MỤC LỤC
NỘI DUNG
I. MỞ ĐẦU

TRANG
02
02

1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu

02
02
02

II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1. Cơ sở lí luận
2. Trực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
3. Một số biện pháp chỉ đạo nhằm nâng cao chất lượng dạy học văn
miêu tả cho HS lớp 5
4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận
2.Đề xuất

03
03
04

văn bản (nói và viết), học sinh cần huy động tất cả các kiến thức tiếng Việt tiếp
thu được qua việc học Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện… Trong
khi đó, học sinh thì vốn từ nghèo nàn, khả năng diễn đạt và kiến thức thực tế đều
hạn chế nên điểm môn Tập làm văn của các em thường không cao.
Với học sinh lớp Năm, việc rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho học sinh là cần
thiết. Học tốt văn miêu tả sẽ là điều kiện thuận lợi để học sinh học tốt các môn
học khác ở Tiểu học và học lên lớp trên.
Nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng dạy
học trong nhà trường nói chung, dạy học sinh lớp Năm học tốt văn miêu tả nói
riêng, tôi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng dạy văn
miêu tả cho học sinh lớp 5”
2.Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài này tôi mong muốn được đóng góp một phần công sức
của mình vào việc nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn của khối lớp 5
cũng như công tác nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt của trường Tiểu
học Bắc Sơn.
3.Đối tượng nghiên cứu
Kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 5.
4.Phương pháp nghiên cứu
-Điều tra phân loại đối tượng học sinh
-Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
-Phương pháp thống kê, xử lý số liệu.
II.NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1.Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2


Tập làm văn là một phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao. Tổng
hợp các kiến thức, kỹ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu...

a. Thuận lợi:
3


+ Cơ sở vật chất: Ở tất cả các khối lớp đều được trang bị đầy bàn ghế,
bảng ..đảm bảo dạy học. Các điều kiện khác về cơ sở vật chất đều tương đối đảm
bảo cho công tác dạy học.
+ Về giáo viên:
- Đội ngũ giáo viên của nhà trường đều đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn.
Riêng đối với giáo viên dạy khối 5 đều có trình độ trên chuẩn. Giáo viên nhiệt
tình, năng động, trách nhiệm với công việc, tích cực trong công tác tự học tự bồi
dưỡng, ham học hỏi và rất hứng thú với phương pháp dạy học mới.
- Mạng internet được phủ sóng cả ở trường và ở nhà riêng nên việc cập
nhật các thông tin phục vụ môn học kịp thời.
- Có đủ các sách tham khảo tài liệu phục vụ môn học cho giáo viên.
+ Về học sinh:
- Các em đều ngoan ngoãn, lễ phép, có ý thức học tập tương đối tốt.
- Nhiều học sinh mạnh dạn, tự nhiên trong giao tiếp.
+ Về phụ huynh:
- Hầu hết phụ huynh học sinh đều quan tâm đến việc học tập của con em
mình, luôn chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập cho các em. Luôn đồng tình ủng hộ
các hoạt động giáo dục của nhà trường.
b. Khó khăn:
+ Về cơ sở vật chất:
- Chưa đủ 1 máy chiếu/ lớp để giúp giáo viên và học sinh có những tiết học thực
tế sinh động hơn.
- Chưa đủ 1 phòng / lớp vẫn còn phải học 2 ca.
+ Về giáo viên:
- Đối với việc dạy học phân môn Tập làm văn giáo viên vẫn thường lúng
túng hơn các phân môn khác vì để hướng các em có cách nhận xét, cách miêu tả


Tỉ lệ
27.3

Hoàn
thành
Số
lượng
14

LỚP 5B: 32 học sinh
Chưa hoàn
thành

Tỉ lệ
42.4

Số
lượng
10

Tỉ lệ
30.3

Hoàn
thành tốt
Số
lượng
7


giáo viên trong các năm gần đây, chọn những giáo có trình độ năng lực chuyên
môn thực sự vững vàng, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, dựa vào ý thức trách
nhiệm của giáo viên, người có kinh nghiệm trong giảng dạy để đứng chủ nhiệm
lớp 5.
Phân công giáo viên dạy lớp 5 năm học 2017 – 2018 như sau:

