TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

BÙI THỊ THƠM

BIỆN PHÁP ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ
HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG
KÍCH THƯỚC CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI
Ở TRƯỜNG MẦM NON
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non

HÀ NỘI - 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
LỜI CẢM ƠN
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON
Từ khi chọn đề tài, bảo vệ đề cương cho đến khi hoàn thành nội dung

======

khóa luận, ngoài sự cố gắng của bản thân, đề tài còn có sự đóng góp nhiệt tình
của quý thầy, cô giáo trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cũng như các ban
ngành thuộc lĩnh vực mà đề tài nghiên cứu đã giúp đỡ em hoàn thành khóa luận
năm nay. Xin chân thành cảm ơnBÙI
tới THỊ
Th.S,THƠM
thầy giáo Nguyễn Văn Đệ - thầy đã


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu,
kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các công
trình khác. Nếu không đúng như trên tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về đề tài
của mình.
Hà Nội, tháng 05 năm 2018
Sinh viên

Bùi Thị Thơm

2


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................. 1
2. Mục đích nghiên cứu....................................................................................... 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ...................................................................................... 3
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................................ 3
5. Phạm vi nghiên cứu......................................................................................... 3
6. Giả thiết khoa học ........................................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 4
8. Cấu trúc khóa luận .......................................................................................... 5
NỘI DUNG........................................................................................................... 6
Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ
HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG KÍCH THƯỚC
CHO TRẺ 4 – 5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON ............................................ 6
1.1. Cơ sở lí luận của việc đánh giá hoạt động hình thành biểu tượng kích
thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non ...................................................... 6

thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ..................................................................................... 40
Kết luận chương 2 ............................................................................................. 50
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ SƯ PHẠM....................................................... 51
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 53
PHỤ LỤC

4


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục được xem là quốc sách hàng đầu của nước ta, chăm sóc – giáo
dục trẻ em là trách nhiệm của gia đình – nhà trường và xã hội, trong đó ngành
giáo dục mầm non đóng vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp chăm lo, đào tạo
và bồi dưỡng thế hệ trẻ trở thành chủ nhân tương lai của đất nước.
Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Mục đích chung của giáo dục mầm non là phát triển tất cả các khả năng của trẻ,
hình thành cho trẻ những cơ sở ban đầu của nhân cách con người, tạo điều kiện
để trẻ phát triển toàn diện. Một trong những mục tiêu giáo dục trẻ mẫu giáo là
“phát triển một số giá trị, nét tính cách, phẩm chất và năng lực như mạnh dạn, tự
tin, hoạt bát, sáng tạo, dễ hòa nhập, hợp tác và chia sẻ… tạo điều kiện thuận lợi
cho trẻ tham gia vào cuộc sống, chuẩn bị tốt cho trẻ vào lớp một và các bậc học
sau có kết quả.
Đánh giá là một yếu tố quan trọng của quá trình giáo dục nói chung và
quá trình chăm sóc giáo dục trẻ ở bậc học mầm non nói riêng. Thông qua đánh
giá chúng ta xác định được: Mục tiêu giáo dục đưa ra có mang lại hiệu quả hay
không? Việc giảng dạy có mang lại hiệu quả hay không? Người học có tiếp thu
được hay không? Có tiến bộ hay không? Chương trình giáo dục có phù hợp hay
không? ... Không có đánh giá thì không biết được kết quả của việc dạy và học ở
mức độ nào. Thông qua đánh giá chúng ta khẳng định được kết quả đạt được,

cho trẻ của giáo viên mầm non chưa được tốt. Giáo viên chưa nắm được phương
pháp đánh giá, chưa có kỹ năng quan sát.
Vậy vấn đề cấp thiết hiện nay phải tăng cường tổ chức đánh giá để thông
qua đó nhằm phát triển kỹ năng và thái độ một cách thường xuyên và nhất là
việc tổ chức trong đánh giá hoạt động làm quen với toán phải có sự hướng dẫn tỉ
mỉ, cụ thể, khoa học để tạo cho trẻ cảm giác thoải mái, hứng thú, có như vậy
chúng ta mới tạo cho trẻ niềm vui, niềm hạnh phúc, đảm bảo cho sự phát triển
2


