ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ YÊN

XÂY DỰNG BỘ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ
NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CỦA GIÁO VIÊN
TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 12 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên, 2014
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

NGUYỄN THỊ YÊN

XÂY DỰNG BỘ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ
NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CỦA GIÁO VIÊN
TRONG DẠY HỌC SINH HỌC 12 - TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LL & PP dạy học bộ môn Sinh học
Mã số : 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN PHÚC CHỈNH

Em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn
Phúc Chỉnh - người đã tận tình hướng dẫn giúp đỡ em trong suốt quá trình thực
hiện và hoàn thành luận văn.
Em xin chân thành cảm ơn tập thể cán bộ, giảng viên trong tổ bộ môn
Phương pháp giảng dạy Sinh học, Khoa Sinh- KTNN, trường ĐH Sư phạm
Thái Nguyên, cùng tập thể cán bộ giảng viên khoa Sau đại học, Đại học Thái
Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập và
nghiên cứu tại trường.
Xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo dạy môn Sinh
học 12 của các trường trung học phổ thông tỉnh Yên Bái đã tạo điều kiện thuận
lợi, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài.
Cảm ơn những người thân trong gia đình và bạn bè đã quan tâm giúp đỡ
động viên tôi trong quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành đề tài.
Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014
Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Yên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

MỤC LỤC
Trang

Trang bìa phụ
Lời cam đoan ........................................................................................................ i
Lời cảm ơn ........................................................................................................... ii
Mục lục .............................................................................................................. iii
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ............................................................. iv

2.1.1. Vai trò, vị trí của kiến thức Sinh học 12 .............................................. 20
2.1.2 Phân tích nội dung chương trình Sinh học 12 ...................................... 20
2.2. Một số nội dung tích hợp trong dạy học Sinh học 12............................. 26
2.2.1. Tích hợp giáo dục cách phòng tránh bệnh và tật di truyền.................. 26
2.2.2. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường .................................................. 29
2.2.3. Tích hợp giáo dục hướng nghiệp ......................................................... 33
2.3. Quy trình xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực DHTH của GV
trong dạy học Sinh học 12 ............................................................................. 38
2.4. Xây dựng hồ sơ năng lực dạy học tích hợp của giáo viên...................... 38
2.4.1. Các căn cứ xây dựng ............................................................................ 38
2.4.2. Các nguyên tắc khi xây dựng ............................................................... 40
2.5. Bộ hồ sơ năng lực dạy học tích hợp của giáo viên. ................................ 40
2.5.1. Năng lực chung: ................................................................................... 41
2.5.2. Năng lực giáo dục ................................................................................ 42
2.5.3. Năng lực DHTH ................................................................................... 42
2.6. Thiết kế bộ tiêu chuẩn ............................................................................ 43
2.6.1. Bộ tiêu chuẩn ....................................................................................... 43
2.6.2. Đánh giá xếp loại giáo viên theo chuẩn ............................................... 49
Chƣơng 3 THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM........................................................ 51
3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm ............................................................. 51
3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm .............................................................. 51
3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm ............................................................... 51
3.3.1. Chọn trường và GV tham gia thực nghiệm ........................................ 51
3.3.2. Bố trí thực nghiệm ............................................................................... 51
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ................................................................ 52
3.4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm đánh giá năng lực DHTH của GV Sinh


BVMT

Bảo vệ môi trường

3

CT - HT

Cấu trúc - hệ thống

4

DHTH

Dạy học tích hợp

5

DS

Dân số

6

GV

Giáo viên

7


SGV

Sách giáo viên

13

STH

Sinh thái học

14

THCS

Trung học cơ sở

15

THPT

Trung học phổ thông

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang


GV Sinh học 12 ..................................................................................... 57
Hình 3.4. Biểu đồ kết quả thực nghiệm sư phạm năng lực DHTH GD hướng
nghiệp của GV Sinh học 12 ở các trường thực nghiệm ........................ 59

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Xuất phát từ nhiệm vụ đổi mới chƣơng trình và SGK giáo dục
phổ thông sau năm 2015
Một trong các định hướng phát triển kinh tế - xã hội mà Nghị quyết Đại
hội Đảng lần thứ XI đã nêu là “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới
toàn diện và phát triển nhanh giáo dục và đào tạo”, trong đó nhấn mạnh việc
“Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học ở tất cả
các cấp, bậc học. Tích cực chuẩn bị để từ sau năm 2015 thực hiện chương trình
giáo dục phổ thông mới” [7]. Nghị quyết số 29/NQ - TW ngày 04 tháng 11
năm 2013 của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương 8 (khóa XI) về đổi mới căn
bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại
hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập
quốc tế đã nêu rõ mục tiêu của giáo dục phổ thông là: “Hoàn thành việc xây
dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015” [4].
Chương trình và SGK giáo dục phổ thông sau năm 2015 đáp ứng yêu
cầu tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công
dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tiếp cận nghề nghiệp cho HS, nâng cao
chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo
đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến
thức vào thực tiễn; phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập
suốt đời bảo đảm cho HS có trình độ THCS có tri thức phổ thông nền tảng, đáp

