ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN LINH

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHƯƠNG “CƠ
THỂ VÀ MÔI TRƯỜNG” (SINH HỌC 12 – TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Thái Nguyên – 2015
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

http:// www.lrc.tnu.edu.vn


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

TRẦN VĂN LINH

TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN CHƯƠNG “CƠ
THỂ VÀ MÔI TRƯỜNG” (SINH HỌC 12 – TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG)
Chuyên ngành: LL&PPDH SINH HỌC Mã
số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ HDKH: PGS.TS NGUYỄN VĂN HỒNG



LỜI CẢM ƠN
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo - PGS.TS Nguyễn Văn
Hồng đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp
Thạc sỹ.
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo thuộc bộ môn Phương
pháp giảng dạy Sinh học, khoa Sinh - KTNN trường ĐHSP - ĐH Thái Nguyên,
các thầy, cô giáo và học sinh các trường THPT thuộc huyện Phục Hòa, tỉnh
Cao Bằng đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận.
Học viên
TRẦN VĂN LINH


MỤC LỤC
Lời cam đoan

i

Lời cảm ơn

ii

Bảng chữ viết tắt
Mục lục

iii
iv

Danh mục các bảng


4.2. Khách thể nghiên cứu

2

V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

2

VI. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3

6.1. Các phương pháp nghiên cứu lí thuyết

3

6.1. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

3

6.3. Phương pháp xử lí số liệu

3

VII. GIỚI HẠN, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3

7.1. Giới hạn nghiên cứu

7

1.1.3. Mục tiêu của dạy học theo dự án

9

1.1.4. Đặc điểm của dạy học theo dự án

9
12

1.2. Khái lược về tình hình nghiên cứu và triển khai dạy học theo dự án

12

1.2.1. Tình hình nghiên cứu và triển khai dạy học theo dự án trên thế giới

1.2.2. Tình hình nghiên cứu và triển khai DHTDA ở Việt Nam

13

1.3. Dạy học theo dự án và đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta

14

1.4. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở nước ta

16

1.5. Vai trò của GV và HS trong dạy học theo dự án

CHƯƠNG”CƠ THỂ VÀ MÔI TRƯỜNG”(SH12 – THPT)
2.1. Phân tích chương trình Sinh học 12

33

2.1.1. Cấu trúc chương trình sinh học 12

33

2.1.2. Mục tiêu chương trình sinh học 12

33

2.1.3. Nội dung chương trình sinh học 12

33

2.1.4. Vị trí, cấu trúc, mục tiêu, nội dung, vị trí phần Sinh thái học

34

(SH12-THPT)
2.2. Tổ chức DHTDA chương “Cơ thể và môi trường”
(SH 12 – THPT)
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đ

HTN

iv



48

2.3.2. Tổ chức DHTDA trong hoạt động ngoại khóa

51

Kết luận chương 2

54

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

55

3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm

55

3.2. Tổ chức thực nghiệm sư phạm

55

3.2.1. Phương pháp thực nghiệm sư phạm

55

3.2.2. Đối tượng thực nghiệm

55


2. Đề nghị

69

TÀI LIỆU THAM KHẢO

70

PHỤ LỤC

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN

73

v

http:// www.lrc.tnu.edu.vn


BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
STT

VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

1

DAHT


Học sinh

7

PPDH

Phương pháp dạy học

8

TN

Thực nghiệm

9

THPT

Trung học phổ thông

10

TTN

Trước thực nghiệm

11

STN


Bảng 3.7. Phân tích kết quả thăm dò ý kiến HS

65

DANH MỤC CÁC HÌNH
Hình 1.1. Đặc điểm của dạy học theo dự án

11

Hình 3.1: So sánh kết quả học tập của lớp ĐC và TN

56

Hình 3.2. Biểu đồ tần suất điểm các bài kiểm tra lớp TN và lớp ĐC

58

Hình 3.3. Đồ thị tần suất hội tụ tiến điểm các bài kiểm tra

59

v


MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
- Đổi mới phương pháp dạy học ( PPDH) trong trường phổ thông đã được coi
là chìa khóa để năng cao chất lượng dạy học. Xu thế đổi mới PPDH ở nước ta
hiện nay là chống lại thói quen học tập thụ động, phải phát huy tính tích

II. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu, vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học chương “Cơ
thể và môi trường”(SH 12 – THPT) nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập
của HS.
III. Giả thuyết khoa học
Nếu như vận dụng các nguyên tắc, quy trình tổ chức DHTDA một cách
hợp lý trong dạy học chương “ Cơ thể và môi trường” thì sẽ nâng cao được
kết quả học tập của HS.
IV. Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Nguyên tắc, quy trình tổ chức dạy học theo dự
án chương “ Cơ thể và môi trường”(SH 12 – THPT)
4.2. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học phần Sinh thái học –(SH 12 –
THPT)
V. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận vào thực tiễn về phương pháp dạy học tích
cực;
dạy học theo dự
án.
- Điều tra thực trạng về vận dụng dạy học theo dự án ở trường THPT (tại
huyện
Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng).
- Xây dựng các dự án học tập (DAHT) thuộc chương “ Cơ thể và môi trường”.
- Xây dựng nguyên tắc tổ chức DHTDA chương “ Cơ thể và môi trường”.
- Xây dựng quy trình tổ chức DHTDA chương “ Cơ thể và môi trường”.
2


- Tiến hành thực nghiệm sư
phạm


trường”.
- Xây dựng nguyên tắc tổ chức DHTDA chương “ Cơ thể và môi trường”.
4


- Xây dựng quy trình tổ chức DHTDA chương “ Cơ thể và môi trường”.

