngôn ngữ một cách phong phú, phát âm rõ ràng, mạch lạc mang ý nghĩa vô
cùng quan trọng trong việc phát triển toàn diện nhân cách trẻ vì vậy việc dạy
trẻ học nói, để trẻ được nói thông qua các hoạt động hàng ngày có vai trò vô
cùng quan trọng, góp phần giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ
cho trẻ một cách có hiệu quả cao nhất. “ Hoạt động tổ chức phát triển ngôn
ngữ cho trẻ góp phần hình thành ở trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, những
cảm xúc thẩm mĩ, phát triển trí tưởng tượng như: Tình yêu thiên nhiên, yêu quê
hương đất nước, lòng kính trọng, thương yêu những người thân xung quanh trẻ
như: Ông, bà, bố, mẹ, cô giáo, anh chị em...” [2]
2. 2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
* Thuận lợi
- Trong năm học tôi được phân công phụ trách nhóm trẻ 24 – 36 tháng tuổi
bản thân đã nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện về mọi mặt của ban

2



- Khả năng chú ý có chủ định của trẻ còn không đồng đều, trẻ hứng thú
nhanh nhưng cũng nhanh chán, nhanh quên ngay.
- Đa số trẻ là con em nông thôn nên còn nhút nhát, chưa tự tin trong giao
tiếp, một số trẻ còn chậm nói, hay nói ngọng, nói lắp...
- Nhiều trẻ chưa biết sử dụng và xắp xếp các từ thành câu khi nói nên khi nói
còn bỏ bớt âm, bớt từ.
- Bên cạnh những phụ huynh quan tâm phối kết hợp tốt với giáo viên nhưng
cũng còn rất nhiều phụ huynh vẫn chưa chú ý đến việc chăm sóc giáo dục trẻ
và phối kết hợp tốt với giáo viên.
* KÕt qu¶ cña thùc tr¹ng trªn
Để đề ra được các giải pháp nâng cao chất lượng phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 24 – 36 tháng tuổi ngay từ đầu năm học mới tôi đã đánh giá phân loại khả
3


năng phát triển ngôn ngữ của trẻ trong lớp tôi phụ trách để từ đó có những giải
pháp tốt hơn trong quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ.
* Kết quả điều tra của đầu năm như sau
Kết quả
T
Kỹ năng
T
1 Khả năng nghe,
hiểu ngôn ngữ
2 Khả năng phát
âm chuẩn
3 Khả năng nói
mạch lạc
4 Khả năng nói
đúng ngữ pháp


16

64

9

36

25

13

52

12

48

Qua quá trình khảo sát sự phát triển ngôn ngữ ở trên đối với trẻ 24 – 36
tháng tuổi, tôi nhận thấy phần đa số trẻ còn hạn chế về ngôn ngữ, nên bản thân
tôi đã học hỏi, nghiên cứu, tìm tòi để tìm ra những giải pháp hay, hấp dẫn để
giúp trẻ phát huy hết khả năng ngôn ngữ của mình.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
* Giải pháp 1: Nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý trẻ 24- 36 tháng tuổi
- Khi trẻ bắt đầu đến trường trẻ còn nhút nhát, chưa tự tin nên trẻ không
thích chơi với bạn, trẻ nói còn ít. Nên giáo viên cần phải hiểu được đặc điểm
này để có biện pháp thu hút trẻ vào các hoạt động phát triển ngôn ngữ bằng
cách gần gũi và chủ động giao tiếp với trẻ.
Ví dụ : Trong giờ dạy trẻ xâu vòng tôi phát hiện ra một vài trẻ không chịu

