BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………

BỘ NỘI VỤ
……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

PHẠM QUỐC THUẬT

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ
THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC
TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN GÒ VẤP,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số: 60 34 04 03

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH
QUẢN LÝ CÔNG

TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 2018


Công trình được hoàn thành tại: HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thắng

Phản biện 1: TS. Nguyễn Huy Hoàng
Phản biện 2: TS. Nguyễn Trung Đông

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ,

Tình hình đơn vị được thanh tra, kiểm tra trên địa bàn thấp
(dưới 10% số DN đang hoạt động). Tình hình khởi kiện và thu hồi nợ
chưa mang lại hiệu quả, 4 tháng đầu năm 2016 số đơn vị bị khởi kiện
chỉ là 44 DN với số tiền thu hồi nợ được 2,050 tỷ đồng.
Chính vì thế việc nghiên cứu đề tài: “Quản lý nhà nước về
thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc trên địa bàn quận Gò Vấp, thành
phố Hồ Chí Minh” mang tính thiết thực nhằm đưa ra những giải
pháp giảm nguy cơ vỡ quỹ BHXH, tăng cường công tác QLNN về
thu BHXH: mở rộng đối tượng tham gia BHXH, thu đủ, thu đúng đối
tượng, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giảm nợ đọng.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài


2

+ Luận án Tiến sĩ: “Hoàn thiện cơ chế thu BHXH ở Việt
Nam, Phạm Trường Giang (2010)”.
+ Luận án Tiến sĩ: “Đảm bảo tài chính cho BHXH Việt
Nam, Nguyễn Thị Hào (2015)”.
+ Luận án Tiến sĩ: “Hoàn thiện quản lý quỹ BHXH ở Việt
Nam, Đỗ Văn Sinh (2005)”.
+ Luận văn Thạc sĩ: “Quản lý nhà nước đối với BHXH bắt
buộc trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Phạm Thu Hường
(2015)”.
+ Luận văn Thạc sĩ: “Quản lý tài chính BHXH trên địa bàn
tỉnh Đồng Nai”, Phạm Minh Thành (2010).
+ Luận văn Thạc sĩ: “Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ đọng
BHXH, trường hợp thành phố Hồ Chí Minh”, Nông Thị Luyến
(2013).
+ Luận văn Thạc sĩ: “Biện pháp quản lý và chống thất thu

bàn quận Gò Vấp, TpHCM. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng, kế thừa
kết quả nghiên cứu của một số công trình, bài viết, báo cáo, tài liệu
có liên quan.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện công tác QLNN về
thu BHXH bắt buộc trên địa bàn quận Gò Vấp, Tp.HCM.
Luận văn còn có thể làm đề tài nghiên cứu trước cho các
nghiên cứu sau này có liên quan đến công tác QLNN về thu BHXH
bắt buộc.
8. Bố cục đề tài
+ Chương 1: Cơ sở lý luận chung về BHXH.
+ Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về thu BHXH bắt
buộc trên địa bàn quận Gò Vấp.
+ Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về thu
BHXH bắt buộc trên địa bàn quận Gò Vấp.


4

1

CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO
HIỂM XÃ HỘI

1.1

Cơ sở lý luận về BHXH

1.1.1


Thứ ba, BHXH là thực thi chính sách xã hội, đảm bảo an
toàn và hiệu quả xã hội, không nhằm mục đích kinh doanh.
Thứ tƣ, BHXH phải theo nguyên tắc có đóng, có hưởng,
quyền lợi tương ứng với nghĩa vụ, đảm bảo sự công bằng và bền
vững của hệ thống BHXH.


5

Thứ năm, BHXH thực hiện phân phối trên cơ sở mức đóng
góp vào quỹ BHXH, tỷ lệ đóng góp và mức hưởng trợ cấp có mối
quan hệ chặc chẽ với tiền lương (thu nhập) của người được hưởng
bảo hiểm.
Vai trò của BHXH

1.1.4

- Đối với NLĐ: Ổn định đời sống của NLĐ bằng cách thay
thế hoặc bù đắp một phần thu nhập bị giảm sút hoặc mất đi.
- Đối với người SDLĐ: Giảm gánh nặng cho đơn vị khi
NLĐ không đi làm việc.
- Đối với xã hội: Đem lại sự an toàn và hiệu quả cho xã hội.
- Đối với nền kinh tế: Góp phần tạo ra những cơ sở sản xuất
kinh doanh mới, việc làm mới, tạo công ăn việc làm, giảm thất
nghiệp.
1.1.5

