Học viện chính trị quốc gia hồ chí minh

Lê hồng phong

ảnh h-ởng của đạo tin lành đối với
đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc
thiểu số ở tây nguyên hiện nay

luận án tiến sĩ triết học

Hà Nội 2014


Học viện chính trị quốc gia hồ chí minh

Lê hồng phong

ảnh h-ởng của đạo tin lành đối với
đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc
thiểu số ở tây nguyên hiện nay

Chuyên ngành: CNDVBC&CNDVLS
Mã số:

62 22 80 05

luận án tiến sĩ triết học

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: GS, TS. Lê hữu nghĩa

Hà Nội 2014

đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên

16

1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến quan điểm, giải pháp phát huy
mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực trong ảnh hưởng của đạo Tin lành
đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.

19

Chƣơng 2: ĐẠO TIN LÀNH TRONG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA ĐỒNG BÀO
DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TÂY NGUYÊN- MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

26

2.1. Đời sống tinh thần và một số nhân tố ảnh hưởng đến đời sống tinh thần
của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên

26

2.2. Đạo Tin lành ở Tây Nguyên

54

Chƣơng 3: ẢNH HƢỞNG CỦA ĐẠO TIN LÀNH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH
THẦN CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở TÂY NGUYÊN HIỆN
NAY – THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN VÀ XU HƢỚNG ẢNH HƢỞNG

70



DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

154

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

155

PHỤ LỤC

167


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tôn giáo là một hiện tượng xã hội đặc biệt, ra đời trong những điều kiện
lịch sử nhất định. Trong quá trình phát triển, tôn giáo luôn có ảnh hưởng khá
sâu sắc đến các lĩnh vực của đời sống xã hội như: kinh tế, chính trị, xã hội,
văn hóa, đạo đức, lối sống… Việt Nam là một đất nước có truyền thống văn
hóa lâu đời và là một quốc gia có nhiều tôn giáo, số lượng người theo đạo khá
đông. Theo số liệu thống kê của Ban Tôn giáo Chính phủ năm 2011, nước ta
có hơn 25 triệu tín đồ, chiếm hơn ¼ dân số. Hơn nữa, tôn giáo cũng đang là
một vấn đề phức tạp và hết sức nhạy cảm liên quan đến chính sách đối nội,
đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Do vậy, việc thực hiện chính sách tôn giáo
là vấn đề quan trọng không những ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu tinh thần
của một bộ phận nhân dân mà còn tác động không nhỏ tới tình hình chính trị,
kinh tế - xã hội của đất nước.

đàn áp dân tộc thiểu số, tôn giáo, vi phạm dân chủ, nhân quyền chống phá ta
gây mất ổn định chính trị xã hội, làm ảnh hưởng xấu đến sản xuất, đời sống
tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Trong khi đó, việc giải quyết một số vấn đề của đạo Tin lành theo chủ
trương của Đảng ở một số nơi còn hạn chế trên nhiều mặt, vẫn còn có nhận
thức, quan điểm và cách giải quyết chưa thật sự thống nhất. Điều đó dẫn đến
một bộ phận không nhỏ đồng bào dân tộc thiểu số chưa hiểu đúng đắn về
chính sách dân tộc, tôn giáo của Đảng và Nhà nước, làm cho tình hình các
mặt ở Tây Nguyên có nhiều phức tạp, ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát
triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh trật tự ở Tây Nguyên, và ổn định
chính trị của cả nước. Bên cạnh đó, do yêu cầu phải xây dựng đời sống văn
hóa tinh thần phong phú, lành mạnh làm cơ sở, động lực để phát triển kinh tế
- xã hội; tăng cường, củng cố tính thống nhất trong đa dạng ở vùng đồng bào
dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên; chống lại những tiêu cực trong quá trình hội
nhập và giao lưu văn hóa hiện nay có ý nghĩa hết sức quan trọng.