STT

Họ và tên

Năm
sinh

Trình độ
CM

Danh hiệu

Ghi chú

đã đạt
5


1
2
3
4

Nguyễn thị Bích Hạnh 1972

3.3 Các biện pháp chỉ đạo giáo viên cần thực hiện:
3.3.1.Điều tra phân loại học sinh
Chỉ đạo tổ chuyên môn tiến hành điều tra, phân loại, nắm chắc từng đối
tượng học sinh : năng khiếu tiếp thu được, tiếp thu chậm. Nắm chắc được đối
tượng học sinh, đề ra những biện pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng học
sinh. Đồng thời, tạo điều kiện tốt nhất góp phần giúp học sinh chưa biết làm văn
miêu tả, có thể vận dụng làm được một bài văn hoàn chỉnh.
3.3.2.Hướng dẫn học sinh đọc sách, nâng cao năng lực cảm thụ văn
học, tích lũy tư liệu văn học.
Chỉ đạo chuyên môn thống nhất với giáo viên một số biện pháp như :

6


- Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc sách không phải chỉ để biết cốt truyện
mà phải ngẫm nghĩ nội dung, bố cục, ý nghĩa của tác phẩm, cách viết của tác giả
để giúp các em cảm thụ sâu tác phẩm, tạo được cái gì trong cách viết của tác giả.
- Hướng dẫn học sinh biết cách tích lũy dần các tư liệu văn học bằng cách
có cuốn sổ tay văn học khi đọc những bài thơ, bài văn có đoạn miêu tả hay hoặc
những từ ngữ gợi tả hay, hình ảnh sinh động thì ghi lại. Tích lũy vốn văn học,
ghi chép các câu văn, câu thơ, câu ca dao hay không phải là để học vẹt, để bê
nguyên xi vào bài văn mà là để tham khảo, làm giàu thêm vốn ngôn ngữ, vận
dụng sáng tạo trong bài viết của mình. Việc hướng dẫn học sinh đọc sách, nâng
cao năng lực cảm thụ văn học, tích lũy dần các tư liệu văn học đã đóng góp một
phần vào việc viết văn hay của học sinh.
3.3.3.Hướng dẫn các em làm giàu vốn từ ngữ
Giáo viên cần có biện pháp làm giàu vốn từ ngữ cho học sinh qua từng bài
đọc, từng bài tập ở các môn Tập đọc, Kể chuyện, Luyện từ, câu cùng chủ điểm.
Tạo cho học sinh thói quen quan sát, đánh giá, nhìn nhận một sự vật, một cảnh
vật hay một con người nào đó và thể hiện những điều đã quan sát và đánh giá

xanh. Khói bếp nhà ai ... bay trong gió. Đàn gà con... gọi nhau, .... theo chân mẹ.
Đường làng đã ... người qua lại).
Học sinh có thể điền như sau : : Tiếng chim líu lo báo hiệu một ngày mới
bắt đầu. Ông mặt trời từ từ nhô lên sau lũy tre xanh. Khói bếp nhà ai là là bay
trong gió. Đàn gà con liếp chiếp gọi nhau, ríu rít theo chân mẹ. Đường làng đã
tấp nập người qua lại).
Ví dụ : Hãy chọn từ ngữ thích hợp trong ngoặc điền vào chỗ trống để
được các câu văn có hình ảnh so sánh phù hợp nhất (tiếng chuông, chùm sao,
thủy tinh, dải lụa, giọng bà tiên).
-Hoa xoan nở từng chùm trông giống như ... (những chùm sao)
-Nắng cứ như ... xối xuống mặt đất.