của trẻ.
Từ những lí do trên cho thấy nghiên cứu đề tài “Biện pháp đánh giá hiệu
quả hoạt động hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường
mầm non” là cần thiết.
2. Mục đích nghiên cứu
Đánh giá hiệu quả hoạt động hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ 4 –
5 tuổi ở trường mầm non, từ đó đề xuất một số biện pháp đánh giá hiệu quả hoạt
động hình thành biểu tượng kích thước nhằm nâng cao mức độ hình thành biểu
tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Xây dựng cơ sở lý luận của việc đánh giá hoạt động hình thành biểu
tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non.
3.2. Phân tích thực trạng đánh giá hiệu quả hoạt động hình thành biểu tượng
kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non và tìm ra nguyên nhân của thực
trạng đó.
3.3. Đề xuất và tiến hành thực nghiệm một số biện pháp đánh giá hiệu quả
hoạt động hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm
non.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu

biểu tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non.
7.2.2. Phương pháp đàm thoại
Trao đổi, trò chuyện trực tiếp với giáo viên và trẻ nhằm tìm hiểu về nhận
thức, cách tổ chức, những thuận lợi, khó khăn mà giáo viên gặp phải trong quá
trình tổ chức đánh giá hiệu quả hoạt động hình thành biểu tượng kích thước cho
trẻ 4 – 5 tuổi. Đồng thời, đánh giá được khả năng nhận thức, mức độ chính xác
và hiệu quả trong việc tổ chức đánh giá của giáo viên trong hoạt động này.
7.2.3. Phương pháp quan sát
Quan sát để đánh giá thực trạng cách thức việc tổ chức hoạt động này của
4


giáo viên mầm non.
Quan sát để biết được mức độ nắm kiến thức cũng như mức độ phát triển
của trẻ trong hoạt động này.
7.2.4. Phương pháp thực nghiệm
Thực nghiệm nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của một số biện pháp
giúp giáo viên đánh giá hiệu quả hoạt động hình thành biểu tượng kích thước
cho trẻ 4 – 5 tuổi ở trường mầm non. Và từ đó là cơ sở để tôi khẳng định tính
đúng đắn của giả thuyết khoa học đã đề xuất.
7.3. Phương pháp sử lý số liệu
Sử dụng một số phép tính thống kê trong toán học để sử lý số liệu thu được
trong nghiên cứu đề tài.
Các phương pháp trên được tiến hành trong mối quan hệ chặt chẽ bổ sung.
Trong đó phương pháp nghiên cứu lý luận, phương pháp điều tra bằng phiếu
Anket là những phương pháp cơ bản.
8. Cấu trúc khóa luận
- Phần mở đầu
- Phần nội dung
- Chương 1: Cơ sở lí luận và thực trạng của việc đánh giá hiệu quả hoạt

- Quan niệm 3: Theo R. Tyler (1984) qua trình đánh giá chủ yếu là quá
trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu của chương trình giáo dục.
* Xu hướng thứ 2: Xem đánh giá là một biện pháp trong quá trình dạy học,
người đánh giá sử dụng các biện pháp và phương pháp đánh giá nhằm giúp
người học đạt được kết quả tốt nhất sau quá trình học tập.
- Quan niệm 1: Theo R.F. Marger (1993) đánh giá là việc miêu tả tình hình
của học sinh và giáo viên và dự đoán công việc tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ.
- Quan niệm 2: “Đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và lí giải kịp
6


thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất
lượng và hiệu quả giáo dục, căn cứ vào mục tiêu giáo dục, làm cơ sở cho việc
điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trương, biện pháp và hành động giáo
dục tiếp theo”.
- Quan niệm 3: Theo tác giả Trần Tuyết Oanh có cho rằng “Đánh giá được
hiệu quả một cách tổng quát là quá trình hình thành những nhận định, những
phán đoán về thực trạng dựa vào sự phân tích thông tin thu được trên cơ sở đối
chiếu với những mục tiêu, tiêu chẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định
thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả
công việc”.
Trong giáo dục, đánh giá không thể tách rời, là một bộ phận rất quan
trọng trong quá trình giáo dục – đào tạo. Chúng ta có thể nói quá trình giáo dục
– đào tạo là một hệ thống và đánh giá đóng vai trò phản hồi của hệ thống, tích
cực trong việc điều chỉnh hệ thống, là cơ sở cho việc đổi mới giáo dục – đào tạo.
Chính vì thế, đánh giá là vấn đề luôn được quan tâm.
- Quan điểm 4: Tác giả Phan Lan Anh cho rằng: “Đánh giá trong giáo dục
nói chung và đánh giá trong giáo dục mầm non nói riêng là việc điều tra xem
xét, xác định chất lượng của đối tượng được đánh giá, trên cơ sở thu thập và xử
lí thông tin một cách có hệ thống về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân của

