SKKN: Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý ở trờng THCS
Phần I : Đặt vấn đề
Chúng ta đang bớc vào một thế kỉ mới một thiên niên kỉ mới trong bối cảnh nền kinh tế
thế giới đang chuyển từ nền kinh tế công nghiệp hoá hiện đại hoá sang nền kinh tế tri thức .
Đại hội Đảng VI đề ra mục đích giáo dục cho nhà trờng phổ thông là đào tạo nhân lực, bồi d-
ỡng nhân tài với những con ngời có tri thức có trình độ chuyên môn nghiệp vụ có sức khoẻ .
Đó là những con ngời phát triển toàn diện có nhiệm vụ xây dựng xã hội công bằng dân chủ
và văn minh từng bớc tiến lên chủ nghĩa xã hội . Nhà trờng phổ thông có nhiệm vụ xây dựng
cơ sở ban đầu của con ngời mới ấy đó là nhiệm vụ hết sức nặng nề và phức tạp .Nó đòi hỏi
mỗi môn học phải dựa vào đặc trng bộ môn mà xác định vị trí chức năng của mình trong
nhiệm vụ chung . Tôi nhận thấy môn Địa lí là một trong những môn học góp phần tạo ra cơ
cở ban đầu cho con ngời mới đó .
Trớc hết môn Địa lí góp phần bồi dỡng thế hệ trẻ thành những ngời có văn hoá làm chủ đất
nớc. Vì sao lại nh vậy? Vì môn Địa lí đi sâu vào cuộc sống, bản chất nó gắn liền với cuộc
sống vì thế mà nó có nhiều khả năng và vai trò quan trọng trong việc mở rộng tầm mắt, nâng
cao nhận thức chính trị cho học sinh. Hơn thế nữa, môn Địa lí cũng góp phần bồi dỡng cho
các em những phẩm chất trí tuệ nh óc quan sát, trí tởng tợng, năng lực t duy, đó cũng là cơ sở
của nhận thức khoa học của sự tìm tòi nhiên cứu và sáng tạo trong lao động.
Trong những năm 2002-2003 Bộ giáo dục đã triển khai chơng trình thay sách để thích
ứng với những yêu cầu về con ngời trong thời đại mới . Song song với việc soạn thảo lại ch-
ơng trình sách giáo khoa của các bộ môn, các môn học cần phải đổi mới phơng pháp dạy
giảng dạy . Trớc những yêu cầu của xã hội, thời đại và sự phát triển của khoa học
kĩ thuật , mục tiêu dạy học của môn Địa lí ngày nay không đơn thuần chỉ là môn cung cấp
kiến thức và rèn luyện kĩ năng địa lí cho học sinh, mà qua đó phải góp phần cùng với môn
học khác đào tạo ra những con ngời có năng lực hành động, tính sáng tạo, năng động tính tự
lực và trách nhiệm; năng lực cộng tác làm việc, năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải
quyết những tình huống, vấn đề của cuộc sống, xã hội.
Để đạt đợc mục tiêu nói trên, nội dung dạy học địa lý ở trờng THCS cũng đã có sự thay
đổi, một số nội dung mới đợc đa vào chơng trình, vì vậy chơng trình hiện hành toán diện và
cập nhật hơn so với chơng trình cũ. Bên cạnh việc cung cấp kiến thức sách giáo khoa chú
trọng đến cách thức làm việc để học sinh có thể tự khám phá lĩnh hội kiến thức.

