VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ TRANG

GIÁO DỤC CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI THẾ HỆ TRẺ
Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội - 2018


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ TRANG

GIÁO DỤC CỦA GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI THẾ HỆ TRẺ
Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS
Mã số: 9229002

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN XUÂN TẾ

:

Nhà xuất bản

PGS

:

Phó giáo sư

TS

:

Tiến sĩ


MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN
LUẬN ÁN ...................................................................................................................6
1.1. Những công trình nghiên cứu về gia đình, giáo dục của gia đình và vai
trò giáo dục của gia đình ở Việt Nam hiện nay .....................................................6
1.2. Những công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục của gia đình ở Việt
Nam nói chung và thực trạng giáo dục của gia đình ở đồng bằng sông Cửu
Long nói riêng ......................................................................................................14
1.3. Những công trình nghiên cứu về giải pháp giáo dục của gia đình Việt
Nam nói chung và giải pháp liên quan đến giáo dục của gia đình ở đồng
bằng sông Cửu Long nói riêng.............................................................................23

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................151
PHỤ LỤC ...............................................................................................................159


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Gia đình là tế bào của xã hội, là một thiết chế xã hội, là tổ ấm của mỗi người.
Gia đình đảm nhận những chức năng do hoàn cảnh lịch sử khách quan quy định,
trong đó giáo dục của gia đình luôn là chức năng không thể thiếu của gia đình, có
ảnh hưởng quan trọng đến sự hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ, củng
cố và hoàn thiện nhân cách của người lớn, góp phần xây dựng con người với tư
cách vừa là thành viên của gia đình, vừa là thành viên của xã hội.
Xã hội dù có biến đổi và phát triển thì giáo dục của gia đình vẫn là yếu tố ảnh
hưởng quan trọng đối với mỗi cá nhân trong suốt cuộc đời. Giáo dục nhà trường và
giáo dục xã hội dù có phong phú và quan trọng đến đâu cũng không thể thay thế
được giáo dục của gia đình. Giáo dục nhà trường và xã hội chỉ có thể phát huy đầy
đủ vai trò của chúng trong sự kết hợp với giáo dục của gia đình.
Trong những thập kỷ gần đây, cùng với cơn lốc của cách mạng công nghệ, của
quá trình hiện đại hóa, đô thị hóa diễn ra ở nhiều quốc gia, nhất là các quốc gia đang
phát triển, trong đó có Việt Nam, gia đình - tế bào cơ bản của xã hội đã không
ngừng được cảnh báo như là đối tượng đang bị đe dọa tổn thương và chịu những cú
sốc riêng của nó. Chưa bao giờ vấn đề gia đình lại được đề cập và xem xét dưới mọi
khía cạnh một cách sâu sắc trên quy mô quốc tế và quốc gia như hiện nay. Nhiều
cường quốc trên thế giới sau một thời gian đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nhưng xem nhẹ vấn đề gia đình nên phải trả giá đắt bằng những sai lệch, thậm chí
đổ vỡ của quan hệ hôn nhân và gia đình, nói rộng ra là quan hệ giữa con người với
con người. Phát triển kinh tế là mục tiêu cơ bản của mỗi quốc gia, song sẽ là hiểm
họa nếu chỉ chú ý đến tăng trưởng kinh tế, không chú ý thỏa đáng đến vấn đề gia
đình, đặc biệt là giáo dục của gia đình. Hiện nay, một số nước phát triển, người ta
đang muốn quay lại tìm kiếm những giá trị nhân văn đích thực, những giá trị giáo

với yêu cầu mới của giáo dục nói chung, giáo dục của gia đình nói riêng. Tình trạng
tội phạm trẻ em gia tăng, đạo đức một bộ phận thanh thiếu niên trong vùng còn yếu
kém, tình trạng kết hôn không tình yêu với người nước ngoài, tình trạng ly hôn
tăng, tệ nạn xã hội chưa giảm, thậm chí còn có chiều hướng gia tăng ở các vùng
nông thôn, nhất là các xã vùng sâu vùng xa. Như vậy, giáo dục của gia đình vùng

