Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
Khoa Luật

Trần Huy Cường

Pháp luật về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử
dụng vốn nhà nước

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Mã số:

60 38 50

HÀ NỘI – 2007


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi


1


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Ở Việt nam, đầu thầu tuy là một lĩnh vực còn mới mẻ nhưng đã được
áp dụng phổ biến do sự ưu việt của nó mang lại. Mặc dù phát triển nhanh
chóng, song trong quá trình thực hiện không tránh khỏi những sai lầm, có
những vi phạm xuất hiện ngày càng đa dạng, tinh vi mà pháp luật về đấu thầu
không đủ sức ngăn ngừa, khống chế gây nên những thất thoát lớn về ngân
sách cho Nhà nước.
Các văn bản pháp lý về đấu thầu đã được Nhà nước ban hành và
điều chỉnh nhưng trong suốt một thời gian dài cũng chỉ dừng lại ở các văn
bản dưới luật. Các văn bản này cũng được sửa đổi, bổ sung nhiều lần cho
phù hợp với thực tế cuộc sống nhưng thường được tiến hành trong một thời
gian ngắn, mang tính chắp vá nên chưa đáp ứng được những đòi hỏi của
thực tiễn đặt ra. Vì vậy mà thực tế việc lựa chọn nhà thầu trong những năm
qua cho thấy công tác đấu thầu mới chỉ là hình thức, các hiện tượng bán
thầu, đấu thầu giả (làm bộ hồ sơ đấu thầu giả), thông thầu, hối lộ, móc
ngoặc, phá giá bỏ thầu, phân biệt đối xử giữa nhà thầu là doanh nghiệp nhà
nước với nhà thầu là doanh nghiệp tư nhân, thiên vị trong xem xét, đánh giá
hồ sơ dự thầu… Điều đó làm cho đấu thầu trở nên méo mó đi, làm mất tính
cạnh tranh giữa các nhà thầu do đó chưa đem lại hiệu quả thực sự như sự

Các giáo trình, sách chuyên khảo về hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu hầu
như không có, mà chỉ có xuất bản tập hợp các văn bản pháp quy về xây dựng,
sách về quản lý đầu thầu…
Cho đến nay, đây là đề tài thạc sĩ đầu tiên nghiên cứu "Pháp luật về
hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà
nước". Để hoàn thành đề tài này, tôi đã sưu tầm nhiều sách, bài báo của nước
ngoài cũng như trong nước, các thông tin trên mạng Internet…
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
* Mục đích của việc nghiên cứu đề tài là nghiên cứu về thực trạng và
đặc trưng của các hành vi hạn chế cạnh tranh trong lĩnh vực đấu thầu xây lắp các
công trình sử dụng vốn nhà nước, kinh nghiệm đấu thầu của một số tổ chức và
quốc gia trên thế giới, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật
về cạnh tranh trong lĩnh vực đấu thầu, giảm thiểu thất thoát vốn cho Nhà nước.
Đề tài muốn đưa đến một số thông tin về thực trạng đấu thầu xây lắp ở
Việt Nam, sự cần thiết của pháp luật điều chỉnh đối với cách thức đấu thầu
đang được sử dụng phổ biến song còn thiếu một cơ chế quản lý chặt chẽ đồng
bộ. Tác giả mong muốn sẽ giúp cho độc giả, các doanh nghiệp, tổ
chức…quan tâm đến đấu thầu có thêm sự hiểu biết, tham khảo khi tham gia
những phiên đấu thầu và muốn góp một phần nhỏ bé vào tiến trình xây dựng
và hoàn thiện cơ chế pháp luật về đấu thầu, nhất là pháp luật về cạnh tranh
trong đấu thầu xây lắp ở Việt Nam.