trẻ trả lời đủ câu và sắp xếp câu cho phù hợp.
* Giải pháp 2: Nắm vững phương pháp dạy học
Chuyên môn là yêu tố quan trọng nhất của bất kỳ ngành nghề nào, đặc
biệt là giáo viên người đóng vai trò cốt lõi trong việc ươm mầm một thế hệ
mới.
Là một giáo viên mầm non khi dạy một bộ môn nào đó thì phải hiểu
được phương pháp của bộ môn đó và yêu cầu của từng hoạt động với trình độ
nhận thức cũng như khả năng của trẻ tại nhóm lớp của mình. Bên cạnh đó ta
thấy hoạt động học là hoạt động có trình tự, có phương pháp và các hướng dẫn
riêng biệt. Chính vì vậy người giáo viên khi tổ chức bất kỳ một hoạt động nào
để đạt được kết quả mong muốn cần phải nắm vững phương pháp của hoạt
động và linh hoạt trong các hình thức tổ chức.
Do đặc điểm của lứa tuổi 24 - 36 tháng nên khi tổ chức hoạt động phát
triển ngôn ngữ cho trẻ tôi luôn tìm tòi, khám phá phối hợp các phương pháp và
hình thức dạy học theo phương châm “Linh hoạt, sáng tạo”. Dựa trên đặc
điểm hoạt động của trẻ là “Học mà chơi, chơi mà học” [3] nhằm đạt được hiệu
quả cao nhất.
Trong các hoạt động tôi luôn chú ý đặt câu hỏi mang tính chất gợi mở dễ
hiểu để trẻ trả lời, không đưa ra câu hỏi mang tính chất áp đặt chung chung.
Tôi thường đặt ra những câu hỏi dễ mang tính kích thích từ đó giúp trẻ phát
triển tư duy sáng tạo và cũng thông qua các câu trả lời và thảo luận đó phát
triển ngôn ngữ cho trẻ, mặt khác qua câu trả lời của trẻ cô chú ý nhắc trẻ trả lời
đủ câu, phất âm to, rõ ràng, mạch lạc và sửa sai luôn cho trẻ và giáo viên đóng
vai trò quan trọng trong việc cung cấp vốn từ cho trẻ, tôi luôn khuyến khích trẻ
mạnh dạn giao lưu, thảo luận với cô hoặc với các bạn về các nhân vật trong tác
phẩm để kích thích tính tìm tòi và phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Thông qua các giờ đọc thơ hay kể chuyện tôi tích hợp lồng ghép các trò chơi
nhằm khuyến khích trẻ bắt chước tiếng kêu của các nhân vật trong thơ, trong
chuyện từ đó góp phần phát triển vốn từ của trẻ phong phú hơn.
Ví dụ: Trong chủ đề: “Những con vật đáng yêu” thì tôi cho trẻ làm quen

chú ý của trẻ và khi trẻ chú ý vào cử chỉ điệu bộ nét mặt của cô thì trẻ mới hiểu
được tích cách của các nhân vật và khi muốn trẻ tái hiện lại nhân vật đó thì trẻ
dễ dàng nắm bắt và thể hiện tốt hơn và như vậy cũng sẽ khắc sâu cho trẻ hơn
về câu chuyện, bài thơ.
Ví dụ: Trong chủ đề gia đình khi đọc cho trẻ nghe bài thơ “Yêu mẹ”[5] cô
cần chú ý ngắt giọng đúng nhịp: Mẹ đi làm / Từ sáng sớm / Dậy thổi cơm /
Mua thịt cá … Để trẻ chú ý và khi trẻ đọc sẽ biết ngắt giọng đúng chỗ nhằm
mục đích phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
* Giải pháp 3: Luyện phát âm đúng cho trẻ
- Rèn luyện khả năng nghe
Khả năng phản ứng và nghe các âm thanh tự nhiên xuất hiện khá sớm từ
lúc trẻ mới lọt lòng mẹ nhưng mức độ phản ứng ở mỗi trẻ khác nhau. Để trẻ
nghe, hiểu chính xác lời nói của người lớn, trước hết chúng ta cần phải rèn
luyện khả năng nghe để từ đó trẻ có khả năng nói tốt hơn.
Ví dụ: Trong giờ học nhận biết tập nói: Nhận biết tên gọi ô tô, xe đạp, tàu
hỏa để tạo sự chú ý cho trẻ vào giờ học tôi chuẩn bị một khu bến xe có rất
nhiều mô hình các loại xe khác nhau và tổ chức cho trẻ làm người lái xe để đi
tham quan bến xe. Đến bến tôi cho trẻ quan sát tất cả các loại xe có ở bến và
cho trẻ trò truyện về các loại xe, cho trẻ nói tên xe. Nếu trẻ chưa biết thì tôi nói
tên cho trẻ nhắc lại. Cứ như vậy dần dần tôi đã luyện được khả năng nghe cho
trẻ và giúp trẻ hiểu được lời nói của người khác.
- Rèn luyện khả năng phát âm
Để rèn luyện khả năng phát âm cho trẻ giúp trẻ được nói và nói chính xác
hơn thì giáo viên trước hết phải có kỹ năng nói chính xác, nói chuẩn tiếng
việt, người giáo viên phải tạo cơ hội cho trẻ được nói.

