BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
------------------------

MAI THANH BA

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO
BẠC NHÀ NƯỚC THÀNH PHỐ THANH HÓA – TỈNH THANH HÓA

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

Hà Nội, 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP
------------------------

MAI THANH BA

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KIỂM SOÁT CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG
CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC QUA KHO
BẠC NHÀ NƯỚC THÀNH PHỐ THANH HÓA – TỈNH THANH HÓA


vì điều kiện thời gian, khả năng của bản thân còn có những hạn chế nhất định nên
luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được những ý
kiến góp ý quý báu của các Thầy cô giáo, các nhà khoa học, cũng như các bạn
đồng nghiệp để bản luận văn tốt nghiệp của tôi được hoàn thiện hơn.
Qua đây, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến các thầy, cô giáo thuộc
Trường Đại học Lâm nghiệp, Khoa sau Đại học Trường Đại học Lâm nghiệp
Việt Nam, các nhà khoa học, các vụ, cục thuộc Kho bạc Nhà nước và các đơn
vị có liên quan, đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực
hiện luận văn. Đặc biệt, cho phép tôi gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS, TS
Lê Trọng Hùng là người trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành bản luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn !
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Mai Thanh Ba


iii

MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan ...................................................................................................... i
Lời cảm ơn ........................................................................................................ ii
Mục lục ............................................................................................................. iii
Danh mục các chữ viết tắt ............................................................................... vii
Danh mục các bảng ........................................................................................ viii
Danh mục các hình ........................................................................................... ix
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM SOÁT CHI ĐẦU
TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN VỐN NSNN QUA HỆ THỐNG

1.5. Kinh nghiệm của một số nước về kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn
vốn NSNN qua KBNN .................................................................................... 27
1.5.1. Kinh nghiệm của một số nước .............................................................. 27
1.5.2. Bài học đối với Việt Nam ..................................................................... 31
Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .... 33
2.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu ................................................................... 33
2.1.1. Đặc điểm và tình hình kinh tế xã hội của thành phố Thanh Hóa .......... 33
2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển của Kho bạc Nhà nước thành phố
Thanh Hóa ....................................................................................................... 37
2.2. Phương pháp nghiên cứu: ........................................................................ 42
2.2.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp ................................................... 42
2.2.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp..................................................... 45
2.2.3. Phương pháp sử lý số liệu: .................................................................... 46
Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................................ 48
3.1. Tổ chức bộ máy tại KBNN thành phố Thanh Hóa .................................. 48
3.1.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy của Kho bạc Nhà nước Thanh Hóa và KBNN
Thành phố Thanh Hóa ..................................................................................... 48


v

3.1.2. Tổ chức bộ máy Kiểm soát chi Đầu tư xây dựng cơ bản tại Kho bạc
Nhà nước thành phố Thanh Hóa ..................................................................... 49
3.2. Thực trạng kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN tại KBNN
thành phố Thanh Hóa ...................................................................................... 51
3.2.1. Kiểm soát thanh toán chi chuẩn bị đầu tư ............................................. 51
3.2.2. Kiểm soát chi thực hiện đầu tư XDCB ................................................. 52
3.2.3. Thực trạng kiểm soát thanh toán vốn đền bù giải phóng mặt bằng và tái
định cư ............................................................................................................. 58
3.2.4. Tình hình kiểm soát chi thanh toán đền bù giải phóng mặt bằng qua

3.5.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện quy định, quy trình trong kiểm soát chi đầu
tư XDCB.......................................................................................................... 84
3.5.4. Nhóm giải pháp hiện đại hoá hoạt động kiểm soát chi đầu tư XDCB tại
KBNN TP Thanh Hóa dựa trên ứng dụng công nghệ thông tin ..................... 86
3.5.5. Giải pháp về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ............................... 89
3.5.6. Nhóm giải pháp hỗ trợ khác .................................................................. 91
3.5.7. Các giải pháp tổ chức thực hiện ............................................................ 94
3.6. Kiến nghị .................................................................................................. 99
3.6.1 Kiến nghị với Quốc hội: ......................................................................... 99
Sửa đổi Luật Ngân sách Nhà nước và các văn bản quy phạm pháp luật liên
quan đến ĐTXDCB. ........................................................................................ 99
3.6.2. Kiến nghị với Nhà nước và các cấp các ngành ................................... 100
3.6.3. Kiến nghị với Bộ Tài chính ................................................................. 101
3.6.4. Kiến nghị với KBNN và KBNN Thanh Hóa. ..................................... 102
3.6.5. Kiến nghị với UBND tỉnh Thanh Hoá ................................................ 102
3.6.6. Kiến nghị với UBND thành phố Thanh Hóa: ..................................... 103
KẾT LUẬN ................................................................................................... 104
TÀI LIỆU THAM KHẢO


vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nguyên nghĩa

NSNN

Ngân sách nhà nước


Vốn đầu tư

NN, TN

Nuớc ngoài, trong nước


viii

DANH MỤC CÁC BẢNG
Tên bảng

TT
3.1

3.2

3.3

3.4

3.5

3.6

3.7
3.8
3.9



59

61

64
65
66

67


ix

DANH MỤC CÁC HÌNH
TT
3.1

3.2

Tên hình
Sơ đồ Quy trình thông báo kế hoạch vốn hàng năm cho các
dự án đầu tư thuộc nguồn vốn ngân sách Trung ương
Sơ đồ quy trình thông báo kế hoạch vốn hàng năm cho các
dự án đầu tư thuộc nguồn vốn ngân sách địa phương

Trang
49

50

nguồn thu và nhiệm vụ chi và thời kỳ ổn định ngân sách đảm bảo phù hợp với
tình hình thực tế của địa phương; Phân rõ trách nhiệm về quyền quyết định


2

ngân sách, sử dụng ngân sách,...đảm bảo công khai, minh bạch; dự toán chi
ngân sách địa phương cho năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách được xây dựng
trên cơ sở định mức phân bổ. Hệ thống định mức phân bổ là căn cứ quan trọng
để cấp có thẩm quyền quyết định bổ sung cân đối từ NSTW cho NSĐP ...
Tuy vậy, cơ chế quản lý chi NSNN nói chung và chi đầu tư XDCB từ
nguồn vốn NSNN nói riêng vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu
cầu của thực tiễn. Công tác điều hành NSNN của các cấp chính quyền đôi lúc
còn lúng túng; năng lực kiểm soát chi NSNN của hệ thống KBNN còn chưa
thực sự đáp ứng với xu thế đổi mới.
Hàng năm, KBNN thành phố Thanh Hóa thanh toán khoảng 1.200 tỷ
đồng vốn ĐTXDCB: trong đó; nguồn vốn NSTW là 45,6 tỷ đồng, vốn đầu tư
bằng nguồn vốn NSĐP địa phương là 1.154,4 tỷ đồng, với trên 150 dự án
(gồm cả dự án chuyển tiếp từ năm trước sang và dự án mới). Với số lượng dự
án và số tiền lớn như vậy, nếu không quản lý tốt sẽ dẫn tới thất thoát, lãng phí
là điều khó tránh khỏi. Đặc biệt, trong điều kiện nước ta đang tiến hành đẩy
mạnh cải cách hành chính, đổi mới quản lý chi tiêu công, thực hành tiết kiệm,
chống thất thoát thì việc nâng cao chất lượng kiểm soát chi tiêu công nói
chung và kiểm soát chi đầu tư XDCB từ NSNN nói riêng là vấn đề bức xúc và
được cả xã hội quan tâm. Vì vậy, kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn
NSNN cần phải được hoàn thiện một cách khoa học, có hệ thống là vấn đề
mang tính cấp bách.
Có thể nói rằng thành phố Thanh Hóa - tỉnh Thanh Hoá nói riêng cũng
như đất nước ta nói chung hiện nay còn rất nhiều khó khăn; Vì vậy để có thể
đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế xã hội thì nhu cầu vốn cho đầu tư XDCB

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là lý luận, cơ chế, chính sách và thực
tiễn có liên quan đến công tác kiểm soát chi vốn đầu tư XDCB qua KBNN
trên địa bàn thành phố Thanh Hóa - tỉnh Thanh Hoá.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài:
Phạm vi nghiên cứu bao gồm các vấn đề liên quan đến công tác kiểm
soát chi đầu tư XDCB qua KBNN trên địa bàn thành phố Thanh Hóa từ
năm 2008 đến năm 2012 (thời gian 5 năm).