3


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien


4


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
5. Phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận nền tảng của thực tiễn là chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Mọi vấn đề nghiên cứu luôn phải xem xét trong
trạng thái vận động biến đổi không ngừng, luôn đặt trong quan hệ tổng thể tác
động qua lại giữa hiện tượng nghiên cứu với các hiện tượng khác. Các hiện
tượng luôn được xem xét trong cả quá trình từ sự hình thành đến sự phát triển
qua các giai đoạn khác nhau. Một số phương pháp tiếp cận cụ thể được áp
dụng như: So sánh, phân tích, tổng hợp…
6. Kết cấn của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề chung của pháp luật liên quan đến hành vi
hạn chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước.
Chương 2: Thực trạng công tác đấu thầu xây lắp các công trình sử
dụng vốn nhà nước ở Việt Nam và hành vi hạn chế cạnh tranh phổ biến trong
đấu thầu xây lắp.
Chương 3: Một số nguyên nhân cơ bản và giải pháp ngăn ngừa hạn
chế cạnh tranh trong đấu thầu xây lắp các công trình sử dụng vốn nhà nước.


khái niệm khác nhau xung quanh vấn đề này, cụ thể:
Theo Từ điển kinh doanh của Vương quốc Anh xuất bản năm 1992,
cạnh tranh được định nghĩa như sau: Cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch
giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài
nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình.
Như vậy định nghĩa trên nêu rõ cạnh tranh chỉ có trong nền kinh tế thị
trường, dưới giác độ là một quy luật kinh tế.
Từ điển tiếng Việt cũng giải thích cạnh tranh theo nghĩa kinh tế, triết
học: Cạnh tranh là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa,

6


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế nhằm giành các
điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất.
Theo Từ điển Cornu của Pháp, cạnh tranh được hiểu là: Chạy đua
trong kinh tế; hành vi của các doanh nghiệp độc lập với nhau và là đối thủ
của nhau cung ứng hàng hóa, dịch vụ, nhằm làm thỏa mãn nhu cầu giống
nhau với sự may rủi của mỗi bên, thể hiện qua việc lôi kéo được hoặc để mất
đi một lượng khách hàng thường xuyên.
Chạy đua trên thị trường mà cấu trúc và sự vận hành của thị trường
đó đáp ứng các điều kiện của quy luật cung cầu, giữa một bên là nhà cung


Theo các cách giải thích trên, cạnh tranh được coi là hành vi của các
chủ thể trong khi tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh ở nền kinh tế
thị trường, nhằm mục đích tạo lập cho mình một ưu thế có lợi nhất để thu lợi
nhuận cao nhất.
Trong môi trường hoạt động tồn tại quy luật cạnh tranh, cạnh tranh có
thể đưa lại lợi ích cho người này và thiệt hại cho người khác, song xét dưới
góc độ lợi ích toàn xã hội, cạnh tranh một cách lành mạnh luôn có những tác
động tích cực và đem lại hiệu quả to lớn cho nền kinh tế. Cạnh tranh buộc các
đối thủ phải tự hoàn thiện bản thân mình và trang bị cho mình những điều
kiện tốt nhất để nhập cuộc, kết quả sẽ đem lại cho toàn xã hội những lợi ích
đáng kể, chẳng hạn như cạnh tranh sẽ làm cho chất lượng hàng hóa, dịch vụ
tốt hơn; giá phải chăng, hợp lý hơn.
Nhìn nhận dưới góc độ khoa học, khó có thể đưa ra một khái niệm
chuẩn chung cho hiện tượng cạnh tranh. Vì vậy, chỉ có thể giải thích phù hợp
với bản chất vận động của nó. Trước hết, để đảm bảo môi trường cạnh tranh
lành mạnh trong nền kinh tế thì cạnh tranh luôn là mục tiêu được nuôi dưỡng
và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật cạnh tranh. Về phần mình, cạnh tranh
được giải thích là một hoạt động mang tính hiệu quả với đặc điểm được tạo
bởi chuỗi những hành động thúc đẩy có tính chủ định của một chủ thể kinh
doanh trong một thị trường cụ thể. Để thỏa mãn với những lợi ích của riêng
mình, phù hợp với các quy định của pháp luật, các chủ thể kinh doanh cố gắng
đạt được những điều khoản ưu đãi bằng việc sử dụng những thông số cạnh tranh
như giá cả, chất lượng, dịch vụ bán hàng, điều kiện vận chuyển, quảng cáo, tiếp
thị… nhằm tạo ra lợi thế trong kinh doanh. Theo Adam Smith, cạnh tranh là tiền
đề để bảo vệ sự tự do đối với những quyết định và hành động vì lợi ích của nhà
kinh doanh, song rộng hơn là nhằm bảo vệ sự hoàn hảo về kinh tế, trật tự thị
trường và công bằng xã hội. Tuy nhiên, để đạt được điều này thì bản thân quá
trình cạnh tranh phải được diễn ra trong trật tự và khuôn khổ nhất định, phải
được nuôi dưỡng và bảo vệ bởi chính sách và pháp luật về cạnh tranh.

