NG Ð I H C NÔNG LÂM

PH

NGHIÊN C U

NG C A CH

NG
U QU C A CAM SÀNH

T I HUY N HÀM YÊN, T NH TUYÊN QUANG

KHOÁ LU N T T NGHI

H
o
Chuyên ngành
Khoa
Khóa h c

: Chính quy
: Tr ng tr t
: Nông h c
: 2011 - 2015

THÁI NGUYÊN - 2015

IH C



IH C


L

u khoa h c c a b n thân
tôi. Các s li u và k t qu nghiên c
toàn trung th

u tra trên th

a hoàn

trên các tài li u, n u có gì sai sót tôi xin hoàn

toàn ch u trách nhi m!

Xác nh n c

ng d n
( Ký, ghi rõ h tên)

ng ý cho b o v k t qu
ch

ng khoa h c!

( Ký, ghi rõ h tên)

Ph

tài t t nghi
lòng bi

c t i Ban giám hi

h

c bày t
ng, Ban ch nhi m khoa Nông

i h c Nông lâm Thái Nguyên và em xin chân thành c
ng y, UBND xã Yên Lâm, huy n Hàm Yên, t nh Tuyên Quang
và t o m

u ki n thu n l

c bi t em xin bày t lòng bi
Vân

n

em th c hi

n tình

tài này.

ct i

ng d n, dìu d t em trong su t quá trình th c hi


huy

ch y

c tr ng t i

-2013........................... 37

B ng 4.2. Tình hình s n xu t 1 s xã tr ng cam t i huy n Hàm Yên, Tuyên
............................................................................ 38
4.3. Thành ph n và m

gây h i c a các lo i sâu b nh h i cam quýt

t i huy n Hàm Yên, Tuyên Quang ................................................ 39
B ng 4.4.

ng c a m t s ch

ng

n th i gian ra

hoa.................................................................................................. 43
B ng 4.5.

ng c a ch

u


: Công th c

DT

: Di n tích

VI T T T

i ch ng

FAO : Food and Agricultural Organization of the Unitet National
SL

:S

ng

STT : S th t
TG

: Th gi i


M CL C
Trang
L

.............................................................................................. i


c .................................................................................... 3
c ti n ..................................................................................... 3
Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U ................................................................. 4
2.1. Nh ng nét chung v
2.1.1. Ngu n g
2.1.2. Phân lo

có múi ................................... 4
có múi................................................................. 4
có múi.................................................................... 4

m th c v t c a cây có múi .......................................................... 6
2.1.4. Nh ng y u t ngo i c nh

ng và phát tri n c a

có múi............................................................................................ 11
2.1.5. Tình hình s n xu t và tiêu th cam quýt trên th gi i .......................... 15
2.1.6. Tình hình s n xu t và tiêu th cam quýt t i Vi t Nam ......................... 18
2.2. Tình hình nghiên c u cây cam quýt trên th gi i .................................... 21
2.2.1. Nghiên c u v tuy n ch n gi ng, v t li

u dòng . 21


2.2.2. Các nghiên c u v s d ng phân bón lá và các ch

u hòa sinh

ng trên cam quýt ...................................................................................... 23

Ph n 4: K T QU NGHIÊN C U VÀ TH O LU N............................. 35
4.1. Tình hình s n xu t phát tri n cam sành t i Hàm Yên, t nh Tuyên Quang....... 35
u ki n t nhiên, kinh t -xã h i huy n Hàm Yên ............................. 35
4.1.2. Tình hình s n xu t nông nghi

huy n Hàm Yên ......... 36

4.1.3. Tình hình s n xu t cây cam sành huy n Hàm Yên............................... 37
4.1.4. Các thu n l

n xu t cam sành t i huy n Hàm Yên,

Tuyên Quang. .................................................................................................. 41
xu t gi i pháp phát tri n cây cam sành t i Hàm Yên, t nh Tuyên Quang.. 42


4.2. Nghiên c u

ng c a ch

n tình hình ra

u qu cam sành t i Hàm Yên, Tuyên Quang ................................... 42
4.2.1.

ng c a ch

n tình hình ra hoa c a

cam sành t i Hàm Yên, Tuyên Quang ............................................................ 43


