Header Page 1 of 12.

Đại học quốc gia Hà Nội
Khoa kinh tế
-----------------

Trần Thị Minh Châu

chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức
ở Việt Nam hiện nay

Chuyên ngành : Kinh tế chính trị
Mã ngành

: 5.02.01

Tóm tắt luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:
TS. Nguyễn Trần Quế

Hà Nội, 2006

Footer Page 1 of 12.


Header Page 2 of 12.

Mở đầu




Header Page 3 of 12.

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa một số vấn đề chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, kinh tế tri thức, tác động
của kinh tế tri thức với chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và khái quát một số kinh nghiệm của vài n-ớc láng
giềng về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức.
- Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức
ở n-ớc ta và các ph-ơng h-ớng, giải pháp nhằm thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế.

4. Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu
Với mục đích nghiên cứu nh- trên, đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là vấn đề chuyển dịch cơ
cấu ngành kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức ở Việt Nam hiện nay trên cơ sở phân tích một
số vấn đề chung và kinh nghiệm quốc tế về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện phát triển
kinh tế tri thức.

5. Ph-ơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luận văn sử dụng các ph-ơng pháp duy vật biện chứng và duy
vật lịch sử, phân tích, diễn giải, suy luận và tổng hợp để làm rõ hơn quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành
kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức ở n-ớc ta hiện nay và đề xuất các ph-ơng h-ớng, giải pháp
để thúc đẩy nhanh hơn nữa quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.

6. Dự kiến đóng góp mới của luận văn
(i) Hệ thống hóa lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và tác động của kinh tế tri thức đến
chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
(ii) Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và đề xuất ph-ơng h-ớng, giải pháp
nhằm đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong điều kiện phát triển kinh tế tri thức ở n-ớc ta.


thành ba loại hình cơ cấu khác nhau:
- Cơ cấu ngành kinh tế.
- Cơ cấu thành phần kinh tế.
- Cơ cấu vùng lãnh thổ.
Trong đó, cơ cấu ngành kinh tế giữ vai trò quan trọng hơn cả, nó đ-ợc hình thành trên cơ sở phân
công lao động xã hội và chuyên môn hóa sản xuất. Trong cơ cấu ngành kinh tế có ba ngành hay còn gọi là
ba khu vực chính. Đó là: khu vực nông nghiệp, khu vực công nghiệp và khu vực dịch vụ.
Cơ cấu ngành kinh tế có thể hiểu là tổ hợp các ngành hợp thành các t-ơng quan tỷ lệ, biểu hiện
mối quan hệ giữa các ngành của nền kinh tế quốc dân. Đó là th-ớc đo phản ánh trình độ phát triển của lực
l-ợng sản xuất và phân công lao động của mỗi quốc gia.
Cơ cấu thành phần kinh tế đ-ợc phân chia dựa trên chế độ sở hữu. Cơ cấu thành phần kinh tế hợp
lý sẽ thúc đẩy lực l-ợng sản suất và phân công lao động xã hội phát triển.
Cơ cấu kinh tế vùng, lãnh thổ đ-ợc hình thành dựa trên việc bố trí kinh tế theo vùng địa lý. Căn cứ
vào đặc điểm tự nhiên, xã hội riêng biệt của từng vùng để phát triển các ngành kinh tế phù hợp.
Các loại hình cơ cấu kinh tế nói trên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Cơ cấu ngành và thành
phần kinh tế chỉ có thể đ-ợc hình thành và phát triển dựa trên phạm vi vùng lãnh thổ. Ng-ợc lại việc xác
định cơ cấu vùng, lãnh thổ hợp lý sẽ thúc đẩy phát triển các ngành và thành phần kinh tế.

Footer Page 5 of 12.


Header Page 6 of 12.

