Tìm hiều một số thiết chế giải quyết tranh chấp quốc tế: trọng tài quốc tế, tòa án quốc tế, một số cơ quan tài phán quốc tế khác - Pdf 53

MỞ BÀI
Trên thế giới, giữa các quốc gia với nhau tồn tại rất nhiều mối quan hệ từ đó thì các
quốc gia cũng phát sinh nhiều vấn đề phức tạp như tranh chấp về chủ quyền lãnh
thồ, tranh chấp về biên giới trên bộ, trên biển .... Và để giải quyết các tranh chấp đó
có rất nhiều biện pháp và cách giải quyết khác nhau. Ngày nay, với sự phát triển
của Luật quốc tế, các điều ước quốc tế các quốc gia có nhiều cách hơn để giải quyết
những tranh chấp, mâu thuân đó trong hòa bình và làm giảm bớt việc giải quyết
tranh chấp bằng bạo lực, chiến tranh. Một trong những biện pháp giải quyết tranh
chấp đó là việc giải quyết bằng con đường tài phán với một số thiết chế như: giải
quyết tranh chấp thông qua trọng tài quốc tế, Tòa án quốc tế, một số cơ quan tài
phán quốc tế khác. Tuy nhiên, nó vẫn còn tồn tại một số nhược điểm nhất định cần
có những giải pháp khắc phục để hoàn thiện hơn.

Nội dung
I.

Giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài quốc tế.

1.

Khái quát chung về trọng tài quốc tế
Trọng tài quốc tế là một trong những thủ tục giải quyết tranh chấp giữa các

bên tranh chấp vượt ra khỏi phạm vi quốc gia thông qua một hoặc nhiều trọng tài
viên mà không phải đưa vụ tranh chấp ra trước tòa án.
Căn cứ vào tính chất hoạt động có trọng tài thường trực và trọng tài vụ việc.
Trọng tài thường trực hoạt động liên tục dựa trên quy định tại các điều ước quốc
Tòa trọng tài vụ việc hoạt động một cách độc lập dựa trên những quy tắc mà các
bên tranh chấp hoặc đại diện hợp pháp của các bên thỏa thuận thống nhất mà không
phụ thuộc vào bất kỳ tổ chức nào.

chấp ra giải quyết nên các quốc gia, tổ chức quốc tế liên quốc gia, các bên tư nhân
không phải đối tượng của Luật quốc tế sẽ có quyền thỏa thuận đưa tranh chấp ra giải
quyết tại PCA. Trọng tài chỉ có thẩm quyền giải quyết khi có sự thỏa thuận và đồng ý
của các bên hoặc có thể dựa trên điều khoản trọng tài (điều khoản được ghi nhận trong
các hiệp định song phương, đa phương, điều ước, các hợp đồng), thỏa thuận trọng tài
(sự thỏa thuận riêng biệt phát sinh sau khi có tranh chấp xảy ra) hay thông qua công cụ
pháp lý khác. Thẩm quyền của Tòa trọng tài thường trực Lahaye không giới hạn về
nội dung tranh chấp, tuy nhiên tùy từng trường hợp cụ thể mà thẩm quyền về loại việc
của Tòa trọng tài được giới hạn bởi nội dung của thỏa thuận giữa các bên tranh chấp.
2.1.c. Trình tự, thủ tục tố tụng

1

Mặc dù tên gọi là Toà trọng tài thường trực nhưng PCA không hẳn là cơ quan tài phán quốc tế thường trực. Thực
chất PCA chỉ là một danh sách các trọng tài viên thường trực, có thể được các quốc gia lựa chọn khi giải quyết các
tranh chấp. Chỉ có cơ quan tối cao của Toà - Hội đồng điều hành là cơ quan thường trực. Nguồn:
http://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=1600.