như quy luật cung cầu, quy luật giá trị…và tôn vinh quyền lựa chọn của người
tiêu dùng. Do tính chất khốc liệt của thị trường, sự tồn tại hay diệt vong của
doanh nghiệp này hay doanh nghiệp khác là một kết quả tất yếu của cạnh
tranh. Song xét dưới góc độ lợi ích xã hội, cạnh tranh luôn mang lại những tác
động tích cực.
Do đó, các nước có nền kinh tế thị trường phát triển đều khuyến khích
cạnh tranh với mong muốn cạnh tranh có thể đem lại một số lợi ích sau:
- Bảo đảm và đáp ứng sở thích của người tiêu dùng. Nghĩa là sản
phẩm hàng hóa thỏa mãn được yêu cầu của người tiêu dùng về giá cả hợp lý,
chất lượng, mẫu mã.

9


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
- Khuyến khích việc nghiên cứu và áp dụng công nghệ mới nhằm
giảm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm sẽ rẻ hơn đối thủ cạnh tranh, nhờ
đó mà khoa học công nghệ phát triển không ngừng.
- Vị thế trung tâm của người tiêu dùng ngày càng được quan tâm và đề
cao, quyền lợi của người tiêu dùng ngày càng được đảm bảo. Cơ hội lựa chọn
hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng ngày càng được thỏa mãn một cách
tối ưu.
- Cạnh tranh sẽ mang lại một nền kinh tế năng động, sáng tạo và
không ngừng tăng trưởng.

phi
đưa ra các thông tin cơ bản về yêu cầu chất lượng hàng hóa, điều kiện thanh
toán và các yêu cầu khác của hợp đồng. Nhà thầu căn cứ vào nội dung yêu
cầu ghi trong đề nghị chào hàng để gửi hồ sơ dự thầu đến cho người mua.
Trong trường hợp có hai hoặc nhiều đơn dự thầu có chất lượng chào hàng đáp
ứng các yêu cầu của người mua, thì nhà thầu nào (trong số các chào hàng đáp
ứng được các yêu cầu về chất lượng) có giá dự thầu thấp nhất sẽ được chọn
trao hợp đồng. Như vậy đấu thầu là cuộc chơi do người mua tổ chức và người
chơi là những nhà thầu. Nếu có luật chơi tốt (công bằng và minh bạch) sẽ thu
hút được nhiều người chơi, làm cho tính cạnh tranh cao hơn. Trong trường
hợp đó, người mua sẽ có nhiều cơ hội chọn mua được hàng hóa và dịch vụ
thỏa mãn yêu cầu của mình với giá cả thấp nhất có thể.
Các quy tắc về đấu thầu đã được pháp điển hóa, ghi nhận trong các
quy định của pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia.
Theo Điều 2 Luật mẫu của Uncitral: "Đấu thầu là tiến hành mua sắm
hàng hóa, xây dựng và dịch vụ theo một cách nào đó" [18].
Theo Từ điển Tiếng Anh của trường Đại học Oxford: "Đấu thầu là
việc đưa ra một đề nghị để thực hiện một công việc hoặc để cung cấp hàng
hóa với một giá đã định và là việc tuyên bố lựa chọn một trong những giá đã
chào để thực hiện việc cung cấp hàng hóa hay dịch vụ [38].
Theo Đại từ điển Tiếng Việt: "Đấu thầu là một phương thức giao dịch
đặc biệt trong mua sắm hàng hóa và công trình xây dựng, trong đó người
mua công bố trước các điều kiện về hàng hóa, công trình xây dựng, người
bán sẽ công bố giá để người mua lựa chọn" [37, tr. 610].
Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ: "Đấu thầu là đọ công
khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc
được bán hàng" [34, tr. 302].
Ở Việt Nam, theo khoản 1 Điều 1 Quy chế Đấu thầu ban hành kèm
theo Nghị định số 43 CP/16/7/1996, lần đầu tiên đưa ra khái niệm đấu thầu.