3
Trong bối cảnh đó, việc tập trung nghiên cứu đạo Tin lành, nhất là
nghiên cứu ảnh hưởng của đạo Tin lành đối với đời sống tinh thần của đồng
bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay nhằm tìm ra giải pháp khắc phục
ảnh hưởng tiêu cực và phát huy những ảnh hưởng tích cực là vấn đề có ý
nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết.
Với những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn vấn đề “Ảnh hưởng của đạo
Tin lành đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây
Nguyên hiện nay” làm đề tài nghiên cứu luận án Tiến sỹ Triết học của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Trên cơ sở phân tích thực trạng, nguyên nhân và xu hướng ảnh hưởng
của đạo Tin lành đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở

giáo, đường lối văn hóa và phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nguyên.
- Luận án dựa vào các văn kiện của các đại hội Đảng, các nghị quyết của
Trung ương, các tài liệu của các cấp ủy đảng và chính quyền các tỉnh Tây
Nguyên hiện nay có liên quan đến đề tài.
- Cơ sở thực tiễn là tình hình kinh tế- xã hội, đời sống tinh thần của đồng
bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; các phương pháp cụ thể như: phân
tích và tổng hợp; lôgíc và lịch sử; so sánh; phương pháp điều tra xã hội
học, khảo sát thực tiễn… ngoài ra, luận án còn sử dụng kết quả nghiên
cứu điều tra xã hội học của các công trình đã công bố ở nước ta có liên
quan đến đề tài.
5. Đóng góp mới của luận án
- Làm rõ thực trạng những ảnh hưởng tích cực, tiêu cực và những
nguyên nhân ảnh hưởng tiêu cực của đạo Tin lành đối với đời sống tinh thần
của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay.


5
- Dự báo xu hướng ảnh hưởng và đề xuất một số quan điểm, giải pháp cơ
bản nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực
của đạo Tin lành đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở
Tây Nguyên trong bối cảnh hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan Đảng và
Nhà nước trong việc xây dựng chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo ở
nước ta nói chung và ở các tỉnh Tây Nguyên nói riêng.
- Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy
trong các trường chính trị tỉnh và Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

chung, ở Tây Nguyên nói riêng.
Bài viết “Vài nhận biết về Tin lành Mỹ” của tác giả Đỗ Quang Hưng
[66] cho rằng, tôn giáo có vị trí lớn trong đời sống nước Mỹ. Hơn nữa, khi
thực hiện chính sách bành trướng, người Mỹ đã sử dụng vũ khí tôn giáo
không chỉ như là một “kinh nghiệm” của các thế lực thực dân xưa kia, mà hơn
thế, nó còn vì, tôn giáo là một “căn tính” của họ. Trên cơ sở làm rõ đặc điểm


7
tôn giáo liên quan đến sự hình thành cộng đồng Tin lành Mỹ, tác giả đã đi sâu
làm rõ một số đặc trưng của Tin lành Mỹ và đưa ra bốn nhận xét về Tin lành
Mỹ. Những nghiên cứu của tác giả là những tư liệu quý cho quá trình nghiên
cứu sự du nhập và ảnh hưởng của đạo Tin lành đối với nước ta nói chung, ở
Tây Nguyên nói riêng.
Cuốn sách “Lịch sử đạo Tin lành” của tác giả Jean Bau Bérot [71] đã đề
cập đến về vấn đề cải cách tôn giáo ở châu Âu thế kỷ XVI và cùng với nó là
sự ra đời đạo Tin lành. Buổi đầu hình thành, nó là một “tôn giáo phản kháng”,
phản đối một số tục lệ, truyền thống hoặc cấu trúc của nhà thờ Công giáo La
Mã. Do bị đàn áp dữ dội, nhiều tín đồ Tin lành phải di cư sang châu Mỹ, lập
nên nhiều giáo phái khác nhau. Trên cơ sở đó tác giả đã trình bày tính hiện đại
và thực trạng đạo Tin lành đương thời. Lịch sử đạo Tin lành cho thấy rõ tính
chất phức tạp, không ngừng cải cách, hiện đại hóa và đa giáo phái của nó.
Tìm hiểu lịch sử ấy giúp chúng ta lý giải rõ hơn một số hiện tượng thực tế
đang diễn ra hiện nay của đạo Tin lành.
Cuốn sách "Nền đạo đức Tin lành và tinh thần của chủ nghĩa tư bản" tác
giả Max Weber (Bùi Văn Nam Sơn, Nguyễn Nghị, Nguyễn Tùng, Trần Hữu
Quang dịch) [80]. Đây là công trình nghiên cứu công phu, trong đó tác giả đi
tìm nguồn gốc của sự ra đời và phát triển của chủ nghĩa tư bản cận đại, bằng
cách khảo sát quan niệm đạo đức và động cơ ứng xử của các cá nhân thuộc
các giáo phái Tin lành, phác họa một cái khung phương pháp luận nhằm tìm