Thủ tục tố tụng bắt đầu bằng việc bên khiếu nại gửi bản thông báo tới bên bị
khiếu nại với các nội dung cần thiết2. Tòa trọng tài PCA được thành lập ngay sau đó
dựa trên phương thức mà các bên tranh chấp thỏa thuận hoặc dựa trên phương thức
cơ bản được quy định trong Công ước và các Quy tắc của PCA. Các bên tranh chấp
có thể chỉ định trọng tài viên, sau đó lựa chọn chủ tọa phiên tòa và thống nhất số
lượng trọng tài, thường là năm đối với tranh chấp giữa các quốc gia. Nếu không
thống nhất được thì tòa sẽ chỉ gồm ba trọng tài viên. Nếu không thể thống nhất lựa
chọn trọng tài viên thứ ba hoặc một trong hai bên hoặc cả hai bên không chỉ định
trọng tài viên thì việc chỉ định sẽ được trao cho cơ quan có thẩm quyền do các bên
thỏa thuận hoặc dựa trên các Quy tắc UNCITRAL, các trọng tài viên sẽ do Tổng
thư ký PCA chỉ định.

ngay lập tức. Sau khi có phán quyết, các bên có thể yêu cầu Tòa trọng tài giải thích
rõ phán quyết, bổ sung phán quyết, …
2.2. Tòa trọng tài quốc tế về luật biển
Tòa trọng tài quốc tế về luật biển được thành lập và hoạt động theo quy chế,
quy định tại phụ lục VII về trọng tài và phụ lục VIII về trọng tài đặc biệt – Công
ước của Liên Hợp Quốc về luật Biển 1982.
Danh sách trọng tài viên do tổng thư ký Liên Hợp Quốc lập ra dựa trên sự chỉ
định của các quốc gia thành viên (có thể bốn thành viên, là người có năng lực, kinh
nghiệm về luật biển, công bằng). Nếu số lượng trọng tài dưới bốn người thì quốc
gia chỉ định có quyền tiến hành bổ sung.
Thủ tục giải quyết bắt đầu từ việc một bên khởi tố gửi thông báo bằng văn bản
tới bên kia trong vụ tranh chấp kèm theo bản trình bày các yêu sách và các lý do
làm căn cứ cho các yêu sách đó. Tòa trọng tài được thành lập sau đó gồm 5 thành
viên, một do bên nguyên chọn, một do bên bị chọn (có thể là công dân nước mình),
còn lại là trọng tài viên của nước thứ ba do các bên thỏa thuận lựa chọn.
Các bên được trình bày căn cứ để bảo vệ quyền lợi của mình. Sự vắng mặt hay
không trình bày lý lẽ không là yếu tố cản trở quá trình tố tụng. Bản án của Tòa trọng tài

có tính chất tối hậy, các bên không được kháng cáo. Tuy nhiên thì Tòa vẫn tiếp tục
hoạt động với nhiệm vụ liên quan đến việc giải thích, thi hành bản án nếu có tranh cãi.
Tòa trọng tài đặc biệt được hình thành và danh sách chuyên viên của Tòa
trọng tài đặc biệt ứng với từng tranh chấp do một quốc gia khởi kiện:
-

Danh sách chuyên viên liên quan đến đánh bắt hải sản do Tổ chức lương thực

và nông nghiệp của Liên hợp quốc (Food and Agriculture Organization - FAO) lập
ra và duy trì;
-

tài đặc biệt về luật biển chỉ có chức năng giải quyết các tranh chấp liên quan đến
bốn lĩnh vực trên. Mặt khác, nếu trọng tài quốc tế về luật biển giải quyết tranh chấp
bằng cách ra phán quyết có giá trị pháp lý bắt buộc các bên tranh chấp phải tuân
thủ thì trọng tài đặc biệt về luật biển chỉ có thể ra các khuyến nghị giúp các bên làm
sáng tỏ nguồn gốc tranh chấp. Tuy nhiên, thủ tục trọng tài không có sự tham gia
của bên thứ ba, đảm bào tính bí mật, tạo nên một ưu điểm khác của phương thức
này. Số lượng các vụ tranh chấp được giải quyết thông qua trọng tài quốc tế trên
thực tế cho tháy đây là biện pháp có vai trò quan trọng trong việc giải quyết hòa
bình các tranh chấp quốc tế do đó, đây cũng là biện pháp có sự cạnh tranh mạnh đối
với biện pháp hòa bình giải quyết trnah chấp quốc tế thông qua tòa án.
II. Giải quyết tranh chấp thông qua tòa án quốc tế
Tòa án quốc tế là một thiết chế tài phán quốc tế giúp giải quyết hòa bình các
tranh chấp quốc tế theo thủ tục tố tụng nhất định. Việc giải quyết tranh chấp thông
qua tòa án có những ưu điểm nhất định so với những con đường khác. Như là, các
bên đăng ký đưa vụ tranh chấp ra giải quyết mà không mất bất kỳ khoản phí nào.
Tuy nhiên bên cạnh đó, nó cũng có nhược điểm là tính bảo mật thông tin giữa các
bên tranh chấp không được đảm bảo.
1.