U

tài

Vi

a cam quýt, ngoài nh ng gi ng

cam quýt c

p n i, hi n nay còn tìm th y nhi u loài hoang

d i thu c h cam quýt. Hi n nay cam quýt tr thành m t trong nh
qu ch y u

Vi

c tr ng t B c vào Nam v i b gi ng g m

kho ng g n 200 gi ng khác nhau (Vi n nghiên c u Rau Qu Hà N i (2000).
Vi

c tr ng nhi u cam quýt và có l ch s tr ng tr t t
t, ch

ng và các s n ph m c a cam quýt hi n nay còn

m c khiêm t


t

u
. Cam quýt, trên

r ng thành nh ng vùng t p trung
B

c Quang, V

Xuyên (Hà Giang), Hàm Yên, Chiêm Hoá (Tuyên Quang), B ch Thông (B c
K n) vv... Trong t

ng cam quýt

vùng Trung du - mi n núi phía

B c, cam sành (Citrus nobilis Lour) là m t gi ng lai gi a cam và quýt
(C.reticulata x C.sinensis) (

i dân tr ng tr t lâu
n tích tr ng tr t l n nh t so v i các gi ng khác.


2

Huy n Hàm Yên (t nh Tuyên Quang), n i ti ng có vùng cam sành r ng
l

u cam sành Hàm Yên chính th c xu t hi


tài

ghiên c u

ng c a ch

u

qu c a sành t i huy n Hàm Yên, t nh Tuyên Quang là r t c n thi t và có
c ti n.
1.2. M c tiêu, yêu c u c

tài

c tr ng s n xu t cam sành

nh n

ng

ch t kích

u qu c a cam sành

Hàm Yên.

-

n tr ng s n xu

nh
t và

ng c a cam sành.

K t qu nghiên c u c
t, ch
Sành tr ng t i huy n Hàm Yên.

tài s góp ph n xây d ng quy trình thâm
kinh t cho cây cam


4

Ph n 2
T NG QUAN TÀI LI U

2.1. Nh ng nét chung v

có múi

Nobumasa Nito (2004) [30],
nh n là

ng

c ghi

m c Trung Qu

[34] còn có nh
B c

ng cây cam quýt ph n l n có
qua dãy núi Hymalaya,

o Philippine, Malaysia, mi n Nam Indonesia

a Úc. (FAO, 1998) [27]. Tuy nhiên, Swingle W.T (1967)
nh khác là ngu n g

có múi phân b t

, trung tâm Trung Qu c, mi n B c và Trung Úc, qua New

Caledonia. M t s tác gi cho r ng ngu n g c quýt Kinh (citrus nobilis
Osbeck) và qu t là

mi n Nam Vi t Nam, x

[19].

Tóm l i, tuy ý ki n c a các tác gi có khác nhau song v
th ng nh t là các lo
ngu n g c t
B c

và Mi

có múi tr ng trên th gi i hi


u tiên ch y u d

m hình thái, phân b
tr ng. M
phân lo

m gi i ph u hoa,

a lý và c l ch s phát tri n c a m t s chi quan

n nay v n còn nhi u tranh lu

ng nh t, vi c

có múi ch y u v n d a vào 2 h th ng phân lo

n

c a Swingle (1943) và c a Tanaka và c ng s (1954). Tanaka cho r ng có
144 loài v i hàng lo t các gi ng và dòng thu c m i loài, sau nà
danh sách v i 157 loài. Nhà nghiên c
M

i

phê phán c 2 h th ng phân lo i, t o ra m t

h th ng phân lo i m i bao g m 16 loài t h th
h th ng Tanaka [19], [26].

- Nhóm Citrus reticulata bao g m Citrus reticulata (quýt
Citrus sinensis (cam ng t

orange), Citrus paradisi

grapefruit), Citrus aurantium (cam chua
s n rough lemon).

mandarin),
i chùm

orange), Citrus jambhiri (chanh


6

- Citrus maxima và Citrus reticulata là nh ng loài thu n th t s
i c a chi Citrus, còn cam ng t là d ng cây lai gi
i chùm là d ng cây lai c a cam ng
cam và chanh s

c
i,

i, chanh ta là d ng cây lai c a

i, còn ch p là d ng cây lai c

i và



Nh t B n và Tây Ban Nha. Gi ng

c tr ng r ng rãi nh t th gi i là gi ng Ponkan

c bi t

,

Trung Qu c, Philippin và Brasil (Nobumasa Nito, 2004) [30].
Vi t Nam chi Citrus có 11 loài. Theo