c) Dự án quy hoạch phát triển vùng, quy hoạch phát triển
ngành, quy hoạch xây dựng đô thị, nông thôn;
d) Dự án nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, hỗ trợ
kỹ thuật;
đ) Các dự án khác cho mục tiêu đầu tư phát triển;
2. Dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm
duy trì hoạt động thường xuyên của cơ quan nhà nước, tổ chức
chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghề

12


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ
trang nhân dân;
3. Dự án sử dụng vốn nhà nước để mua sắm tài sản nhằm
phục vụ việc cải tạo, sửa chữa lớn các thiết bị, dây chuyền sản xuất,
công trình, nhà xưởng đã đầu tư của doanh nghiệp nhà nước [10].
Luật Đấu thầu quy định: Chỉ những dự án có từ 30% vốn nhà nước trở
lên mới tổ chức đấu thầu, quy định như vậy liệu có thỏa đáng không, bởi ngày
càng nhiều doanh nghiệp có dự án lớn với vốn đầu tư hàng trăm tỷ đồng. Nếu
một dự án có tổng vốn đầu tư tới 100 tỷ đồng, thậm chí 500 tỷ đồng hoặc hơn
nhưng vốn nhà nước chỉ chiếm 29,9% thì theo luật vẫn được chỉ định thầu.
Ngược lại, một dự án chỉ có tổng số vốn khoảng 3 tỷ đồng, nhưng vốn nhà

án đầu tư thì chủ dự án là chủ đầu tư.
- Mục đích của việc tổ chức đấu thầu là nhằm lựa chọn nhà thầu. Nhà
thầu có thể là nhà tư vấn, nhà xây dựng, nhà cung ứng hàng hóa hay nhà đầu
tư. Các nhà thầu sau khi nhận được thư mời thầu của bên mời thầu sẽ tiến
hành lập hồ sơ dự thầu để nộp cho bên mời thầu. Nội dung của hồ sơ dự thầu
được xây dựng trên các yêu cầu của hồ sơ mời thầu, tuy nhiên nội dung của
các hồ sơ dự thầu không giống nhau bởi đó là đề xuất của bên nhà thầu đối
với bên mời thầu. Trong hồ sơ mời thầu có đề xuất nhiều nội dung nhưng
quan trọng nhất chính là các đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính. Theo
tính chất của nguồn vốn, người ta có thể quy định tư cách hợp lệ của nhà thầu
theo các chỉ tiêu cụ thể khác nhau. Nhà thầu phải bảo đảm đáp ứng các
nguyên tắc tối thiểu là có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân
sự để ký kết và thực hiện hợp đồng theo quy định của pháp luật. Năng lực
pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự của nhà thầu được xác định theo
pháp luật của nước mà nhà thầu đó mang quốc tịch.
- Việc lựa chọn nhà thầu phải tuân theo những quy trình bắt buộc gọi
là quy trình đấu thầu. Quy trình đấu thầu quy định các bước thực hiện để lựa
chọn nhà thầu. Quy trình đấu thầu được tổ chức khác nhau phụ thuộc vào
từng loại đấu thầu. Chẳng hạn như, quy trình đấu thầu đối với phương thức
đấu thầu rộng rãi hay hạn chế là khác nhau; quy trình đấu thầu theo hình thức
đấu thầu là 1 túi hồ sơ, 2 túi hồ sơ hay đấu thầu 2 giai đoạn là khác nhau; quy
trình đấu thầu xây lắp hay đấu thầu mua sắm hàng hóa là khác nhau. Tuy vậy,
quy trình khái quát của đấu thầu bao gồm các bước sau: Chuẩn bị đấu thầu, tổ
chức đấu thầu, xét thầu, thẩm định và phê duyệt, công bố trúng thầu, thương
thảo hoàn thiện hợp đồng và ký hợp đồng. Quy trình này được thiết lập để
đảm bảo sự cạnh tranh, công bằng, minh bạch giữa các nhà thầu.
- Căn cứ để lựa chọn nhà thầu dựa vào kết quả của việc xem xét, phân
tích, đánh giá, xếp hạng các nhà thầu phụ thuộc vào mức độ đáp ứng các yêu

