SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO GIA LAI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM

TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG KIẾN THỨC THƯỜNG XUYÊN
MÔN TIN HOC CHO GIÁO VIÊN TIỂU HOC

CHUYÊN ĐỀ

Dạy học phần mềm Scratch
ở bậc Tiểu học
Giảng viên: Ths. Võ Thanh Hải

Pleiku, tháng 7 – 2018


MỤC LỤC
PHẦN 1: HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM SCRATCH............................................1
1.1. Giới thiệu chung về Scratch..........................................................................................1
1.1.1. Vì sao chọn Scratch dạy lập trình cho trẻ em?.............................................1
1.1.2. Hướng dẫn cài đặt....................................................................................................2
1.2. Giao diện Scratch...............................................................................................................5
1.2.1. Thanh Menu................................................................................................................. 5
1.2.2. Thanh công cụ nhanh...............................................................................................6
1.2.3. Khu vực sân khấu......................................................................................................6
1.2.4. Khu vực quản lý phông nền sân khấu và nhân vật.....................................6
1.2.5. Khu lập trình................................................................................................................7
1.2.6. Tạo chương trình đơn giản...................................................................................8
1.3. Sân khấu................................................................................................................................ 9
1.3.1. Hệ tọa độ trong sân khấu......................................................................................9
1.3.2. Các chế độ của sân khấu.....................................................................................10
1.4. Làm việc với phông nền, nhân vật và ngoại hình nhân vật.........................11

PHẦN 2: CHƯƠNG TRÌNH CHI TIẾT DẠY SCRATCH Ở BẬC TIỂU HỌC.............55
Bài 1. Tư duy máy tính là gì.................................................................................................55
Bài 2. Làm quen với Scratch................................................................................................55
Bài 3. Chuyển động đơn giản.............................................................................................56
Bài 4. Làm việc với phông nền và nhân vật.................................................................56
Bài 5. Vẽ hình.............................................................................................................................56
Bài 6. Âm thanh........................................................................................................................ 57
Bài 7. Chuyển động nâng cao.............................................................................................57
Bài 8. Hội thoại........................................................................................................................ 57
Bài 9. Hội thoại và truyền thông......................................................................................58
Bài 10. Cảm biến..................................................................................................................... 58
Bài 11. Xử lý số......................................................................................................................... 58
Bài 12. Xử lí xâu ký tự............................................................................................................58
Bài 13. Phân thân của nhân vật.........................................................................................59
Bài 14. Lập trình nâng cao...................................................................................................59
Bài 15. Tạo game..................................................................................................................... 59


PHẦN 1: HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM SCRATCH
1.1. Giới thiệu chung về Scratch
1.1.1. Vì sao chọn Scratch dạy lập trình cho trẻ em?
Môi trường và ngôn ngữ lập trình Scratch do nhóm nghiên cứu Lifelong
Kindegarden Group thuộc đại học MIT (Massachusetts Institute of Technology)
thiết lập đầu năm 2008. Scratch được cung cấp miễn phí. Ý tưởng ban đầu của
nhóm chỉ là thiết lập một ngôn ngữ lập trình mới, đơn giản, chỉ dùng kéo thả, dành
cho trẻ em thiết lập trò chơi, phim hoạt hình, ứng dụng đơn giản, kích thích sự sáng
tạo trong môi trường làm việc nhóm của trẻ.
Tuy nhiên Scratch chỉ thực sự bùng nổ từ năm 2014 khi một số quốc gia như
Anh, Mỹ, Nhật đã đổi mới đột phá chương trình giảng dạy môn Tin học trong nhà
trường, đưa nội dung kiến thức Khoa học máy tính vào nhà trường ngay từ cấp Tiểu

hơn là bạn có thể chia sẻ các tác phẩm của mình với những bạn khác trên cộng đồng
mạng của Scratch.
Đối tượng của Scratch
Scratch được thiết kế đặt biệt cho trẻ từ 8 đến 14 tuổi, nhưng mọi người ở bất
cứ độ tuổi nào cũng có thể sử dụng và thỏa sức sáng tạo. Hàng triệu người đang tạo
ra những dự án (projects) từ Scratch trên khắp nơi, bao gồm những hộ gia đình, các
trường học, các viện bảo tàng, các thư viện, và các trung tâm cộng đồng Scratch.
Thông tin chi tiết về Scratch xem tại: />Môi trường làm việc của Scratch
Cách 1: Có kết nối Internet. Bạn có thể sử dụng phần mềm scratch online tại
địa chỉ bằng cách tạo tài khoản và đăng nhập vào làm việc.
Cách 2 : Không cần kết nối Internet. Tải phần mềm về cài đặt trên máy tính.

