ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
-------------------------------

NGUYỄN HOÀI NAM
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ GIS TRONG ĐÁNH GIÁ THÍCH HỢP
ĐẤT ĐAI PHỤC VỤ QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG
NGHIỆP
TẠI HUYỆN BẮC HÀ, TỈNH LÀO CAI
Ngành: Quản lý đất đai
Mã số: 60 85 01 03
LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS HOÀNG VĂN HÙNG

THÁI NGUYÊN - 2017


i

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này
là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc./.
Thái Nguyên, tháng 10 năm
2017
Tác giả luận văn

Nguyễn Hoài Nam


4

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU...........................................................................................................1
1. Đặt vấn đề................................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu.................................................................................2
2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát.................................................................2
2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể......................................................................2
3. Yêu cầu của đề tài.................................................................................... 2

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU..............................................................3
1.1. Tổng quan các nghiên cứu....................................................................... 3
1.1.1. Các nghiên cứu đất trên thế giới.............................................................. 3
1.1.2. Các nghiên cứu đất tại Việt Nam............................................................. 4
1.1.3. Các nghiên cứu đất trên thế giới.............................................................. 5
1.2. Nghiên cứu đánh giá thích hợp đất đai.....................................................6
1.2.1. Những khái niệm cơ bản.......................................................................... 6
1.2.2. Quy trình đánh giá đất đai........................................................................8
1.2.3. Cấu trúc phân hạng khả năng thích hợp đất đai..................................... 10
1.3. Xác định điều kiện sinh thái cho phát triển cây Lúa.............................. 14
1.3.1........................................................................................ Về điều kiện khí hậu

................................................................................................................14
1.3.2.......................................................................................... Về điều kiện đất đai

................................................................................................................16
1.4. Tổng quan về ứng dụng công nghệ GIS trong đánh giá thích hợp đất đai

................................................................................................................16

3.1.5. Các nguồn tài nguyên.............................................................................32
3.1.6. Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Bắc Hà............................................... 34
3.2. Hiện trạng sử dụng đất........................................................................... 40
3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất của khu vực nghiên cứu năm 2016...................40
3.2.2. Tình hình sử dụng đất theo quyết định được giao đất, được thuê đất, được

chuyển mục đích sử dụng đất...................................................................43
3.2.3. Tình hình chuyển mục đích sử dụng đất khác với hồ sơ địa chính..........44
3.3. Xây dựng tiêu chuẩn phân chia đơn vị đất đai phục vụ việc thành lập bản

đồ đơn vị đất đai......................................................................................44


6
3.3.1. Xác định các chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai........................... 44
3.3.2. Xây dựng các bản đồ đơn tính theo các chỉ tiêu.................................... 46
3.3.3. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai và mô tả các đơn vị bản đồ đất huyện

Bắc Hà tỉnh Lào Cai................................................................................ 55
3.4. Đánh giá thích hợp đất đai tự động (ALES) cho cây lúa......................... 58
3.4.1. Yêu cầu sử dụng đất của cây lúa............................................................58
3.4.2. Quy trình thực hiện đánh giá trên phần mềm Ales với cây lúa..............59
3.4.3. Xây dựng bản đồ thích hợp đất đai cây lúa nước...................................65
3.5. Định hướng phát triển cây lúa trong tương lai theo đánh giá thích hợp tự

nhiên đất đai............................................................................................ 66
3.5.1. Phân vùng thích hợp tự nhiên sau khi nâng cấp thích hợp hiện tại........66
3.5.2. Đề xuất giải pháp mở rộng diện tích trồng lúa trong tương lai..............68

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ........................................................................... 70

Hình 3.3: Bản đồ loại đất khu vực nghiên cứu huyện Bắc Hà.......................48
Hình 3.4: Bản đồ thành phần cơ giới khu vực nghiên cứu huyện Bắc Hà.....49
Hình 3.5: Bản đồ phân tầng độ cao khu vực nghiên cứu huyện Bắc Hà........51
Hình 3.6: Bản đồ độ dốc khu vực nghiên cứu thuộc huyện Bắc Hà...............55
Hình 3.7: Bản đồ chế độ tưới khu vực nghiên cứu thuộc huyện Bắc Hà.......54
Hình 3.8: Bản đồ đơn vị đất đai khu vực nghiên cứu thuộc huyện Bắc Hà. .576
Hình 3.9: Thiết lập các thông số trên phần mềm Ales....................................59
Hình 3.10: Khai báo các LUR.........................................................................60
Hình 3.11: Nhập dữ liệu khai báo đặc điểm đất đai trên ALES......................61
Hình 3.12: Mô tả LUT.....................................................................................61
Hình 3.13: Xây dựng cây quyết định...............................................................62
Hình 3.14: Xác định yếu tố hạn chế lớn nhất Ales..........................................62
Hình 3.15: Nhập dữ liệu từ GIS vào ALES.....................................................63
Hình 3.16: Kết quả đánh giá đơn vị đất đai.....................................................63
Hình 3.17: Bản đồ thích hợp hợp cây trồng Lúa khu vực huyện Bắc Hà........65
Hình 3.18: Bản đồ phân vùng thích hợp tự nhiên trong tương lai sau khi nâng cấp
các yếu tố tại vùng nghiên cứu thuộc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai....68