[3],
(1999) [10] chi Citrus

Ph

Vi t Nam có 25 loài c tr ng tr t và

hoang d i (có 4 loài có tên quýt), ph n l n là cây thích nghi r
r ng rãi

c 3 mi n B c

các vùng th

Nam t

tt i



u h t các lo i cây 2 lá m m.

u r m m xu t hi n, nhanh chóng sinh

i, l n lên và tr thành r cái. R c c d phát hi n

k

th i

ng thành thì khó phân bi t. C u trúc b r
a các loài, gi ng bi

lo

t, t ng d y c

t, ch

canh tác, tu

(gieo h t, chi t, ghép, giâm). R m
chuy

tu thu c ch y u vào
c nhân gi ng

ng có màu tr ng, r
m s ch

4.956,2

26.085,2

100

Chanh

Nhãn

Cây khác

Ngu n: Phòng nông nghi p huy n Hàm Yên
Cây tr ng chính c a n n nông nghi p huy n Hàm Yên ch y u là cây
cam v i di n tích
là 3.291 ha (chi m 63,03%)
t s
ng
2.7315,3 t n (chi m 87,37 %).
t ng di n tích tr ng cam gi m nh
còn 3.200 ha (chi m 64,57%), s
t 2.4320 t n (chi m 93,23%).
4.1.3.1. Tình hình s n xu t
Cây cam là cây tr ng truy n th
a bàn huy n Hàm Yên.
Tuy nhiên, cây cam ch th c s tr thành cây hàng hóa b
u t nh
1996-1997.
Toàn huy n hi n có 4.037,9
t tr

(t n)

1

Toàn huy n

4.037,9

2.381,8

130,5

31.075,2

2

Yên Thu n

541,9

293,0

100,0

2.930,0

3

B ch Xa


15.700,0

4
5

Minh Dân

6
7

Tân Thành

441,9

150,5

140,0

2.107,0

8

Yên Lâm

325,7

226,0

105,0


224,7

81,9

130,3

1.067,2

Ngu n: Phòng nông nghi p huy n Hàm Yên
+ Diên tích tr ng cam t i huy n Hàm Yên t p trung ch y u t i xã Phù
m 40,1% toàn huy n, di n tích cho thu ho ch là
t bình quân 143 t /ha, s

ng là 15.700,0 t n.

ng th 2 là xã Yên thu n có t ng di n tích tr ng cam là 541,9 ha
chi m 13,4% toàn huy n, di n tích cho thu ho
t 100 t /ha, t ng s

t trung

ng là 31.075,2 t n. th p nh t là xã B ch xa có

t ng di n tích là 77,4 ha, chi m 1,9% toàn huy n, di n tích cho thu ho ch là
t 128 t /ha, t ng s

ng là 64 t n/ha.


39

*

Hút nh a lá, l c

2

R p sáp m m

Planococcus citri Risso

**

H i Lá, cành, qu

3

R p mu

Toxoptera aurantii BdeF

*

Lá non, l c non

4

Ngài chích hút

Ophiusa coronata Fabricius


*

Cành

8

c cành

Chelidonium argetatum Dalmamn

**

Lá, qu non

9

Câu c u l n

Hypomeces Squamosus Fabricius

*

Lá, qu non

10

Câu c u nh

Platymyeterus sieversi Reitter


13

B nh loét

Citri(Hance) Dowson

14

B nh ch y gôm

Phytophthora sp

*

Thân, cành, qu

15

B nh khô cành

Diaphorthe citri Wolf

**

Cành

16

B



, b nh ch y gôm và

b nh Greening gây h i n ng và ph bi n nh

c cành, nh n rám

vàng, b nh loét và b nh khô cành...
- Nhìn chung tình hình sâu b nh h i cây cam Sành t i huy n Hàm Yên
ph n l

u

u áp d ng

m c trung bình. Nguyên nhân ch y u do các h tr ng cam
o v th c v t là phun thu

nh k .