1.1.2. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Cơ cấu kinh tế không bao giờ cố định, bất biến mà liên tục thay đổi để phù hợp với điều kiện kinh
tế, chính trị, xã hội của từng quốc gia, ở mỗi một giai đoạn nhất định. Sự thay đổi đó còn gọi là sự chuyển
dịch cơ cấu kinh tế. Nền kinh tế muốn phát triển thì phải có sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp. Sự
chuyển dịch đó diễn ra nhanh hay chậm và theo chiều h-ớng nào tùy thuộc vào các nhân tố chủ yếu là:
Quy mô của nền kinh tế, mức độ mở cửa để hội nhập của nền kinh tế với bên ngoài, l-ợng dân số, tài
nguyên thiên nhiên, nguồn vốn nhân lực, phong tục tập quán, bản sắc văn hóa của từng n-ớc.

kinh tế. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo h-ớng tăng dần tỷ trọng khu vực công nghiệp và dịch vụ,
giảm tỷ trọng khu vực nông nghiệp để phấn đấu đến năm 2020 n-ớc ta về cơ bản trở thành một n-ớc công
nghiệp. Chúng ta đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn để có quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh
tế đúng h-ớng. Nếu không xây dựng đ-ợc một cơ cấu ngành kinh tế phù hợp với xu h-ớng chung của thế
giới, thì chắc chắn quá trình phát triển kinh tế đất n-ớc sẽ gặp phải rất nhiều trở ngại.

1.1.4. Tầm quan trọng của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế luôn là một trong nh-ng quốc sách hàng đầu đối với mọi quốc
gia trên thế giới. Việc xây dựng một chiến l-ợc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế phù hợp với điều kiện
riêng của từng n-ớc là rất cần thiết. Có một chiến l-ợc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế phù hợp thì nền
kinh tế mới có điều kiện phát triển nhanh và bền vững.
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế.
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tr-ớc tiên để đáp ứng những nhu cầu tối thiểu cho cuộc sống ng-ời dân
nh- l-ơng thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng... Việc xây dựng các ngành trọng điểm, mũi nhọn cũng rất cần
thiết để có thể tập trung sức lực và vật lực, khai thác tối đa các ngành có lợi thế cạnh tranh và giá trị cao
trên thị tr-ờng, phục vụ cho xuất khẩu nhằm thu đ-ợc nhiều ngoại tệ mạnh phục vụ cho việc cải tiến kỹ
thuật, công nghệ trong n-ớc.
Xu thế của hầu hết các n-ớc trên thế giới hiện nay là chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo
h-ớng tăng tỷ trọng các ngành công nghệ kỹ thuật cao và ngành dịch vu, giảm dần tỷ trọng ngành nông
nghiệp, -u tiên những ngành tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi tr-ờng.
Việt Nam đã đạt đ-ợc nhiều thành công vì có sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đúng h-ớng.
Đảng và Nhà n-ớc ta chủ tr-ơng giảm tỷ trọng ngành nông nghiệp, tăng tỷ trọng ngành công nghiệp và
dịch vụ. Nông, lâm, ng- nghiệp giảm từ 24,3% năm 2000 xuống còn 20,9% năm 2005. Công nghiệp và
xây dựng tăng từ 36,6% năm 2000 lên 41% năm 2005. Th-ơng mại và dịch vụ giảm nhẹ từ 39,1% năm
2000 xuống còn 38,1% năm 2005 [35, 36]. Điều đó đã làm tăng tốc độ tăng tr-ởng kinh tế của Việt Nam
với mức bình quân 5 năm (2000-2005) đạt 7,5%, đứng thứ hai trong khu vực Đông á.
Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đã cải thiện đáng kể cuộc sống của ng-ời dân. Việt Nam từ một
n-ớc thiếu ăn, th-ờng xuyên phải nhập khẩu l-ơng thực, đã trở thành n-ớc xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên
thế giới.
Nh-ng bên cạnh những thành công thì quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam

Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu á - Thái Bình D-ơng (APEC) định nghĩa: Nền kinh tế tri thức là
nền kinh tế mà trong đó quá trình sản xuất, phân phối và sử dụng tri thức trở thành động lực chính cho tăng
tr-ởng, cho quá trình tạo ra của cải và việc làm trong tất cả các ngành kinh tế (APEC 2000).
Ngân hàng Thế giới (WB, 2000) đánh giá: Đối với các nền kinh tế tiền phong trên thế giới, cán
cân giữa hai yếu tố tri thức và các nguồn lực đang nghiêng về tri thức. Tri thức đã thực sự trở thành yếu tố
quan trọng nhất quyết định mức sống - hơn cả yếu tố đất đai, hơn cả yếu tố t- liệu sản xuất, hơn cả yếu tố
lao động. Các nền kinh tế phát triển nhất về công nghệ ngày nay thực sự đã dựa vào tri thức .
Vậy nền kinh tế tri thức là gì? Ch-a có một định nghĩa chính xác đ-ợc chấp nhận chung về nền
kinh tế tri thức nh-ng có thể nói rằng đặc tr-ng nổi bật nhất của nền kinh tế tri thức là tri thức đã v-ợt qua

Footer Page 8 of 12.


Header Page 9 of 12.
những nhân tố sản xuất truyền thống là vốn và sức lao động để trở thành nhân tố quan trọng nhất đóng góp
vào tăng tr-ởng kinh tế và phát triển xã hội của quốc gia. Nói cách khác đang có sự chuyển biến toàn cầu
từ các nền kinh tế dựa trên bắp thịt và tiền vốn chuyển sang nền kinh tế dựa trên trí não.

Footer Page 9 of 12.


Header Page 10 of 12.

Tài liệu tham khảo
Tài liệu trong n-ớc
1.

Vũ Tuấn Anh (1994), Đổi mới kinh tế và phát triển ở Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

2.

Hồ Chí Minh Toàn tập (2000), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, T9.

9.

Vũ Trọng Lâm (2004), Kinh tế tri thức ở Việt Nam - Quan điểm và giải pháp phát triển, NXB khoa
học và kỹ thuật, Hà Nội.

10.

Đặng Mộng Lân (2002), Kinh tế tri thức Những khái niệm và vấn đề cơ bản, NXB Thanh Niên,
Hà Nội.

11.

Đỗ Hoài Nam (1996), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển các ngành trọng điểm, mũi
nhọn ở Việt Nam, NXB KHXH, Hà Nội.

12.

Nguyễn Trần Quế (2004), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ 21,
NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.

13.

Đặng Kim Sơn (2001), Công nghiệp hóa từ nông nghiệp. Lý luận thực tiễn và triển vọng áp dụng ở
Việt Nam, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.

14.

Đỗ Trung Tá, Bộ tr-ởng Bộ B-u chính viễn thông, Công nghệ thông tin - truyền thông Việt Nam.


20.

GS TS Ngô Quý Tùng (2000), Kinh tế tri thức, xu h-ớng mới của thế kỷ XXI, NXB Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.

21.

Trần Văn Tùng (2001), Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam, NXB Thế giới,
Hà Nội.

22.

Viện Chiến l-ợc phát triển (5/2003), Yêu cầu và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế và điều chỉnh
cơ cấu đầu t- trong thời gian tới, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Bộ KH và ĐT. Chủ nhiệm đề
tài: TS L-u Bích Hồ. Hà Nội.

Tài liệu n-ớc ngoài, tài liệu điện tử
23.

APEC (11/2000), Towards knowledge-based-economic in APEC Report by APEC Economic
Committee.

24.

Clelio Compolina Diniz (Dec 2001), Knwoledge economy and regional development in Brasil
Paris.

25.


World Bank Eropean Commission (Feb, 2002) Building knowledge economies: Opportunities
and Challenges for the EU accession countries (Final report of the Knowledge Economy Forum);
Paris.

33.

World Bank (2002), From natural Resources to the Knowledge economy, Trade and Job Quality
New York.

34.

World development report 1999/2000 Entering the 21st centuty , The World Bank. Washington,
9/1999.

Footer Page 11 of 12.


Header Page 12 of 12.

35.

/>
36.

/>
37.

/>
38.