viii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
LUT

Chữ viết đầy đủ
(Food and Agriculture Organization) Tổ chức Nông lương
thế giới
Loại hình sử dụng đất



ALES
LMU
LUR
LUT
LC
LQ
LS
N
S1
S2
S3
UBND


10

MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Đất đai vừa là sản phẩm của tự nhiên, vừa là sản phẩm của lao động, là
nhân tố đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định sự tồn tại và phát triển
xã hội loài người. Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thiếu được
trong cuộc sống hàng ngày và với các hoạt động sản xuất công nghiệp, nông
nghiệp, lâm nghiệp và cả sinh hoạt khác của con người (Đặng Văn Minh,
2006) [10]. Những năm gần đây dân số ngày càng tăng trong khi đất đai lại
có hạn, con người sử dụng đất cùng với nhiều yếu tố khác đã tác động trực
tiếp vào đất đai, làm thay đổi hệ sinh thái tự nhiên và đôi khi làm giảm dần
tính bền vững vào đất đai, gây không ít những ảnh hưởng tiêu cực đến tài
nguyên đất(Nguyễn Thoại Vũ, 2007) [23]. Trên thực tế đã để lại những hậu
quả nghiêm trọng do việc sử dụng đất chưa hợp lý như đất bị rửa trôi, xói

đặc biệt đã được ứng dụng rất thành công trong công tác đánh giá phân hạng
thích hợp đất đai. Xuất phát từ thực tiễn đó, tôi tiến hành đề xuất đề tài:
“Ứng dụng công nghệ GIS trong đánh giá thích hợp đất đai phục vụ quy
hoạch sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát

Mục đích chung của đề tài là ứng dụng công nghệ GIS và ALES để đánh
giá thích hợp đất đai cho phát triển cây lúa tại huyện Bắc Hà. Trên cơ sở đó đề
xuất một số giải pháp quy hoạch phát triển diện tích trồng lúa theo hướng thích
hợp đất đai trên địa bàn nghiên cứu, để sử dụng đất hợp lý theo định hướng quy
hoạch sử dụng đất đai.
2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
- Xác định các yếu tố thích hợp đất đai cho cây lúa trên địa bàn huyện Bắc Hà,

tỉnh Lào Cai.
- Xây dựng mô hình tích hợp công nghệ GIS, ALES đánh giá thích hợp đất đai

tự nhiên cho cây lúa trên cơ sở các yếu tố được xác định.
- Thành lập bản đồ phân vùng thích hợp tự nhiên cho cây lúa trên địa bàn

huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.
- Đề xuất các giải pháp, định hướng phát triển cây lúa trong tương lai.
3. Ý nghĩa khoa học của đề tài
- Góp phần bổ sung lý luận khoa học cho ngành Quản lý Tài nguyên, ngành

Nông nghiệp đánh giá phân hạng thích hợp đất đai ở quy mô cấp huyện có
căn cứ vững chắc trong việc triển khai các chương trình hợp tác, dự án.
- Trên cơ sở đánh giá thích hợp đất đai cây trồng tại địa phương. Đề
tài xây dựng cơ sở dữ liệu không gian và dữ liệu thuộc tính phân vùng thích

* Thời kỳ từ V.V Docuchaev đến giữa thế kỷ XX

V.V Docuchaev là người đã tổng kết được các lý luận về sự hình thành
của đất và nâng lên thành học thuyết bất hủ, đó là học thuyết phân loại đất
phát sinh. Sau Docuchaev, hàng loạt nhà Bác học khác như K.Glinka, A.A
Zacharov, K.Gedroiv và rất nhiều người khác đã nâng cao và chi tiết hóa
các nội dung phân loại phát sinh. Thành lập bản đồ đất của nước Nga, Liên
Xô cũ theo phân loại phát sinh. Mỹ có G.N.Cofey và đặc biệt là C.F.Marbut
là một trong những người khởi sướng khái niệm mới. Theo đó, đất là một
thực thể riêng biệt. Tiếp tục phát triển ở mức tiêu chuẩn cao hơn, bằng cách


đó ta có phân loại theo hình kim tự tháp đối với đất. Các nhà khoa học như
M.Balwin, C.Kellog, Smith,…đã kế tục và phát triển phân loại riêng cho
nước Mỹ gọi là Soil Taxonomy.