tìm ra kiến thức, tự mình khám phá ra chân lí . Vì vậy đổi mới phơng pháp giảng dạy lấy học
sinh làm trung tâm là đề tài tôi chọn trong bài viết này.
2. Mục đích nghiên cứu:
Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lí ở trờng THCS là phát huy tính tích cực, hứng thú học
tập của học sinh và vai trò chủ đạo của giáo viên. Vì thế khi thiết kế bài dạy khoa học, sắp
xếp hợp lí hoạt động của giáo viên và học sinh , thiết kế hệ thống câu hỏi hợp lí tập trung vào
trọng tâm tránh nặng nề quá tải ( nhất là đối với bài dài bài khó, nhiều kiến thức) . Bồi dỡng
năng lực độc lập suy nghĩ , vận dụng kiến thức đã học, tránh thiên về ghi nhớ máy móc mà
không nắm vững bản chất.
Tăng cờng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học , khuyến khích sử dụng hợp lí
công nghệ thông tin, sử dụng các phơng tiện nghe nhìn , thực hiện đầy đủ thí nghệm thực
hành, liên hệ thực tế trong giảng dạy phù hợp với nội dung từng bài học . Giáo viên sử dụng
ngôn ngữ chuẩn xác trong sáng, sinh động dễ hiểu , tác phong thân thiện , khuyến khích học
sinh học tập, tổ chức hợp lí cho học sinh làm việc cá nhân , theo nhóm.
Có lẽ đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lí sẽ ít nhiều giúp chúng ta giải quyết đợc
những khó khăn trong vấn đề giảng dạy bộ môn đồng thời phát huy đợc tính tích cực , hứng
thú trong học tập của học sinh khi học bộ môn này.
3 . Kết quả cần đạt đợc :
Việc đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lí ở trờng THCS cần đạt đợc :
Ngời thực hiện Đặng Thị Lan Trờng THCS Đồng Minh 2
SKKN: Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý ở trờng THCS
Học sinh học tập sôi nổi, tích cực, hào hứng, phát huy đợc tính độc lập tự chủ, năng động
tìm tòi khám phá và giải quyết vấn đề một cách nhẹ nhàng thoải mái qua trực quan sinh động
( đồ dùng dạy học ) để học sinh t duy và đa ra những kết luận chính xác về các hiện tợng địa
lí. Hạn chế đợc tình trạng ngồi ghi chép một cách thụ động , máy móc.
Để thực hiện điều này , giáo viên cần :
- Nắm vững phơng pháp giảng dạy đặc trng của bộ môn .
- Nắm chắc nội dung , chơng trình giảng dạy .
- Sử dụng triệt để các đồ dùng và phơng tiện dạy học nếu có.
- Có hệ thống câu hỏi hợp lí, khoa học : từ quan sát , phát hiện , nhận xét , đánh giá rồi

SKKN: Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý ở trờng THCS
nhận xét ngay trong lớp học . Vì vậy phơng pháp mới là quan trọng và đạt hiệu quả cao trong
giảng dạy, nhng vận dụng phơng pháp mới nh thế nào cho linh hoạt cho sáng tạo thì không
phải bất cứ ngời giáo viên địa lí nào cũng có thể làm đợc. Đổi mới phơng pháp giảng dạy để
rồi học sinh tự mình khám phá ra chân lí thì đoá là cả một quá trình. Quá trình ấy chi phối
mọi hoạt động của giáo viên : từ khâu chuẩn bị bài dạy( soạn giáo án) đến các hình thức dạy
trên lớp và cả việc đánh giá kết quả học tập của học sinh nữa .Nếu giáo viên làm tốt ba khâu
trên nghĩa là giáo viên đã thành công trong tiết dạy địa lí theo phơng pháp đổi mới .
2 . Cơ sở thực tiễn :
Hiện nay nhiều học sinh còn lời học, lời t duy trong quá trình học tập. Học sinh cha có
phơng pháp học tập, cha có hoạt động đích thực của bản thân để chiếm lĩnh kiến thức. Sự
năng động sáng tạo của nhiều em bị hạn chế tất cả chỉ phụ thuộc vào thầy dập khuôn máy
móc làm các em thiếu tự tin vào bản thân mình.
Nhiều em cho rằng môn địa lí là bộ môn phụ nên các em không chú trọng bằng hai môn
Văn và Toán.
Các em cha có ý thức tự tìm hiểu, khám phá về những điều kiện tự nhiên của đất nớc mình
để sau này biết ứng dụng những điều đã học đợc từ sách vở đa vào thực tiễn lao động sáng
tạo làm giàu đẹp cho quê hơng.
Mặc dù vậy thì một số phơng pháp dạy học của một số thầy cô cha đạt hiệu quả. Điều đó
làm tôi băn khoăn trăn trở trong bớc đi tiếp theo của mình. Tôi mạo muội đa ra một số giải
pháp thực hiện cho bộ môn Địa lí của mình.
3 . Giải pháp thực hiện :
Để tiến hành đổi mới, tôi đã vạch kế hoạch giảng dạy ngay từ đầu năm học đối với mỗi lớp
mình đợc phân công giảng dạy, kế hoạch của tôi bao gồm các bớc sau :
-Nghiên cứu chơng trình địa lí của các cấp học để nắm vững mục tiêu yêu cầu của toàn bộ
hệ thống chơng trình. Xác định đợc mọi vị trí của trơng trình mà mình phụ trách. Mối liên hệ
của nó với các lớp khác. Nghiên cứu sách giáo khoa địa lí dùng trong năm học, xác định
trọng tâm của từng bài sao cho vừa sức với học sinh và đúng với tinh thần của chơng trình.
-Xác định kĩ năng và mức đọc kĩ năng để rèn luyện cho học sinh trong mỗi chơng mục và
từng bài.