2


ĐBSCL đang gặp phải những thách thức, những vấn đề đòi hỏi phải được nhận thức
và xử lý đúng đắn mới có thể thực hiện tốt chức năng giáo dục của nó, góp phần đắc
lực vào việc xây dựng con người mới với tư cách vừa là mục tiêu, vừa là động lực
phát triển kinh tế - xã hội, trước hết và trực tiếp là của từng địa phương trong vùng.
Do đó, việc nghiên cứu giáo dục của gia đình, phân tích thực trạng giáo dục của gia
đình đối với thế hệ trẻ ở ĐBSCL, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra, trên cơ sở đó
đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục của gia đình ở ĐBSCL
hiện nay có ý nghĩa vừa cơ bản, vừa cấp bách cả về lý luận và thực tiễn.
Những vấn đề trên cũng chính là lý do để nghiên cứu sinh chọn hướng nghiên
cứu "Giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở đồng bằng sông Cửu Long hiện
nay" làm đề tài luận án tiến sĩ triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích
Trên cơ sở phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận giáo dục của gia đình và
thực trạng giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở ĐBSCL, luận án đề xuất một số
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở ĐBSCL
hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để đạt mục đích trên, luận án tập trung giải quyết những nhiệm vụ cơ bản sau:
Thứ nhất, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án.

thực tiễn, phân tích và tổng hợp, lịch sử và logic, thống kê, đối chiếu, so sánh, điều
tra xã hội học…
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Thứ nhất, chỉ ra những đặc điểm của gia đình vùng ĐBSCL ảnh hướng đến
giáo dục đối với thế hệ trẻ; từ kết quả khảo sát, phân tích thực trạng giáo dục của
gia đình đối với thế hệ trẻ trên cả hai mặt thành tựu và hạn chế giúp việc nhận định
thực trạng giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở ĐBSCL được toàn diện, đầy đủ
và xác thực, làm cơ sở cho việc xác định giải pháp phù hợp, đáp ứng yêu cầu nâng

4


cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở ĐBSCL.
Thứ hai, đề xuất một số giải pháp đồng bộ, hiệu quả, có tính khả thi, phù hợp
với thực tiễn giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở đồng bằng sông Cửu Long
hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Về phương diện lý luận: Luận án góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận về
giáo dục của gia đình đối với thế hệ trẻ ở Việt Nam hiện nay.
Về phương diện thực tiễn:
Những kết quả phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chức năng giáo dục
của gia đình ở ĐBSCL cũng như những giải pháp được đề xuất trong luận án có thể
làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan chức năng trong việc hoạch định và thực thi
các chính sách về xây dựng gia đình, gia đình văn hóa, phát huy vai trò giáo dục của
gia đình trong việc xây dựng con người mới ở ĐBSCL hiện nay.
Luận án cũng có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, phục vụ cho việc
nghiên cứu, giảng dạy và học tập một số chuyên đề liên quan đến các môn Triết
học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xã hội học… cho tất cả ai quan tâm đến vấn đề gia
đình, giáo dục của gia đình hiện nay.
7. Kết cấu của luận án

thông qua chức năng xã hội hóa của nó. Cuốn sách đã trình bày khái quát về xã hội
hóa, về tính đặc thù, độc đáo của gia đình trong việc thực hiện chức năng xã hội hóa
cũng như vị trí và mối quan hệ của gia đình với các tác nhân khác. Điểm đặc biệt
của cuốn sách này tác giả đã nêu ra những thách thức mới đối với giáo dục của gia