Ở Tây Âu, đã có nhiều nghiên cứu kế tục và phát triển học thuyết
của VV.Docuchaev. Như vậy cho đến giới thế kỉ XX, trên thế giới đã
tồn tại 3 khuynh hướng phân loại đất: Phân loại đất phát sinh, phân loại
đất Tây Âu và phân loại đất của Mỹ.
* Thời kỳ cuối thế kỷ XX đến hiện nay

Nền khoa học đất của Liên Xô phát triển mạnh mẽ. Và một loạt
cơ sở nghiên cứu trên thế giới hình thành và đã đóng vai trò rất lớn trong
sự phát triển của khoa học đất nói chung và phân loại đất nói riêng vào
những năm 60 - 70 của thế kỉ XX. Nên từ thập kỷ 60 đã ra đời 2 trung
tâm nghiên cứu phân loại và bản đồ đất với cái nhìn toàn cầu.
- Trung tâm Soil Taxonomy do Bộ Nông Nghiệp Mỹ (USDA) chủ trì.
- Trung tâm FAO - UNESCO (UNESCO là cơ quan tài trợ, FAO là cơ sở

loại và xây dựng bản đồ.
Ở miền Bắc năm 1959 sơ đồ thổ nhưỡng miền Bắc Việt Nam theo
phân loại phát sinh ra đời (V.M.Friland, Vũ Ngọc Tuyên, Tôn Thất Thiên,
Đỗ Anh,…). Tiếp đó là giai đoạn nghiên cứu hoàn chỉnh hệ thống phân loại
và xây dựng bản đồ đất tỷ lệ trung bình và lớn cho các tỉnh, các huyện và
nghiên cứu khác phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Bản đồ đất toàn quốc tỷ
lệ 1/1.000.000 cũng được xây dựng.
Ở miền Nam, năm 1959 cũng đã tiến hành nghiên cứu phân loại đất và
sơ đồ đất miền Nam theo phân loại của Soil Taxonomy do F.R.Moorman
chủ trì ra đời năm 1960. Bên cạnh đó, các nghiên cứu phân loại bản đồ lớn
cũng đã được tiến hành ở một số vùng để khai thác sử dụng.
Thời kỳ sau năm 1975 đến nay: Sau khi nước nhà thống nhất, công tác
điều tra phân loại xây dựng bản đồ tập trung phục vụ quy hoạch phát triển
chung và khai thác vùng đất mới. Năm 1976, bản đồ đất Việt Nam thực hiện
do ban biên tập bản đồ đất Việt Nam. Năm 1978, hệ thống toàn bộ phía
Nam ở cấp huyện (tỷ lệ 1/25.000), cấp tỉnh (1/100.000) và cấp vùng
(1/250.000) được viện quy hoạch và thiết kế nông nghiệp thực hiện từ năm
1976 - 1978. Năm 1996, Hội khoa học đất Việt Nam đã biên soạn tài liệu
Phân loại đất Việt Nam theo phương pháp định lượng FAO (Đặng Văn
Minh và Phan Thị Thanh Huyền, 2006) [11].
1.1.3. Các nghiên cứu đất trên thế giới

*Đánh giá thích hợp đất đai ở Mỹ
Ở Mỹ, có hai phương pháp phân hạng thích hợp đất đai:
- Phương pháp tổng hợp: Phân chia lãnh thổ tự nhiên và đánh giá qua năng

suất cây trồng 10 năm.
- Phương pháp yếu tố: độ dày tầng đất, thành phần cơ giới, độ thẩm thấu, chất

lẫn vào, lượng độc tố, muối, địa hình, mức độ xói mòn và khí hậu. Phương

giá đất của FAO ra đời, nhằm thống nhất các tiêu chuẩn đánh giá đất đai trên
toàn thế giới.
1.2.1. Những khái niệm cơ bản