(thủy tinh)

-Giọng bà trầm ấm ngân nga như...

(tiếng chuông)

Ở ví dụ 1 và ví dụ 2, cho số từ nhiều hơn số chỗ trống cần điền, buộc học
sinh phải suy nghĩ kỹ hơn khi chọn từ.
3.3.4.Bồi dưỡng tình cảm, mĩ cảm
Việc bồi dưỡng tình cảm, mỹ cảm rất cần thiết để học sinh viết được bài
văn hay, nếu không có tình cảm đúng thì khó có thể viết được bài văn hay. Tả
một hàng cây bên đường, nếu học sinh không yêu hàng cây ấy, chưa thấy đó là
kết quả của bao nhiêu sức thì bài văn tả hàng cây không có hồn. Nếu các em yêu
hàng cây ấy thì khi quan sát các em sẽ thấy nhiều nét đẹp. Các em về vui mừng
khi thấy hàng cây này nhiều chồi non, cành lá xum xuê... Đối với giáo viên khi
dạy các bài văn, bài thơ miêu tả về cảnh đẹp quê hương, đất nước và con người
cần phải hướng dẫn, phân tích tỉ mỉ cách tả, cách sử dụng tả ngữ, hình ảnh... để
tăng vốn hiểu biết cho các em ; để các em biết nhìn cái đẹp, các em sẽ thêm yêu

dựng với sự giúp đỡ của hội Hữu nghị Việt Nhật từ rất lâu rồi.
3.3.6.Xác định yêu cầu trọng tâm đề bài
Bài văn của HS được viết theo một đề bài cụ thể, cho nên yêu cầu hàng
đầu là các em phải viết đúng đề bài. Một đề bài đưa ra cho học sinh viết thường
ẩn chứa đến 3 yêu cầu : yêu cầu về thể loại (kiểu bài), yêu cầu về nội dung, yêu
cầu về trọng tâm.
Ví dụ : Đề bài ở tuần 4, lớp 5
Tả cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) trong một vườn cây (hay trong
công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy.
9


Khi xác định yêu cầu trọng tâm của đề bài, giáo viên phải làm sao giúp
học sinh hiểu được rằng việc viết đúng yêu cầu của đề bài là yếu tố quyết định
nội dung bài viết :
Với đề bài tren, ẩn chứa 3 yêu cầu sau :
a.Yêu cầu về thể loại của đề là : Miêu tả (thể hiện ở từ ‘tả’ ).
b.Yêu cầu về nội dung là : Buổi sáng (hoặc trưa, chiều) thể hiện ở cụm từ
(Cảnh một buổi sáng (hoặc trưa, chiều) .
c.Yêu cầu về trọng tâm là : Ở trong một vườn cây (hay trong công viên...).
Trong thực tế, không phải đề bài nào cũng xác định đủ 3 yêu cầu. Như đề
bài (Tả một cơn mưa), chỉ có yêu cầu về thể loại và nội dung. Với đề bài này,
giáo viên cần giúp học sinh tự xác định theo yêu cầu về trọng tâm của bài viết.
Chẳng hạn (Tả một cơn mưa khi em đang trên đường đi học)....
Việc xác định đúng trọng tâm của đề sẽ giúp cho bài viết được thu hẹp
nên các em có được ý cụ thể, chính xác, tránh việc viết tràn lan, chung chung...
3.3.7.Hướng dẫn HS biết cách quan sát, tìm ý, sắp xếp, diễn đạt ý
Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người để
giúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy (Tiếng Việt 4 tập
1, trang 140), tức là lấy câu văn để biểu hiện các đặc tính, chân tướng sự vật,