đề tôn giáo ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Nguyễn Hồng Dương [35],
trong chương IV, phần II, những vấn đề công nhận các tổ chức Tin lành;
trên cơ sở đưa ra hai đặc thù quan trọng quy định vấn đề công nhận các tổ
chức Tin lành ở Việt Nam là đặc thù về lịch sử truyền giáo phát triển đạo
Tin lành ở Việt Nam và đặc thù về sự đa dạng tổ chức Tin lành ở Việt Nam;
tác giả đã trình bày đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về vấn
đề công nhận các tổ chức Tin lành tại Việt Nam và những kết quả đạt được
trong thời gian qua.


9
1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đời sống tinh thần của
đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên
Cuốn sách "Nếp sống - Phong tục Tây Nguyên" [26]. Đây là tập Kỷ yếu
hội thảo khoa học của Bộ Văn hóa - Thông tin tổ chức tháng 5 năm 1994.
Các nhà khoa học cho rằng, Tây Nguyên là miền đất chiến lược quan trọng,
là vùng có kho tàng văn hóa dân gian truyền thống phong phú đa dạng, đa
sắc và hết sức độc đáo. Trong các lễ hội, phong tục tập quán của đồng bào
chứa đựng bao cái hay, lòng nhân ái, tính nhân văn, khiếu thẩm mỹ, khả
năng diễn đạt tình cảm tinh tế... song đang bị mai một đi một cách nhanh
chóng. Nguyên nhân do sự thấp kém của đời sống kinh tế và trình độ dân trí;
cách cư xử của chúng ta không thích hợp với vốn văn hóa cổ truyền; sự xâm
nhập nhanh chóng của đạo Tin lành ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số
Tây Nguyên... Trên cơ sở đánh giá thực trạng nếp sống, phong tục Tây
Nguyên, những cái cần khai thác, phát huy; những hủ tục, lạc hậu cần ngăn
chặn, loại bỏ, các tác giả đã đưa ra những kiến nghị nhằm gìn giữ và phát
huy những phong tục, tập quán tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số ở
Tây Nguyên. Như: bài viết "Hãy cứu lấy những dòng văn hóa của các dân
tộc ít người" của tác giả Hoàng Quốc Hải; "Những phong tục tập quán nên
giữ và nên bỏ ở Tây Nguyên" của tác giả Hoàng Bích Nga; "Vài suy nghĩ về

yếu nhằm phát triển đời sống văn hóa tinh thần các dân tộc Tây Nguyên dưới
sự tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong bài
"Văn hóa các tộc người Tây Nguyên thành tựu và thực trạng", tác giả Tô
Ngọc Thanh khẳng định[16]: chính những tiến bộ vượt bậc trong kinh tế và
xã hội đang đặt ra những thách thức lớn cho việc tiếp nối, phát triển truyền
thống văn hóa các tộc người Tây Nguyên. Ở các tộc người Tây Nguyên đã có
một bước nhảy vọt, nhảy xa với tốc độ lớn, tạo ra những đột biến lớn lao
trong đời sống văn hóa của các tộc người Tây Nguyên. Thay đổi lớn nhất về
mặt này là sự xuất hiện con người Tây Nguyên thời đổi mới. Các hình thức
hoạt động văn hóa xưa đã mất đi cơ sở xã hội mà từ đó và vì đó, chúng được
sinh ra và tồn tại. Nền văn hóa cổ truyền đang bị thử thách trong tình trạng
của một thực thể bị giải thể vì bị mất đi cơ sở kinh tế - xã hội vốn có của
mình. Thêm nữa, những yếu tố văn hóa ngoại sinh lại đang tràn ngập đời sống
hàng ngày của đồng bào. Tất cả những nhân tố đó đang đặt văn hóa cổ truyền
các tộc người Tây Nguyên bên bờ vực của sự mai một. Trong bài viết "Xây
dựng đời sống văn hóa tinh thần của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên", tác
giả Trương Minh Dục[16] cũng đưa ra 4 hiệu ứng tiêu cực của đời sống văn
hóa tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Theo tác giả, sự