6


đình trong giai đoạn chuyển đổi từ gia đình truyền thống sang gia đình hiện đại và
việc tìm kiếm những giải pháp phù hợp để có thể vừa kế thừa được những di sản
giáo dục của gia đình Việt Nam truyền thống vừa hình thành được những nguyên lý
căn bản trong giáo dục của gia đình Việt Nam hiện đại.
“Văn hóa gia đình Việt Nam” của tác giả Vũ Ngọc Khánh, Nxb Văn hóa Dân
tộc, 1998. Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã khẳng định: “Vấn đề
gia đình là vấn đề lớn, có phạm vi rộng, chuyện đạo đức luân lý, chuyện hôn nhân,
chuyện giáo dục trẻ em… đều nằm trong phạm vi gia đình” [35, tr.8]. Tác giả khắc
họa cho chúng ta thấy gia đình ở Việt Nam tồn tại như thế nào, những nề nếp, tập
tục của gia đình Việt Nam, những hình ảnh đậm đà bản sắc văn hóa đã trở thành
biểu tượng riêng cho gia đình Việt Nam. Thông qua ảnh hưởng của tôn giáo, của
triết học, ảnh hưởng của văn học, nghệ thuật… tác giả đã cho chúng ta có cách nhìn
đầy đủ hơn, sinh động hơn về văn hóa gia đình Việt Nam.
“Gia đình và dân tộc” của tác giả Nguyễn Thế Long, Nxb Lao động, Hà Nội,
1999. Đây là cuốn sách tập hợp những bài đã đăng của tác giả trên tạp chí, báo.
Dưới góc độ của người nghiên cứu giáo dục và xã hội học, tác giả đã trình bày các
quan điểm của mình về những giá trị truyền thống văn hóa gia đình và dân tộc mà
ngày nay cần kế thừa và phát huy. Đó là truyền thống đạo đức, truyền thống hiếu
học, truyền thống tâm linh và truyền thống thẩm mỹ để góp phần xây dựng văn hóa
gia đình Việt Nam hiện nay.
“Nghiên cứu xã hội học gia đình: 10 năm nhìn lại”, nhiều tác giả, Tạp chí Xã
hội học số 4(72), 2000. Đây là những bài phát biểu được trình bày tại seminar do

đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc đạt kết quả tốt.
“Văn hóa gia đình” của tác giả Bùi Đình Châu, Nxb Văn hóa - Thông tin, Hà
Nội, 2002. Đây là cuốn sách tập hợp các bài viết đã được đăng tải trên các báo, tạp
chí như: Phụ nữ Việt Nam, Gia đình - Xã hội, Gia đình Văn hóa, Gia đình ngày
nay… Nội dung cuốn sách chia làm 8 chương và phần kết luận. “Cuốn sách giới
thiệu với bạn đọc về các mối quan hệ từ lúc khởi thảo của gia đình và tình yêu đôi
lứa đến khi thành vợ chồng, sinh con, giáo dục chúng trở thành người có ích cho gia
đình, xã hội và cách đối nhân xử thế” [9, tr.5-6].
“Tục ngữ ca dao về quan hệ gia đình” của tác giả Phạm Việt Long, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004. Nội dung cuốn sách chia làm hai phần: nghiên

8


cứu quan hệ gia đình qua tục ngữ, ca dao; thống kê và phân nhóm nội dung ca dao
và tục ngữ về mối quan hệ trong gia đình. Tác giả lý giải truyền thống tốt đẹp trong
quá trình hình thành và phát triển lâu dài của gia đình truyền thống đã tạo dựng nên
các nét độc đáo của văn hóa gia đình Việt Nam. Từ đó tác giả khẳng định “Gia đình
truyền thống là gia đình có hạnh phúc. Đó là gia đình có tình yêu đôi lứa; là sự
chăm lo nuôi dưỡng; giáo dục con cháu; là sự kính trọng, hiếu thảo với ông bà, cha
mẹ; là lành mạnh hóa giống nòi, góp phần quan trọng vào việc giữ gìn và phát huy
di sản văn hóa hàm chứa tính nhân văn vượt trội hơn duy lý của gia đình Việt Nam”
[40, tr.7-8]. Bên cạnh đó, tác giả cũng chỉ ra những thói hư tật xấu trong quan hệ gia
đình truyền thống như con cháu bất hiếu với ông bà, cha mẹ; anh chị em tranh giành
của cải thừa kế, vợ chồng không chung thủy… Nội dung cuốn sách là kết quả
nghiên cứu của tác giả ở góc độ ca dao, tục ngữ về gia đình truyền thống, góp phần
vào xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước.
Trong công trình “Gia đình học” của tác giả Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị
Quý, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội, 2009. Các tác giả đã đi sâu phân tích