năm sau nữa, từ một thân lê, thảo quả đâm thêm hai nhánh mới. Sự sinh sôi sao
mà mạnh mẽ vậy”. (Mùa thảo quả - Tiếng Việt 5 tập 1).
c.Tả theo trình tự tâm lý
Khi quan sát cần thấy những đặc điểm riêng, nổi bật nhất, thu hút và gây
cảm xúc mạnh nhất đến bản thân thì quan sát trước, tả trước, các bộ phận khác tả
sau. Khi miêu tả đồ vật, loài vật, tả người nên vận dụng trình tự này nhưng chỉ
nên tả những điểm đặc trưng nhất, không cần phải tả đầy đủ chi tiết như nhau
của đối tượng.
Ví dụ 1: “Bà tôi ngồi cạnh tôi chải đầu. Tóc bà đen và dày kỳ lạ, phủ kín
cả hai vai, xõa xuống ngực, xuống đầu gối. Một tay khẽ nâng mớ tóc lên và ướm
trên tay, bà đưa một cách khó khăn chiếc lược thưa bằng gỗ vào mớ tóc dày.
Giọng bà trầm bỗng, ngân nga như tiếng chuông. Nó khắc sâu vào trí nhớ
tôi dễ dàng, và như những đóa hoa, cũng dịu dàng, rực rỡ, đầy nhựa sống. Khi
bà mỉm cười, hai con ngươi đen sẫm nở ra long lanh, dịu hiền khó tả...”. (Bà Tôi
– Tiếng Việt 5, tập 1).
Tác giả đã quan sát và tập trung tả mái tóc, giọng nói rồi đến ánh mắt, mái
tóc “dày kì lạ”.
Ví dụ 2: Sầu riêng là loại trái quý ở Miền Nam. Hương vị của nó hết sức
đặt biệt, mùi thơm đậm, bay rất ra... Hoa sầu riêng trỏ vào cuối năm... Hoa đậu
từng chùm màu trắng ngà. Đứng ngắm cây sầu riêng, tôi cứ nghĩ mãi về dáng
cây kỳ lạ này. Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngay thẳng đuột...” (Sầu riêng
– Tiếng Việt 4).
Tác giả đã tả nét đặc sắc nhất của quả, hoa và dáng cây sầu riêng. Ngoài
các trình tự miêu tả trên, giáo viên cần hướng dẫn và rèn luyện cho học sinh kỹ
11


năng sử dụng các giác quan (thính giác, thị giác, xúc giác, vị giác...) để quan sát,
cảm nhận sự vật, hiện tượng miêu tả.
Ví dụ 3: Phân tích bài “Mưa rào” (Tiếng Việt 5, tập 1, trang 33) ta thấy tác


12


-Em sẽ cố gắng làm những điều thật tốt để tình bạn của chúng em mãi mãi
bền lâu.
-Những ngày bạn nghỉ học, em cảm thấy rất nhớ
-Bạn có nước da trắng hổng, mịn màng
-Bạn hay phát biểu và hiểu bài rất nhanh nên được thầy, cô và các bạn
khen ngợi.
-Bạn rất hay cười
-Mái tóc bạn không đen như tóc em mà hoe vàng
-Bằng tuổi với em nhưng bạn cao hơn em một cái đầu
-Nga viết chữ rất đẹp nên bạn luôn được cô khen ngợi
-Mỗi khi bạn cười, hai má lúm đồng tiền trên má hiện rõ trên khuôn mặt
dễ thương.
-Bạn không gây gỗ, xích mích với ai bao giờ
-Thầy cô thường lấy bạn để làm gương
Sau khi tìm ý, cho các em chọn và sắp xếp ý thành các đoạn mở bài, thân
bài, kết bài phù hợp.
Ví dụ:
*Đoạn mở bài:
Em và bạn Thu Nga chơi với nhau từ năm lớp một. Chúng em rất thân
nhau. Mỗi lúc rãnh rỗi, em thường nô đùa với bạn.
*Đoạn thân bài: Bằng tuổi em nhưng bạn cao hơn em một cái đầu. Bạn có
nước da trắng hồng, mịn màng. Bạn rất hay cười, mỗi khi bạn cười, hai lúm
đồng tiền trên má hiện rõ trên khuôn mặt dễ thương. Thu Nga có đôi mắt to rất
hợp với hàng lông mi dài, cong. Đôi mắt bạn luôn ánh lên vẻ hồn nhiên, trong
sáng. Mái tóc bạn không đen như tóc em mà hoe vàng. Nga viết chữ rất đẹp, bạn
luôn được cô khen ngợi là cô bé có đôi bàn tay “diệu kỳ”. Cô thường lấy bạn ra