Chức năng của BHXH
- Đảm bảo ổn định đời sống kinh tế cho NLĐ và gia đình họ


Xuất phát từ đòi hỏi của sự phát triển kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa

1.2.1.2

Xuất phát từ yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền
XHCN của dân, do dân và vì dân

1.2.1.3
1.2.2

Xuất phát từ yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực
Khái niệm và vai trò của quản lý nhà nước về thu BHXH
bắt buộc

1.2.2.1

Khái niệm quản lý nhà nước về thu BHXH bắt buộc
Quản lý nhà nước về thu BHXH là tác động có định hướng

giữa chủ thể quản lý và đối tượng quản lý trong hoạt động thu
BHXH. Chủ thể quản lý là các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền về
BHXH và đối tượng quản lý là các doanh nghiệp và NLĐ tham gia
đóng BHXH nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
1.2.2.2

Vai trò của quản lý nhà nước về thu BHXH bắt buộc
Trong hệ thống BHXH, hoạt động thu BHXH được xem là

trụ cột vì thu đóng góp từ NLĐ và người SDLĐ là nguồn thu chủ yếu

căn cứ vào kết quả đóng BHXH bắt buộc của tháng trước, cán bộ
quản lý thu tiến hành quản lý nợ.
1.2.3.4

Thanh tra, kiểm tra đóng BHXH
Thanh tra về BHXH bao gồm:
+ Thanh tra lao động - thương binh và xã hội
+ Thanh tra tài chính
+ Thanh tra chuyên ngành của cơ quan BHXH
Kiểm tra
Được quy định Theo Khoản 1, Điều 43 Quyết định số

959/QĐ-BHXH ngày 09/09/2015 của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã
hội Việt Nam quy định về Quản lý thu BHXH, BHYT, BHTN; Quản
lý sổ BHXH, BHYT.
1.2.3.5

Quy định khởi kiện
Trường hợp đơn vị nợ kéo dài đến 4 tháng (hoặc 3 tháng đối

với doanh nghiệp có quy mô lớn, số tiền nợ lớn) mà cơ quan thẩm
quyền chưa thanh tra, xử lý vi phạm thì phải lập hồ sơ, khởi kiện ra
tòa án dân sự.
1.2.3.6
1.2.4

Tính lãi chậm đóng và lãi truy thu BHXH
Các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá công tác quản lý nhà nước
về thu BHXH bắt buộc


1.2.5.1

Chính sách tiền lương tiền công

1.2.5.2

Tốc độ tăng trưởng kinh tế

1.2.5.3

Trình độ cán bộ làm công tác quản lý thu BHXH

1.2.5.4

Công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật
BHXH

1.2.5.5

Sự hiểu biết của NLĐ và người SDLĐ về chính sách
BHXH

1.3

Kinh nghiệm quản lý nhà nƣớc về thu BHXH bắt buộc của
các nƣớc trên thế giới và một số địa phƣơng ở Việt Nam

1.3.1.1

Kinh nghiệm quản lý nhà nước về thu BHXH bắt buộc của

bắt buộc

1.3.3.1

Bài học từ kinh nghiệm quản lý nhà nước về thu BHXH
của các nước trên thế giới

1.3.3.2 Bài học rút ra từ kinh nghiệm quản lý thu của các địa
phương có thể vận dụng tại BHXH quận Gò Vấp


10

2

CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
VỀ THU BHXH BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
GÒ VẤP

2.1

Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội quận Gò Vấp
Quận Gò Vấp là quận nội thành, nằm ở phía bắc và tây bắc

Tp.HCM; giáp quận 12, quận Phú Nhuận, quận 12, quận Tân Bình và
quận Bình Thạnh.
2.2
2.2.1