tượng tác động trong hệ là di truyền, tiến hóa, cũng như tương tác của hệ với môi
trường sống. Sinh học 12 giúp HS củng cố niềm tin vào khoa học hiện đại trong
việc nhận thức bản chất và tính quy luật của các hiện tượng sinh học. HS có ý thức
vận dụng các tri thức, kỹ năng học được vào cuộc sống, lao động, học tập. Xây
dựng ý thức tự giác và thói quen bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, có
thái độ hành vi đúng đắn đối với chính sách của Đảng và Nhà nước về dân số,
SKSS, phòng chống HIV/AIDS, bài trừ ma túy và tệ nạn xã hội [17].
1.4. Xuất phát từ yêu cầu về rèn luyện năng lực DHTH của GV.
Ngày nay, với sự phát triển nhanh của khoa học, kỹ thuật và công nghệ,
tri thức của loài người đang tăng lên một cách nhanh chóng. Trước tình hình
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

trên đòi hỏi GV phải biết dạy tích hợp các khoa học, dạy cho HS cách thu thập,
chọn lọc, xử lí các thông tin, biết vận dụng các kiến thức học được vào các tình
huống của đời sống thực tế.
GV vốn được đào tạo để dạy từng môn học riêng rẽ do vậy họ chưa có
phương pháp, kĩ năng để khai thác những nội dung tích hợp. GV chưa xác định
được nội dung cũng như mục tiêu GD đã được tích hợp trong các môn học. Các
dạng tích hợp đối lập với một tập quán nhà trường truyền thống của ta cả về
phương diện tính bộ môn và cả phương diện tập quán của GV [5].
Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài “Xây
dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực dạy học tích hợp của GV trong dạy
học Sinh học 12 – Trung học phổ thông”
2. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng Bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực DHTH nhằm giúp giáo viên
tự đánh giá và các nhà quản lý đánh giá năng lực DHTH của giáo viên, góp
phần nâng cao chất lượng dạy học.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
+ Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Thiết kế và sử dụng phiếu điều tra
để thăm dò thực trạng về DHTH môn Sinh học 12 trên đối tượng GV THPT.
Dự giờ quan sát, phỏng vấn trực tiếp giáo viên về năng lực DHTH.
+ Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức sử dụng bộ tiêu chuẩn đánh
giá năng lực DHTH của GV trong dạy học Sinh học 12 ở một số trường THPT.
+ Phương pháp phân tích số liệu bằng thống kê toán học.
8. Những điểm mới của đề tài
- Giúp GV Sinh học có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về dạy học tích
hợp. Từ đó hình thành năng lực dạy học tích hợp trong dạy học Sinh học.
- Xây dựng Bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực DHTH của GV trong dạy
học Sinh học 12.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở khoa học của dạy học tích hợp
Chương 2: Xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá năng lực DHTH của GV trong
dạy học Sinh học 12.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

Chƣơng 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP
1.1. Tổng quan về dạy học tích hợp
1.1.1. Trên thế giới
Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được
quan tâm nghiên cứu và áp dụng vào nhà trường ở nhiều nước trên thế giới.
Cách tiếp cận tích hợp trong việc xây dựng chương trình đã trở thành xu thế
phát triển GD trên thế giới trong nhiều thập kỉ qua.

phải tuân theo một chương trình học chung hay bắt các trường phải dạy theo
một tiêu chuẩn nào đó như nhiều quốc gia khác trên thế giới. Nhưng, việc giảng
dạy ở đa số các trường học của quốc gia này đều hướng tới một chương trình
tích hợp bằng cách củng cố các khái niệm GD phổ thông, hướng nghiệp, kỹ
năng và liên hệ với cuộc sống thực tế, ứng dụng những kiến thức đã học để làm
việc, DHTH làm tăng sự liên quan giữa các môn học.
Ngoài ra một số nước như Singapore, Trung Quốc, Anh, Pháp cũng chú
trọng việc thực hiện dạy học theo hướng tích hợp. Các kiến thức như hướng
nghiệp , công nghệ thông tin, GD môi trường… và các môn khoa học có nội
dung gần giống nhau được tích hợp thành một bộ môn chung ở các cấp học [5].
1.1.2 Ở Việt Nam
Từ thập niên 90 của thế kỷ XX trở lại đây, vấn đề xây dựng môn học tích
hợp với những mức độ khác nhau mới thực sự được tập trung nghiên cứu, thử
nghiệm và áp dụng vào nhà trường phổ thông, chủ yếu ở bậc Tiểu học và
THCS. Trước đó, tinh thần giảng dạy tích hợp chỉ mới được thực hiện ở những
mức độ thấp như liên hệ, phối hợp các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học
hay phân môn khác nhau để giải quyết một vấn đề giảng dạy.
Cách tiếp cận tích hợp trong việc xây dựng chương trình GD phổ thông ở
nước ta được bắt đầu từ cuộc cải cách GD lần thứ 3(1979). Một ví dụ điển hình
cho cách tiếp cận trên là lần đầu tiên trong chương trình, các kiến thức về khoa
học với tên gọi là Tự nhiên và Xã hội được học từ lớp 1 đến lớp 5. Môn học Tự
nhiên và Xã hội trong chương trình cải cách giai đoạn I được cấu trúc gồm 7

