SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN I

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hằng
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2017
1


MỤC LỤC.
A. ĐẶT VẤN ĐỀ .
I. Lý do chọn đề tài .........................................................................2
II. Mục đích nghiên cứu .................................................................3
III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .............................................3
IV. Phương pháp nghiên cứu ...........................................................3
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
I. Cơ sở lý luận .................................................................................4
II. Thực trạng của vấn đề ..................................................................4
III. Kinh nghiệm chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lich sử.......5
1. Chọn học sinh giỏi.........................................................................5
2. Các bước tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi ................................6
IV. Kết quả đạt được .......................................................................15
C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ ..........................................................17

để xây dựng nước nhà. Bằng sự nổ lực của bản thân, qua trao đổi, học hỏi đồng
nghiệp, bạn bè cùng chuyên môn cùng với thực tiễn trải nghiệm trong công tác
giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 12, tôi mạnh dạn chọn “Kinh nghiệm
chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở trường THPT Triệu Sơn1”
làm đề tài nghiên cứu của mình.
3


II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Góp phần nâng cao chất lượng môn Lịch sử nói chung và chất lượng học
sinh giỏi của nhà trường nói riêng.
III. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.
1. Đối tượng : Học sinh khối 12 trường THPT Triệu Sơn 1.
2. Phạm vi nghiên cứu: Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới thuộc chương
trình lịch sử lớp 12. (theo khung chương trình thực dạy và quy định hướng dẫn
của SGD& ĐT Thanh Hoá)
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
Để có cơ sở tiến hành nghiên cứu và áp dụng đề tài nghiên cứu vào thực tế
dạy học, tôi đã:
- Tìm hiểu thực trạng về công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn
Lịch sử ở các trường Trung học phổ thông.
- Khảo sát thực tế về công tác bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi môn Lịch
sử của chính bản thân tôi qua các năm học.
- Đề tài này được đúc rút và tổ chức thực hiện trong quá trình bồi dưỡng đội
tuyển học sinh giỏi môn Lịch sử tại trường Trung học phổ thông Triệu Sơn 1.

4


B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.



quan tâm sát sao của của Ban Giám Hiệu nhà trường, sự hợp tác của giáo viên
chủ nhiệm và các đồng chí, đồng nghiệp trong trường.
III. KINH NGHIỆM CHỌN VÀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH
SỬ.
Qua nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm mà
theo tôi nghĩ nó có hiệu quả trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi như sau:
1. Chọn học sinh giỏi.
1.1. Điều kiện chọn học sinh giỏi.
Đây là khâu quan trọng nhất, bởi vì phải chọn đúng đối tượng thì bồi dưỡng
mới có chất lượng. Đối với các bộ môn khác thì việc chọn học sinh giỏi không
khó lắm, riêng đối với môn Lịch sử thì rất khó. Một số học sinh và phụ huynh
vẫn quan niệm đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng, không cần làm bài tập,
không cần học bồi dưỡng. Vì vậy, việc chọn học sinh vào đội tuyển học sinh giỏi
môn Lịch sử rất là khó, cho nên khâu tuyển chọn thực hiện lần lượt như sau:
- Thứ nhất : Phải tìm hiểu nguyện vọng của các em xem các em có yêu thích
bộ môn Lịch sử không. Đây là điều kiện rất cần thiết, không thể thiếu mang tính
đặc thù của bộ môn trong tình hình hiện nay. Vấn đề đầu tiên là các em phải tự
nguyện yêu thích bộ môn mà các em chọn, có như vậy các em mới có toàn tâm
toàn ý cho việc học tập và nghiên cứu của mình, tránh trường hợp ép buộc các
em học môn mà các em không thích.
- Thứ hai : Xét năng lực của các em dựa trên các cơ sở sau:
+ Thông qua kết quả học tập của học sinh ở cấp hai, đặc biệt xem ở cấp hai
các em có tham gia đội tuyển học sinh giỏi không? Đi thi có đạt thành tích gì
chưa?
+ Thông qua các giờ học ở trên lớp, học sinh đó phải có thái độ học tập
nghiêm túc, chăm chỉ, hào hứng, có niềm đam mê đối với môn Lịch sử, trong
quá trình nghe giảng, ngoài những kiến thức cơ bản, khi giáo viên mở rộng kiến
thức, các em phải biết chọn lọc những kiến thức cần ghi chép.