và chức năng giáo dục gia đình. Chỉ ra những thuận lợi và khó khăn của giáo dục
gia đình trong thời kỳ hiện nay, các tác giả chỉ ra những vấn đề của gia đình và giáo
dục gia đình ở nước ta cần quan tâm như sự biến đổi về cấu trúc, quy mô, mối quan
hệ trong gia đình, vấn đề bạo lực, vấn đề ly hôn. Đây là một cuốn sách cho chúng ta
có cái nhìn tương đối đầy đủ về giáo dục gia đình từ khái niệm, nội dung giáo dục,
phương pháp giáo dục đến những vấn đề đặt ra mà giáo dục gia đình Việt Nam hiện
nay cần quan tâm, giải quyết.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu về vai trò giáo dục của gia đình ở Việt
Nam hiện nay
Đề tài cấp nhà nước KX 07.09 “Vai trò gia đình trong sự hình thành và phát
triển nhân cách của con người Việt Nam” được thực hiện bởi Trung tâm Nghiên
cứu về gia đình và phụ nữ, do tác giả Lê Thi làm chủ nhiệm, năm 1994. Tập thể tác
giả công trình này cảnh báo rằng, những tiến bộ của khoa học công nghệ, của thành
tựu văn minh nhân loại, đã mở ra một tương lai tươi sáng cho cuộc sống vật chất và
tinh thần của xã hội, gia đình và mỗi người, nhưng đồng thời nảy sinh nhiều tệ nạn
xã hội xấu xa, nguy hiểm, những sai lầm, thiếu hụt trong tình yêu, hôn nhân và gia

10


đình, cũng chính do con người gây ra, làm cho hàng triệu gia đình tan nát, chia ly,
cùng với nó là nỗi bất hạnh của hàng triệu trẻ em lang thang cơ nhỡ, không cha mẹ
chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục... các tác giả khẳng định sự phát triển bền vững của
xã hội hiện nay là phải gắn việc tăng trưởng kinh tế với giải quyết những vấn đề xã
hội, gắn với sự phát triển của con người, trong đó có vai trò to lớn của giáo dục gia
đình trong sự hình thành và phát triển nhân cách con người, góp phần đào tạo nguồn
lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh,
dân chủ, công bằng, văn minh.
“Gia đình Việt Nam ngày nay” do tác giả Lê Thi làm chủ biên, Nxb Khoa học
Xã hội, Hà Nội, 1996. Cuốn sách đã tập hợp các tham luận tại cuộc Hội thảo khoa

cập đến ảnh hưởng của xu thế toàn cầu hóa với những tác động tích cực và tiêu cực
đối với gia đình và người phụ nữ. Vậy các gia đình và người phụ nữ phải vươn lên
như thế nào trong việc thực hiện vai trò và chức năng của mình để hòa nhập vào
bước tiến chung của nhân loại một cách tốt nhất.
Trong bài viết “Về xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay” tác giả
Đỗ Thị Thạch, Báo điện tử Đảng cộng sản Việt Nam, tháng 5/2012. Trên cơ sở luận
chứng về vai trò đặc biệt quan trọng của gia đình và giáo dục gia đình đối với quá
trình phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh và
bền vững của đất nước cũng như đối với việc giữ gìn, lưu truyền phát triển văn hóa
dân tộc, tác giả đã đề xuất một số giải pháp để xây dựng gia đình văn hóa đáp ứng
mục tiêu mà Đảng đề ra.
Phạm Minh Thế - tác giả của bài viết “Quan điểm của Đảng về vai trò của gia
đình đối với việc xây dựng con người mới trong quá trình hội nhập quốc tế”, Tạp
chí Cộng sản (6/2013), đã nhấn mạnh: trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay đã
và đang tác động mạnh mẽ đến sự biến đổi về kết cấu, cơ cấu gia đình, về vai trò,
chức năng, nhiệm vụ của gia đình, ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách, lối
sống, nếp sống, đạo đức của thế hệ trẻ. Từ đó tác giả đã trình bày những quan điểm,
chủ trương của Đảng ta khẳng định vị trí, vai trò, tầm quan trọng của gia đình đối
với việc giáo dục, xây dựng con người mới từ đại hội Đảng năm 1986 (đại hội VI)
đến nay. Trong thời kỳ hội nhập quốc tế, Đảng ta không chỉ coi gia đình là nơi sinh
sản ra con người mà gia đình còn là ngôi trường, có trách nhiệm trực tiếp giáo dục
mỗi con người, là nơi lưu trữ, sàng lọc và lưu truyền các giá trị của văn hóa truyền

12


thống, tiếp thu các giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại, thích ứng được những đòi
hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay.
Ngoài những công trình trên, còn có nhiều công trình nghiên cứu về vị trí, vai
trò, nhiệm vụ giáo dục của gia đình được công bố trên các tạp chí, như:

