VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH PHƯƠNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP
LUẬT ĐỐI VỚI CÔNG NHÂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG

Hà Nội - 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH PHƯƠNG

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP
LUẬT ĐỐI VỚI CÔNG NHÂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
TỈNH BÌNH DƯƠNG

Ngành: Chính sách công
Mã số: 834.04.02

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHAN ANH TUẤN

Hà Nội - 2018




2009 đến năm 2012 (Đề án 31); Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp hành Tổng
Liên đoàn Lao động Việt Nam khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 04b/NQTLĐ, ngày 15/7/2014 về nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến,
giáo dục pháp luật trong công nhân, viên chức, lao động trong tình hình mới;
Quyết định số 1318/QĐ-LĐTBXH ngày 22/8/2017 của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội về việc ban hành Kế hoạch tiếp tục triển khai thực
hiện Đề án “Tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và người sử
dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp” đến năm 2021.
Tại tỉnh Bình Dương, trong những năm qua công tác phổ biến, giáo
dục pháp luật nói chung và phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân
các khu công nghiệp nhìn chung đã được các cấp ủy Đảng, chính quyền địa
phương quan tâm, đạt được nhiều kết quả quan trọng, hầu hết các văn bản
quy phạm pháp luật được phổ biến bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp
với từng đối tượng và địa bàn, từng bước đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật
của đông đảo cán bộ, người lao động và nhân dân. Từ đó, nhận thức pháp
luật và ý thức chấp hành pháp luật của công nhân lao động từng bước được
nâng lên. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật
đối với công nhân các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương vẫn còn
bộc lộ những khó khăn, hạn chế ở nhiều mặt như về nhận thức, về nhân lực,
về hình thức, nội dung, phương pháp thực hiện, sự tham gia cộng tác của chủ
doanh nghiệp,... Những khó khăn, hạn chế trong triển khai thực hiện chính
sách này đang đặt các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương các cấp và đội
ngũ những người làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trước những
boăn khoăn, trăn trở và mong muốn tìm ra nguyên nhân cũng như những giải
pháp hiệu quả, đồng bộ để thực hiện tốt hơn công tác này trong thời gian tới.
Xuất phát từ những lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Thực hiện chính
sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp tỉnh
2



Trần Thị Sáu (2012), Giáo dục pháp luật cho học sinh trong trường
trung học phổ thông ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ Luật học, Học viện chính trị,
hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh. Luận án nghiên cứu công tác giáo dục
pháp luật cho học sinh trong các trường trung học phổ thông ở Việt Nam theo
hình thức giáo dục cơ bản trong thời gian từ năm 2000 đến nay và đề xuất
những giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho học sinh trong các
trường trung học phổ thông ở Việt Nam [23, tr.2-3].
Ma Thị Thu (2013), Chính sách giáo dục pháp luật từ thực tiển tỉnh
Tuyên Quang, Luận văn Thạc sĩ Chính sách công, Học viện Khoa học xã hội.
Luận văn đánh giá thực trạng thực hiện giáo dục pháp luật, đồng thời đưa ra
một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục pháp
luật tại địa phương [30, tr.5].
Đỗ Hữu Đạt (2014), Thực hiện chính sách giáo dục pháp luật từ thực
tiển tỉnh Quảng Ngãi, Luận văn Thạc sĩ Chính sách công, Học viện Khoa học
xã hội. Luận văn đánh giá thực trạng thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật,
đồng thời đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng hoạt
động phổ biến, giáo dục pháp luật tại địa phương [16, tr.4].
Tăng Thị Thanh sang (2014), Thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục
pháp luật từ thực tiễn tỉnh Nghệ An, Luận văn Thạc sĩ Chính sách công, Học
viện Khoa học xã hội. Luận văn đánh giá thực trạng thực hiện phổ biến, giáo
dục pháp luật, đồng thời đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất
lượng hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật tại địa phương [24, tr.5].
Những bài viết, công trình nghiên cứu trên, ở mức độ nào đó đã có
những đóng góp quan trọng vào việc làm sáng tỏ những nội dung cơ bản về
thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, vấn đề thực
hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công