các em thấy được mục đích và yêu cầu khi tham gia học đội tuyển đó là: Đối
với học sinh tham gia thi học sinh giỏi thì ngoài những mục đích, yêu cầu của
môn học, các em còn có nhiều mục đích khác như: được trang bị kiến sâu hơn,
luyện kỹ năng làm bài kỹ hơn… để chuẩn bị cho kỳ thi THPT quốc gia. Từ
năm học 2016-2017, thi THPT quốc gia chuyển sang thi theo hình thức trắc
7


nghiệm khách quan nhưng nếu như các em được tham gia ôn luyện và thi HSG
cấp Tỉnh chắc chắn các em sẽ đạt kết quả cao ở kỳ thi THPT quốc gia. Các em
tham gia thi tuyển mà đạt giải thì Nhà trường sẽ phát thưởng, được giám đốc Sở
Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa phát giấy chứng nhận học sinh giỏi. Hơn nữa,
các em còn được cộng điểm vào điểm xét tốt nghiệp...
- Việc gây hứng thú cho các em tham gia đội tuyển còn phụ thuộc rất lớn vào
lòng nhiệt tình và năng lực của giáo viên. Giáo viên phải làm việc nghiêm túc,
tự nguyện cống hiến hết mình cho công việc mà mình đang phụ trách, không
quản khó khăn tạo cho các em hứng thú và cả niềm tin, các em phải yên tâm khi
tham gia vào đội tuyển mà thầy, cô đang trực tiếp phụ trách, tránh tình trạng học
sinh“đứng núi này trông núi nọ” tức là đang học đội tuyển môn này nhưng lại
muốn sang học đội tuyển môn khác. Kinh nghiệm cho thấy, dù một giáo viên
thực sự có năng lực chuyên môn nhưng không nhiệt tình, không có tinh thần
trách nhiệm cao thì không thể đạt kết quả cao trong công tác bồi dưỡng học sinh
giỏi.
2.2 . Củng cố kiến thức cơ bản.
Kiến thức lịch sử cơ bản không phải chỉ là những sự kiện đơn lẻ mà bao
gồm một hệ thống những hiểu biết cần thiết về các sự kiện cụ thể, niên đại,địa
điểm, nhân vật, các nguyên lí, qui luật, những kết luận, khái quát…[1]
Củng cố kiến thức cơ bản là phần quan trọng của quá trình bồi dưỡng học
sinh giỏi vì học sinh không nắm được kiến thức cơ bản của bài, của chương, của
giai đoạn…thì học sinh không có khả năng làm bài, bài làm sẽ lạc đề, sai kiến

Khi ôn tập phần này, để đạt kết quả cao và sát với nội dung thi HSG, tôi
hướng dẫn học sinh ôn tập theo cấu trúc đề thi HSG của Sở giáo dục và đào tạo
Thanh Hóa. Cụ thể như sau:
2.3.1. Phần Lịch sử thế giới.
- Đối với câu hỏi kiểm tra kỹ năng so sánh, lập biểu đồ… các sự kiện
thuộc Lịch sử thế giới hiện đại từ 1945-2000, trước tiên tôi yêu cầu học
sinh hoàn thành bảng thống kê các sự kiện lịch sử thế giới theo bài.
Ví dụ 1:
+ Bài 1. Sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh thế giới thứ hai
( 1945-2000), học sinh phải hoàn thành được bảng sau:
ST

Thời gian

T
1
2

4-11/2/1945
17/7-2/8/1945

Sự kiện
Hội nghị Ianta triệu tập.
Hội nghị Pốtxđam thỏa thuận việc giải giáp
quân đội Nhật ở Đông Dương.
9


