BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

Trịnh Quyết Thắng

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
TRONG DẠY HỌC MÔN KỸ THUẬT XUNG - SỐ
TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SIMCO SÔNG ĐÀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ

Hà Nội - 2017


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

Trịnh Quyết Thắng

VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
TRONG DẠY HỌC MÔN KỸ THUẬT XUNG - SỐ
TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SIMCO SÔNG ĐÀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
CHUYÊN SÂU: SƯ PHẠM KỸ THUẬT ĐIỆN TỬ


LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Hà Nội, ngày

tháng
Tác giả

Trịnh Quyết Thắng

năm 2017


LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian 2 năm tiến hành nghiên cứu và điều tra, luận văn “Vận dụng
các phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Kỹ thuật xung - số tại
Trường Cao đẳng nghề Simco Sông Đà” của tôi đến nay đã được hoàn thành. Tôi
xin gửi lời cám ơn chân thành tới Ban Giám hiệu, Viện Sau Đại học, Viện Sư Phạm
Kỹ Thuật cùng các thầy giáo, cô giáo trong trường Đại học Bách khoa Hà Nội đã
tận tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thiện
Luận văn. Đặc biệt xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Trần Việt Dũng đã trực tiếp
hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và đóng góp nhiều ý kiến quý báu, giúp đỡ tôi hoàn
thành luận văn tốt nghiệp này.
Tôi xin chân thành cám ơn ban giám hiệu Trường Cao đẳng nghề Simco
Sông Đà đã tạo mọi thuận lợi cho tôi có được thời gian đi học cũng như giảng dạy ở
trường, tạo mọi điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian tiến hành thực nghiệm đề
tài.

7. Bố cục của luận văn ................................................................................. 3
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC 4
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................. 4
1.2. Cơ sở lý luận về PPDH và PPDH tích cực ..................................... 6


1.3. Một số yêu cầu thực hiện phương pháp dạy học tích cực ............ 12
1.4. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học ....................................... 13
1.5. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ................................. 14
1.6. Các yêu cầu và điều kiện ứng dụng PPDH tích cực .................... 15
1.7. Nguyên tắc chung trong việc vận dụng PPDH tích cực ............... 17
1.8. Nội dung ứng dụng các PPDH TC trong dạy học môn Kỹ
thuật xung - số ............................................................................ 19
Kết luận chương 1 ................................................................................................... 39
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ BÀI GIẢNG MÔN KỸ THUẬT XUNG - SỐ VẬN
DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC ............................................... 40
2.1. Tổng quan về trường Cao đẳng nghề SIMCO Sông Đà ..................... 40
2.2. Thực trạng vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong dạy
học môn Kỹ thuật xung - số tại trường Cao đẳng nghề SIMCO
Sông Đà. .............................................................................................. 42
2.3. Các nguyên nhân chủ quan, khách quan của thực trạng ..................... 43
2.4. Nội dụng chương trình, mục tiêu dạy học môn kỹ thuật xung - số
của trường Cao đẳng nghề SIMCO Sông Đà (Phụ lục 1) ................... 44
2.5. Một số biện pháp vận dụng phương pháp dạy học tích cực môn kỹ
thuật xung số tại trường Cao đẳng nghề SIMCO Sông Đà. ................ 45
2.6. Giáo án giảng dạy lớp thực nghiệm vận dụng các phương pháp
dạy học tích cực ................................................................................... 49
Kết luận chương 2 ................................................................................................... 70



Sinh viên

PP

Phương pháp

PPDH

Phương pháp dạy học

PPDHTC

Phương pháp dạy học tích cực

NXB

Nhà xuất bản

SGK

Sách giáo khoa

DH

Dạy học

GQVĐ

Giải quyết vấn đề



TT

Tên bảng

Trang

1

Bảng 1.1. So sánh PPDH tích cực và PPDH truyền thống

10

2

Bảng 1.2. Bốn mức tháp đặt và giải quyết vấn đề……….

47

3

Bảng 3.1. Khảo sát mức độ yêu thích học tập môn Kỹ thuật
xung - số……………………………………………………

74

4

Bảng 3.2. Khảo sát kế hoạch học tập………………………


80

10

Bảng 3.8. Thống kê điểm kiểm tra…………………………

82

11

Bảng 3.9. Bảng phân loại bài kiểm tra……………………

82

12

Bảng 3.10. Bảng phân phối tần số (Số sinh viên fi, đạt điểm
Xi)………………………………………………………….