1.1.1.2. Mục đích của đánh giá trẻ mầm non
Đánh giá trong giáo dục mầm non với nhiều mặt, nhiều nội dung khác
nhau, đó là: Đánh giá trong công tác tổ chức quản lý giáo dục mầm non; đánh
giá chất lượng cơ sở giáo dục mầm non, đánh giá giáo viên, đánh giá chương
trình giáo dục mầm non, đánh giá sự phát triển của trẻ mầm non. Trong luận
văn này, chúng tôi coi đánh giá trong giáo dục mầm non chính là đánh giá trẻ
mầm non với các mục đích như sau:
-

Định rõ sự phát triển của từng cá nhân trẻ: Muốn dạy trẻ tốt thì nhà

giáo dục phải nắm được tâm lí của trẻ, trẻ phát triển ở mức độ nào, mặt nào
mạnh, mặt nào yếu cần phải trau dồi, bồi dưỡng thêm cho hoàn thiện. Vì vậy,
8


việc xác định rõ ràng mức độ phát triển của từng cá nhân trẻ là rất quan trọng và
cần thiết cho việc lập kế hoạch chăm sóc và giáo dục.
-

Chuẩn đoán tâm sinh lí, sự chậm phát triển ở từng cá nhân trẻ và

có những biện pháp can thiệp kịp thời. Trong quá trình phát triển, trẻ có những
biểu hiện phát triển không bình thường hoặc rối loạn, hay nói cách khác là trẻ
có bệnh về cả thực thể lẫn tâm lí. Chính vì vậy chúng ta cần phải chăm sóc trẻ
cả về mặt tâm lí, cả về mặt thể chất lẫn tinh thần. Phát hiện sớm và can thiệp
kịp thời là rất cần thiết cho sự phát triển của trẻ. Các nhà tâm lí, giáo dục hay
bác sĩ thông qua khám nghiệm lâm sàng có thể chuẩn đoán sự thiếu hụt trong sự
phát triển trí tuệ, tâm lí, ngôn ngữ hay thể chất, bệnh tật. Các thiếu hụt trong sự
phát triển của trẻ càng được phát hiện và can thiệp càng sớm thì trẻ càng có khả

Thực tế hiện nay ở các trường mầm non, giáo viên có chú trọng đến việc
chăm sóc, lập kế hoạch, thiết kế các hoạt động hằng ngày nhưng lại ít chú trọng
đến việc đánh giá cá nhân và nhóm trẻ. Nguyên nhân là do sĩ số lớp quá đông
gây ra việc khó khăn cho việc đánh giá và giáo viên không được trang bị
phương pháp đánh giá trẻ trong hoạt động nói chung và hoạt động hình thành
biểu tượng kích thước cho trẻ 4 – 5 tuổi nói riêng. Sau đây là một số phương
pháp đánh giá chủ yếu trong hoạt động làm quen với toán của trẻ mẫu giáo ở
trường mầm non mà giáo viên có thể sử dụng nhằm góp phần nâng cao hiệu quả
giáo dục và chăm sóc trẻ.
 Phương pháp quan sát:
Quan sát là phương pháp đánh giá trực tiếp nhất, quen thuộc nhất trong
các phương pháp đánh giá trẻ. Nó đòi hỏi sự tập trung vào hành vi của trẻ, quan
sát cho phép giáo viên xem trẻ là một cá thể riêng biệt, khác biệt và duy nhất,
hơn là coi trẻ là một đơn vị của một mẫu đo lường.
Quan sát là phương pháp quan trọng trong đánh giá học sinh nói chung
và ở trẻ mẫu giáo nói riêng. Quan sát được sử dụng để hiểu trẻ vận dụng kiến
thức và kĩ năng như thế nào trong các hoạt động hằng ngày ở trường mầm non.
Quan sát được sử dụng trong tất cả các hoạt động trong ngày dưới sự hướng dẫn
của giáo viên. Giáo viên cần dự kiến những kiến thức và kĩ năng trẻ sử dụng
trong hoạt động đó. Giáo viên cần ghi lại những gì quan sát được và đặt trong
hồ sơ cá nhân của trẻ. Những thông tin này rất cần thiết cho việc lập kế hoach
cho các hoạt động tiếp theo.
Trẻ mầm non chưa thể diễn đạt bằng ngôn ngữ cũng như khả năng đọc
hay viết. Trẻ không biểu đạt được rõ ràng như người lớn, không hoàn toàn thể
10


hiện được tất cả những gì trẻ biết thông qua đánh giá chính thức và đánh giá
không chính thức. Chính vì thế các chuyên gia giáo dục mầm non đã cho rằng
đánh giá hiệu quả nhất để đánh giá trẻ là thông qua chế độ sinh hoạt hằng ngày.