3


1

8/9/1951

Sự kiện
Hiệp ước hòa bình Xan Phranxixcô kí giữa Mĩ
và Nhật Bản chấm dứt chế độ chiếm đóng của
Đồng minh; Hiệp ước an ninh Mĩ Nhật được ký

2
3
4
5
6

1956

kết đặt nền tảng mới cho quan hệ giữa 2 nước.
Nhật Bản bình thường hóa quan hệ ngoại giao

1/1993
1/1997
4/1996

với Liên Xô, là thành viên của LHQ
Học thuyết Miyadaoa của Nhật Bản ra đời
Học thuyết Hasimôtô của Nhật Bản ra đời
Mĩ - Nhật ra tuyên bố khẳng định lại việc kéo

21/9/1973

học công nghệ đối với công cuộc CNH-HĐH nền kinh tế nước ta hiện nay?
+ Tóm tắt sự ra đời, quá trình phát triển của tổ chức ASEAN từ năm 1967
đến năm 2000. Hiện nay, Việt Nam và ASEAN cần làm gì để bảo đảm hòa bình
an ninh và ổn định khu vực?
+ Các xu thế phát triển của thế giới hiện nay là gì? Những thời cơ và thách
thức đặt ra cho dân tộc Việt Nam trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế
trước các xu thế đó [3]?
+ Trình bày những biến đổi nổi bật của tình hình thế giới sau khi “Chiến
tranh lạnh” chấm dứt. Trước tình hình đó Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những
chủ trương cơ bản gì trong công cuộc đổi mới đất nước [8]?
+ Thế nào là toàn cầu hóa ? Nêu các biểu hiện của toàn cầu hóa ? Việt Nam
đã và đang làm gì để đẩy nhanh quá trình hội nhập quốc tế ?
+ Trình bày và nêu nhận xét về những quyết định quan trọng của Hội nghị
Ianta (2/1945). Sự thỏa thuận của các nước Anh, Mĩ, Liên Xô về việc phân chia
phạm vi ảnh hưởng có tác động gì đến khu vực châu Á trong thời kì chiến tranh
lạnh?
2.3.2. Phần Lịch sử Việt Nam.

11


- Đối với dạng câu hỏi kiểm tra kỹ năng so sánh, lập biểu đồ… các sự kiện
thuộc Lịch sử Việt Nam từ năm 1919 – 2000, giáo viên yêu cầu học sinh hoàn
thành các bảng so sánh theo các tiêu chí .
Ví dụ :
+ Hoàn thành bảng so sánh Cương lĩnh chính trị (1/1930) của Nguyễn Ái
Quốc với Luận cương chính trị (10/1930) của Trần Phú theo các tiêu chí sau:
Nội dung so sánh

Cương lĩnh chính trị


1930-1931

1936-1939

Nhiệm vụ
Mục tiêu
Lực lượng tham gia
Hình thức đấu tranh
Phương pháp cách mạng
Hình thức tập hợp lực
lượng
+ So sánh 2 tổ chức cách mạng: Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên và
Việt Nam Quốc dân đảng theo các tiêu chí : Thời gian, lí luận chính trị, giai cấp
lãnh đạo, lực lượng cách mạng, kết quả).

12


+ Lập bảng so sánh những thắng lợi có ý nghĩa chiến lược trên mặt trận
quân sự ( 1954-1975) theo các tiêu chí sau: Thời gian, tên thắng lợi, ý nghĩa lịch
sử [4].
+ So sánh các tổ chức Mặt trận dân tộc thống nhất ở Việt Nam từ năm 1930
đến 1954 theo các tiêu chí sau: Tên mặt trận, thời gian hoạt động, chủ trương
lớn, kết quả hoạt động.
- Đối với dạng câu hỏi yêu cầu học sinh khái quát một sự kiện hoặc một
quá trình lịch sử thuộc giai đoạn 1919-1945: Phần này giáo viên có thể lồng
ghép trong nội dung ôn thi THPT quốc gia. Tuy nhiên, phần nội dung tương đối
khó so với các giai đoạn khác, nó gồm nhiều sự kiện lịch sử diễn ra quá trình
vận động thành lập Đảng và quá trình chuẩn bị cho Cách mạng tháng Tám của