14
tăng trưởng khá nhanh về kinh tế ở Tây Nguyên bên cạnh mặt tích cực nhưng
cũng tạo ra sự phân hóa giàu nghèo một cách sâu sắc, việc mất rừng với tốc
độ nhanh đã phá vỡ cấu trúc văn hóa truyền thống, làm đứt gãy truyền thống
văn hóa các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên... Những số liệu, cứ liệu của các
tác giả là phong phú và có giá trị. Cuốn sách là tài liệu tham khảo tốt để
nghiên cứu sinh có cái nhìn đầy đủ, toàn diện hơn về thực trạng và những vấn
đề đặt ra đối với văn hóa các dân tộc Tây Nguyên.
Kỷ yếu hội thảo khoa học "Nhà Rông - Nhà Rông văn hóa" do Viện Văn
hóa- Thông tin, Tạp chí Văn hóa - Nghệ thuật, Sở Văn hóa Thông tin Kon

thể chất con người Tây Nguyên, đời sống vật chất, phương thức sản xuất, tổ
chức xã hội, đời sống văn hoá, phong tục tập quán, những hệ thống công cụ
sản xuất và tư duy... Tác giả đưa ra 6 hằng số giá trị của văn hoá Tây Nguyên,
4 vấn đề đặt ra đối với Tây Nguyên, và 8 vấn đề cần làm trước tiên đối với
Tây Nguyên để đưa Tây Nguyên hòa nhập và phát triển. Những số liệu, cứ
liệu đưa ra của Tác giả là phong phú và có sức thuyết phục. Cuốn sách là tài
liệu có ý nghĩa để nghiên cứu sinh đưa ra những giải pháp phát huy những giá
trị đời sống tình thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Báo cáo tổng quan đề tài cấp bộ "Thực trạng hưởng thụ và sáng tạo các
giá trị văn hóa tinh thần các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên" do Nguyễn Ngọc
Hòa làm chủ nhiệm[57], đã đánh giá thực trạng hưởng thụ và sáng tạo văn hóa
của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên trong thời gian qua; phân tích
những thành tựu, hạn chế và đưa ra những vấn đề cấp thiết đang đặt ra trong
quá trình nâng cao cơ hội hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa ở Tây
Nguyên. Trên cơ sở đó tác giả đã đưa ra những định hướng cơ bản, đồng thời
đề xuất 7 giải pháp nâng cao cơ hội hưởng thụ và sáng tạo các giá trị văn hóa
tinh thần các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Cuốn sách "Một số vấn đề về văn hóa - xã hội các dân tộc thiểu số ở
Tây Nguyên hiện nay" do Dương Thị Hưởng, Đỗ Đình Hãng, Đậu Tuấn Nam
đồng chủ biên[70], đã tập hợp những bài viết của các nhà khoa học nghiên
cứu về văn hóa - xã hội các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay, đặc biệt
là đánh giá tương đối toàn diện về thực trạng đời sống văn hóa tinh thần của


16
đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, sự chuyển biến trong văn hóa cổ
truyền, sự tác động của các yếu tố văn hóa - xã hội đối với sự ổn định và phát
triển ở Tây Nguyên hiện nay. Trên cơ sở đó các tác giả đã đề xuất các giải
pháp phát triển đời sống văn hóa - xã hội Tây Nguyên trong quá trình đẩy
mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

