BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN NGỌC ANH THƯ

VẬN DỤNG THUYẾT ĐA TRÍ TUỆ VÀO
DẠY HỌC CHƯƠNG “QUANG HỌC” VẬT LÍ 9
TRUNG HỌC CƠ SỞ
Demo Version - Select.Pdf SDK
Chun ngành:
LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÍ

Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. LÊ CƠNG TRIÊM

Huế, năm 2014
i


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi,
các số liệu và kết quả nghiên cứu ghi trong luận văn là trung thực
và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.
Tác giả

Nguyễn Ngọc Anh Thư


MỤC LỤC
TRANG PHỤ BÌA ...................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ......................................................................................................ii
LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.......................................................................4
DANH MỤC CÁC BẢNG - HÌNH - SƠ ĐỒ ..........................................................5
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................6
1. Lí do chọn đề tài .................................................................................................6
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ..................................................................................9
3. Mục tiêu đề tài ..................................................................................................10
4. Giả thuyết khoa học ..........................................................................................10
5. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài ..............................................................................11
6. Đối tượng nghiên cứu .......................................................................................11
7. Giới hạn đề tài ...................................................................................................11

Demo Version - Select.Pdf SDK

8. Phương pháp nghiên cứu ..................................................................................11
NỘI DUNG ..............................................................................................................13
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC VẬN DỤNG THUYẾT ĐA TRÍ
TUỆ TRONG DẠY VẬT LÍ...................................................................................13
1.1. Tư duy và đặc điểm của tư duy......................................................................13
1.1.1. Khái niệm về tư duy ...............................................................................13
1.1.2. Đặc điểm của tư duy ...............................................................................14
1.1.3. Tư duy vật lí ...........................................................................................15
1.2. Thuyết đa trí tuệ .............................................................................................16
1.2.1. Giới thiệu về thuyết đa trí tuệ .................................................................16
1.2.2. Mô tả các dạng trí tuệ ở học sinh............................................................16

theo tiến trình vận dụng đa trí tuệ của HS ........................................................40
2.5. Kết luận chương 2 ..........................................................................................59
CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ..........................................................61
3.1. Nội dung, mục đích và phương pháp thực nghiệm sư phạm .........................61
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm .............................................................61
3.1.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm .............................................................61
3.1.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm .......................................................61
3.2. Thực nghiệm sư phạm ...................................................................................62
3.2.1. Công tác chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm.........................................62
3.2.2. Các tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm.............................................63
3.3. Kết quả thực nghiệm sư phạm .......................................................................63
3.3.1. Đánh giá định tính diễn biến lớp học theo tiến trình dạy học giữa lớp đối
chứng và lớp thực nghiệm ................................................................................63

2


3.3.2. Đánh giá định lượng thông qua xử lí, phân tích bài kiểm tra bằng
phương pháp thống kê ......................................................................................64
3.4. Kết luận chương 3 ..........................................................................................69
KẾT LUẬN ..............................................................................................................70
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................71

Demo Version - Select.Pdf SDK

3


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt


TN

: Thực nghiệm

THCS

: Trung học cơ sở

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC CÁC BẢNG - HÌNH - SƠ ĐỒ

Bảng
Bảng 3.1. Bảng thống kê các điểm số (Xi) của bài kiểm tra .....................................64
Bảng 3.2. Bảng phân phối tần suất ............................................................................64
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần suất luỹ tích ..............................................................65
Bảng 3.4. Bảng phân loại theo học lực .....................................................................66
Bảng 3.5. Các tham số thống kê của bài kiểm tra sau thực nghiệm .........................67
Hình
Hình 1.1. Sơ đồ tư duy: Ôn tập chương III - Quang học ..........................................28
Hình 2.1. Hai bán cầu não .........................................................................................38
Hình 2.2. Sơ đồ tư duy ở hai bán cầu não .................................................................38
Hình 3.1. Đồ thị phân phối tần suất ..........................................................................64

- Select.Pdf
SDK

ta đang Version
sống trong- Select.Pdf
thế kỷ 21, thếSDK
kỷ của nền kinh tế tri thức và khoa
học công nghệ, thế kỷ của xu thế toàn cầu hóa, hội nhập và cạnh tranh quyết liệt.
Khi mà nước ta đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại thế giới
(WTO), để có thể đi tắt đón đầu từ một nước kém phát triển và có thể rút ngắn thời
gian so với các nước đi trước đưa nước ta tiến nhanh, vững, hội nhập quốc tế thắng
lợi, sánh vai cùng các nước tiên tiến trên thế giới thì vai trò của giáo dục và công
nghệ là có tính quyết định và nhu cầu phát triển giáo dục là rất bức thiết.
Đồng thời, điều 28 Luật Giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ
thông phải biết phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;
phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học,
khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kĩ thuật vào thực tiễn; tác
động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho mọi học sinh” [27].
Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự phát triển năng động
của các nền kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hóa đang làm cho việc rút ngắn
khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước trở nên thực tiễn hơn và nhanh
6


chóng hơn. Khoa học - công nghệ trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh
tế - xã hội. Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoa học - công nghệ, phát triển
nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại và đóng vai trò chủ yếu trong
việc nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm và năng lực của các thế hệ hiện
nay và mai sau [50].
Đổi mới giáo dục đang diễn ra trên quy mô toàn cầu. Bối cảnh trên tạo nên
những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây
dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục. Nhà
trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với xã hội và gắn bó