4



Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc thực hiện chính sách phổ
biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp tỉnh Bình
Dương.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu việc tổ chức thực hiện chính sách phổ
biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân tại các khu công nghiệp tỉnh Bình
Dương.
Thời gian nghiên cứu: từ năm 2013 đến năm 2018.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn có cơ sở lý luận là phép biện chứng duy vật và duy vật lịch
sử của chủ nghĩa Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về pháp luật, Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa; các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng
Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phổ biến, giáo
dục pháp luật.
Bên cạnh đó luận văn cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ
thể như:
Phương pháp thu thập thông tin: được sử dụng để thu thập, phân tích và
khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao
gồm các văn kiện, tài liệu, nghị quyết, quyết định, chỉ thị của Đảng, Nhà
nước, Bộ, ngành ở Trung ương và địa phương; các công trình nghiên cứu, các
báo cáo, tài liệu thống kê của chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, cá
nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới vấn đề thực hiện chính sách phổ
biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, thu thập thông tin từ các tài liệu của các
tổ chức và học giả trong nước liên quan đến đề tài trong thời gian qua.
Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để phân tích các khái
niệm về thực hiện chính sách công và các khái niệm có liên quan, trên cơ sở

6



Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp
luật đối với công nhân các khu công nghiệp tỉnh Bình Dương.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách phổ biến, giáo
dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp tỉnh Bình Dương.

8


Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH
PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÔNG NHÂN CÁC
KHU CÔNG NGHIỆP
1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Khái niệm chính sách, chính sách công, thực hiện chính sách
công
Theo Từ điển bách khoa toàn thư Việt Nam do Viện Hàn lâm Khoa
học xã hội Việt Nam biên soạn đã định nghĩa: “Chính sách là những chuẩn
tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ. Chính sách được thực hiện trong
một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất nội dung
và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối,
nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa…” [18, tr.10-11].
Theo Vũ Cao Đàm: “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế
hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự
ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của
họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó
trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội” [14, tr.11].
Như vậy, từ các khái niệm chính sách nêu trên, có thể hiểu chính sách
là chương trình hành động do các chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý
đưa ra để giải quyết một hoặc một số vấn đề nào đó thuộc thẩm quyền.
- Khái niệm chính sách công:

căn cứ đo lường năng lực hoạch định chính sách, xác định mục tiêu, căn cứ
kiểm tra, đánh giá, xác định trách nhiệm trong việc sử dụng nguồn lực công
như ngân sách nhà nước, tài sản công, tài nguyên đất nước. Như vậy, bản chất
của chính sách công là công cụ để Nhà nước thực hiện các hoạt động liên

10


quan đến công dân và can thiệp vào mọi hành vi xã hội trong quá trình phát
triển.
Trên cơ sở đó, tác giả đồng tình với khái niệm chính sách công của tác
giả Đỗ Phú Hải: “Chính sách công là một tập hợp các quyết định có liên
quan để lựa chọn mục tiêu và những giải pháp, công cụ chính sách nhằm giải
quyết các vấn đề chính sách theo mục tiêu tổng thể đã xác định của đảng
chính trị cầm quyền”.
- Khái niệm thực hiện chính sách công:
Thực hiện chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực
tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự
án thực hiện chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa
mục tiêu chính sách công [29, tr.1].
1.1.2. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật
Phổ biến, giáo dục pháp luật là một từ ghép của phổ biến pháp luật và
giáo dục pháp luật.
Phổ biến pháp luật được hiểu là làm cho đông đảo mọi người biết đến
một vấn đề, một tri thức bằng cách truyền đạt trực tiếp hay thông quan hình
thức nào đó hoặc làm cho mọi người đều biết đến. Như vậy, phổ biến pháp
luật có đối tượng tác động rộng rãi, nhằm làm cho các đối tượng cụ thể hiểu
thấu suốt các quy định của pháp luật để thực hiện pháp luật trên thực tế.
Giáo dục pháp luật được hiểu là hoạt động có định hướng, có tổ chức,
có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có

Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, Đảng ta xác định
chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ quan trọng để nâng cao
nhận thức pháp luật gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, trong đó
vấn đề giáo dục pháp luật cho lao động thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
là một nhiệm vụ bức thiết.
12


Phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ hình thành, làm sâu sắc và từng bước
mở rộng hệ thống tri thức pháp luật; hình thành tình cảm và lòng tin đối với
pháp luật; hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật đối
với công nhân. Để đạt được những nội dung trên, đòi hỏi phải có cơ chế chính
sách phù hợp với đối tượng đặt thù là công nhân nói chung và công nhân
trong khác khu công nghiệp nói riêng.
Để nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật, Ban Bí thư Trung
ương Đảng khóa IX đã ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW, ngày 09 tháng 12
năm 2003 “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến,
giáo dục pháp luật , nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân
dân” (Chỉ thị số 32-CT/TW). Chỉ thị thể hiện sự đổi mới về nhận thức của
Đảng ta đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và yêu cầu các cấp uỷ,
tổ chức đảng các cấp, các ngành phải “Xác định rõ phổ biến, giáo dục pháp
luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ
của toàn bộ hệ thống chính trị đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng” [1, tr.1].
1.2.2. Chính sách của Nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật đối
với công nhân các khu công nghiệp
Để triển khai thực hiện quan điểm của Đảng, Thủ tướng Chính phủ đã
ban hành Quyết định số 31/2009/QĐ-TTg ngày 24 tháng 02 năm 2009 về việc
phê duyệt Đề án Tuyên tuyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và
người sử dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp từ năm 2009 đến
năm 2012 (Đề án 31); Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Quyết

1.2.3. Nội dung chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công
nhân các khu công nghiệp
Theo Quyết định số 31/2009/QĐ-TTg ngày 24 tháng 02 năm 2009 của
Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án Tuyên tuyền, phổ biến pháp
luật cho người lao động và người sử dụng lao động trong các loại hình doanh
14


nghiệp từ năm 2009 đến năm 2012 (Đề án 31). Nội dung cơ bản của chính
sách:
Khảo sát điểm để xác định rõ hơn những nội dung cần ưu tiên và các
phương thức phù hợp nhất đối với từng đối tượng, từng loại hình doanh nghiệp,
từng vùng, làm cơ sở xây dựng Kế hoạch hoạt động, đề xuất chính sách khuyến
khích các doanh nghiệp tuyên truyền, phổ biến pháp luật và đánh giá tác động,
hiệu quả sau khi thực hiện Đề án.
Nghiên cứu xây dựng và triển khai thực hiện chính sách khuyến khích
các doanh nghiệp tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động và các quy định
pháp luật khác liên quan tới hoạt động của doanh nghiệp và quyền, nghĩa vụ
công dân cho người lao động và người sử dụng lao động.
Xây dựng nguồn tài liệu về pháp luật lao động và các quy định luật pháp
liên quan tới hoạt động của doanh nghiệp và quyền, nghĩa vụ công dân để
tuyên truyền, phổ biến cho người lao động và người sử dụng lao động.
Tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động và các quy định pháp luật
khác liên quan tới hoạt động của doanh nghiệp và quyền, nghĩa vụ công dân và
người lao động trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động và các quy định pháp luật liên
quan tới hoạt động của doanh nghiệp và quyền, nghĩa vụ công dân cho người
lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp Nhà nước và lao
động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Tuyên truyền, phổ biến pháp luật lao động, pháp luật công đoàn và các

giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp nói riêng là yếu
tố khách quan để duy trì công cụ chính sách theo yêu cầu quản lý của Nhà
nước và cũng là để đạt được mục tiêu đề ra của chính sách.

16


Thứ hai, tổ chức thực hiện chính sách là một khâu hợp thành chu trình
chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công
nghiệp.
Thứ ba, tổ chức thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối
với công nhân các khu công nghiệp là trung tâm kết nối các bước trong chu
trình chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu
công nghiệp thành một hệ thống, nhất là với bước xây dựng chính sách. So
với các khâu khác trong chu trình chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật
đối với công nhân các khu công nghiệp, tổ chức thực hiện chính sách phổ
biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp có vị trí đặc
biệt quan trọng, vì đây là bước hiện thực hóa chính sách phổ biến, giáo dục
pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp vào đời sống xã hội, là giai
đoạn biến ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực.
Như vậy, tổ chức thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật
đối với công nhân các khu công nghiệp là yêu cầu, nhiệm vụ tất yếu khách
quan, là yểu tố quyết định thành công hay không thành công của chính sách
phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp.
1.3.2. Vị trí, vai trò của thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp
luật đối với công nhân các khu công nghiệp
Thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân
các khu công nghiệp có vị trí và vai trò rất quan trọng trong quá trình công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước hiện nay, là một bộ phận của công tác giáo
dục chính trị, tư tưởng, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, sự điều phối,