1.1.2. Hướng dẫn cài đặt
+ DownLoad phần mềm cài đặt
Để cài đặt Scratch cần truy cập vào địa chỉ: />Trên website có 3 vùng, nếu máy chưa có Flash Player bạn cần DownLoad
Adobe AIR đúng với hệ điều hành

2


Sau đó download Scratch :

Tiếp theo nên tải về máy bạn:
+ Starter Projects.
+ Getting Started Guide.
+ Scratch Cards.
Cài đặt Scratch
-

Mở file Scratch-461.exe bằng cách nhấp đuups chuột và làm theo hình


1.2.2. Thanh công cụ nhanh

Thanh công cụ nhanh chứa một số lệnh làm việc nhanh với nhân vật và các lệnh.
Tạo bản sao : Giúp sao chép nhân vật hoặc khối lệnh. Chỉ cần nhấp chuột
vào nút lệnh sau đó chọn đối tượng hoặc khối lệnh rồi kéo thả đến vị trí mới
Xóa các đối tượng
Phóng tô đối tượng
Thu nhỏ đối tượng
Nút trợ giúp nhanh, nút này có ý nghĩa như như: nháy chuột lên nút, sau đó
nháy chuột lên 1 lệnh bất kỳ sẽ hiển thị nội dung mô tả của lệnh này.

1.2.3. Khu vực sân khấu

Khu vực sân khấu là cửa sổ thể hiện từng phần hoặc cả dự án. Khi dự án
chạy chúng ta quan sát thông qua sân khấu, tương tự như khi chúng ta xem biểu
diễn ca nhạc, xem phim, xem Tivi. Khi bạn tạo dự án mới, một chú mèo xuất hiện
trên sân khấu đó là nhân vật ngầm định của chương trình.

1.2.4. Khu vực quản lý phông nền sân khấu và nhân vật
Khu vực này quản lý phông nền, danh sách nhân vật. Khu vực này chứa các
biểu tượng để thêm nền sân khấu, thêm nhân vật.

6


Thêm nhân vật

Khu tạo sân khấu, nền


+ Cửa sổ lệnh: Chọn tab Các kịch bản
Cửa sổ lệnh chứa các "khối lệnh" để điều khiển hoạt động của nhân vật. Mỗi
nhân vật có 1 cửa sổ lệnh riêng. Trong cửa sổ này không cần phải viết lệnh mà chỉ
cần kéo thả các lệnh từ khung điều khiển bên cạnh sang cửa sổ lệnh và lắp ghép các
lệnh hợp lý. Vì vậy Scratch được gọi là môi trường lập trình kéo thả.
+ Cửa sổ hóa trang: Chọn tab Hóa trang
Mỗi nhân vật sẽ có 1 hoặc nhiều hình ảnh hiển thị, cửa sổ hóa trang cho phép
thao tác với hình ảnh của nhân vật như thêm mới, chỉnh sửa, xóa hình ảnh trên cơ
sở có sẵn hoặc tạo hình ảnh theo yêu cầu.
+ Cửa sổ âm thanh: Chọn tab Âm thanh
Cho phép tạo, chỉnh sửa âm thanh cho nhân vật trên cơ sở có sẵn hoặc tạo
theo yêu cầu.

1.2.6. Tạo chương trình đơn giản
Ví dụ: Mèo chuyển động
- Để bắt đầu bạn hãy mở Scratch 2 Offline Editor.
- Tạo 1 dự án (project) mới: Tệp tin → mới
* Thiết lập mèo chuyển động
- Chọn mèo trong khung nhân vật

8


- Chọn tab Các kịch bản, chọn nhóm Chuyển động, sau đó kéo thả
các lệnh.
Ví dụ: kéo thả lệnh “di chuyển (10) bước” vào khu vực kịch bản như hình:

Nhấp chuột vào đây để
thực hiện lệnh


về chế độ này bạn nhấp chuột vào nút góc trên bên trái của sân khấu.
10


Dù ở chế độ nào thì tọa độ màn hình sân khấu vẫn không thay đổi
Ở góc trên bên phải sân khấu có 2 nút

Khi bạn nhấn nút lệnh

và

thì khối lệnh được ghép với khối

trong khu lập trình sẽ thực hiện. Biểu tượng này thường được kích hoạt khối lệnh
bắt đầu dự án.
Phần nằm góc dưới bên phải của sân khấu là tọa độ của vị trí con trỏ chuột,
khi con trỏ chuột đang nằm trong sân khấu.