Long nói riêng
1.2.1. Những công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục của gia đình ở
Việt Nam
Từ khi đất nước đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường, đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế thì nước ta đã đạt được nhiều
thành tựu trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Tuy nhiên, bên
cạnh những thành tựu đó, vẫn còn nhiều hạn chế tồn tại trong đời sống xã hội cũng
như trong gia đình, đó là sa sút về đạo đức nhân cách, sự gia tăng tội phạm vị thành
niên, những biểu hiện của lối sống thực dụng, ích kỷ của một bộ phận thanh thiếu
niên... đang trở thành một vấn đề bức xúc và là mối quan tâm sâu sắc của toàn xã
hội. Chính vì vậy, khi bàn về thực trạng gia đình, giáo dục của gia đình ở Việt Nam
hiện nay đã có rất nhiều công trình, luận án, bài báo… tiêu biểu là các công trình
nghiên cứu sau:
“Gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn” của tác giả
Nguyễn Linh Khiếu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2001. Cuốn sách gồm các nội
dung chính: biến đổi văn hóa; khảo sát gia đình và phụ nữ trong biến đổi văn hóa xã hội nông thôn tác động đến gia đình và phụ nữ; khảo sát gia đình và phụ nữ trong
biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn. Nội dung cuốn sách tác giả tập trung khảo sát,
phân tích những biến đổi của văn hóa - xã hội nông thôn tác động đến gia đình nông
thôn trong thời kỳ đổi mới của đất nước. Từ đó, cho chúng ta thấy được thực trạng
của đời sống gia đình và phụ nữ ở nông thôn một cách sinh động và rõ nét. Tuy
nhiên, trong phạm vi khảo sát, cuốn sách chỉ tập trung tìm hiểu, phân tích sâu vào
những tác động của biến đổi văn hóa - xã hội nông thôn đến gia đình và người phụ
nữ trong giai đoạn hiện nay.
Công trình “Bốn mươi năm Viện Triết học - Một số kết quả nghiên cứu”, tác
giả Nguyễn Trọng Chuẩn (chủ biên), Viện Triết học, Hà Nội, 2002. Trong công
trình này có bài “Vấn đề giáo dục và nếp sống văn hóa gia đình truyền thống trong

14



15


những biến động về kinh tế - xã hội, do tác động của quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, bên cạnh những yếu tố bền vững, gia đình Việt Nam có những biến
đổi mạnh mẽ về cấu trúc, chức năng cũng như các chuẩn mực giá trị. Người phụ nữ
gặp nhiều thách thức mới trong nền kinh tế thị trường tác động đến vai trò của họ
trong gia đình cũng như trong xã hội. Tuy nhiên, chắc chắn rằng gia đình Việt Nam,
phụ nữ Việt Nam vẫn luôn là yếu tố đóng vai trò quan trọng trong chính sách phát
triển kinh tế, nhất là trong chính sách chiến lược xây dựng con người làm nền tảng
cho tiến trình phát triển. Luận án cũng đã đề xuất những phương hướng, những
quan điểm chỉ đạo và những giải pháp vừa mang tính cơ bản vừa mang tính cấp
thiết nhằm xây dựng thành công gia đình mới và phát huy hơn nữa vai trò người
phụ nữ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong giai đoạn
hiện nay. Như vậy, phạm vi luận án tập trung nghiên cứu gia đình, vai trò của người
phụ nữ trong giai đoạn từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới.
“Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với gia đình Việt Nam hiện nay”, Lê
Ngọc Văn (chủ biên), công trình nghiên cứu thuộc Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ
em, Hà Nội, 2004. Đây là một công trình phân tích các tài liệu nghiên cứu và điều
tra về gia đình được tiến hành trong 15 năm (1990 - 2004). Phần đầu cuốn sách đã
mô tả và phân tích thực trạng cấu trúc gia đình; phần hai nêu thực trạng chức năng
gia đình Việt Nam, phần này tác giả đi sâu phân tích khái niệm, mô tả thực trạng và
đưa ra những nhận xét đánh giá việc thực hiện chức năng gia đình dưới góc độ xã
hội học. Trên cơ sở đó, phần ba tác giả dự báo xu hướng biến đổi chức năng gia
đình, từ quá trình phân tích những thuận lợi và khó khăn, thách thức đặt ra đối với
gia đình Việt Nam hiện nay, tác giả đã đưa ra một số giải pháp mang tính xã hội
nhằm làm cho gia đình ngày càng bền vững, nâng cao vị thế và vai trò của gia đình
trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
“Gia đình trong quá trình đô thị hóa ở thành phố Hồ Chí Minh hiện nay”,
Luận án tiến sĩ triết học của Nguyễn Tiến Vững đã được in thành sách, Nxb Văn

