1. Mở đầu
1.1. Lí do chọn đề tài
Qua thực tế quá trình dạy học, tôi thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên
môn vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là rất thiết thực và
đạt được nhiều mục tiêu mà bài học hướng tới. Với cách dạy học tích hợp này,
GV phải nắm chắc kiến thức bộ môn mình dạy, đồng thời đòi hỏi GV cũng phải
có vốn kiến thức nhất định về các môn học khác có liên quan đến nội dung bài
học. Từ đó, GV vận dụng những kiến thức liên môn này để tổ chức, hướng dẫn
các em giải quyết các tình huống, các vấn đề cần đặt ra trong bài học của mình
một cách dễ hiểu nhất, nhanh chóng nhất và hiệu quả nhất.
Tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp HS phát huy tư duy sáng tạo, tư duy
phân tích, giải thích, liên hệ, vận dụng trong học tập và trong đời sống, bằng
kiến thức môn học của mình. Với mong muốn và suy nghĩ như vậy, tôi đã mạnh
dạn trình bày và thử nghiệm một sáng kiến kinh nghiệm nhỏ đối với môn Địa lí
khối 10 (tiết 8 – bài 9: “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái đất”).
Cụ thể: Đối với sáng kiến kinh nghiệm này khi thực hiện sẽ giúp các em
HS vận dụng kiến thức liên môn về địa lí, hóa học, lí học, sinh học để giải thích
các quá trình phong hóa lí học, phong hóa hóa học và phong hóa sinh học.
Ngoài ra, việc vận dụng kiến thức liên môn về giáo dục môi trường trong
bài học còn giúp HS nhận thức đúng về những tác hại mà con người gây ra khi
phá hủy đá, làm biến đổi cảnh quan môi trường; Từ đó, HS nhận thức được vấn
đề cần thiết của việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, cũng như chỉ
ra được những biện pháp để bảo vệ môi trường.
Việc vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề của bài học
làm cho HS có những hiểu biết thêm về kiến thức lí học, hóa học, sinh học và
giáo dục môi trường.
Tôi nhận thấy rằng, khi soạn bài có kết hợp các kiến thức khác sẽ giúp
GV tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn, sâu hơn những vấn đề mà bài học đặt ra. Từ
đó, GV có thể tổ chức, hướng dẫn HS linh hoạt hơn, sinh động hơn; Điều này
giúp HS có hứng thú trong học tập, tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức, tích cực
chủ động trong suy nghĩ và sáng tạo cũng như vận dụng linh hoạt kiến thức vào

xác định những bài học Địa lí nào cần được vận dụng kiến thức liên môn để giải
quyết.
Trong chương trình Địa lí lớp 10, có nhiều bài học có thể vận dụng kiến
thức liên môn trong đó bài: “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái
đất” có nhiều nội dung có thể sử dụng kiến thức liên môn.
Bên cạnh đó, trong một bài được tích hợp liên môn không hẳn sẽ được sử
dụng cho cả bài, mà sẽ có những nội dung được tích hợp ít, sẽ có những nội
dung được tích hợp nhiều, sẽ có những nội dung không được tích hợp liên môn.
Việc của người giáo viên là phải xác định đúng, xác định rõ và phân loại được
những nội dung nói trên.
Trong bài “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất” các nội
dung có thể vận dụng kiến thức liên môn đó là (3 nội dung): Phong hóa lí học,
phong hóa hóa học, phong hóa sinh học. Cụ thể:
- Tích hợp môn địa lí, vật lí trong việc giải thích các quá trình phong hóa
lí học cũng như việc giáo dục bảo vệ môi trường cho HS. Đó là:
Giải thích phong hóa lí học do sự thay đổi của nhiệt độ
Giải thích phong hóa lí học do nước đóng băng.
Giải thích phong hóa lí học do muối khoáng kết tinh
Giải thích phong hóa lí học do hoạt động sản xuất của con người
Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường
- Tích hợp môn địa lí, hóa lí trong việc giải thích các quá trình
phong hóa hóa học. Đó là:
Giải thích nguyên nhân của phong hóa hóa học.
Vận dụng kiến thức liên môn địa lí, hóa học giải thích được tại sao miền
khí hậu nóng ẩm, phong hoá hoá học lại diễn ra mạnh hơn ở các miền khí hậu
lạnh khô

2



Dạy học tích hợp liên môn đang là một phương pháp dạy học tích cực và
hiệu quả. Dạy học tích hợp liên môn được hiểu "là dạy cho học sinh biết tổng
hợp kiến thức, kĩ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và
hình thành năng lực giải quyết các tình huống thực tiễn", trong đó:
Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan
vào quá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức lối sống, giáo
dục pháp luật, giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới biển đảo, giáo dục sử
dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, giáo dục bảo vệ môi trường, an toàn giao
thông…
Dạy học liên môn là phải xác định được các nội dung kiến thức liên quan
đến các môn học khác để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần

3


cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau. Đối với những kiến thức
liên môn nhưng có một môn học chiếm ưu thế thì có thể bố trí dạy trong chương
trình môn học đó và không phải dạy ở các môn khác. Trường hợp nội dung kiến
thức có tính liên môn cao hơn thì sẽ tách ra thành các chủ đề liên môn để tổ
chức dạy học riêng vào một thời điểm phù hợp, song song với quá trình dạy học
các môn liên quan.
Khi tiến hành dạy học tích hợp liên môn là chúng ta đã xây dựng được các
chủ đề có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, do đó tạo được
động cơ, hứng thú học tập cho học sinh. Hơn nữa học sinh được tăng cường khả
năng vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít
phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc, thụ động. Đồng thời học sinh không
phải học lại nhiều lần một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, tránh
được việc học quá tải hay nhàm chán do học sinh đã được học ở môn khác, nhờ
đó cho phép chúng ta vừa rút ngắn được thời gian trong dạy học bộ môn vừa
tăng cường khối lượng và chất lượng thông tin.