tích, tổng hợp, chứng minh...tùy vào nội dung mà vấn đề nêu ra. Để giải quyết
được vấn đề này giáo viên phải cho học sinh làm nhiều câu hỏi ở mức độ khái
quát, vận dụng thực tiễn.
Ví dụ :
+ Trình bày quá trình đấu tranh quân sự kết hợp với đấu tranh ngoại giao
của nhân dân ta trong thời gian từ 2/9/1945 đến 21/7/1954 nhằm giữ vững chính
quyền, bảo vệ nền độc lập dân tộc [5]. Kinh nghiệm kết hợp đấu tranh quân sự
với đấu tranh ngoại giao trong cuộc kháng chiến chống Pháp được vận dụng như
thế nào trong cuộc kháng chiến chống Mĩ?
+ Trình bày chủ trương“ mềm dẻo về sách lược và cứng rắn về nguyên tắc”
của Đảng và chính phủ ta đối với Trung hoa dân quốc và tay sai từ sau Cách
mạng tháng Tám năm 1945 đến trước 6/3/1946 [3]? Liên hệ với chính sách của
Đảng trong việc giải quyết vấn đề biển Đông hiện nay?
+ Nguyên nhân kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ? Chứng minh
chiến thắng Điện Biên Phủ là thắng lợi lớn nhất của ta trong cuộc kháng chiến
chống Pháp?
+ Tại sao nói : Tình hình nước ta sau Cách mạng Tám như “ngàn cân treo
sợi tóc”? Đảng và Chính phủ đã có chủ trương, biện pháp gì về đối nội để đưa
nước ta thoát khỏi khó khăn [3]? Những chủ trương biện pháp đó để lại bài học
kinh nghiệm gì cho Đảng ta trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện
nay?

14


+ Quyền dân tộc cơ bản của Việt nam được ghi nhận như thế nào trong
Hiệp định sơ bộ ( 6/3/1946). Hiệp định Giơnevơ ( 21/7/1954) và Hiệp định Pari
( 27/1/1973)? Khái quát quá trình đấu tranh của nhân dân ta để từng bước giành
được các quyền dân tộc cơ bản sau mỗi Hiệp định trên [4].
Sau khi ôn tập theo các dạng câu hỏi trên, giáo viên xây dựng các đề thi

thức cũng như thi THPT quốc gia sau này.Thực tế cho thấy, các em càng được
luyện thi nhiều, được giáo viên chấm và sửa lỗi càng nhiều và cẩn thận, chi tiết
thì càng có kinh nghiệm làm bài và nắm vững kiến thức hơn và chắc chắn bài
làm sau sẽ đạt kết quả cao hơn.
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.
Để có được những học sinh giỏi cấp Tỉnh, nhất là đạt giải cao thì còn phụ
thuộc vào nhiều yếu tố. Tuy nhiên, với sự cố gắng của cả giáo viên và học sinh,
khi tiến hành các giải pháp trên, cùng với sự chỉ đạo sát sao của Ban Giám Hiệu
nhà trường, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử trường THPT Triệu
Sơn 1 do tôi phụ trách đã đạt được những kết qủa nhất định.
1.Về phía học sinh.
- Ngày càng có nhiều học sinh chủ động, tích cực tham gia vào đội tuyển.
Trong quá trình học đội tuyển, các em thể hiện sự hứng thú rõ rệt, tin tưởng vào
kết quả khi thi. Đặc biệt các em có tinh thần thi đua rất cao: Học hết mình, làm
bài hết mình và tiến bộ qua từng bài viết. Chỉ tính 3 năm học gần đây, đội tuyển
do tôi trực tiếp ôn luyện đã đạt được kết quả cụ thể như sau:
+ Năm học 2013-2014: Đội tuyển có 04 em: Đạt 03 giải Ba, 01 giải Khuyến
khích. Tỉ lệ đạt giải là 100%.
+ Năm học 2015-2016: Đội tuyển có 05 em: Đạt 02 giải Ba, 02 giải Khuyến
khích. Tỉ lệ đạt giải là 80%.
+ Năm học 2016-2017: Đội tuyển có 05 em: Đạt 01 giải Nhì, 02 giải Ba và
02 giải Khuyến khích. Tỉ lệ đạt giải là 100%.
- Một điều không thể phủ nhận là tất cả những em học sinh trong đội
tuyển học sinh đều đạt kết quả cao trong kỳ thi THPT quốc gia, nhiều em sau
khi rời ghế nhà trường được học tập ở những trường Đại học tốp đầu trong
nước và học giỏi. Năm học 2015-2016, trong tổng số 5 em tham gia đội tuyển
học sinh giỏi cấp Tỉnh môn Lịch sử thì cả 5 em khi thi THPT quốc gia, kết