13

83

Bảng 3.11. Bảng tần suất (% số SV fi, đạt điểm Xi), fi'
(%)…………………………………………………………

83


DANH MỤC CÁC HÌNH


78

5

Hình 3.5. Biểu đồ kỹ năng hỏi và trả lời câu hỏi…………...

79

6

Hình 3.6. Biểu đồ khảo sát không khí lớp học……………..

80

7

Hình 3.7. Biểu đồ vận dụng kiến thức vào thực tiễn………..

81

8

Hình 3.8. Biểu đồ phân bố tần suất điểm thi của SV……….

84


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

2.1. Mục tiêu
Trên cơ sở khảo sát thực trạng và thực nghiệm phương pháp giảng dạy môn
Kỹ thuật xung - số tại trường Cao đẳng nghề Simco Sông Đà, đề tài đề xuất các
biện pháp vận dụng các phương phápdạy học tích cực phù hợp với môn Kỹ thuật
xung - số.
2.2. Nhiệm vụ
- Nghiên cứu lý luận dạy học về các phương pháp dạy học tích cực.
- Thực trạng việc sử dụng các phương pháp dạy học và thiết kế bài giảng vận
dụng phương pháp dạy học tích cực tại trường Cao đẳng nghề Simco Sông Đà.
- Thực nghiệm sư phạm và đánh giá bài giảng vận dụng phương pháp dạy
học tích cực tại trường Cao đẳng nghề Simco Sông Đà.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là các biện pháp vận dụng phương pháp dạy học tích
cực và cách thức tổ chức hoạt động dạy học môn Kỹ thuật xung - số của giảng viên
ở trường Cao đẳng nghề Simco Sông Đà.
- Khách thể nghiên cứu là quá trình dạy học môn Kỹ thuật xung - số ở trường
Cao đẳng nghề Simco Sông Đà
4. Giả thuyết nghiên cứu
Chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy học phụ thuộc vào tính tự giác, tích
cực của người học. Nếu áp dụng “phương pháp dạy học tích cực” trong dạy học
môn Kỹ thuật xung - số sẽ phát huy được tính tích cực, tính tự lực nhận thức, tính tự
giác của sinh viên trong học tập, hình thành ở người học năng lực độc lập giải quyết
vấn đề góp phần nâng cao được chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục, đào
tạo.

2


5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Thu thập tài liệu trên sách, báo, tạp chí

được các nhà giáo dục bàn đến từ lâu như trong cuốn sách Lịch sử giáo dục thế giới
của tác giả Nguyễn Lân đã trình bày vấn đề này [19]. Trong thế kỷ XX, các nhà
giáo dục phương Đông, phương Tây đều quan tâm đến vấn đề phát huy tính tích cực
học tập, chủ động, sáng tạo của người học cụ thể như: Kharlammôp, I.Ia Lecne, nhà
giáo dục Xô Viết; V.Ôkôn, nhà giáo dục Ba Lan, N.G Kazansky [13]. Các nhà giáo
dục đã đúc kết ra những kết quả tích cực của công trình thực nghiệm hàng chục năm
về dạy học phát huy tính tích cực, tính quy luật chung của dạy học nêu vấn đề, cách
áp dụng phương pháp vào một số nghành khoa học.
Ở Việt Nam, nghiên cứu về PPDH đã được đề cập đến nhiều dưới góc độ lí
luận dạy học và được vận dụng cho một số lĩnh vực dạy học cụ thể, và đã được
công bố rộng rãi trên các tạp chí khoa học. Nhiều công trình nghiên cứu, các luận án
tiến sĩ, có thể kể đến các tác giả tiêu biểu sau: Đặng Vũ Hoạt - Hà Thị Đức [9],
Đặng Thành Hưng [11], Nguyễn Xuân Lạc [18], Lưu Xuân Mới [23], Bùi thị Mùi
[25]... Các tác giả đều đã làm rõ vai trò cơ bản của PPDH trong việc phát huy tính
tích cực của sinh viên trong quá trình dạy học. Tuy nhiên việc tìm tòi những phương
pháp dạy học thích hợp cho mỗi bài học là hoạt động sáng tạo chủ yếu và thường
xuyên của mỗi người thầy.
GS Trần Hồng Quân (nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục đào tạo) trong bài
“Cách mạng về PP sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục ở thời đại
mới” đăng trên tạp chí nghiên cứu Giáo dục số 1/1995 viết “Muốn đào tạo con
người khi bước vào đời là con người tự chủ, năng động, sáng tạo thì phương pháp