1.4. Làm việc với phông nền, nhân vật và ngoại hình nhân vật
1.4.1. Tọa độ của nhân vật
Tọa độ của nhân vật được tính là tọa độ của điểm chính tâm của nhân vật.
Muốn thay đổi tọa độ nhân vật bạn thực hiên:
-

Chọn nhân vật

-

Mở cửa sổ hóa trang



1.4.3. Thêm thêm phông nền, nhân vật , ngoại hình nhân vật
Có 4 cách thêm

12


+ Chọn từ thư viện
Chọn phông nền nhấn vào nút
Chọn nhân vật nhấn vào nút
Khi đó Scratch sẽ mở thư viện tương ứng
Thư viện phông nền:

Thư viện nhân vật:

Thư viện ngoại hình nhân vật

13


+ Vẽ mới
Nhấn nút

để vẽ mới. Khu thiết kế xuất hiện cùng với các công cụ để bạn

tự vẽ.
+ Tải đối tượng từ máy tính
Nhấn nút

để chọn các tệp tin ảnh đã có sẵn trên đĩa.

Muốn chọn màu trên hình vẽ trong khu thiết kế bạn nhấn chuột vào công cụ
lấy màu, và nhấn chuột vào vùng màu muốn lấy.

- Chức năng thanh cộng cụ

- Vùng tùy chọn: với các công cụ khác nhau vùng này lại hiển thị chức năng
tương ứng. Ví dụ như thay đổi kích thước nét vẽ, kiểu vẽ, thay đổi Font chữ, …

16


+ Chế độ vectơ
Ở chế độ vectơ ảnh không bị nhòe, hình có thể thay đổi vị trí và kích thước
tùy ý sau khi vẽ. Dòng văn bản cũng có thể thay đổi nội dung và màu sắc bất kỳ lúc
nào.
- Màn hình làm việc :

- Các nút điều khiển, bảng màu và vùng tùy chọn trong chế độ Vecto đều
giống chế độ Bitmap.
- Chức năng thanh công cụ
Chọn hình vẽ
Chỉnh hình, thay đổi hình dạng nét vẽ
Vẽ tự do
17


Vẽ đường thẳng
Vẽ hình chữ nhật, hình vuông
Vẽ hình elip, hình tròn
Thêm văn bản

Khu âm thanh hỗ trợ rất nhiều thao tác chỉnh sửa và thêm hiệu ứng (Effect).

20


1.6. Cửa sổ thủ thuật
Cửa sổ này chứa các hướng dẫn thiết kế chương trình thông qua ví dụ mẫu
và video giúp bạn tự học Scratch hiệu quả.

1.6.1. Step-by-Step
- Gồm các ví dụ mẫu, chọn một ví dụ bất kỳ, nhấn vào Step Index để xem
hướng dẫn chi tiết tạo ra ví dụ

1.6.2. How to
Đây là phần chứa đựng những bài hướng dẫn ngắn gọn về những kịch bản
(scripts) cơ bản. Gồm:
+ Effects: Thêm hiệu ứng
- Play with effects: Giới thiệu cơ bản về các hiệu ứng (effects).
- Create interactive effects: Sử dụng khối lệnh con Reporters (chứa một biến
giá trị - value nào đó) để thông báo Effect sẽ tác động vào Value xác định.
- Interact with a microphone: Tương tác với Mic-rô, chức năng này không
hẳn thuộc về Effects, nhưng nó sẽ giúp bạn tương tác với nhân vật dễ dàng thông
qua Mic- rô, cụ thể là độ ồn.
+ Animation: Tạo cảm giác chuyển động cho nhân vật. Phần này gồm 3 hướng dẫn,
Dạy cho chúng ta cách làm một animation đơn giản.
- Switch from happy to sad: Chuyển từ vui sang buồn", giải thích về việc
chuyển đổi các diện mạo- costumes(costumes chứa đựng các “frame” hiển thị luân
phiên của Sprite).
- Make a sprite talk: làm nhân vật nói lên", như đóng mở miệng.., và bạn
cũng có thể tự thêm vào tiếng của chính mình.