ngữ, logic - toán học, âm nhạc, không gian, vận động cơ thể, giao tiếp, nội tâm,
thiên nhiên. Tuy nhiên, ứng với mỗi cá nhân sẽ có những loại trí tuệ vượt trội hơn
các trí tuệ còn lại. Theo tác giả, mỗi cá nhân hầu như đều đạt đến một mức độ nào
đó ở từng “phạm trù thông minh” khác nhau. Đặc biệt, mức độ này không phải là
“hằng số” trong suốt cuộc đời của mỗi người mà có thể sẽ thay đổi tùy vào sự trau
dồi của mỗi cá nhân.
Chúng ta biết rằng thành công được khởi đầu từ niềm tin. Thông thường niềm
tin khởi nguồn từ một nhận định của người khác hoặc từ một ý tưởng mà ta tự nghĩ
ra. Qua tiếp xúc và phỏng vấn một số học sinh (HS), phần lớn trong số đó chưa tự
tin về mình, các em nghĩ mình không thông minh, không đủ khả năng, không làm
được… Nguyên nhân chủ yếu là các em đã bị người thân hoặc thầy cô vô tình dán
nhãn tiêu cực là yếu kém khi học tập chưa đạt điểm cao (vì lâu nay mọi người hầu
như chỉ nhìn vào điểm số học tập các môn học để đánh giá sự thông minh của mỗi
con người).
Hiện nay, ở trường phổ thông hầu như chỉ quan tâm đến một số dạng trí tuệ cơ
bản, còn rất nhiều dạng trí tuệ khác rất cần cho cuộc sống, lại chưa được quan tâm

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
để hình thành
cho học
sinh. Điều
đó hạn chế hiệu
quả hoạt động của học sinh trong
tương lai. Và để đáp ứng những yêu cầu và đòi hỏi mới của nền giáo dục hiện đại
việc nghiên cứu ứng dụng và phát triển lí thuyết đa trí tuệ trong quá trình đổi mới

động học trong giáo dục. Việc hình thành hoạt động học được xem là mục đích

Demo
Version
quan trọng của
hoạt động
dạy. - Select.Pdf SDK
Nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn
Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế “Phương pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông”
[31], Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng “Tổ chức hoạt động nhận thức cho
học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông” [33], Lê Văn Giáo, Lê Thúc
Tuấn, Đoàn Tử Nghĩa, Trần Công Phong “Vận dụng các phương pháp nhận thức
trong vật lí” [14], Nguyễn Thị Hồng Việt “Tổ chức hoạt động nhận thức cho học
sinh trong dạy học vật lí ở trường trung học phổ thông” [47], Phạm Hữu Tòng
“Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng phát triển hoạt động học tích
cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học” [37], Thái Duy Tuyên “Phương pháp dạy
học truyền thống và đổi mới” [43],... đã hệ thống khá đầy đủ cơ sở lí luận của việc
tổ chức hoạt động nhận thức (HĐNT) cho HS. Các nghiên cứu trên là một trong
những tài liệu được nhiều GV trực tiếp dạy học làm tài liệu tham khảo, làm cơ sở
nghiên cứu lí luận trong việc đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giáo dục.

9


Một số luận văn gần đây như của Võ Thị Thu Ân [3], Lê Thị Vân [44], Lê Thị
Kim Chi [6], Vũ Thúy Hằng [16], Nguyễn Thị Hồng [34], Trần Thị Thanh Huyền
[30] đã chú ý đến tính tích cực trong HĐNT của HS, các tác giả đã đề xuất một số
biện pháp nhằm tổ chức các hoạt động học tập của HS theo hướng phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của HS. Tuy nhiên, các tác giả chưa đề cập đến việc vận
dụng lí thuyết đa trí tuệ trong dạy học vật lí.



5. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Để đạt được mục tiêu của đề tài, chúng tôi dự định thực hiện các nhiệm vụ
nghiên cứu như sau:
- Xây dựng cơ sở khoa học về việc vận dụng thuyết đa trí tuệ trong dạy học
vật lí.
- Nghiên cứu đa trí tuệ, đặc điểm tư duy của HS và thực trạng năng lực học tập
vật lí của HS, các hoạt động dạy học nhằm xây được tiến trình vận dụng đa trí tuệ
của HS vào việc dạy học vật lí.
- Đề xuất quy trình thiết kế dạy học một số bài theo hướng vận dụng thuyết đa trí
tuệ vào dạy học chương “Quang học” Vật lí 9 THCS để nâng cao hiệu quả dạy học.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở trường THCS để đánh giá kết quả và rút
ra kết luận.
6. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy học theo hướng vận dụng thuyết đa trí tuệ vào dạy chương
“Quang học” Vật lí 9 THCS.
7. Giới hạn đề tài

Version
SDK
NghiênDemo
cứu việc
vận dụng- Select.Pdf
thuyết đa trí tuệ
vào dạy chương “Quang học” Vật
lí 9 ở một số trường THCS thuộc tỉnh Đồng Nai theo hướng nâng cao chất lượng
dạy học.
8. Phương pháp nghiên cứu
8.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Demo
- Select.Pdf SDK
chương “Quang
học”Version
Vật lí 9 THCS
Chương 2. Thiết kế bài giảng theo hướng vận dụng thuyết đa trí tuệ trong dạy
học chương “Quang học” Vật lí 9 THCS.
Chương 3. Thực nghiệm sư phạm

12