Đất đai (Land) là diện tích của bề mặt Trái Đất, bao gồm các thành phần
vật lý và môi trường sinh học ảnh hưởng tới sử dụng đất (FAO, 1993) [29].
Đất đai bao gồm có khí hậu, địa hình, đất, thủy văn và thực vật, mở rộng ra
những tiềm năng ảnh hưởng tới sử dụng đất (FAO, 1976) [28].
Tính chất đất đai (Land Characteristic - LC) là những thuộc tính của đất
đai có thể đo đạc hoặc ước lượng được thường sử dụng làm phương tiện
để mô tả chất lượng đất đai hoặc để phân biệt giữa các đơn vị đất đai có
khả năng thích hợp cho sử dụng khác nhau. Chất lượng đất đai (Land
Quaility - LQ) là những thuộc tính phức hợp phản ánh mối quan hệ và


tương tác của nhiều tính chất đất đai. Chất lượng đất đai thường được
chia làm 3 nhóm: Nhóm theo yêu cầu sinh thái cây trồng, nhóm theo yêu
cầu quản trị và nhóm theo yêu cầu bảo tồn (Nguyễn Thoại Vũ, 2007) [23].


Đơn vị đất đai (Land Mapping Unit - LMU) là diện tích đất phân chia
trên bản đồ, có những tính chất đất đai và/hoặc chất lượng đất đai xác định
(FAO, 1976) [28]. LMU được định nghĩa và đo vẽ bằng các cuộc khảo sát tài
nguyên thiên nhiên. Phân tích đơn vị không gian cho thích hợp đất đai là
LMU (FAO, 1976) [28].
Loại hình sử dụng đất (Land Use Type - LUT) đó có thể là một một
loại cây trồng hoặc một số loại cây trồng trong một điều kiện kĩ thuật và kinh
tế - xã hội nhất định. Các thuộc tính của loại hình sử dụng đất bao gồm: Các
thông tin về sản xuất, thị thường tiêu thụ sản phẩm, đầu tư, lao động, mức thu
nhập, …


được chia làm 3 nhóm: Nhóm theo yêu cầu sinh thái cây trồng, nhóm theo
yêu cầu quản trị và nhóm theo yêu cầu bảo tồn (Lê Thanh Nguyệt, 2014)
[14].
1.2.2. Quy trình đánh giá đất đai

* Nguyên tắc cơ bản trong đánh giá đất của Fao
- Đánh giá mức độ thích hợp của đất đai được đánh giá và phân hạng cho các

loại hình sử dụng đất cụ thể. Việc đánh giá đất đai đòi hỏi phải có sự so sánh
giữa lợi nhuận thu được và đầu tư cần thiết trên các loại hình sử dụng đất
LUT khác nhau (phân bón, lao động, thuốc trừ sâu, chi phí máy móc…)
(Arens P.L, 1997) [24].
- Yêu cầu phải có quan điểm tổng hợp trong đánh giá đất, nghĩa là phải có sự

phối hợp và tham gia đầy đủ của các nhà nông học, lâm nghiệp, kinh tế và
xã hội học. Việc đánh giá đất đai phải phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế
- xã hội của vùng/ khu vực cần nghiên cứu (Nguyễn Khang và Đào Châu
Thu, 1998) [6].
- Khả năng thích hợp của các LUT đưa vào sử dụng phải dựa trên cơ sở bền

vững, các nhân tố sinh thái trong sử dụng đất phải được cân nhắc để quyết
định. Đánh giá đất tập trung so sánh giữa các sử dụng đất của các LUT khác
nhau.
Chi tiết được đưa ra ở 6 nguyên tắc chính sau (Nguyễn Khang và Đào
Châu Thu, 1998) [6].
1) Nguyên tắc thích hợp: Mức độ thích hợp của đất đai được đánh giá và phân

hạng cho các loại hình sử dụng đất cụ thể.
2) Nguyên tắc kinh tế: Việc đánh giá cần phải có sự so sánh giữa lợi nhuận thu

theo hướng dẫn của FAO bao gồm 9 bước được trình bày trong hình 1.1.
- Thảo luận ban đầu về nội dung, phương pháp, lập kế hoạch; phân loại và xác

định các nguồn tài liệu có liên quan, từ đó lập kế hoạch nghiên cứu. Đồng
thời, thu thập và kế thừa các tài liệu chuyên ngành có liên quan đến đất và sử
dụng đất như: khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng và các số liệu thống kê về hiện
trạng sử dụng đất. Sau đó, tiến hành điều tra thực địa về hiện trạng sử dụng
đất và hiệu quả sản xuất của các loại hình sử dụng đất nhằm mục đích lựa
chọn loại hình sử dụng đất có triển vọng, phù hợp với mục tiêu phát triển,
điều kiện sinh thái và bối cảnh kinh tế- xã hội của vùng nghiên cứu (Bùi
Thanh Hải và cộng sự, 2016) [3].