Tòa án Công lý quốc tế (ICJ)

a.

Thành phần của Tòa án Công lý quốc tế (ICJ)

Tòa án Công lý quốc tế gồm 15 thẩm phán có các quốc tịch khác nhau. Thẩm phán
Tòa án Công lý quốc tế được Đại hội đồng và Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bầu
với nhiệm kỳ 9 năm và cứ mỗi năm bầu lại 1/3 số thẩm phán. Tiêu chuẩn để bầu

đoạn: giai đoạn tiến hành các thủ tục bổ trợ và giai đoạn xét xử nội dung vụ việc.
Trong phạm vi chức năng của mình, tòa có thể lập ra ba loại tòa đặc thù: tòa rút gọn

trình tự tố tụng, tòa đặc biệt, tòa ad hoc. Được quy định rất rõ trong chương III Quy
chế Tòa Công lý quốc tế. Thủ tục xét xử một vụ tranh chấp trước tòa được quy định
cụ thể trong quy chế của Tòa án Công lý quốc tế. Quá trình thụ lý gồm hai giai
đoạn: 1, Thủ tục viết trong đó các quốc gia hoàn thành và trao đổi bị vong lục về
lập luận của từng bên và các lý lẽ luận tội hay bào chữa; 2, Thủ tục nói ( Tranh tụng
trước tòa ) trong đó tòa sẽ nghe ý kiến các bên, các luật sư và cố vấn trong phiên
tòa xét xử công khai.
Ngoài thủ tục chung gồm hai giai đoạn này cho bất kỳ một vụ tranh chấp nào
đưa ra trước tòa, thủ tục xét xử của tòa theo từng trường hợp sẽ được tiến hành theo
những bước sau:
Một là, các bên nộp đơn kiện lên Tòa và cử đại diện liên lạc của mình.
Hai là, tòa tiến hành các thủ tục bổ trợ cho thủ tục chính về xét xử nội dung :
Tòa sẽ xem xét xác định thẩm quyền của mình trong từng vụ việc cụ thể được nêu.
Trong từng trường hợp cần thiết, tòa có thể ra những biện pháp bảo đảm tạm thời
cần thiết để bảo vệ quyền lợi cho mỗi bên. Hợp các các vụ án có mục tiêu tranh
chấp chung. Khả năng xử án vắng mặt. Tòa xem xét khả năng can dự vào vụ việc
từ bên thứ ba.
Ba là, tòa xét xử về mặt nội dung của vụ việc
Bốn là, ra quyết định cuối cùng phân giải tranh chấp.
2. Tòa án quốc tế về luật biển
Tòa án quốc tế về luật biển được thành lập và hoạt động theo quy định của
Công ước quốc tế về luật biển 1982 và Quy chế của Tòa án quốc tế về luật biển
đính kèm theo Công ước. Trụ sở chính của Tòa án đặt tại thành phố Hamburg
(Cộng hòa Liên bang Đức), tuy nhiên, Tòa án có thể đặt trụ sở và thi hành các chức
năng ở nơi khác nếu xét thấy tiện lợi hơn.

Khi xét xử, Tòa án áp dụng các quy định tại Công ước quốc tế về Luât biển và các
quy tắc khác của pháp luật quốc tế không trái với các quy định của Công ước để

giải quyết tranh chấp. Ngoài ra, Tòa án có thể áp dụng quy tắc xét xử theo lẽ công
bằng nếu các bên thỏa thuận.
c.