Học sinh trao đổi, sửa chữa:
-Trong lớp em, ai cũng mến bạn Loan
-Cột cờ cao chót vót, lá cờ đỏ sao vàng phấp phới tung bay
-Sân trường mát rượi bởi bóng của những cây bàng, cây phượng.
Khi các em đã biết viết câu văn đúng ngữ pháp. Giáo viên nên nâng cao
lên một bước hướng dẫn các em viết câu văn hay, vì diễn đạt câu văn không có
hình ảnh và không có sử dụng biện pháp nghệ thuật, so sánh, nhân hóa... thì câu
văn trở nên khô khan, tẻ nhạt khó thu hút người đọc. Do đó trong các tiết luyện
từ và câu tôi hướng dẫn kỹ các em luyện tập qua các bài tập rèn kỹ năng viết
đoạn văn. Giáo viên cần gợi ý các em lập ý trước khi viết thành lời văn cụ thể.
Ví dụ 1: Bài tập 3, trang 88, Tiếng Việt 5, tập 1
Giáo viên gợi ý như sau: -Em chọn từ ngữ nào trong mẫu chuyện trên?
-Quê em có hình ảnh gì đẹp? (HS kể: dòng sông, lũy tre, con đê, cánh
đồng...).
14


-Em hãy đặt câu có sử dụng biện pháp so sánh nhân hóa và phải biết bộc
lộ tình cảm của mình về quê hương trong câu văn.
Ví dụ 2: Miêu tả mái tóc của một bạn
+Với học sinh chậm, tôi giúp các em viết câu đúng ngữ pháp: tóc bạn
Loan đen nhánh.
+Với HS có năng khiếu, tôi hướng dẫn các em viết câu có hình ảnh: Loan
có mái tóc đen nhánh, óng ả, xõa ngang vai mà không thể lẫn lộn với bất cứ bạn
nào trong lớp được.
3.3.9.Chấm bài và trả bài viết
Chương trình tập làm văn lớp 5 có 3 tiết trả bài tả cảnh, 3 tiết tả bải tả
người, 4 tiết trả bài kể chuyện, đồ vật, cây cối, con vật. Ta nhận thấy rằng có
chấm bài chu đáo thì mới có tiết trả bài hiệu quả.
a.Chấm bài: Khi chấm bài tập làm văn cho học sinh, mỗi bài giáo viên cần