4


giáo dục cũng phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ
và làm một cách tự chủ, năng động và sáng tạo. Người học tích cực bằng hành động
của mình. Người học tự tìm hiểu, phân tích, xử lý tình huống và giải quyết vấn đề,
khám phá ra cái chưa biết. Nhiệm vụ của người thầy là chuẩn bị cho học sinh thật
nhiều tình huống chứ không phải là nhồi nhét thật nhiều kiến thức vào đầu óc học

không ít khó khăn khi dạy phần này. Qua việc tìm hiểu ở các thư viện lớn, tôi thấy
rất ít luận văn nghiên cứu về lĩnh vực này. Ở Trường cao đẳng nghề SIMCO Sông
Đà chưa có ai có đề tài nghiên cứu về việc vận dụng kỹ thuật dạy học tích cực trong
môn kỹ thuật xung - số.
Như vậy có thể thấy việc nghiên cứu: “Vận dụng các phương pháp dạy học
tích cực trong dạy học môn Kỹ thuật xung - số tại Trường Cao đẳng nghề Simco
Sông Đà” là một đề tài mới.
1.2. Cơ sở lý luận về PPDH và PPDH tích cực
1.2.1. Phương pháp và PPDH
1.2.1.1. Phương pháp
Phương pháp là một phạm trù hết sức quan trọng, nó tồn tại gắn bó với mọi
hoạt động của con người. Trong tài liệu của các tác giả Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt
cho thấy thuật ngữ “phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp là “Metodos” có
nghĩa là con đường, cách thức hoạt động nhằm đạt được mục đích nhất định [28].Vì
vậy, phương pháp là hệ thống những hành động tự giác, tuần tự nhằm đạt được
những kết quả phù hợp với mục đích đã định. A.N Krưlôp đã nhấn mạnh tầm quan
trọng của PP với quan điểm “Đối với con tàu khoa học, phương pháp vừa là chiếc la
bàn, lại vừa là bánh lái, nó chỉ phương hướng và cách thức hoạt động” [35, tr20],
PP theo Hegel “là ý thức về hình thức của sự tự vận động bên trong của của nội
dụng” [22, tr21]
Từ khái niệm trên ta thấy phương pháp có cấu trúc phức tạp, bao gồm mục
đích được đề ra, hệ thống những hành động (hoạt động), những phương tiện cần
thiết (phương tiện vật chất, phương tiện thực hành, phương tiện trí tuệ), quá trình
làm biến đổi đối tượng, kết quả sử dụng phương pháp (mục đích đạt được). Khi sử

6


dụng đúng phương pháp sẽ dẫn đến kết quả theo dự định. Nếu mục đích không đạt
được thì có nghĩa là phương pháp không phù hợp với mục đích hoặc nó không được

- Phản ánh sự vận động của quá trình nhận thức của sinh viên nhằm đạt được
mục đích đề ra dưới sự dẫn dắt, hỗ trợ của giảng viên;
- Phản ánh sự vận động của nội dung học vấn đã được nhà trường quy định;
- Phản ảnh cách thức hoạt động đan xen, tương tác và trao đổi thông tin giữa
thầy và trò;
- Phản ánh cách thức điều khiển hoạt động nhận thức, kích thích và xây dựng
động cơ, tổ chức hoạt động nhận thức và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động trong
quá trình dạy học.
1.2.2. Phương pháp dạy học tích cực
Theo các nhà giáo dục học Việt Nam: Phương pháp dạy học tích cực là các
phương pháp được sử dụng trong quá trình dạy học nhằm phát huy cao nhất tính
tích cực, chủ động, độc lập sáng tạo trong học tập của người học dưới sự tổ chức,
điều khiển, hỗ trợ của giảng viên. Về thuật ngữ “Phương pháp dạy học tích cực”,
theo GS Trần Bá Hoành đây là thuật ngữ trong tiếng Việt dùng để chỉ “những
PPDH được sử dụng theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của
người học” [10]. Theo Richard M. Felder, Rebecca Brent: “Học tập tích cực là bất
cứ điều gì liên quan đến khóa học mà tất cả học sinh trong một lớp học được gọi là
để làm khác hơn là chỉ xem, nghe và ghi chép” [2]. Trong tài liệu của các tác giả:
Bùi Thị Mùi [24], Nguyễn Thị Hồng Nam [26], Nguyễn Thị Phương [32], Phạm
Hồng Quân [34], Vũ Văn Tảo - Trần Văn Hà [36], Thái Duy Tuyên [38], Phạm Thị
Dưỡng [5] đều đưa ra các quan điểm của mình về dạy học tích cực. Như vậy các
cách thức dạy học tích cực là phương pháp dạy học tích cực với nhiều dạng biểu
hiện cụ thể trong quá trình dạy học.