7


Ví dụ: Trong giờ học cho trẻ nhận biết “Con gà” khi đưa ra bức tranh con gà

tìm ra đáp án và trả lời các câu hỏi của cô là trẻ đã phát triển thêm khả năng
suy nghĩ và phát triển được ngôn ngữ ở trẻ.
* Giải pháp 5: Dạy trẻ phát triển ngôn ngữ ở mọi lúc, mọi nơi và lồng ghép
các hoạt động
Trẻ càng nhỏ thì nhu cầu giao tiếp của trẻ với người lớn, với mọi người
xung quanh ngày càng cao, trẻ thích khám phá, tìm hiểu những điều mới lạ của
thế giới xung quanh trẻ. Tuy nhiên vốn từ của trẻ còn rất hạn chế. Để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ tôi đã tận dụng mọi thời điểm thích hợp mọi lúc, mọi nơi, mọi
hoạt động trong ngày của trẻ.
+ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua giờ đón trẻ, trò chuyện buổi sáng
Khi đón trẻ vào lớp và trò chuyện với trẻ buổi sáng tôi có thể hỏi trẻ:

8


Hôm nay bố mẹ đưa con đến trường bằng xe gì? Trẻ sẽ trả lời: Mẹ đưa con
bằng xe đạp! qua đó trẻ sẽ nhớ ngay đến bài thơ “ Xe đạp” và nếu trẻ hứng thú
trẻ có thể thể hiện luôn bài thơ sau đó cô trò chuyện về chủ đề và cho trẻ thể
hiện bài thơ trong chủ đề. Hàng ngày khi trò chuyện với trẻ tôi sẽ gợi ý, hướng
dẫn để trẻ đưa ra những nhận xét, những câu trả lời của mình với hình thức này
đã góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ, tuy nhiên vẫn phải luôn nhớ nhắc trẻ
nói đủ câu, nói rõ ràng. Tôi nhận thấy khi trò chuyện thoải mái, tự nhiên với có
tác dụng rất lớn trong việc cung cấp vốn từ cho trẻ, giúp trẻ hiểu nghĩa của câu,
nói trọn vẹn, diễn đạt mạch lạc.
+ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động chơi tập có chủ định
Hoạt động học có chủ định là hoạt động được tiến hành theo trình tự lô
gíc nhất định. Hoạt động này là quan trọng nhất trong thời gian biểu một ngày
đến trường của trẻ, đặc biệt nó góp phần tích cực trong quá trình hình thành và
phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Vì vậy mà trong giờ hoạt động phát triển ngôn ngữ
cho trẻ, cô giáo cần phải chuẩn bị nội dung thật kỹ và chuẩn bị các bước hoạt