Giới thiệu về Bảo hiểm xã hội quận Gò Vấp

văn bản dưới luật, hướng dẫn luật, cụ thể:
Các văn bản hướng dẫn Luật BHXH 2006 bao gồm:
+ Nghị định số152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 của Chính
phủ, hướng dẫn một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc;
+ Quyết định số 1111/QĐ/BHXH ngày 25/11/2010 của
BHXH Việt Nam ban hành quy định quản lý Thu BHXH, BHYT,
quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT;
+ Công văn số 555/BHXH-THU ngày 17/02/2012 của
BHXH Thành phố Hồ Chí Minh về việc hướng dẫn thực hiện quy
định quản lý thu BHXH, BHYT và cấp sổ BHXH, thẻ BHYT theo
Quyết định số 1111/QĐ-BHXH.
Các văn bản hướng dẫn Luật BHXH 2014 bao gồm:
+ Nghị định số 115/2015/NĐ-CP ngày 11/11/2015 của
Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật BHXH về BHXH
bắt buộc;
+ Quyết định số 959/QĐ-BHXH ngày 09/09/2015 của Tổng
Giám đốc BHXH về việc ban hành quy định về quản lý thu BHXH,
BHYT, BHTN; Quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT;
+ Công văn số 3844/BHXH-THU ngày 30/11/2015 của
BHXH Thành phố Hồ Chí Minh về việc hướng dẫn thực hiện đóng
BHXH, BHYT, BHTN từ ngày 01/01/2016;
+ Công văn số 212/BHXH-QLT ngày 19/01/2016 của
BHXH Thành phố Hồ Chí Minh về việc hướng dẫn nghiệp vụ quản
lý thu và quy định cấp sổ BHXH, thẻ BHYT.


12

Tình hình đơn vị và lao động tham gia BHXH bắt buộc


Số
ĐV

2014
Số
ĐV

Số LĐ

2015

Số LĐ

Số
ĐV

2016
Số
ĐV

Số LĐ

22
51

3.722
4.535

22
57

4.471

38.193

5.112

40.509

6.177

42.670

141

4.990

141

5.230

145

5.436

149

5.685

152


55.923

124
4
16
5.498

1.799
27
603
58.024

132
4
16
6.589

1.769
24
602
60.455

Nguồn: BHXH quận Gò Vấp
2.3.2.2

Tình hình khai thác đối tượng mới tham gia BHXH
Bảng 2.2. Tổng hợp số đơn vị và số lao động tham gia mới

BHXH bắt buộc từ năm 2012-2016
Năm


Số LĐ

Tình hình DN tham gia BHXH
Bảng 2.3. Tình hình các DN tham gia BHXH từ 2012 – 2016

Năm
Chỉ tiêu
Số DN đang hoạt động
trên địa bàn (1)
Số DN đang tham gia
BHXH (2)
Tỷ lệ DN tham gia BHXH
(%) = (2/1)

2012

2013

2014

9.441

9.251

10.337

3.561

4.081

Số lao động hiện
làm việc tại các đơn
vị (1)
Số lao động tham
gia BHXH (2)
Tỷ lệ lao động tham
gia BHXH (%) =
(2/1)

2012

2013

2014

2015

2016

80.154

81.140

82.996

83.898

84.552

51.980

Năm 2016

Chỉ tiêu
Số nợ
(đvt: đồng)
16.681.535.917
18.899.768.087
25.722.447.935
27.573.107.748
36.326.124.230

Số phải thu
(đvt: đồng)
420.273.695.860
520.056.270.544
639.089.117.230
713.490.867.210
844.638.462.688

Tỷ lệ nợ
(%)
3.97%
3,63%
4,02%
3,86%
4.3%

Nguồn: BHXH quận Gò Vấp
2.3.4


641.009

789.056

391.392

486.357

586.890

673.165

804.838


14
Tỷ lệ hoàn thành
kế hoạch (%) =
(2/1)

101,6

102,6

100,7

105

102



4.834

5.498

6.589

125

282

350

401

493

3,28

6,49

7,24

7,29

7,48

Nguồn: BHXH quận Gò vấp
Tình hình khởi kiện đơn vị nợ


14.800.000.000 12.714.000.000

86%

2014

49

26.477.000.000

8.215.000.000

31%

2015

100

12.752.000.000

9.635.000.000 75,6%

04/2016

44

3.474.000.000

Số tiền nợ


+ Trong 5 năm, BHXH quận Gò Vấp đã phối hợp với phòng
LĐTB & XH và các cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, kiểm tra
việc thực hiện chế độ, chính sách BHXH bắt buộc tại 1.651 đơn vị,
xử lý thu hồi 43,641 tỷ đồng, khởi kiện 262 đơn vị (tính đến tháng
04/2016). Tỷ lệ nợ BHXH có tăng nhưng không cao, đều ở mức thấp
hơn 5%.
- Đội ngũ cán bộ, viên chức và công tác đào tạo, bồi dưỡng
+ Đội ngũ viên chức của BHXH quận có trình độ khá cao.
+ Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ luôn được chú trọng
nhằm từng bước chuẩn hóa đội ngũ cán bộ.
- Công tác tuyên truyền: Tổ chức những hoạt động tuyên
truyền như phát tờ rơi, treo pano, áp phích, tổ chức 2 buổi Đối thoại
doanh nghiệp mỗi năm.