bảng checklist, giáo viên xác định hành vi cụ thể của trẻ còn ở bảng Rating
scale việc đánh giá mức độ hành vi của trẻ dựa trên việc phân chia thành các
thang bậc khác nhau.
Các dạng bảng Rating scale được sử dụng chủ yếu như: Sử dụng các số
chỉ thứ tự làm có các mức độ 1, 2, 3, 4… hay sử dụng các kí tự A, B, C, D…
hay phân hạng xuất sắc, giỏi, khá, trung bình, kém…
Gợi ý các bước thực hiện việc đánh giá bằng bảng Rating scale:


Xác định mục đích của việc đánh giá: Năng lực – kĩ năng – thái độ



Xác định tiêu chí nào là quan trọng nhất, dựa trên quan sát tiêu chí

nào?
đó phải được đánh giá


Xác định loại bảng Rating scale phù hợp với mục đích đánh giá



Tiêu chí cần quan sát từ 3 đến 7 mức độ.



Giáo viên lập kế hoạch quan sát từng cá nhân và nhóm trẻ thì sẽ dễ

trên

đoạn phát triển hiện tại của trẻ và kết quả được thể hiện bằng điểm số.
 Phương pháp đánh giá thực hành:
Phương pháp đánh giá thực hành là phương pháp dựa vào quan sát và
phán xét. Ở phương pháp này, trẻ thường được lôi cuốn vào các hoạt động
nhằm thể hiện các kĩ năng hoặc tạo ra các sản phẩm xác định để người đánh giá
phán xét về mức độ thành thạo thực hành hoặc chất lượng sản phẩm.
Những phương pháp đánh giá trên là cần thiết trong quá trình tổ chức
hoạt động làm quen với toán của trẻ ở trường mầm non. Kết quả đánh giá cá
nhân trẻ giáo viên nên tập hợp thành hồ sơ lưu lại để sử dụng.
 Sử dụng kết quả đánh giá để phục vụ cho việc lên kế hoạch giảng
dạy
 Sử dụng kết quả đánh giá để báo cáo quá trình phát triển của trẻ
 Sử dụng kết quả đánh giá để đánh giá chương trình giáo dục
13


1.1.1.4. Các loại hình đánh giá trong giáo dục mầm non
Có nhiều cách phân loại các kiểu/loại hình đánh giá trong giáo dục mầm
non dựa vào các đặc điểm như: quy mô, vị trí của người đánh giá, đặc tính câu
hỏi, tính chất thường xuyên hay thời điểm hoặc tính chất quy chiếu của mục
tiêu đánh giá…
Đánh giá trong giáo dục thường có một số loại hình chính sau:
- Đánh giá tổng kết – đánh giá tiến trình
- Đánh giá sơ khởi – đánh giá chuẩn đoán
- Đánh giá dựa theo chuẩn mực – đánh giá theo tiêu chí
- Đánh giá chính thức – đánh giá không chính thức
- Đánh giá khách quan – đánh giá chủ quan
- Đánh giá trên lớp học – đánh giá vào nhà trường và đánh giá tiêu
chuẩn hóa quy mô lớn.
- Đánh giá cá nhân – đánh giá theo nhóm

hỏi sự phản hồi nhanh chóng hơn so với đánh giá tiêu chuẩn hóa quy mô lớn.
Để dễ so sánh hai loại hình đánh giá cơ bản nói trên trong hệ thống giáo
dục quốc dân thì bảng dưới đây sẽ nêu tóm tắt một số ý chính liên quan đến sự
khác nhau giữa chúng.