phát triển kinh tế - xã hội buôn làng các dân tộc Tây Nguyên của tác giả Đỗ
Quang Hưng[115], là kết quả của cuộc hội thảo "Luật tục hương ước và những
vấn đề phát triển kinh tế - xã hội của buôn làng các dân tộc Tây Nguyên" do
Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn quốc gia phối hợp với UBND tỉnh
Gia Lai tổ chức. Tác giả đã cho rằng, sự hiện diện Kitô giáo ở Tây Nguyên
luôn là một nhân tố chính trị, xã hội và tôn giáo hết sức phức tạp. Thiên chúa
giáo và Tin lành không chỉ là vấn đề thuần túy tín ngưỡng mà còn là vấn đề
giành giật quần chúng của các giáo hội với chính quyền cách mạng ở cơ sở.
Đây là vấn đề có quan hệ chặt chẽ đối với việc thực hiện chính sách dân tộc,
tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta ở Tây Nguyên.
Báo cáo tổng quan đề tài cấp bộ "Đạo Tin lành ở Tây Nguyên đặc điểm và
các giải pháp thực hiện chính sách", do Nguyễn Văn Nam làm chủ nhiệm[84],
đã chú trọng nghiên cứu quá trình du nhập, phát triển và những biến động của
đạo Tin lành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk để từ đó đưa ra những kiến nghị về việc
quản lý Nhà nước đối với tôn giáo này. Theo tác giả, đạo Tin lành còn tồn tại
lâu dài, do đó không nên có ý định nhanh chóng giải quyết vấn đề Tin lành.
Tuy nhiên cũng không vì thế mà không phê phán gay gắt những biểu hiện tiêu
cực trong đạo Tin lành, những ý đồ muốn biến đạo Tin lành thành công cụ của
các thế lực đế quốc và bọn phản động. hướng người dân vào thực hiện cái
thiện, tránh cái ác, giúp họ thấy đạo đức tôn giáo phù hợp với đạo đức của xã
hội mà chúng ta đang xây dựng.
Tác giả Vũ Dũng trong bài “Vấn đề đạo Tin lành ở Tây Nguyên hiện
nay: nhìn từ góc độ của Tâm lý học” [32], dưới góc độ Tâm lý học, tác giả
đã đưa ra bốn nguyên nhân dẫn tới sự phát triển nhanh chóng đạo Tin lành
trong các vùng đồng bào dân tộc thiểu số (kể cả ở khu vực phía bắc lẫn Tây
Nguyên) trong thời gian vừa qua, đó là: về bản than đạo Tin lành; về những


18
người truyền đạo; về tài liệu tuyên truyền; về phía đồng bào (các tín đồ). Tác

19
hóa; với tín ngưỡng truyền thống. Từ đó tác giả đã đưa ra một số vấn đề đặt
ra đối với đạo Tin lành ở Tây Nguyên trong quá trình thực hiện công tác. Bài
viết có giá trị tham khảo khi nghiên cứu sinh tiến hành nghiên cứu sự ảnh
hưởng của đạo Tin lành đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc
thiểu số ở Tây Nguyên.
Cuốn sách “Giữ "lý cũ" hay theo "lý mới"? bản chất của những cách
phản ứng khác nhau của người Hmông ở Việt Nam với ảnh hưởng của đạo
Tin lành” do tác giả Nguyễn Văn Thắng làm chủ biên[106], đã làm rõ bản
chất của những cách phản ứng khác nhau của người Hmông với ảnh hưởng
của đạo Tin lành, hay nói cách khác tác giả đã làm rõ sự ảnh hưởng của đạo
Tin lành đối với người Hmông ở nước ta, từ đó tác giả đã đưa ra những kiến
nghị, giải pháp cho việc giải quyết và quản lý vấn đề cải đạo theo đạo Tin
lành của người Hmông.
Tác giả Đỗ Quang Hưng với bài viết "Một số vấn đề về Tin lành ở Tây
Nguyên"[69], trên cơ sở phác họa những nét chung nhất về đạo Tin lành ở
Tây Nguyên, đã đi sâu phân tích một số vấn đề có liên quan trong quan hệ với
phát triển bền vững kinh tế - xã hội của khu vực này như: Thực tại Tin lành ở
Tây Nguyên hôm nay; Tin lành ở Tây Nguyên: cái nhìn lịch sử về phương
diện chính trị - xã hội và tâm lý; Tin lành ở Tây Nguyên hôm nay: mấy vấn đề
phía trước. Tác giả cho rằng, ảnh hưởng của tôn giáo nói chung, đạo Tin lành
nói riêng đối với đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên
là điều rất đáng lưu tâm, không chỉ trước mắt mà còn là vấn đề lâu dài.
1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến quan điểm, giải pháp
phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực trong ảnh hƣởng của đạo Tin
lành đối với đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Từ góc độ quản lý nhà nước, các tỉnh Gia Lai, Kon Tum, Đắk Lắk đã có
một số nghiên cứu về thực trạng phát triển đạo Tin lành và Tin lành "Đềga" ở
địa phương như: "Nguyên nhân, điều kiện phục hồi và phát triển đạo Tin lành


nước ta; thứ hai, nguyên nhân từ việc khai thác phát triển kinh tế - xã hội ở
Tây Nguyên không thật sự phù hợp với phương thức, điều kiện sinh sống và
canh tác của đồng bào dân tộc tại chỗ; thứ ba, nguyên nhân từ sự chủ quan,