16

- Cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng CNTT trong hoạt
động quản lý thu BHXH luôn được chú trọng.
2.4.2

Những mặt còn hạn chế
- Số lượng các DN ngoài quốc doanh và NLĐ tham gia

BHXH vẫn còn khá thấp.
- Về nợ đọng BHXH: Mặc dù BHXH Quận luôn hoàn thành
kế hoạch thu hằng năm do BHXH Tp.HCM giao nhưng vẫn để xảy
ra tình trạng nợ đọng, và có chiều hướng gia tăng tỷ lệ nợ.
- Công tác đôn đốc, quản lý nợ: Thiếu nhân sự dẫn đến công
tác quản lý thu, đôn đốc thu nợ, thanh tra kiểm tra và tuyên truyền

+ Sự phối hợp giữa BHXH quận Gò Vấp và các cơ quan
quản lý về doanh nghiệp và lao động như Cơ quan thuế, Phòng Kinh
tế, Phòng LĐTB & XH chưa thực sự hiệu quả.
- Công tác đôn đốc, quản lý nợ và công tác thanh tra, kiểm
tra, xử lý vi phạm về BHXH
+ Sự phối hợp, tổ chức thanh tra liên ngành về thực hiện
chính sách BHXH ở địa bàn còn ít, chưa thường xuyên; chất lượng
và hiệu quả từ các cuộc thanh tra, kiểm tra chưa cao.
+ Xử lý sau thanh tra, kiểm tra và khởi kiện chưa được quan
tâm đúng mức.
- Trình độ đội ngũ cán bộ, viên chức và công tác đào tạo, bồi
dưỡng:
+ Nhân sự BHXH quận chuyên về công tác đôn đốc nợ,
thanh tra kiểm tra còn mỏng.
+ Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đã được chú trọng
nhưng chưa đem lại hiệu quả cao.
- Công tác tuyên truyền: Hoạt động tuyên truyền vẫn còn
chung chung, chưa sát với từng đối tượng cụ thể; hình thức tuyên
truyền chưa đa dạng.
- Ứng dụng CNTT: Phần mềm hoạt động chưa ổn định, còn
chậm,thao tác phức tạp; khả năng sử dụng CNTT của một bộ phận
cán bộ chuyên môn còn hạn chế, lúng túng.


18

3

CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ
NHÀ NƢỚC VỀ THU BHXH BẮT BUỘC TRÊN ĐỊA

Quận Gò Vấp

3.2

Dự báo công tác thu BHXH bắt buộc tại quận Gò Vấp
+ Kế hoạch thu: dự báo số thu trong những năm tới vào

khoảng 850-1.200 tỷ đồng.
+ Phát triển đối trượng tham gia BHXH: Dự báo có khoảng
800-1.000 doanh nghiệp và 3.500-5.000 lao động tham gia mới
BHXH trong giai đoạn 2017-2020.
+ Công tác đôn đốc, quản lý nợ: dự báo có khoảng 10%-15%
đơn vị nợ (khoảng 500-600 đơn vị) được thanh tra, kiểm tra.
3.3

Giải pháp tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc về thu BHXH bắt
buộc trên địa bàn quận Gò Vấp

3.3.1

Công tác phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
+ Phối hợp với Phòng LĐTB & XH hoặc cơ quan Thuế đối

chiếu số lao động thuộc diện phải tham gia BHXH bắt buộc theo luật
định tại các đơn vị SDLĐ đang hoạt động và đóng thuế để xác định
số lao động chưa tham gia BHXH


19




20

+ Nâng mức phạt lên tối đa 200 triệu đồng đối với DN nợ
đọng BHXH quá hạn hoặc trốn đóng BHXH.
+ Hình sự hóa tội danh chiếm dụng Quỹ BHXH vào Bộ luật
hình sự.
+ Nghiên cứu đưa quy định buộc DN phải có một khoản quỹ
dự phòng khi đăng ký kinh doanh qua một tài khoản tại ngân hàng.
3.3.3