nhận thấy việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy và học bộ môn Địa lí,
nhất là phần Địa lý Tự nhiên, là một trong những cách thức đổi mới phương
pháp dạy học hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng dạy học, giúp HS hiểu bài và
ghi nhớ kiến thức một cách chủ động.
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã được sử dụng để giải
quyết vấn đề.
Sau đây tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm của mình: Kinh nghiệm
vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học bài: “Tác động của ngoại lực đến
địa hình bề mặt trái đất” nhằm giúp HS lớp 10 trường THPT Cẩm Thủy 2 hiểu
và giải thích được các quá trình phong hóa.
CÁC NỘI DUNG ĐƯỢC TÍCH HỢP TRONG BÀI DẠY
Nội dung 1: Phong hóa lí học
(Tích hợp môn địa lí, vật lí trong việc giải thích các quá trình
phong hóa lí học cũng như việc giáo dục bảo vệ môi trường cho HS.)

- Giải thích phong hóa lí học do sự thay đổi của nhiệt độ: Ở miền hoang mạc
có sự thay đổi đột ngột nhiệt độ giữa ngày và đêm làm cho đá bị dãn nở, co rút
liên tục sinh ra sự phá huỷ, nứt vỡ. Ở miền địa cực biên độ nhiệt năm rất cao
nên quá trình phá huỷ đá cũng diễn ra rất mạnh mẽ, ngoài ra quá trình băng
tan cũng làm cho đá bị nứt vỡ cơ giới mạnh..
- Giải thích phong hóa lí học do nước đóng băng: Khi nhiệt độ xuống
thấp, nước trong các khe nứt bên trong các lớp đất đá đóng băng làm tăng thể
tích và tác động lên thềm các khe nứt những áp lực rất lớn làm phá hủy đá.

5


- Giải thích phong hóa lí học do muối khoáng kết tinh: Ở các miền có
khí hậu khô khan quá trình bốc hơi bước diễn ra rất mạnh. Khi nước bốc hơi
muối khoáng sẽ đọng lại, trong quá trình muối khoáng kết tinh, thềm khe nứt

cao làm cho các phản ứng hoá học của các khoáng vật xảy ra mạnh hơn các
vùng có khí hậu khô.
- Vận dụng kiến thức môn hóa học để cân bằng phương trình hòa tan đá
vôi trong quá trình phong hóa hóa học để tạo ra các dạng địa hình cacxtơ:
CaCO3 + CO2 + H2O → Ca(HCO3)2
Cacbonat canxi sẽ phản ứng với nước có hòa tan điôxít cacbon để tạo
thành bicacbonat canxi tan trong nước.
Nội dung 3: Phong hóa sinh học
(Tích hợp môn địa lí, hóa lí, lí học, sinh học trong việc giải
thích các quá trình phong hóa sinh học)
- Nguyên nhân của phong hóa sinh học: Do tác động của sinh vật
như nấm, vi khuẩn, rễ cây, ... làm đá và khoáng vật bị phá hủy về mặt cơ
giới và hóa học.

7


- Giải thích việc phá hủy đá về mặt cơ giới trong phong hóa sinh
học: Động vật đào hang, sự lớn lên của rễ cây, tạo sức ép vào vách đá,
khe nứt làm vỡ đá.

- Giải thích việc phá hủy đá về mặt hóa học trong phong hóa sinh
học: Rễ thực vật bài tiết ra khí CO 2 , axit hữu cơ (nitơric, sunfuaric ...)
cũng phá hủy đá về mặt hóa học.
2.4

Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Thực tế cho thấy, việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học bài:
“Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt trái đất” đã mang đến hiệu quả cao,



10C1
10A

47
46

6
11

12,8
23,9

11
17

23,4
37,0

21
14

44,7
30,4

9
4

19,1

hướng về những bài học nào, những phạm vi kiến thức nào trong bài học nên sử
dụng kiến thức liên môn vào giảng dạy.
Thêm đó, nên đẩy mạnh hơn nữa những cuộc thi về vận dụng kiến thức
liên môn, cũng như những sáng kiến kinh nghiệm về vận dụng kiến thức liên
môn để người giáo viên được chia sẻ, học hỏi lẫn nhau nhiều hơn.
Trong mỗi trường học, cũng nên có những chuyên đề về vận dụng kiến
thức liên môn, để mỗi giáo viên trực tiếp đứng lớp được có những trải nghiệm
thiết thực trong công tác giảng dạy của mình.

9


Với mỗi giáo viên, khi lên lớp một tiết học có vận dụng kiến thức liên
môn, chúng ta nên tìm hiểu sâu sắc phạm trù kiến thức liên môn; Từ đó, người
giáo viên sẽ truyền tải đến HS một cách dễ hiểu nhất, dễ nhớ nhất.
Để tiết học vận dụng kiến thức liên môn đạt được hiệu quả cao, chúng ta
cần chỉ ra những phạm trù kiến thức nào sẽ được liên môn để HS có thể về nhà
tìm hiểu trước; Khi đó, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, HS sẽ vận dụng kiến
thức liên môn một cách dễ dàng trong việc giải quyết các vấn đề trong bài học.

Trên đây là một biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học địa lí.
Tuy nhiên trong quá trình viết sáng kiến chắc chắn còn có nhiều thiếu sót rất
mong quý thầy, cô góp ý để chúng ta có thể học hỏi lẫn nhau trong công tác
giảng dạy.
XÁC NHẬN CỦA
Thanh Hoá, ngày 18 tháng 04 năm 2019
THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Người viết SKKN