Thủ tục tố tụng

Các bên tranh chấp có thể trực tiếp đưa các vụ tranh chấp ra Tòa án hoặc có thể
khởi tố vụ án thông qua một thỏa hiệp dựa vào trọng tài hay qua đơn thỉnh cầu gửi
cho Thư ký Tòa án. Tư ký Tòa án thông báo về thỏa hiệp dựa vào trọng tài hay đơn
thỉnh cầu cho các bên hữu quan và các quốc gia thành viên.
Trình tự và thủ tục tiến hành vụ kiện, trong đó bao gồm cả việc quản lý các chứng
cứ được quyết định bởi Tòa án. Các phiên Tòa diên ra dưới sự điều hành của Chánh
án hoặc Phó Chánh án Tòa án. Theo quy chế, các phiên tòa phải được xét xử công
khai trừ trường hợp Tòa án có quyết định khác, hoặc do các bên yêu cầu xử kín.
Ngoài ra vụ kiện có thể có sự tham gia của quốc gia thành viên khác với tư cách là
bên thứ ba nếu như quốc gia này cho rằng quyền lợi của mình bị đụng chạm và có
đơn thỉnh cầu gửi lên Tòa án.
3.

Giá trị pháp lý của các phán quyết và vấn đề thi hành phán quyết
Phán quyết của cả Tòa án quốc tế và Trọng tài quốc tế đều có giá trị chung

thẩm, không thể kháng cáo hay kháng nghị, buộc các bên thi hành. Những phán
quyết này có thể xóa bỏ những đối kháng và bất đồng giữa các bên tranh chấp.
Các phán quyết của Tòa án Công lý quốc tế chỉ mang ý nghĩa chính trị hơn là
có hiệu lực thi hành, và mọi việc đều tùy thuộc vào thiện chí của các nước. Theo lý

tế có thẩm quyền xét xử mọi tranh chấp nhưng sao đó rút lại tuyên bố này và chỉ
bảo lưu cho việc áp dụng trong lĩnh vực thương mại, hàng hải nhưng cuối cùng thì
Pháp đã rút lại toàn bộ tuyên bố.

==> Chỉ giải quyết tranh chấp pháp lý, không giải quyết các tranh chấp mang tính
chính trị; nếu vừa là chính trị vừa là háp lý thì tòa sẽ xem xét quyết định có xét xử
hay không dựa trên cơ sở phán quyết của tòa về tính chất tranh chấp đó.
Bất kỳ tranh chấp nào liên quan đến Luật biển sẽ được đưa ra trước tòa có thẩm
quyền để giải quyết trừ hợp có thể giải quyết bằng biện pháp khác.
2. Trọng tài quốc tế
Tòa trọng tài thường trực Lahaye từ khi thành lập đã giải quyết thành công khá
nhiều tranh chấp quốc tế như tranh chấp ranh giới trên biển giữa Barbados và Cộng
hòa Trinidad và Tobago, chủ quyền trên đảo Palmas giữa Mỹ và Hà Lan,...Nhưng
hiện nay, thì hoạt động của Tòa trọng tài thường trực Lahaye đang có xu hướng
giảm sút do còn nhiều cơ quan tài phán khác có tính các biện pháp mạnh để giải
quyết tranh chấp như Tòa án quốc tế.
Tòa trọng tài quốc tế về luật biển có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp quốc tế
theo quy định của Luật biển 1982. Đồng thời, tòa trọng tài quốc tế về luật biển còn
ngoài việc giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia mà còn góp phần tăng cường,
củng cố và duy trì sự hợp tác của các quốc gia cũng như các chủ thể khác của luật
quốc tế. Hiện nay tình hình thế giới về Biển Đông ngày càng phức tạp vì vậy mà
vai trò của trọng tài quốc tế về luật biển ngày càng trở nên quan trọng.
3. các cơ quan tài phán khác
Cơ chế giải quyết của WTO bao gồm hệ thống giải quyết tranh chấp chung nhất áp
dụng với tất cả các tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực thương mại, hàng hóa,
dịch vụ,... việc giải quyết tranh chấp trên cơ sở công bằng, nhanh chóng, hiệu quả
và được các tranh chấp chấp nhận. Toàn bộ cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO
phải thể hiện rõ tính chất của loại hình tài phán quốc tế.
Cơ chế giải quyết tranh chấp trong khuôn khổ ASEAN. ASEAN không thành lập cơ

Nhờ tải bản gốc

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Tìm hiều một số thiết chế giải quyết tranh chấp quốc tế: trọng tài quốc tế, tòa án quốc tế, một số cơ quan tài phán quốc tế khác - Pdf 53

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Học thêm