14

chọn được nhà tư vấn đáp ứng các yêu cầu về kiến thức, kinh nghiệm chuyên
môn cho bên mời thầu trong việc xem xét, quyết định, kiểm tra quá trình
chuẩn bị và thực hiện dự án. Để thực hiện tốt quá trình đầu tư từ bước xác
định dự án, chuẩn bị báo cáo tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi đến tổ
chức thực hiện, giám sát quá trình xây lắp… cần phải có một đội ngũ chuyên
gia đáp ứng được yêu cầu tính chất của công việc. Vì thế để đảm bảo hiệu quả
của dự án, các nhà tài trợ vốn thường yêu cầu chủ đầu tư tổ chức đấu thầu

15


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

tuyển chọn tư vấn để thực hiện các dịch vụ khảo sát, thiết kế, lập hồ sơ mời
thầu, tiêu chuẩn đánh giá hồ sơ dự thầu, giám sát quá trình thực hiện…
Như vậy, chúng ta có thể thấy là đối tượng của đấu thầu tuyển chọn tư
vấn là lựa chọn nhà thầu cung cấp các dịch vụ tư vấn, cho nên quá trình đấu
thầu của nó cũng có nhiều điểm khác nhau so với đấu thầu mua sắm hàng hóa,
đấu thầu xây lắp hay đấu thầu tuyển chọn đối tác thực hiện dự án.
- Đấu thầu mua sắm hàng hóa: Đây là hình thức đấu thầu để nhằm
mục đích lựa chọn nhà cung ứng hàng hóa đáp ứng các yêu cầu của bên mời
thầu. Trong đấu thầu mua sắm hàng hóa các nhà thầu cạnh tranh với nhau thông
qua việc đảm bảo cung cấp hàng hóa đủ chất lượng theo yêu cầu của bên mời
thầu với chi phí hợp lý nhất cùng với các dịch vụ hỗ trợ sau bán hàng hấp dẫn.

danh. Nhà thầu trong hoạt động xây dựng bao gồm ba loại: Tổng thầu xây
dựng, nhà thầu chính, nhà thầu phụ. Trong đó, tổng thầu xây dựng là nhà thầu
ký kết hợp đồng trực tiếp với chủ đầu tư xây dựng công trình để nhận thầu
một loại công việc hoặc toàn bộ công việc của dự án đầu tư xây dựng công
trình; Nhà thầu chính trong hoạt động xây dựng là nhà thầu ký kết hợp đồng
trực tiếp với chủ đầu tư xây dựng công trình để thực hiện phần việc chính của
một loại công việc của dự án đầu tư xây dựng công trình; nhà thầu phụ trong
hoạt động xây dựng là nhà thầu ký kết hợp đồng với nhà thầu chính hoặc tổng
thầu xây dựng để thực hiện một phần công việc của nhà thầu chính hoặc tổng
thầu xây dựng.
Để hiểu rõ hơn về đấu thầu xây lắp, cần nhận thức được vị trí của đấu
thầu xây lắp trong trình tự đầu tư và xây dựng. Trình tự đầu tư được quy định
tại khoản 1 Điều 4 Qui Chế quản lý đầu tư xây dựng ban hành kèm theo Nghị
định số 52/1999 NĐ/CP ngày 8/7/1999, bao gồm ba giai đoạn chuẩn bị đầu
tư, thực hiện đầu tư, kết thúc xây dựng và đưa công trình vào khai thác sử
dụng.
1.2.3. Phân loại đấu thầu xây lắp
Đấu thầu xây lắp có thể được phân thành nhiều loại khác nhau dựa
trên các tiêu chí khác nhau. Sau đây là một số cách phân loại đấu thầu xây lắp
thường được sử dụng.
1.2.3.1. Theo hình thức lựa chọn nhà thầu
Dựa theo tiêu chí hình thức lựa chọn nhà thầu, đấu thầu xây lắp được
phân chia thành: Đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, mua sắm
trực tiếp, tự thực hiện, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Tùy theo
quy mô, tính chất, nguồn vốn xây dựng mà người ta quyết định đầu tư hoặc
chủ đầu tư quyết định hình thức đấu thầu phù hợp.