8


Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều
nước, chỉ đạo những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của người học. “Tích cực” trong phương pháp dạy học được dùng

trình dạy học.
- Phương pháp dạy học tích cực có yêu cầu đối với người dạy và người học
cả về nhận thức và cách phối hợp thực hiện.
- Phương pháp dạy học tích cực giúp người học nắm chắc kiến thức, nhớ lâu,
đảm bảo sự cá thể hóa tập trung vào người học.
- Phương pháp dạy học tích cực áp dụng cho nhiều môn học, nhiều môn học,
nhiều dạng bài học ở các mức độ khác nhau.
1.2.2.2. Dấu hiệu đặc trưng
- Dạy và học thông qua các hoạt động của sinh viên;
- Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học;
- Tăng cường học tập cá thể phối hợp với học tập hợp tác;
- Kết hợp đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học.
Bảng 1.1. So sánh PPDH tích cực và PPDH truyền thống
PPDH tích cực

PPDH truyền thống

Quan

Học là quá trình kiến tạo, người Học là quá trình tiếp thu và lĩnh

niệm

học tìm tòi, khám phá, phát hiện, hội, qua đó hình thành kiến thức,
luyện tập, khai thác và xử lý thông kỹ năng, tư tưởng, tình cảm
tin… tự hình thành hiểu biết, năng
lực phẩm chất

10


nhu cầu của người học
- Tình huống thực tế, bối cảnh và
môi trường địa phương
- Những vấn đề người học quan
tâm
Phương
pháp

Các phương pháp tìm tòi, điều tra, Các phương pháp diến giảng,
giải quyết vấn đề, dạy học tương truyền thụ kiến thức một chiều
tác, tình huống.

Hình
thức tổ
chức

Cơ động, linh hoạt. Học ở lớp, Cố định: giới hạn trong lớp học,
phòng thí nghiệm, ở hiện trường, giảng viên đối diện với cả lớp
trong thực tế, học các nhân, học
theo nhóm.

11


- Người học tự đánh giá theo chuẩn

1.3. Một số yêu cầu thực hiện phương pháp dạy học tích cực
1.3.1. Yêu cầu đối với giảng viên
- Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn sinh viên thực hiện các hoạt động học tập với
các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng của bài

học tập của bản thân và bạn bè.
1.4. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Bối cảnh trên tạo nên
những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây
dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục. Nhà
trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với xã hội và gắn bó
chặt chẽ với nghiên cứu khoa học- công nghệ và ứng dụng; nhà giáo thay vì chỉ
truyền đạt tri thức, chuyển sang cung cấp cho người học phương pháp thu nhận
thông tin một cách hệ thống, có tư duy phân tích và tổng hợp. Đầu tư cho giáo dục
từ chỗ được xem như là phúc lợi xã hội chuyển sang đầu tư cho phát triển.
Vì vậy, các quốc gia, từ những nước đang phát triển đến những nước phát
triển đều nhận thức được vai trò và vị trí hàng đầu của giáo dục, đều phải đổi mới
giáo dục để có thể đáp ứng một cách năng động hơn, hiệu quả hơn, trực tiếp hơn
những nhu cầu của sự phát triển đất nước.
Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống bao gồm
các yêu tố: mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, hình thức tổ chức dạy học,
phương pháp dạy học. Phương pháp dạy học là khâu rất quan trọng bởi lẽ phương
pháp dạy học có hợp lý thì hiệu quả của việc dạy học mới cao, phương pháp có phù
hợp thì mới có thể phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo của người học. Bởi vậy,
việc đổi mới giáo dục trước hết là việc đổi mới phương pháp dạy học.

13


Đổi mới phương pháp dạy học cần phải được xác định như một trách nhiệm
cụ thể của toàn thể giảng viên, sinh viên, cán bộ quản lý và cán bộ phục vụ giáo dục
trong nhà trường, chứ không phải chỉ là việc riêng của giảng viên đứng lớp, mặc
cho họ là những người trực tiếp tổ chức tiến hành và điều khiển từng bài học, tiết
học, lớp học với sinh viên của mình.
Việc đổi mới phương pháp dạy học rất nên coi trọng, tuy nhiên không vì thế