- M t s các lo i sâu b nh (R p sáp m m, sâu v
loét, b nh khô cành, b nh Greening) gây h i

m

c cành, b nh
n

c


4.1.3.3. Tình hình tiêu th cam quýt t i huy n Hàm Yên

Phòng,
và không có


41

Giá bán buôn t

iv

l

nh bán t
giá bán cam Sành t

n kho

n ch còn kho ng 1.500

4.1.4.1. Thu n l i
Hàm Yên là huy n có truy n th ng tr
cam l n, toàn huy n có 4.037,9 ha di

i, di n tích tr ng
t tr ng cam

ch là 2.381,8 ha. Có ngu



t s di n

t lâm nghi
m

d

ngh chuy

m nh n nên ph thu c r t nhi u vào y u t th

ng; huy

c 1 ch

th

mt pk

th

ng giao thông hi

tiêu th

i

t, các s n ph m s n xu t ra ch y



nh, di n

t thích nghi có th tr ng cam huy

h c

hi n m c tiêu lâu dài phát tri n vùng s n xu
- Áp d ng ti n b khoa h c k thu t m i vào s n xu t gi ng b ng
ng t o cây s ch b
gi ng s ch b

s n xu t cây

i h n ch b nh Greening và Tristeza trên

cây cam.
- Ti p t

ng, phát tri n c a các gi ng cam

s ch b nh tr

t chu k 2 v kh

ng ch u sâu b

c bi t

b nh Greening và Tristeza.


n thi u h t ch t

t. S d ng ch
s

u hòa

ng và bón phân qua lá có hi u su t s d ng r t cao, là kênh cung c p
ng hi u qu , có tác d ng b sung k p th i các nguyên t

cho cây tr ng. Do v y vi c nghiên c u
n s h t/qu và ch
Yên (Tuyên Quang) là r t c n thi t.

ng c a ch

ng
u hòa sinh

ng cam Sành t i huy n Hàm


43

Ngày b t

Ngày

Ngày k t


CT3

14/3/2015

22/03/2015

11/04/2015

27

CT4

14/03/2015

23/03/2015

10/04/2015

26

CT5

15/03/2015

23/03/2015

11/04/2015

26

n khi cây k t
ng và phân bón là không

u hoa. C th

Th i gian ra hoa c a công th c 4 (phun NAA n
th c 5 (phun GA3 n

20 ppm + NAA n

công th c còn l i là công th
GA3 n
(phun GA3 n

n k t thúc

ng và

n th i gian cây b

thúc n hoa. Vi c s d ng ch

TG t n hoa

10 ppm) và công
10 ppm) là 26 ngày, các

i ch ng không phun), công th c 2 (phun

20 ppm), công th c 3 (phun GA3 n


u qu (%)

22,38

17,72

15,91

u (qu )

23,7

23,7

19,30

S qu r ng (qu )

100,7

100,7

105,10

T l

u qu (%)

19,05


14,7

11,70

60,3

63,3

66,30

u qu (%)

22,69

18,85

15,00

u (qu )

18,3

16,7

15,30

68,7

70,3


18,1

u (qu )

17,7

15,0

S qu r ng (qu )

45,3

48,0

49,0

T l

28,1

23,81

22,22

S qu r ng (qu )

S qu

S qu r ng (qu )


12/04/2015

17,3

T l

CT 2

u (qu )

ng và phân bón là

n th i gian ra hoa c a cây cam sành.

Công th c

CT 1

y có

u qu (%)

14,0


45

Qua b ng 4.5 ta th y t l


là 22,22%
y là công th c 6 (phun GA3 n
40 ppm + NAA n ng
10 ppm) có t l
u 18,1%.
Qua 3 l n theo dõi cho th y công th c 3 phun GA3 n
u
có t l
u qu cao nh t.

S qu theo dõi
Công th c

u/cành

S qu

u sau t t

hoa/cành (qu /cành)

(qu /cành)

T l

u qu

th i

m 22/04/2015

15,1ns

CT 5

87

15,3

17,9ns

CT 6

88,7

16

17,8ns

CT 7

63

14

23,15*

LSD 0,05

6.92



40 ppm) và công th c 7 (phun GA3 Thiên Nông)
i ch ng m t cách ch c ch n.

+ Công th c 3 (phun GA3 n
cao nh t 24,6% so v

40 ppm) có t l

i ch ng là 15,99%. Ti

n là công th c công th c

7 (phun GA3 Thiên Nông), công th c 6 (phun GA3 n
n

10 ppm ), công th c 5 (phun GA3 n

u qu sau t t hoa là

40 ppm + NAA

20 ppm + NAA n

10 ppm).
Qua b ng s li u và nh n xét trên ta th y tuy cùng 1 gi
v i các công th c ch

ng khác nhau thì s cho t l