17



thông qua sự cạnh tranh của một số nhà thầu nhất định được bên mời thầu cho
phép tham dự thầu, nghĩa là bên mời thầu chỉ mời một số nhà thầu mà họ cho
là có đủ điều kiện để tham gia dự thầu. Hình thức đấu thầu hạn chế này chỉ
được thực hiện khi đáp ứng được những điều kiện nhất định. Bởi lẽ, nó đã
làm giảm đi sự cạnh tranh giữa các nhà thầu và chính việc giảm sự cạnh tranh
này có thể dẫn đến việc giảm hiệu quả của việc tổ chức đấu thầu, có thể
không lựa chọn được nhà thầu tối ưu.

18


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, tại khoản 3 Điều 1 Nghị định
số 66/2003/NĐ-CP và khoản 2 Điều 19 Luật Đấu thầu, hình thức đấu thầu
hạn chế phải đáp ứng điều kiện là có ít nhất 5 nhà thầu có đủ kinh nghiệm và
năng lực tham dự. Trong trường hợp có ít hơn 5 nhà thầu tham dự thì bên mời
thầu phải báo cáo chủ dự án, người có thẩm quyền xem xét, quyết định cho
phép tiếp tục tổ chức đấu thầu hạn chế hoặc áp dụng hình thức lựa chọn khác.
Người ta muốn sử dụng hình thức đấu thầu này bởi vì để tranh thủ
thời gian đánh giá hồ sơ dự thầu, hơn nữa bên mời thầu đã biết chắc chắn rằng
chỉ có một số nhà thầu cụ thể là có đủ khả năng thực hiện gói thầu. Chính vì
vậy, bên mời thầu chỉ mời các nhà thầu được đánh giá là có đủ kinh nghiệm
và năng lực tham gia dự thầu. Việc quyết định danh sách nhà thầu tham dự do
chủ dự án tiến hành dựa trên cơ sở đánh giá của bên mời thầu về kinh nghiệm

+ Sự cố bất khả kháng do thiên tai, định họa, sự cố cần khắc phục
ngay thì chủ đầu tư hoặc cơ quan chịu trách nhiệm quản lý công trình, tài sản
đó được chỉ định ngay nhà thầu để thực hiện; trong trường hợp này chủ đầu tư
hoặc cơ quan chịu trách nhiệm quản lý công trình, tài sản đó phải cùng với
nhà thầu được chỉ định tiến hành thủ tục chỉ định thầu theo quy định trong
thời hạn không quá 15 ngày kể từ ngày chỉ định thầu;
+ Gói thầu do yêu cầu của nhà tài trợ nước ngoài;
+ Gói thầu thuộc dự án bí mật quốc gia; dự án cấp bách vì lợi ích quốc
gia, an ninh an toàn năng lượng do Thủ tướng Chính phủ quyết định khi thấy
cần thiết;
+ Gói thầu mua sắm các loại vật tư, thiết bị để phục hồi, duy tu, mở
rộng công suất của thiết bị, dây chuyền công nghệ sản xuất của thiết bị, dây
chuyền công nghệ sản xuất mà trước đó đã mua được từ một nhà thầu cung
cấp và không thể mua từ các nhà thầu cung cấp khác do phải bảo đảm tính
tương thích của thiết bị, công nghệ;
+ Gói thầu dịch vụ tư vấn có giá gói thầu dưới 500 triệu đồng, gói
thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp có giá gói thầu dưới 1 tỷ đồng thuộc dự án
đầu tư phát triển; gói thầu mua sắm hàng hóa có giá gói thầu dưới 100 triệu
đồng thuộc dự án hoặc dự toán mua sắm thường xuyên; trường hợp thấy cần
thiết thì tổ chức đấu thầu.
Khi thực hiện chỉ định thầu, phải lựa chọn một nhà thầu được xác định
là có đủ năng lực và kinh nghiệm đáp ứng các yêu cầu của gói thầu và phải
tuân thủ quy trình thực hiện chỉ định thầu do Chính phủ quy định.