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

chủ đề: Gia đình, Trường học, Quê hương, Thực vật, Động vật, Cơ thể người,
Bầu trời và Trái đất. Giai đoạn II gồm 3 phân môn: Khoa học, Địa lí và Lịch
sử. Phân môn Khoa học gồm các kiến thức thuộc các khoa học tự nhiên như:

PGS.TS Nguyễn Phúc Chỉnh (2012) đã biên soạn cuốn sách “Tích hợp
trong dạy học Sinh học”. Trong cuốn sách này tác giả đã giới thiệu cho GV và
HS những khái niệm cơ bản về DHTH, một số giá trị được tích hợp trong dạy
học Sinh học. Giúp GV Sinh học hiểu rõ về DHTH để hình thành năng lực
DHTH ở trường THPT [5].
Ngô Thị Hằng (2013) với luận văn Thạc sĩ: “Tích hợp GD cách phòng
tránh bệnh và tật di truyền chương “Di truyền học người”(Sinh học 12). Đề tài
này tác giả đã xác định cơ sở lí luận định hướng cho việc tích hợp GD cách
phòng tránh bệnh tật di truyền qua dạy học môn học và đề xuất một số biện
pháp tích hợp GD cách phòng tránh bệnh và tật di truyền trong dạy học chương
“Di truyền người” (Sinh học 12)” nhằm nâng cao chất lượng dạy – học [9].
Chu Thị Thu Hương (2013) với luận văn thạc sĩ: “Tích hợp GDMT &
BĐKH trong dạy học sinh học Quần thể - Sinh học 12 THPT”. Đề tài này
tác giả đã cấu trúc hóa nội dung kiến thức sinh học Quần thể (Sinh học 12
THPT) đồng thời xác định được phương pháp tích hợp GDMT & BĐKH từ
đó vừa nâng cao được chất lượng dạy học vừa tích hợp GDMT & BĐKH có
hiệu quả [11].
Và nhiều tác giả khác. Nhưng để đánh giá năng lực DHTH của GV thì
hiện nay vẫn chưa có công trình nào được công bố.
1.2. Thực trạng tình hình DHTH Sinh học ở trƣờng phổ thông
Để xác lập cơ sở thực tiễn cho việc xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá
năng lực DHTH của GV trong dạy học Sinh học 12, năm 2013 chúng tôi
tiến hành khảo sát thực trạng về nhận thức, năng lực DHTH của GV Sinh
học 12 tại 8 trường THPT ở tỉnh Yên Bái với số lượng là 30 người. Chúng
tôi sử dụng bộ câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn kết hợp với
tìm hiểu các biên bản dự giờ, trực tiếp dự giờ, trao đổi ý kiến với GV (xem
phụ lục 1). Số phiếu phát ra: 30, số phiếu thu lại: 30. Kết quả khảo sát thể
hiện qua bảng 1.1.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

17
9
4

56.67
30
13.33

23

76.67

14
11
22

46.67
36.67
73.33

7
14
23

23.33
33.33
76.67

Số liệu của bảng trên cho phép nhận định khái quát thực trạng nhận thức
của GV về DHTH qua dạy học Sinh học như sau:

6. Thực hiện các bước trong quy trình DHTH chương
trình Sinh học 12
- Đầy đủ các bước
- Chưa đầy đủ các bước
7. Các căn cứ khi DHTH
- Mục tiêu của DHTH
- Mục tiêu bài dạy
- Đặc điểm nhận thức của HS về nội dung tích hợp
- Phương tiện, tài liệu giảng dạy
8. Mức độ tích hợp sử dụng trong dạy học
- Tích hợp
- Kết hợp
- Liên hệ
- Cả 3 kiểu trên
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Số phiếu

Tỷ lệ
%

10
20

33.33
66.67

5
25