Khi tham gia hoạt động thao tác vai hoặc hoạt động với đồ vật trẻ được
trải nghiệm và bước đầu tái tạo lại những công việc hàng ngày của người lớn,
trẻ sẽ thể hiện những nội dung mà trẻ yêu thích, trong khi chơi trẻ sẽ được giao
lưu với các bạn trong nhóm chơi, chính vì vậy khi cho trẻ tham gia chơi hoạt
động trong lớp cô giáo cần hướng dẫn gợi mở cho trẻ để trẻ tham gia chơi một
cách có hiệu quả theo nội dung chủ đề chơi. Trẻ tham gia chơi, giao lưu với
nhau sẽ góp phần làm cho vốn từ của trẻ ngày càng phong phú hơn.
Ví dụ: Trong góc hoạt động với đồ vật chủ đề “ Gia đình”[5], tôi chuẩn bị
một số khối gỗ hình vuông, hình tam giác sau đó yêu cầu trẻ quan sát cô xếp
hình ngôi nhà và yêu cầu trẻ cầm các khối gỗ và xếp thành hình ngôi nhà, cô
quan sát và hướng dẫn, cô hỏi trẻ:
- Con đang làm gì vậy? (Trẻ trả lời: Con đang xếp ngôi nhà ạ!)
- Muốn xếp được ngôi nhà con phải xếp gì trước? ( xếp tường nhà ạ!)
- Tường nhà con xếp bằng hình gì? ( hình vuông ạ! )
- Đâu là hình vuông? ( Trẻ chỉ vào hình vuông – Đây là hình vuông)
Khi quan sát trẻ thực hiện và đưa ra các câu hỏi gợi ý, yêu cầu trẻ trả lời, trẻ
sẽ chú ý để tìm ra đáp án, như vậy là đã góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ
cho trẻ.
+ Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động vệ sinh, giờ ăn, giờ
ngủ
Thông qua hoạt động vệ sinh, ăn ngủ hàng ngày cùng với sự hướng dẫn
giúp đỡ của giáo viên trẻ sẽ được hoạt động độc lập, hoạt động theo nhóm hoặc
cả lớp nhưng cô dù sao cô cũng cần cố gắng để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
bằng các cách khác nhau.
Ví dụ 1: Trước giờ ăn cơm cho trẻ đọc thơ: “Giờ ăn”[5] sau đấy hỏi trẻ:
- Trước giờ ăn cơm chúng mình phải làm gì?
10


- Trong khi ăn các con phải như thế nào?

đình ngoài việc đưa trẻ hàng ngày đến trường mầm non thì gia đình cũng có
trách nhiệm lớn trong quá trình giáo dục trẻ.
Vì vậy để đạt được hiệu quả tốt cho việc phát triển ngôn ngữ của trẻ thì
không những dạy trẻ học nói ở trường mà gia đình góp phần hết sức quan trọng
trong việc phát triển ngôn ngữ, vì vậy mà cô giáo cần kết hợp chặt chẽ với phụ
huynh để tuyên truyền cho phụ huynh biết về những đặc điểm này của trẻ để từ
đó phụ huynh góp phần vào việc dạy trẻ học nói ở nhà, học nói ở mọi lúc, mọi
nơi, động viên phụ huynh dành nhiều thời gian quan tâm chăm sóc con cái của
mình hơn.
Chỉ có việc phối kết hợp với phụ huynh thì giáo viên mới có thể nắm bắt
được đặc điểm tâm sinh lí của trẻ, biết được đặc điểm về ngôn ngữ của trẻ để
từ đó có biện pháp giáo dục trẻ phù hợp, đặc biệt là đối với những trẻ cá biệt về
ngôn ngữ của từng cháu để có thể dễ dàng hơn trong quá trình chăm sóc và
giáo dục trẻ.
Để làm tốt công tác trao đổi phối kết hợp với phụ huynh tôi đã đưa ra rất
nhiều cách khác nhau để tuyên truyền tại các buổi họp phụ huynh, trao đổi với
phụ huynh trong các giờ đón, trả trẻ như nhắc phụ huynh về nhà hỏi con xem
hôm nay cô giáo dạy bài thơ gì và phụ huynh nhắc cho trẻ đọc lại bài thơ đó để
giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tuy nhiên vẫn phải nhớ nhắc phụ huynh là hướng
dẫn để trẻ đọc chính xác, rõ lời. Cô giáo gợi ý cho phụ huynh sưu tầm các loại
tranh thơ, truyện phù hợp với lứa tuổi để hướng dẫn cho con học đọc, học nói
thêm ở nhà.