5


IX. Cấu trúc nội dung luận văn
Trừ các phần mở đầu, kết luận và đề nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục đề
tài luận văn gồm ba chương:
Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn.
Chương II: Tổ chức dạy học theo dự án chương “Cơ thể và môi trường” (SH 12
– THPT)
Chương III: Thực nghiệm sư phạm

6


Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Dạy học theo dự án
1.1.1. Dự án và dự án học tập


Dự án
Thuật ngữ “Dự án” trong tiếng Anh là “Project” có nghĩa là một đề án,

trong một môn học.
- DAHT liên môn: Là các DAHT mà trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn
khác nhau.
- DAHT ngoài chuyên môn: Là các DAHT không phụ thuộc trực tiếp vào
các môn học.
b) Phân loại theo sự tham gia của người học
DAHT cho nhóm người học, DAHT cá nhân. DAHT dành cho nhóm
người học là hình thức DAHT chủ yếu. Ngoài ra còn có DAHT toàn trường,
DAHT dành cho một khối lớp và DAHT cho một lớp học.
c) Phân loại theo sự tham gia của GV
DAHT dưới sự hướng dẫn của một GV, DAHT với sự cộng tác hướng dẫn
của nhiều GV.
d) Phân loại theo quỹ thời gian
K.Frey đề nghị cách phân chia như sau:
- DAHT nhỏ: Là các DAHT được thực hiện trong một số giờ học, có thể
từ 2 - 6 giờ học.
- DAHT trung bình: Là các DAHT được thực hiện trong một hoặc một số
ngày học, nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học.
- DAHT lớn: Là các DAHT được thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là
một tuần (hay 40 giờ học) hoặc có thể kéo dài nhiều tuần.
e) Phân loại theo nhiệm vụ
Theo nhiệm vụ trọng tâm của DAHT, có thể phân loại theo các dạng sau:
8


- DAHT tìm hiểu: Là các DAHT được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng
đối tượng.
- DAHT nghiên cứu: Là các DAHT được thực hiện nhằm giải quyết các
vấn đề, giải thích các hiện tượng...
- DAHT thực hành: Là các DAHT được thực hiện nhằm tạo ra các sản


truyền thống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy GV làm trung tâm.
Theo đó, các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu
dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy HS làm trung tâm và hoà nhập
với những vấn đề và thực tễn của thế giới thực tại ” [21].
Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo cho rằng: “DHTDA là một PPDH, trong đó
người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý
thuyết và thực tiễn. Nhiệm vụ này được thực hiện với tính tự lực cao trong
toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc
thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện.
Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu”[22].
Từ một số ví dụ ở trên cho thấy, mặc dù có những cách hiểu khác nhau về
DHTDA, nhưng có thể thấy các tác giả đều thống nhất về một số điểm như
sau:
- DHTDA là hình thức tổ chức dạy học hướng vào người học, lấy người
học làm trung tâm.
- Trong DHTDA, người học tự nghiên cứu, tự thực hiện một nhiệm vụ học
tập do GV đưa ra hoặc GV cùng với người học đưa ra để hình thành các kiến
thức và các kỹ năng cần thiết.
- Các hoạt động học tập trong DHTDA được thiết kế cẩn thận, theo sát
chương trình học, có phạm vi kiến thức liên môn, lấy người học làm trung
tâm.
- Phải tạo ra được những sản phẩm thực tế.
Như vậy, trong DHTDA, người hoc phải thực hiện nhiệm vụ học tập phức
hợp có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; kết hợp kiến thức, kỹ năng,
kinh nghiệm thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Khi đó, người học phải
tự lực lập kế hoạch, thực hiện, đánh giá kết quả, cuối cùng tạo ra được những
sản phẩm phù hợp với mục đích và yêu cầu đã đề ra. Sản phẩm cuối cùng của
các DAHT rất đa dạng và phong phú: Có thể là một buổi thuyết trình, một vở
11

độ và khả năng của người học. Các DAHT góp phần gắn việc học tập
trong nhà trường với thực tiễn đời sống và xã hội. Trong những trường hợp lý
tưởng, việc thực hiện các DAHT có thể mang lại những tác động tích cực cho
xã hội.
- Định hướng hứng thú người học: Người học được tham gia lựa chọn
13


những đề tài, những nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú của
cá nhân.

14


Ngoài ra, hứng thú của người học cần được tiếp tục phát triển trong quá trình
thực hiện các DAHT.
- Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện DAHT có sự kết hợp
giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực
tiễn và thực hành. Thông qua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng những hiểu
biết về lý thuyết cũng như rèn luyện những kỹ năng hành động và kinh
nghiệm thực tiễn cho người học.
- Tính tự lực cao của người học: Trong DHTDA, người học cần tự lực và
tham gia tích cực vào các giai đoạn của quá trình dạy học. Điều đó cũng đòi
hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học. GV chủ yếu
đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn và trợ giúp người học. Tuy nhiên, mức độ tự
lực cần phù hợp với năng lực, khả năng của người học và mức độ khó khăn
của nhiệm vụ học tập.
- Cộng tác làm việc: Các DAHT thường được thực hiện theo nhóm, trong
đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên
trong nhóm. DHTDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng cộng tác