4

Các số liệu phân tích giai đoạn 5 năm, từ năm 2008-2012, thời gian
thực hiện đề tài từ tháng 7 năm 2013.
4. Nội dung nghiên cứu:
- Cơ sở lý luận về vấn đề nghiên cứu: Nghiên cứu làm rõ thêm những
vấn đề lý luận về đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN, về kiểm soát chi đầu tư
XDCB qua KBNN.
- Thực trạng vấn đề nghiên cứu: Phân tích thực trạng công tác kiểm soát
chi đầu tư XDCB qua KBNN trên địa bàn thành phố Thanh Hóa, đánh giá
những kết quả đạt được, cũng như những tồn tại và nguyên nhân; từ đó đưa ra
những kiến nghị giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát chi đầu tư
XDCB qua KBNN.
- Giải pháp đề xuất: Từ thực trạng nghiên cứu đưa ra các giải pháp và đề
xuất xử lý các vấn đề tồn tại, hạn chế.
5. Kết cấu của luận văn:
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm soát chi đầu tư xây
dựng cơ bản từ nguồn vốn NSNN qua hệ thống Kho bạc Nhà nước.
Chương 2: Đặc điểm, địa bàn và phương pháp nghiên cứu.
Chương 3: Kết quả nghiên cứu.

Thứ ba: Đầu tư XDCB từ NSNN gắn với các quy trình đầu tư và dự án,


6

chương trình đầu tư rất chặt chẽ từ khâu chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án đến
khâu kết thúc đầu tư, nghiệm thu dự án và đưa vào sử dụng.
Thứ tư: Nhà nước thực hiện quản lý chi đầu tư và xây dựng các công
trình thuộc dự án đầu tư thông qua việc ban hành các chính sách, các phương
pháp và nguyên tắc lập đơn giá, dự toán; Định mức tiêu chuẩn kinh tế kỹ
thuật; định mức chi phí tư vấn đầu tư và xây dựng; suất vốn đầu tư để xác
định tổng mức vốn đầu tư của dự án.
Thứ năm, chủ đầu tư các dự án, công trình XDCB sử dụng vốn NSNN
phải mở tài khoản tại tại KBNN có khả năng giao dịch thuận lợi nhất để thanh
toán vốn cho các công trình, dự án và chịu sự kiểm tra, kiểm soát của Kho bạc
Nhà nước về thanh toán vốn.
1.1.3. Vai trò của chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN
Về tổng thể, chi đầu tư XDCB từ NSNN có tác động hai mặt đến nền
kinh tế: vừa là yếu tố duy trì sự ổn định, vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định kinh
tế của mọi quốc gia.
Thứ nhất: Đầu tư XDCB tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản
xuất, Tăng tích lũy tài sản của nền kinh tế quốc dân. Đầu tư XDCB để phát
triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội như giao thông, thủy lợi, điện, trường
học, trạm y tế,… Thông qua việc duy trì và tăng thêm mức chi đầu tư XDCB,
vốn đầu tư XDCB từ NSNN góp phần quan trọng tái tạo và tăng cường năng
lực sản xuất, tăng năng suất lao động, tăng tích lũy cho nền kinh tế.
Thứ hai: Đầu tư XDCB quyết định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
giữa các ngành, giải quyết những vấn đề mất cân đối về phát triển giữa các
vùng lãnh thổ, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế,
kinh tế, chính trị... của từng vùng lãnh thổ.

những vấn đề chung mang tính chất nguyên tắc, chưa thể bao quát hết được
những phát sinh trong quá trình thực hiện kiểm soát các khoản chi của
NSNN.


