HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT
NAM

ĐINH CÔNG TRÍ

ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH
SÁCH
BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ
NƯỚC THU HỒI ĐẤT THỰC HIỆN DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY
DỰNG KHU NHÀ Ở THẠCH BÀN, QUẬN LONG BIÊN,
THÀNH PHỐ HÀ
NỘI

Chuyên ngành

Quản lý đất đai

Mã số

60.85.01.03

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS Nguyễn Khắc Thời

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết
quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa từng được sử dụng để bảo


Hà Nội, ngày

tháng

năm 2016

Tác giả luận văn

Đinh Công Trí

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan .................................................................................................................i
Lời cảm ơn ................................................................................................................... ii
Mục lục ...................................................................................................................... iii
Danh mục các chữ viết tắt` ..........................................................................................vii
Danh mục bảng ..........................................................................................................viii
Danh

mục

hình

.............................................................................................................ix Trích yếu luận
văn

.........................................................................................................x

học

nghiên

cứu

1.3.1.

Mục đích .........................................................................................................3

1.3.2.

Yêu cầu ...........................................................................................................3

1.4.

Phạm vi nghiên cứu .........................................................................................3

1.5.

Những đống góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tễn........................................3

Phần 2. Tổng quan tài liệu ..........................................................................................4
2.1.

Khái quất chung về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất.
..............................................................................................4

2.1.1.


2.2.
Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của một số nước trên thế
giới............... 9
3


2.2.1.

Trung Quốc .....................................................................................................9

2.2.2.

Hàn Quốc ...................................................................................................... 10

2.2.3.

Thái Lan ........................................................................................................ 12

2.2.4.

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của Ngân hàng thế giới
(WB) và Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) ............................................... 13

4


2.3.

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở việt nam..................................... 14

Các văn bản quy phạm pháp luật do Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội
ban hành. ....................................................................................................... 21

2.5.

Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất ở Việt Nam. ......................................................................... 22

2.5.1.

Thực tiễn của việc bồi thường giải phóng mặt bằng. ...................................... 22

2.5.2.

Những vướng mắc, bất cập và nguyên nhân. .................................................. 24

2.6.

Tình hình thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà
nước thu hồi đất tại thành phố Hà Nội. ........................................................ 25

2.7.

Đánh giá, nhận xét chung và định hướng nghiên cứu. .................................... 29

Phần 3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu ........................................................ 30
3.1.

Địa điểm nghiên cứu...................................................................................... 30


tái định cư khi nhà nước thu hồi đất thực hiện các dự án tại quận Long Biên ......
30
4


3.5.

Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 30

5


3.5.1.
30

Phương pháp thu thập thông tn, số liệu, tài liệu .............................................

3.5.2.

Phương pháp xử lý số liệu.............................................................................. 31

3.5.3

Phương pháp so sánh ..................................................................................... 31

Phần 4. Kết quả và thảo luận .................................................................................... 32
4.1.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội quận Long Biên ...................................... 32


Ưu và nhược điểm trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai trên địa
bàn quận Long Biên. ...................................................................................... 42

4.3

Công tác bồi thường GPMB trên địa bàn quận Long Biên. ............................. 43

4.3.1

Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất để thực hiện các dự án trên địa bàn quận Long Biên. .......................... 43

4.3.2.

Đánh giá những thuận lợi khó khăn chung trong công tác bồi thường
GPMB tại quận Long Biên:............................................................................ 50

4.4.

Đánh giá một số chỉ tiêu cơ bản về dự án nghiên cứu. .................................... 50

4.4.1

Khái quát chung về dự án: ............................................................................. 53

4.4.2.

Cơ sở pháp lý để thực hiện dự án: .................................................................. 52

4.5.



4.6.1

Một số kết quả thực hiện đạt được. ................................................................ 68

4.6.2

Một số tồn tại, hạn chế. .................................................................................. 69

4.7.

Đề xuất một số giải pháp trong công tác bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước
thu hồi đất...................................................................................................... 70

4.7.1.

Hoàn thiện về chính sách. .............................................................................. 70

4.7.2.

Tăng cường công tác quản lý đất đai. ............................................................. 70

4.7.3.

Cụ thể hóa việc công khai dân chủ. ................................................................ 70

4.7.4.

Công tác tếp nhận giải quyết đơn thư, khiếu nại. ........................................... 70


Bồi thường hỗ trợ và tái định cư

GCNQSDĐ

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

GPMB

Giải phóng mặt bằng

HĐND - UBND

Hội đồng nhân dân - Ủy ban nhân dân

TĐC

Tái định cư

ADB

Ngân hàng phát triển Châu Á

QHSDĐ

Quy hoạch sử dụng đất QSDĐ

Quyền sử dụng đất
SDĐ



Bảng 4.4.

Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường ............. 54

Bảng 4.5.

Quan điểm của người có đất bị thu hồi trong việc xác định đối
tượng và điều kiện được bồi thường ........................................................
55

Bảng 4.6.

Tổng hợp về bồi thường, hỗ trợ về đất..................................................... 58

Bảng 4.7.

Đơn giá bồi thường hỗ trợ về đất và sơ sánh với giá thực tế .................... 58

Bảng 4.8.

Ý kiến của người dân về đơn giá BTHT về đất........................................ 59

Bảng 4.9.

Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ nhà ở, công trình vật kiến
trúc, cây cối hoa màu trên đất bị thu hồi tại dự án................................... 62

Bảng 4.10. Ý kiến của người có đất trong việc xác định giá bồi thường cây
trồng, công trình, mộ trên đất tại dự án....................................................

tn, dữ liệu từ các phòng, ban, đơn vị tại quận Long Biên, thành phố Hà Nội, điều tra,
phỏng vấn trực tiếp người dân bị thu hồi đất. Từ đó đánh giá việc thực hiện công
tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất hiện tại; đưa ra những giải pháp góp
phần thực hiện tốt chính sách bồi thường, hỗ trợ trên địa bàn quận Long Biên.
Kết quả nghiên cứu:
- Về xác định đối tượng bồi thường hỗ trợ: qua việc điều tra phỏng vấn trực tiếp
90 hộ dân bị thu hồi đất, kết quả có 88 hộ đồng thuận với việc xác định đối tượng bồi
thường, hỗ trợ đạt 97,77% và có 02 hộ không đồng thuận đạt 2,23%
- Về đơn giá bồi thường, hỗ trợ:
+ Đối với đất nông nghiệp: Qua điều tra phỏng vấn 30 hộ dân bị thu hồi đất,
kết quả có 5 hộ hài lòng với đơn bồi thường, hỗ trợ chiếm 16,6% và 25 hộ không hài
lòng chiếm 83,4%.
+ Đối với đất ở: Qua điều tra phỏng vấn 05 hộ dân bị thu hồi đất, kết quả có
01 hộ hài lòng với đơn bồi thường, hỗ trợ chiếm 20% và 04 hộ không hài lòng chiếm
80%.
- Về bồi thường tài sản trên đất (công trình, mộ, cây cối ho màu): Qua điều tra
phỏng vấn 65 hộ dân bị thu hồi đất, kết quả có 65 hộ hài lòng với đơn giá bồi
thường, hỗ trợ chiếm 100%.
- Về khoản hỗ trợ ổn định đời sống: Qua điều tra phỏng vấn số hộ hài lòng
với khoản hỗ trợ ổn định đời sống chiếm 20% và số hộ không hài lòng chiếm 80%.
- Về thưởng tiến độ bàn giao mặt bằng: Qua điều tra phỏng vấn số hộ hài
lòng với khoản thưởng tiến độ chiếm 40% và số hộ không hài lòng chiếm 60%.
10


Qua nội dung nghiên cứu cho thấy công tác giải phóng mặt bằng tại dự án
nghiên cứu cũng như địa bàn nghiên cứu là chưa đáp ứng với sự hài lòng của người
dân, từ đó cần có những cơ chế điều chỉnh chỉnh cần thiết cho phù hợp với công tác
giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi đất.


recovered, the result has 01 households satisfied with the claim, 20% support and 04
households accounted for 80% dissatisfied.
- Regarding compensation for property on the land (buildings, tombs, trees or
color): Through the survey interviewed 65 farmers whose land is recovered, the
result has 65 households satisfied with the claim, supportng up 100% .
12


- About grants stabilize life: Through the survey of the households
interviewed are satisfied with subsidies and stabilize their life and 20% of households
accounted for
80% dissatisfied.
- Regarding the progress prize handed in by: Through surveys of households
interviewed are satisfied with the progress bonus of 40% and the number of households
accounted for 60% dissatisfied.
Through research content showed clearance work in research projects as well
as the study area is yet to respond to the satisfaction of the people, since it is necessary
to adjust the mechanisms necessary adjustments accordingly working with clearance
when the State recovers land.

xii


PHẦN 1. MỞ ĐẦU

1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết, Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc
biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản
xuất đặc biệt, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội
không ngừng phát triển. ỏ Việt Nam đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp


2


thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước thực hiện (biện pháp hành chính để có
đất thực hiện dự án). Các trường hợp khác, để tiếp cận quỹ đất, nhà đầu tư phải
thương thảo trực tiếp với người đang sử dụng đất thông qua hình thức nhận chuyển
nhượng, thuê hoặc nhận góp vốn (biện pháp dân sự để có đất thực hiện dự án).
Trong thực tế triển khai, cả hai biện pháp nêu trên đều có những bất cập gây
khó khăn cả cho cơ quan nhà nước, nhà đầu tư và người đang sử dụng đất.
Trong biện pháp hành chính, cơ quan nhà nước phải chi phí lớn về kinh phí, nhân
lực để tham gia, nhà đầu tư chịu áp lực của bộ máy hành chính và cũng chịu áp
lực của người bị thu hồi đất, người đang sử dụng đất luôn không thỏa mãn với mức
bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do Nhà nước giải quyết. Trong biện pháp dân sự, nhà
đầu tư khó tìm được sự đồng thuận của tất cả mọi người đang sử dụng đất trong
thương thảo, một số người đang sử dụng đất không muốn hợp tác với nhà đầu
tư, nâng giá đất lên quá cao.
Quận Long Biên nằm ở phía Đông Bắc của ngõ của Thành phố Hà Nội, là
một trong 12 quận của Hà Nội, có ý nghĩa quan trọng về kinh tế, chính trị, an ninh
quốc phòng. Trên địa bàn quận có 14 phường với 64 đường phố có tên.
Là một Quận nội thành từ khi thành lập (06/11/2003) cho đến nay, được sự
quan tâm của Thành phố, cơ sở hạ tầng của quận được đã được đầu tư đáng
kể, cùng với việc triển khai thực hiện các dự án xây dựng hạ tầng, các dự án nhằm
mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội có sử dụng đất dẫn đến sự biến động đất đai
trên địa bàn quận. Chính vì thế quận Long Biên luôn đứng đầu toàn Thành Phố về
công tác giải phóng mặt bằng. Cũng như các địa phương khác trong cả nước, công
tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, giải phóng mặt bằng để thực hiện các dự
án đầu tư trên địa bàn quận cũng gặp một số các khó khăn vướng mắc về chính
sách, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần phải tếp tục
hoàn thiện. Vì vậy, việc thực hiện đề tài: “Đánh giá việc thực hiện chính sách bồi

- Các giải pháp phải đáp ứng được nhu cầu đẩy nhanh tến độ bồi thường
GPMB ở các dự án để phát triển cơ sở, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đối với một
quận mới thành lập như Long Biên.
1.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Người dân có đất bị thu hồi tại Phường Thạch Bàn, quận Long Biên, thành
phố Hà Nội tại thời điểm thu hồi đất.
1.5. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
Qua đề tài nghiên cứu đề xuất các nội dung nhằm khắc phục các tồn tại, hạn
chế trong Chính sách bồi thường GPMB; đưa ra những giải pháp nhằm đẩy nhanh
công tác GPMB, bên cạnh đó vẫn đảm bảo lợi ích chính đáng của người bị thu hồi
đất, đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư, đảm bảo chính sách chung của Nhà nước.

5


PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
2.1. KHÁI QUẤT CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ VÀ TÁI
ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
2.1.1. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
- Thu hồi đất
Theo quy định tại Khoản 5, Điều 4, Luật đất đai năm: Là việc Nhà nước ra
quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ
chức, Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật
này” quy định tại 2003 Khoản 11, Điều 3, Luật đất đai năm 2013: Là việc Nhà
nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử
dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai.
- Bồi thường
+ Theo từ điển tiếng việt thì “bồi thường” có nghĩa là trả lại tương xứng giá
trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của
chủ thể khác. (Hoàng Phê, 1998).

chính sách GPMB.
2.1.4. Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi
Nhà nước thu hồi đất
2.1.4.1. Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính cấp giấy chứng nhận
quyền sử dụng đất
Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký
quyền sở hữu, quyền sử dụng. Ở nước ta, theo quy định của Luật Đất đai,
người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất với cơ quan Nhà nước
có thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Giấy chứng
nhận quyền sử dụng đất là chứng thư pháp lý khẳng định quyền sử dụng đất
của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đối với những mảnh đất (lô đất) cụ thể, làm
căn cứ cho việc thực hiện các quyền của người sử dụng đất và giải quyết các
tranh chấp liên quan tới quyền sử dụng đất. Trong công tác bồi thường,
GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn cứ để xác định đối tượng
được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường. Hiện nay, công tác
đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký biến động về sử
dụng đất; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn chưa hoàn tất. Chính vì
vậy mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn. Làm tốt công
tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi
thường, GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn.
7


2.1.4.2. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Đất đai nằm trong nhóm tài nguyên hạn chế của Việt Nam nhưng lại là điều
kiện không thể thiếu được trong mọi quá trình phát triển. Vì vậy, việc sử dụng
thật tốt nguồn tài nguyên đất không chỉ sẽ quyết định tương lai của nền kinh tế đất
nước mà còn là sự đảm bảo cho mục têu ổn định chính trị và phát triển xã
hội. Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng
cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế. Thông qua quy

các trường hợp sau đây:

9