15


Bảng 1.1 Sự khác nhau giữa loại hình đánh giá quy mô lớn và loại hình
đánh giá ở lớp học
Khác nhau về

Đánh giá tiêu chuẩn hóa quy

Đánh giá ở lớp học

mô lớn
Mục đích

Hiểu đúng, phân loại, cố giữ

Kiểm tra và hướng dẫn

tiêu chuẩn cao nhất
Phạm vi

Các năng lực tách biệt của

Các năng lực pha trộn, thay


không thường xuyên

Quản lý cách

- Tiêu chuẩn hóa đối với mọi

- Có hoặc không có tiêu

triển khai

người học

chuẩn hóa đối với mọi

- Thường đòi hỏi phải làm

người học trong lớp

bài nhanh

- Thường cho đủ thời gian
làm bài

Kết quả

- Điểm số

- Điểm số, mô tả, phán

- Cho kết quả chậm



Qua phân tích nêu trên về hai loại hình đánh giá trong một hệ thống giáo
dục, có thể thấy hai loại hình đánh giá đều rất quan trọng và có thể bổ sung tốt
cho nhau nhằm mục tiêu phát triển hệ thống giáo dục nói chung. Do đó, hệ
thống giáo dục cần có chính sách và biện pháp triển khai nâng cao chất lượng
cả hai loại hình đánh giá chứ không thể xem nhẹ một loại hình nào.
+ Đánh giá chuẩn đoán – đánh giá tiến trình và đánh giá tổng kết
Tùy theo thời điểm thực hiện đánh giá trong một quá trình giảng dạy người
ta thường phân chia các hoạt động đánh giá như sau: Đánh giá ở đầu quá trình
thường được gọi là đánh giá chuẩn đoán, đánh giá khi đang diễn ra quá trình
giảng dạy được gọi là đánh giá tiến trình và đánh giá ở cuối quá trình giảng dạy
được gọi là đánh giá tổng kết.
- Đánh giá chuẩn đoán được thực hiện ở đầu quá trình giảng dạy nhằm
mục đích:
+ Tìm hiểu sự khiếm khuyết của một số người học: mục tiêu học tập cụ thể
nào đó trẻ không đạt được trong quá khứ và nguyên nhân làm cho trẻ không thể
đạt được yêu cầu đó.
+ Tìm hiểu thế mạnh hoặc khả năng đặc biệt của một số trẻ liên quan đến
các mục tiêu học tập cụ thể.
Qua kết quả đánh giá chuẩn đoán có thể phân loại trẻ. Trong trường hợp
cần thiết có thể tổ chức bồi dưỡng, bổ túc cho nhóm trẻ có khiếm khuyết và lưu
hỗ trợ để phát huy năng lực của nhóm trẻ đã đi trước trình độ chung. Khi những
khác biệt nói trên không thể hiện trong các nhóm lớn hoặc sự khác biệt có tính
chất phân tán thì giáo viên có thể điều chỉnh về nội dung và phương pháp trong
quá trình giảng dạy và chú ý đến các đối tượng đặc biệt. Tuy nhiên, giáo viên
không nên công bố kết quả của các đánh giá chuẩn đoán theo kiểu gán danh
hiệu kém, giỏi… cho các nhóm, làm cho người học cảm thấy có sự phân biệt
đối xử, tự mãn hoặc mẫm cảm.
- Đánh giá tiến trình được sử dụng liên tục trong quá trình dạy và học để

Phạm vi

Đánh giá trong tiến trình

Đánh giá tổng kết

Nhận thông tin phản hồi

Đo trạng thái kết quả học tập

nhằm cải tiến việc dạy và

ở một thời điểm để báo cáo,

học, giúp người học tiến bộ

trách nhiềm giải trình

Các mục tiêu cụ thể tùy

Các tiêu chuẩn về kết quả

giáo viên xác định

học tập được quy định bởi
chương trình

Người thực hiện

Giáo viên, người học

- So sánh giữa những người

giữa những người học

học

- Mô tả, phán xét, ít dùng

Điểm số

điểm số
Quan niệm thế

- Cải tiến tốt việc dạy và

- Theo các tiêu chuẩn độ tin

nào đánh giá tốt

học

cậy và độ giá trị trong khoa

- Được xác định bởi từng

học đo lường

người dạy

- Được xác định theo lĩnh

thành tích cụ thể trẻ đạt được trong khi đó đánh giá thực thì hoàn toàn khác.
Quá trình giảng dạy và học cần thiết phải tạo điều kiện cho trẻ phát triển và học
tập qua những kĩ năng mới dựa trên những kĩ năng đã có của chúng.
Học tập là một quá trình và trẻ cần nên trải nghiệm nhiều hoạt động khác
nhau trước khi chúng đạt được một kết quả nhất định. Việc đánh giá qua kết
quả thực hiện của trẻ thể hiện được cả quá trình học tập và phát triển của trẻ
(Gronlund, 2006).
20