8

Thứ tư: Trên thực tế các chủ đầu tư lợi dụng sơ hở trong cơ chế, chính
sách quản lý tìm cách để sử dụng hết nguồn kinh phí càng nhanh, càng tốt,
đặc biệt là hiện tượng chạy kinh phí cuối năm.
Thứ năm: NSNN còn hạn chế nên nhiều khoản chi cho hoạt động đầu
tư là sử dụng nguồn vốn vay từ các quốc gia và tổ chức nước ngoài. Do đó
việc kiểm tra, kiểm soát việc chi trả các khoản chi này tới từng đối tượng và
hết sức cần thiết, để đảm bảo kỷ cương quản lý tài chính cũng như uy tín của
đất nước.
1.2.2. Đối tượng kiểm soát chi đầu tư XDCB từ nguồn vốn NSNN qua KBNN
Các dự án đầu tư sử dụng vốn NSNN theo quy định của Luật NSNN và
Quy chế quản lý đầu tư và xây dựng đều phải chịu sự kiểm soát chi đầu tư
XDCB theo cơ chế, chế độ quy định của Bộ Tài chính và hướng dẫn của
KBNN Trung ương. Cụ thể là các dự án sau:
- Các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi
vốn thuộc các lĩnh vực:
+ Giao thông, thuỷ lợi, giáo dục đào tạo, y tế;
+ Trồng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, vườn Quốc gia, khu bảo tồn
thiên nhiên;
+ Các trạm, trại thú y, động, thực vật nghiên cứu giống mới và cải tạo giống.
+ Xây dựng các công trình văn hoá, xã hội, thể dục - thể thao, phúc lợi
công cộng;
+ Quản lý Nhà nước, khoa học - kỹ thuật;
+ Bảo vệ môi trường sinh thái khu vực, vùng lãnh thổ.

thống KBNN
Thứ nhất: Đối với chủ đầu tư, Ban quản lý dự án
Tài liệu, hồ sơ chứng từ chi đầu tư do Chủ đầu tư gửi KBNN phải đảm
bảo đúng quy định. Các dự án phải có đủ thủ tục Đầu tư và xây dựng, có kế
hoạch vốn hàng năm và có đủ điều kiện được chi.


10

Thứ hai: Đối với KBNN:
Trong quá trình kiểm soát chi đầu tư XDCB có nguồn vốn từ NSNN
nếu phát hiện quyết định của các cấp có thẩm quyền trái với quy định hiện
hành, phải có văn bản gửi cấp có thẩm quyền đề nghị xem xét lại và nêu rõ ý
kiến đề xuất. Nếu quá thời hạn đề nghị mà không nhận được trả lời thì được
quyền giải quyết theo đề xuất của mình. Nếu được trả lời mà xét thấy không
thoả đáng thì vẫn phải giải quyết theo ý kiến của cấp có thẩm quyền; đồng
thời phải báo cáo lên cơ quan có thẩm quyền cao hơn và báo cáo cơ quan Tài
chính để xem xét, xử lý.
Số vốn thanh toán cho từng công việc, hạng mục công trình, công trình
không được vượt giá trị hợp đồng, không được vượt dự toán hoặc giá trúng
thầu, tổng dự toán (nếu có) của dự án (đối với chi phí nằm trong tổng dự
toán). Tổng số vốn thanh toán cho dự án không được vượt tổng mức đầu tư đã
được phê duyệt.
KBNN kiểm soát thanh toán trên cơ sở hồ sơ đề nghị của chủ đầu tư và
căn cứ vào các điều khoản thanh toán được quy định trong hợp đồng (số lần
thanh toán, giai đoạn thanh toán, thời điểm thanh toán và các điều kiện thanh
toán) để thanh toán theo đề nghị của chủ đầu tư. Chủ đầu tư tự chịu trách
nhiệm về tính chính xác, hợp pháp của khối lượng thực hiện, định mức, đơn
giá, dự toán các loại công việc, chất lượng công trình, KBNN không chịu
trách nhiệm về các vấn đề này. KBNN căn cứ vào hồ sơ thanh toán và thực

dự toán được duyệt và tồn quỹ NSNN các cấp.
Tuy nhiên, vai trò của Kho bạc không chỉ trả tiền của đơn vị sử dụng
vốn đầu tư NSNN, mà còn chịu trách nhiệm trước pháp luật cũng như các cơ
quan cấp trên về tính hợp pháp, hợp lệ của việc chi trả tiền.
1.3.1.2. Phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc kiểm soát chi đầu tư XDCB
- Đối với Chủ đầu tư:
Chủ đầu tư trong các dự án Nhà nước không phải là người trực tiếp bỏ
vốn đầu tư mà người bỏ vốn đầu tư là Nhà nước, còn Chủ đầu tư chỉ là người