20


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai

rãi, đấu thầu hạn chế. Trong hai hình thức này thì chỉ có đấu thầu rộng rãi mới
thể hiện sự cạnh tranh tối đa, thực sự giữa các nhà thầu, tất cả các nhà thầu
đều có thể tham gia cạnh tranh bình đẳng với nhau để giành được hợp đồng.
Hình thức đấu thầu hạn chế, tuy vẫn còn giữ được tính cạnh tranh, nhưng sự

21


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi
cạnh tranh này chỉ giới hạn trong phạm vi một số nhà thầu được lựa chọn.
Các hình thức đấu thầu còn lại đều là các hình thức đấu thầu phái sinh và nó
đều mang tính chất của chỉ định thầu, tức là việc lựa chọn nhà thầu không dựa
trên cơ sở của sự cạnh tranh giữa các nhà thầu. Có thể nói ở nước ta nhiều đại
biểu Quốc hội phản ánh chuyện "thích chỉ định thầu", đôi bên cùng có lợi, nhà
thầu có công trình còn người chỉ định thầu được lại quả 5-7% giá gói thầu. Để
lấy được tiền, nhà thầu cũng phải chi phí cho tài chính, kho bạc… Tiền chia
chác đương nhiên của Nhà nước. Có thể nói, có nhiều mánh khóe rút tiền Nhà
nước một cách "có kế hoạch" trong đấu thầu: Từ chỗ thân quen, "người nhà"
với chủ đầu tư, nhà thầu thám thính được có dự án, xoay xở ngay từ khâu đầu
để trục lợi. Nhà thầu tìm cách can thiệp vào báo cáo khả thi, lập thiết kế kỹ
thuật để nâng khống giá lên 10-20%. Trúng thầu đã rút được ngay số phần
trăm này, chưa nói đến rút ruột công trình.
1.2.3.2. Theo phương thức tiến hành đấu thầu
Nếu dựa theo tiêu chí phương thức tiến hành đấu thầu, đấu thầu xây

thầu chuẩn bị và nộp hồ sơ dự thầu chính thức của mình. Giai đoạn hai, bên
mời thầu mời các nhà thầu tham gia giai đoạn một nộp hồ sơ dự thầu chính
thức với đề xuất kỹ thuật đã được bổ sung hoàn chỉnh trên cùng một mặt bằng
kỹ thuật và đề xuất chi tiết về tài chính với đầy đủ nội dung và tiến độ thực
hiện, điều kiện hợp đồng, giá dự thầu, biện pháp bảo đảm dự thầu. Phương thức
đấu thầu hai giai đoạn này, theo pháp luật Việt Nam, được áp dụng đối với các
gói thầu xây lắp có giá từ 500 tỷ đồng trở lên, hoặc gói thầu xây lắp đặc biệt
phức tạp, hoặc dự án thực hiện theo hợp đồng chìa khóa trao tay (EPC).
1.2.3.3. Theo quốc tịch của các nhà thầu
Dựa theo tiêu chí quốc tịch của các nhà thầu tham gia vào đấu thầu
xây lắp được chia thành đấu thầu trong nước và đấu thầu quốc tế.
- Theo khoản 2, khoản 3 Điều 3 Nghị định 88/1999/NĐ-CP: "Đấu
thầu trong nước chỉ có nhà thầu trong nước tham dự" còn "Đấu thầu quốc tế
là cuộc đấu thầu có các nhà thầu trong nước và ngoài nước tham gia" [4].
- Theo khoản 5, khoản 6 Điều 4 Luật Đấu thầu: "Đấu thầu trong nước
là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự
tham gia của các nhà thầu trong nước" [10]; còn "đấu thầu quốc tế là quá
trình lực chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu với sự tham
gia của các nhà thầu nước ngoài và các nhà thầu trong nước" [10].
1.3. MỤC ĐÍCH CỦA ĐẤU THẦU VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT VỀ
ĐẤU THẦU XÂY LẮP Ở VIỆT NAM

1.3.1. Mục đích của đấu thầu

23


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai


24