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và tổ chức, xây dựng đội ngũ
viên chức
+ Thường xuyên tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng, tập

huấn về chuyên môn nghiệp vụ cho viên chức.
+ Đối với viên chức làm công tác quản lý, bên cạnh bồi
dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ thì phải nâng cao trình độ lý luận
chính trị, kỹ năng quản lý nhà nước.
+ Chú trọng đào tạo kiến thức nghiệp vụ cho viên chức mới
vào ngành.
+ Thường xuyên phổ biến các kiến thức mới về chính sách
pháp luật về BHXH, nâng cao nghiệp vụ chuyên ngành BHXH.
+ Tập huấn phổ biến ứng dụng công nghệ thông tin cho viên
chức bởi cơ quan BHXH đã thực hiện ứng dụng hồ sơ điện tử trong
giải quyết hồ sơ của đơn vị.
+ Bổ sung nhân sự để thực hiện các công việc chuyên trách
về tuyên truyền, đôn đốc nợ, thanh tra, kiểm tra.
+ Thường xuyên và định kỳ đánh giá chất lượng Đảng viên.

+ Xây dựng phần mềm liên thông cơ sở dữ liệu với các bộ,
ngành, đơn vị có liên quan như UBND, Thuế, Kế hoạch và Đầu tư,
Tài chính, LĐTB & XH, Y tế, Ngân hàng, Bưu điện, cơ quan thi
hành án, cơ sở khám chữa bệnh, đơn vị SDLĐ.
3.4
3.4.1

Kiến nghị
Đối với Quốc hội
+ Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về BHXH, đảm

bảo tính khả thi, phù hợp với tình hình thực tế.
+ Cần tham khảo ý kiến NLĐ trước khi ban hành chính sách
pháp luật về BHXH.
+ Quy định chế tài xử phạt chặt chẽ, như Khoản 7, Điều 21,
Luật BHXH 2014 quy định trách nhiệm của người SDLĐ, nhưng
không quy định chế tài xử phạt trong trường hợp người SDLĐ không
thực hiện theo đúng quy định.


22

+ Cần bổ sung thêm trách nhiệm của cơ quan BHXH tại
Điều 23 Luật BHXH 2014: Thông báo công khai và rộng rãi cho
NLĐ trong đơn vị biết thông qua tổ chức Công đoàn cơ sở khi đơn vị
có hiện tượng chậm đóng tiền BHXH.
+ Từng bước điều chỉnh tỷ lệ thu BHXH cho hài hòa giữa
NLĐ và chủ SDLĐ.
+ Xem xét BHXH như là một loại thuế, các trường hợp trốn
đóng, chậm nộp, gian lận hoặc chiếm dụng tiền BHXH của NLĐ cần


23

3.4.3.2

Đối với BHXH thành phố Hồ Chí Minh
+ Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn.
+ Định kỳ cần tổ chức các cuộc đối thoại với DN và NLĐ.
+ Thường xuyên tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra.
+ Thực hiện khen thưởng các đơn vị thực hiện tốt việc thu

đúng, nộp đủ tiền BHXH.
+ Hàng tháng, thông báo danh sách các đơn vị nợ tiền
BHXH trên các phương tiện truyền thông để cho NLĐ biết được tình
hình nợ tiền BHXH của các đơn vị.
+ Thành lập tổ chuyên thu nợ BHXH, khởi kiện.
+ Thiết lập đường dây nóng để NLĐ có thể gọi điện thoại
trực tiếp báo cáo hoặc gửi mail tố cáo các trường hợp vi phạm pháp
luật về BHXH.
3.4.4

Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền
+ Xây dựng một hệ thống mạng quản lý DN chung, thống

nhất giữa các cơ quan ban ngành để tiện cho việc quản lý DN.
+ Biện pháp xử lý răn đe đối với những DN có quyết định xử
phạt hành chính về nợ tiền BHXH nhưng vẫn không chịu thực hiện,
thậm chí đã bị khởi kiện ra tòa nhưng DN vẫn không thực hiện theo
phán quyết của Tòa án.
+ Xem xét trách nhiệm của các cơ quan ban ngành có liên