dựng gia đình văn hóa Việt Nam trong bối cảnh mới, phát huy quyền làm chủ của
các thành viên, thực hiện công bằng, dân chủ, bình đẳng trong các quan hệ xã hội.
Hội thảo khoa học của khoa Xã hội học thuộc Trường Đại học Khoa học xã
hội và Nhân văn thành phố Hồ Chí Minh với chủ đề “Sự biến đổi gia đình trong
quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa”, Thành phố Hồ Chí Minh, 2007. Gồm

17


hai phần chính: những vấn đề giới và bình đẳng giới; gia đình trong quá trình hội
nhập - những vấn đề văn hóa xã hội. Nội dung cuốn sách khẳng định vai trò của gia
đình trong công cuộc đổi mới đất nước, trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại
hóa. Những thay đổi trong quan niệm sống khi chuyển từ gia đình truyền thống
sang gia đình hiện đại, trong quá trình đô thị hóa, đó là sự bình đẳng giữa vợ chồng,
con trai con gái, quyền tự do cá nhân, thay đổi trong thói quen sinh hoạt, nếp sống...
Từ những thay đổi, biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội sẽ dẫn đến những biến
đổi trong gia đình Việt Nam hiện nay. Điều mà Hội thảo nhấn mạnh là làm thế nào
để giữ lại và phát huy những giá trị quý báu vốn là thế mạnh của gia đình truyền
thống Việt Nam.
“Đạo đức gia đình trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay”,
Luận án tiến sĩ triết học của Nguyễn Thị Thọ chuyên ngành Đạo đức học, Hà Nội,
2010. Trong luận án tác giả đã làm rõ khái niệm gia đình, đạo đức gia đình trên cơ
sở đó xác định những nhân tố quy định, những chuẩn mực căn bản của đạo đức gia
đình. Phân tích những tác động của kinh tế thị trường đến đạo đức gia đình ở nước
ta có cả phần tích cực và hạn chế. Tác giả cũng chỉ ra cho chúng ta thấy sự đổi mới
kinh tế - xã hội của đất nước đã và đang đem lại nhiều yếu tố tích cực đồng thời
cũng nảy sinh không ít khó khăn mới trong quan hệ sinh hoạt, ứng xử giữa cha mẹ
và con cái, khiến ở một số gia đình các quan hệ trở nên gay gắt, tình cảm sứt mẻ. Từ
đó cho thấy, trong điều kiện hiện nay, bên cạnh những yếu tố khách quan thuận lợi
cũng như chưa thuận lợi, cần phải có sự cố gắng chủ quan từ phía các gia đình trong

Khoa học xã hội, Hà Nội, 2012. Nội dung cuốn sách chia làm 3 phần: phần thứ
nhất, tác giả đề cập đến những vấn đề lý luận về gia đình và biến đổi của gia đình.
Với ba chương này, nhiều khái niệm như gia đình, cấu trúc gia đình, thiết kế gia
đình, văn hóa gia đình và biến đổi gia đình cùng với những nhân tố và quá trình ảnh
hưởng đến biến đổi gia đình như công nghiệp hóa, toàn cầu hóa, chính sách, pháp
luật của nhà nước về gia đình đã được tác giả giới thiệu; phần thứ hai, gồm hai
chương, tác giả đã phân tích sự biến đổi chức năng gia đình và sự biến đổi cấu trúc
gia đình. Chương 4, tác giả không chỉ nêu ra những chức năng cơ bản của gia đình
như chức năng kinh tế, chức năng sản xuất dân số, chức năng xã hội hóa, chức năng
tâm lý - tình cảm. Tác giả đã làm cho nội dung quen thuộc này phong phú thêm lên
bằng những kiến thức, kết quả nghiên cứu được đúc rút từ biến đổi xã hội liên quan

19