12

đại diện hợp pháp của người bỏ vốn đầu tư. Chủ đầu tư được xác định ngay từ
khi lập báo cáo đầu tư. Chủ đầu tư phải tổ chức lập dự án đầu tư, xác định rõ
nguồn vốn đầu tư, thực hiện các thủ tục đầu tư để trình cấp có thẩm quyền
phê duyệt; tổ chức đấu thầu (đối với các dự án phải đấu thầu), thực hiện ký
kết hợp đồng và thực hiện hợp đồng đã ký. Chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án
phải thành lập Ban quản lý dự án để thực hiện dự án.
- Thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao theo quy định. Tiếp nhận và sử
dụng vốn đúng mục đích, đúng đối tượng, tiết kiệm và có hiệu quả. Chấp hành
đúng quy định của pháp luật về chế độ quản lý tài chính đầu tư phát triển.
- Thường xuyên kiểm tra tình hình thực hiện vốn tạm ứng của các nhà
thầu, phải kiểm tra trước, trong và sau khi thực hiện ứng vốn cho các nhà thầu.
- Chủ đầu tư bố trí đủ vốn trong kế hoạch hàng năm để mua bảo hiểm
công trình xây dựng theo quy định.
- Thực hiện việc nghiệm thu khối lượng, lập hồ sơ thanh toán và đề nghị
thanh toán cho nhà thầu theo thời gian quy định của hợp đồng.
- Tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, hợp pháp của khối lượng thực
hiện, định mức, đơn giá, dự toán các loại công việc, chất lượng công trình và
giá trị đề nghị thanh toán.

lý, kiểm soát chi NSNN của các KBNN huyện trực thuộc.
- KBNN huyện thực hiện kiểm soát, thanh toán, chi trả cho các khoản
chi thuộc ngân sách huyện, xã và các khoản chi của ngân sách trung ương,
ngân sách tỉnh theo ủy quyền.
1.3.3. Những nhân tố ảnh hưởng tới công tác kiểm soát chi đầu tư XDCB
từ nguồn vốn NSNN qua KBNN
1.3.3.1. Những nhân tố khách quan
* Trình độ phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia có ảnh hưởng lớn
đến nguồn thu NSNN và thực tế nó cũng quyết định đến nguồn chi. Việt Nam


14

có nền kinh tế còn phát triển ở thấp, do vậy nguồn ngân sách hạn hẹp nhưng
nhu cầu chi đầu tư cho phát triển vô cùng lớn. Để thúc đẩy phát triển kinh tế
xã hội cần có hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội tốt, do vậy số lượng
các dự án cần đầu tư nhiều, nhưng nguồn lực tài chính thì lại hạn hẹp. Cơ chế
phân bổ các nguồn lực lại dàn trải, nên số lượng dự án thì nhiều và thực hiện
thường chậm tiến độ, do đó phải thanh toán dàn trải qua nhiều năm, hiệu quả
sử dụng vốn thấp. Đó cũng là một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới công tác
kiểm soát chi tại KBNN.
* Hệ thống luật pháp và chế độ, tiêu chuẩn, định mức : Hệ thống pháp
luật, chế độ, tiêu chuẩn định mức chi NSNN là một căn cứ quan trọng việc
xây dựng, phân bổ và kiểm soát chi NSNN. Vì vậy, nó cần đảm bảo tính
chính xác, phù hợp với tình hình thực tế; tính thống nhất giữa các ngành, các
địa phương, và các đơn vị sử dụng vốn; và tính đầy đủ, bao quát được tất cả
các nội dung phát sinh. Để kiểm soát chi phí trong hoạt động XDCB, thường
sử dụng định mức XDCB và đơn giá XDCB, đó là căn cứ để tính toán lập dự
toán công trình.
* Ý thức chấp hành của chủ đầu tư: Chủ đầu tư có năng lực và có ý