16


một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi có hiệu quả mà tôi đã từng bước
trải nghiệm thực tế. Hy vọng rằng những nội dung này là những thông tin để
các đồng nghiệp trao đổi , thảo luận và rút ra được những kinh nghiệm thực sự
quý báu trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi - một nhiệm vụ rất đỗi nặng nề
nhưng rất vinh dự của người giáo viên.
II. KIẾN NGHỊ.
Một là: Nhà trường có qui định cụ thể trong việc chọn đội tuyển cho các
môn để tránh việc một học sinh nhưng nhiều giáo viên cùng chọn vào đội tuyển
ôn tập môn của mình .
Hai là: Phổ biến các sáng kiến kinh nghiệm cho giáo viên làm công tác bồi
dưỡng học sinh giỏi.
Ba là: Do hình thức thi THPT quốc gia từ năm 2016-2017 là thi trắc nghiệm
khách quan trong khi thi HSG vẫn thi theo hình thức tự luận nên Sở giáo dục
Đào tạo Thanh Hóa cần tổ chức thi HSG sớm hơn, cụ thể là nên tổ chức vào
tháng 11 hàng năm .
Như vậy, việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi là công việc đầy khó
khăn đối với giáo viên các bộ môn nói chung và bộ môn tiếng Lịch sử nói riêng,
đòi hỏi rất cao ở người giáo viên cả về năng lực chuyên môn và sự nhiệt tình với
học sinh, đam mê với nghề nghiệp. Tuy nhiên, với sự nỗ lực không ngừng của
mỗi giáo viên thì mọi khó khăn đều có thể vượt qua, để việc phát hiện và đào
tạo nhân tài cho đất nước ngày càng có những bước tiến vượt bậc. Trên đây là
một số kinh nghiệm mà bản thân tôi đã đúc rút được trong quá trình phát hiện,
lựa chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi ở bộ môn Lịch sử trong những năm qua.
Tôi rất mong nhận được sự giúp đỡ chân thành của các quý thầy cô, của đồng
nghiệp để chúng ta đi đến mục đích chung cuối cùng là: góp phần đào tạo cho xã

18


hội những con người vừa hồng vừa chuyên đáp ứng nhu cầu “công nghiệp hoáhiện đại hoá” đất nước.

Lịch sử THPT.vn.

DANH MỤC
CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG
ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG GD & ĐT, CẤP SỞ GD & ĐT VÀ
CÁC CẤP CAO HƠN XẾP LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
Họ và tên tác giả: Nguyễn Thị Hằng.
20


Chức vụ và đơn vị công tác: Giáo viên - Trường THPT Triệu Sơn 1.
TT
Tên đề tài SKKN
Cấp đánh giá
Kết quả
Năm học
xếp loại
đánh giá
đánh giá xếp
( Phòng, Sở,
xếp loại
loại
Tỉnh…)
(A,B, hoặc
C)
1
Một số biện pháp
Sở GD & ĐT
nhằm nâng cao hiệu quả
Thanh Hóa