Hình ảnh cô giáo trao đổi với phụ huynh tình hình học tập của trẻ
12


2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
* Đối với hoạt động giáo dục
Góp phần hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua giao tiếp với cô,

Đạt
Chưa đạt
số
Số lượng Tỉ lệ %
Số lượng Tỉ lệ %
1 Khả năng nghe,
25
23
92
2
8
hiểu ngôn ngữ
2 Khả năng phát
25
24
96
1
4
âm chuẩn
3 Khả năng nói
25
23
92
2
8
mạch lạc
13


4

phát triển ngôn ngữ cho trẻ là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết. Để phát
triển ngôn ngữ cho trẻ được tốt đòi hỏi người giáo viên cần có những giải pháp
hay, hấp dẫn nhằm thu hút trẻ vào các hoạt động, nhằm mục đích dạy cho trẻ
nói chính xác, nói chuẩn tiếng việt, câu nói có nghĩa.
- Thông qua các hoạt động giáo viên sẽ giúp trẻ luyện cách phát âm rõ ràng
mạch lạc nhận biết từ, câu chính xác hơn, từ đó ngôn ngữ của trẻ ngày càng
phong phú tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ngôn ngữ ở trẻ.
- Giáo viên cần hiểu rõ tầm quan trọng của ngôn ngữ trong quá trình phát
triển của trẻ.
- Tích cực làm đồ dùng đồ chơi phục vụ các hoạt động của trẻ ở lớp.
- Giáo viên cần nghiên cứu kỹ các đề tài để áp dụng vào hoạt động phát triển
ngôn ngữ cho trẻ, tích cực suy nghĩ tìm tòi các phương pháp hay, hình thức mới
lạ để giáo dục trẻ, góp phần vào công tác giáo dục trẻ.
- Giáo viên cần tổ chức nhiều các hoạt động khuyến khích trẻ tích cực tham
gia nhằm tạo điều kiện để trẻ được trải nghiệm, để trẻ được nói.
- Cần phối kết hợp chặt chẽ với phụ huynh trong công tác chăm sóc, giáo
dục trẻ.

14


- Biết lắng nghe ý kiến đóng góp xây dựng của đồng nghiệp để rút ra những
bài học, biết sửa chữa khuyết điểm và phát huy ưu điểm của bản thân.
- Thực hiện tốt công tác tuyên truyền với phụ huynh nhằm thực hiện tốt
công tác xã hội hóa giáo dục để tăng cường cơ sở vật chất.
- Người giáo viên phải yêu nghề, mến trẻ, thương yêu trẻ như con em mình.
- Nắm bắt và hiểu được tâm sinh lý của trẻ để từ đó đưa ra các phương
pháp, hình thức giáo dục phù hợp nhằm giúp trẻ tích cực, hứng thú và tự tin
hơn trong các hoạt động, từ đó phát triển toàn diện về Đức –Trí –Thể - Mỹ.
* Kiến nghị

Trang
1

1.1. Lý do chọn đề tài

1

1.2. Mục đích nghiên cứu

1

1.3. Đối tượng nghiên cứu

2

1.4. Phương pháp nghiên cứu

2

2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2

2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2

2.2. Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng của sáng kiến kinh
nghiệm


11

2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo
dục

13

3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

14

* Kết luận

14

* Kiến nghị

15

TÀI LIỆU THAM KHẢO

17


TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Tâm lý học trẻ em lứa tuổi Mầm non ( Nhà xuất bản giáo dục Việt
Nam)
[2]. Đổi mới hướng dẫn giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ Mầm non (Nhà
xuất bản sở giáo dục & Đào tạo Thành Phố Hồ Chí Minh)

(A, B,
loại
Tỉnh...)
hoặc C)
Phòng
C
2015-2016
GD&ĐT
Thiệu Hóa

cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo
nhỡ”

19