Nội dung cơ bản của một giáo án bao gồm hai phần cơ bản có quan hệ chặt chẽ
với nhau. Một là những tình huống học tập , những vấn đề, những bài tập nhận
thức đợc đặt ra từ nội dung bài học phù hợp với trình độ tiếp thu của học sinh. Hai
là ứng với mỗi tình huống học tập, vấn đề, bài tập là một hệ thống các hoạt động,
các thao tác đợc giáo viên sắp xếp hợp lí, nhằm hớng dẫn học sinh từng bớc tự
tiếp cận và chiếm lĩnh kiến thức một cách chủ động , sáng tạo.
Nh vậy, thiết kế giáo án là thiết kế những tình huống học tập , vấn đề bài tập và hệ
thống các hoạt động thao tác tơng ứng, chứ không phải là thiết kế những việc làm
của giáo viên trên lớp để truyền đạt một chiều cho học sinh. Tiến trình giờ học do
vậy là tiến trình hoạt động thực sự của bản thân chủ thể học sinh và thời gian chủ
yếu phải dành cho hoạt động của học sinh.
* Các bớc thiết kế giáo án:

B ớc 1
: xác định mục tiêu của bài học
Xác định mục tiêu của bài là bớc đầu tiên, cũng là bớc quan trọng nhất khi thiết kế
giáo án. Mục tiêu cần chỉ ra chính xác và cụ thể những gìn mà học sinh phải đạt đợc sau bài
học về mục tiêu cần đợc diễn đạt nh thế nào để dễ dàng xác định đợc những mục tiêu đã
đạt đợc hay cha ? Trên cơ sở nội dung của mỗi bài, giáo viên cần nêu lên một cách cụ thể
về các mặt kiến thức, kĩ năng thái độ mà học sinh cần có đợc sau giờ học đó.
Mục tiêu của dạy học địa lí hiện nay không chỉ nhằm làm cho học sinh hiểu và"ghi
nhớ kiến thức, mà còn phải biết vận dụng kiến thức, biết cách làm việc với các phơng tiện
học tập và biết vận dụng các thao tác t duy để phát hiện và giải quyết vấn đề để tự chiếm lĩnh
kiến thức. Do đó giáo viên cần sử dụng các động từ khi xác định mục tiêu bài học ( động từ
hoá mục tiêu ). Nh vậy mục tiêu bài học phải vừa phản ánh quá trình nhận thức bài học của
Ngời thực hiện Đặng Thị Lan Trờng THCS Đồng Minh 5
SKKN: Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý ở trờng THCS
học sinh, vừa thể hiện cả kết quả của quá trình đó.

B ớc 2

lại.
- Tổ chức hoạt động của học sinh theo những hình thức học tập khác nhau.
+Hình thức cá nhân
+ Hình thức theo nhóm
Quy trình thảo luận nhóm
Bớc 1: Nêu câu hỏi chứa vấn đề cần thảo luận
Bớc 2: Chia nhóm- Thời gian hoạt động
Bớc 3: Bắt đầu làm việc trong nhóm, đa ra ý kiến của mọi ngời trong nhóm để học sinh
đợc chia sẻ
Bớc 4: các nhóm nhận xét- GV đa ra kết luận
c- Cải tiến các PPDH truyền thống theo định hớng đổi mới, đồng thời tăng cờng áp
Ngời thực hiện Đặng Thị Lan Trờng THCS Đồng Minh 6
SKKN: Đổi mới phơng pháp dạy học môn địa lý ở trờng THCS
dụng các phơng Pháp, hình thức tổ chức dạy học mới
Vậy tích cực hoá hoạt động của học sinh không dừng lại ở hình thức học tập cá nhân mà
có lẽ phơng pháp thảo luận theo nhóm cũng có vai trò tích cực trong việc lĩnh hội những tri
thức mới của học sinh. Hình thức này không chỉ phát huy cao sự suy nghĩ của mỗi cá nhân
mà còn tạo điều kiện cho học sinh đợc nói đợc trao đổi nhiều hơn, hình thành mối quan hệ
học tập mới. Ngoài quan hệ thầy trò còn có quan hệ trò với trò. Các em đợc chia sẻ với các
bạn trong lớp, đợc tự do nêu ý kiến của mình mà không sợ ý kiến đó đúng hay sai. Điều này
không chỉ làm các em hứng thú tự tin hơn trong học tập mà còn rèn luyện cho các em cách
trình bày ý kiến của mình ngắn gọn rõ ràng. Với tất cả những suy nghĩ trên, tôi muốn trình
bày thử nghiệm giáo án của mình để các bạn đồng nghiệp xem xét bổ sung cho hoàn thiện
với phơng pháp dạy học mới.
Bài soạn địa lí 8
Tiết 37 Bài 31
Đặc điểm khí hậu việt nam
A. Mục tiêu bài học:
1. Kiến thức: giúp học sinh nắm đợc:
- Đặc điểm cơ bản của khí hậu Việt Nam