trình chấm bài giáo viên đã ghi ra các câu có vấn đề về ngữ pháp, các lỗi chính
tả... Đến lúc này giáo viên tổ chức, hướng dẫn cho HS nhận xét, sửa chữa. Định
hướng như vậy sẽ giúp cho việc sửa chữa lỗi sát hợp và kịp thời uốn nắn kỹ
năng diễn đạt cho lớp. Tuy nhiên, sửa như vậy sẽ dẫn đến tình trạng nhàm chán
trong học sinh vì tiết trả bài nào cũng sửa chữa những lỗi đó.
-GV cần lên kế hoạch sửa lỗi diễn đạt cho lớp, mỗi tiết trả bài viết tập
trung sửa chữa cho một hoặc hai loại lỗi nào đó một cách bền vững, túc là cần
có trọng tâm sửa lỗi cho từng tiết.
Bước 1: Tham gia chữa lỗi chung cho cả lớp
Ví dụ: Tiết trả bài viết số 1 (tả cảnh, tuần 5): Trọng tâm sửa lỗi là dùng từ,
đặt câu và thực trạng viết câu.
Bước 2: Học sinh đọc lại bài làm của mình, chú ý những chỗ mực đỏ ghi
lời khen, chê của cô giáo. (Ví dụ: Câu hay, đoạn hay, hoặc lỗi dùng từ, lỗi viết
câu, lỗi chính tả...).
Bước 3: Học sinh tự chữa bài vào vở tâp làm văn
Hoạt động 3: Đọc tham khảo một số đoạn, hoặc vài bài văn hay của một
số em cho cả lớp nghe để học tập và rút kinh nghiệm.
Với những biện pháp trên, học sinh đã tự làm một bài văn bằng tất cả tình
cảm chân thành mà không thiếu đi những yếu tố văn chương, rất mượt mà và
sâu sắc.
4.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm:
Qua những biện pháp tôi đã áp dụng để chỉ đạo giáo viên rèn kĩ năng làm
văn miêu tả cho học sinh lớp 5 được nêu ở trên, đến giữa học kỳ 2 năm học
2017-2018 qua dự giờ đánh giá chất lượng lại 2 đồng chí được áp dụng dạy tiết
Tập Làm văn ở lớp 5 thì cả 2 đồng chí đã đạt giờ dạy giỏi.
Đối với học sinh các em đã nắm được một số kỹ năng nhất định để học có
hiệu quả phân môn Tập làm văn. Cả lớp đều ham thích môn học, không sợ sệt
khi đến tiết Tập làm văn như đầu năm nữa. Bài làm của các em đa số đã có tiến
16


Chưa hoàn
thành
Số
lượng
0

Tỉ lệ

Hoàn
thành tốt
Số
lượng
16

Tỉ lệ
50

Hoàn
thành
Số
lượng
16

Tỉ lệ
50

Chưa hoàn
thành
Số
lượng

-Hiểu rõ tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp của tất cả các phân
môn thuộc môn Tiếng Việt nên muốn học sinh học tốt phân môn này giáo viên
phải hướng dẫn các em học tốt các phân môn còn lại.
-Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo trước khi lên lớp, để khi thực hiện kế
hoạch bài học trên lớp, giáo viên chủ động sử dụng linh hoạt các phương pháp
dạy học giúp học sinh tiếp thu bài nhẹ nhàng, hiệu quả.
-Trong giờ học giáo viên nên khéo léo lồng vào để đọc cho học sinh nghe
các câu văn, câu thơ có sử dụng các biện pháp nghệ thuật, cung cấp cho các em
những đoạn văn mẫu... giúp các em mở rộng vốn từ, vốn hiểu biết để từ đó các
em học tập, vận dụng vào bài của mình.
-Giáo viên cần coi tiết trả bài như một khâu không thể thiếu trong việc rèn
kỹ năng viết bài văn cho các em. Bởi trả bài là tiết học mà giáo viên dành nhiều
thời gian để sửa lỗi cho học sinh, giúp học sinh điều chỉnh những sai sót mắc
phải trong bài viết để bài viết sau sẽ hoàn chỉnh hơn, hấp dẫn hơn.
-Giáo viên phải không ngừng học hỏi, sáng tạo trong giảng dạy, đem hết
khả năng và niềm đan mê, lòng nhiệt tình cho công tác thì mới có được những
kết quả như mong muốn.
2. Đề xuất
* Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo: Tổ chức chuyên đề cấp Thị xã về
dạy học phân môn Tập làm văn cũng như các môn học khác.
* Đối với UBND Thị xã:Tiếp tục biên chế đủ tỉ lệ giáo viên để nhà trường
tổ chức dạy học 2 buổi/ ngày.
Trên đây là một vài kinh nghiệm của bản thân trong việc chỉ đạo nâng cao
chất lượng dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 5. Trong quá trình nghiên cứu do
trình độ lý luận còn hạn chế nên không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong
nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến chân thành của các đồng nghiệp.

XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