tổ chức, cá nhân, vì thế mọi công việc cần được lập kế hoạch, lên chương
trình để các cơ quan nhà nước triển khai thực hiện một cách chủ động, đồng
bộ. Việc xây dựng kế hoạch là hướng vào mục tiêu, nhiệm vụ đặt ra, đồng
thời đề ra các giải pháp để thực hiện chính sách. Kế hoạch thực hiện là những
18


nhiệm vụ rất cụ thể đảm bảo các mục tiêu hoạt động được hoàn thành, là cơ
sở tổ chức điều hành, đôn đốc, theo dõi, kiểm tra và đánh giá kết quả thực
hiện chính sách.
Kế hoạch triển khai thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật
đối với công nhân các khu công nghiệp bao gồm những nội dung cơ bản sau:
- Kế hoạch tổ chức, điều hành gồm những dự kiến về hệ thống tất cả
các chủ thể, cơ quan chủ trì và phối hợp triển khai thực hiện; số lượng và chất
lượng nguồn nhân lực để tham gia thực thi chính sách; những dự kiến về cơ
chế trách nhiệm của cán bộ quản lý và công chức thực thi; cơ chế tác động
giữa các cấp thực thi chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công
nhân các khu công nghiệp.
- Kế hoạch dự kiến các nguồn lực gồm dự kiến về các cơ sở vật chất,
máy móc, xe cộ, phương tiện, tài liệu, điều kiện trang thiết bị kỹ thuật phục
vụ cho tổ chức thực hiện chính sách; các nguồn lực tài chính, các vật tư, văn
phòng phẩm phục vụ cho tổ chức thực thi chính sách phổ biến, giáo dục pháp
luật đối với công nhân các khu công nghiệp.
- Kế hoạch thời gian triển khai thực hiện gồm dự kiến về thời gian duy
trì chính sách; dự kiến các bước tổ chức triển khai thực hiện từ tuyên truyền
chính sách đến tổng kết rút kinh nghiệm. Mỗi bước đều có mục tiêu cần đạt
được và thời gian dự kiến cho việc thực hiện mục tiêu. Có thể dự kiến mỗi
bước cho phù hợp với một chương trình cụ thể của chính sách phổ biến, giáo
dục pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp.
- Kế hoạch kiểm tra, đôn đốc thực hiện chính sách công gồm những dự

cựu chiến binh và các tổ chức xã hội khác trong việc huy động các nguồn lực
đầu tư cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và lồng ghép các hội nghị và
phương tiện thông tin đại chúng.

20


1.4.3. Phân công phối hợp thực hiện chính sách phổ biến, giáo dục
pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp
Phân công phối hợp các cơ quan, đơn vị, cá nhân tổ chức thực hiện
chính sách theo kế hoạch đã đề ra, thành phần tham gia thực hiện gồm các đối
tượng tác động của chính sách, công dân thực hiện và bộ máy thực thi của
nhà nước; phân công cơ quan chủ trì, phối hợp giữa các cơ quan quản lý
ngành, các cấp chính quyền địa phương, các yếu tố tham gia thực thi chính
sách và các quá trình ảnh hưởng đến mục tiêu chính sách.
Phân công, phối hợp các đối tượng thực hiện, chính sách bởi vì khi
thực thi chính sách có thể tác động đến lợi ích của các bộ phận dân cư theo
các hướng khác nhau, có bộ phận được hưởng lợi nhiều, có bộ phận được
hưởng lợi ít, có bộ phận không được hưởng lợi, thậm chí còn bị tác động tiêu
cực.
Do đó hoạt động phân công phối hợp diễn ra theo tiến trình thực hiện
chính sách một cách chủ động, sáng tạo để luôn duy trì chính sách được ổn
định, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả chính sách phổ biến, giáo dục
pháp luật đối với công nhân các khu công nghiệp.
Việc phân công, phối hợp phải đảm bảo phát huy tính năng động, sáng
tạo của các yếu tố cấu thành và tác động.
Như vậy, muốn tổ chức thực thi chính sách phổ biến, giáo dục pháp
luật đối với công nhân các khu công nghiệp có hiệu quả phải tiến hành phân
công, phối hợp giữa các cơ quan quản lý ngành, các cấp chính quyền địa
phương, các yếu tố tham gia thực thi. Trong công tác tổ chức bộ máy quản

nhân các khu công nghiệp
Điều chỉnh chính sách phổ biến, giáo dục pháp luật đối với công nhân
các khu công nghiệp là hoạt động cần thiết, diễn ra thường xuyên trong tiến

22