1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài
Trong cuộc sống hiện nay, việc hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ
mầm non có một vai trò to lớn, điều này xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của
khoa học toán học và sự xâm nhập của nó vào mọi lĩnh vực kiến thức khác nhau.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đòi hỏi chúng ta phải đào tạo ra
những con người tích cực, độc lập, sáng tạo đáp ứng được những đòi hỏi của
nền sản xuất hiện đại. Chính vì vậy việc hình thành các biểu tượng toán cho trẻ
ở trường mầm non trước hết giúp trẻ có thói quen định hướng thế giới xung
quanh một cách đầy đủ và lôgic nó còn có tác dụng hình thành ở trẻ những khả
năng tìm tòi, quan sát... thúc đẩy sự phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ.[1]
Trong quá trình hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng đồng thời sẽ
hình thành các mối quan hệ giữa giáo viên với tập thể trẻ, giữa giáo viên với cá
nhân trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh. Vì vậy dạy trẻ
hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng không chỉ góp phần phát triển
các năng lực nhận biết, năng lực học tập cho trẻ mà còn góp phần giáo dục toàn
diện nhân cách trẻ. Đối với trẻ lớp mẫu giáo B1(4-5 tuổi) nói riêng và trẻ 4- 5
tuổi nói chung, việc hình thành biểu tượng toán sơ đẳng còn là một nội dung
quan trọng bổ sung vào hành trang cho trẻ khi bước vào lớp mẫu giáo 5 tuổi.
Hiệu quả của việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm
non không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng hệ thống các biểu tượng toán học
cần hình thành cho trẻ mà còn phụ thuộc vào phương pháp, biện pháp tổ chức
các hoạt động mà trọng tâm là các “Tiết học toán” cho trẻ . Làm thế nào để trẻ
tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, không bị gò ép phù hợp với đặc điểm tâm
sinh lý của trẻ lứa tuổi này là “Học bằng chơi, chơi mà học”.[2]
Là một giáo viên phụ trách lớp mẫu giáo B1(4 - 5 tuổi), tôi nhận thức được
tầm quan trọng của việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ nên
tôi luôn trăn trở, mong muốn làm thế nào để việc hình thành các biểu tượng toán
học sơ đẳng cho trẻ đạt kết quả tốt nhất. Vì vậy năm học 2017- 2018 tôi đã mạnh
dạn chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng hình thành các biểu
tượng toán học sơ đẳng cho trẻ lớp mẫu giáo B1 (4-5 tuổi) Trường mầm non

Hơn nữa những kiến thức toán học được đưa đến cho trẻ trong mối quan hệ qua
lại với nhau như : Sự hình thành biểu tượng về số lượng ở trẻ gắn chặt với việc
trẻ nắm được kiến thức về tập hợp và về kích thước các vật. Việc giúp trẻ làm
quen với thước đo và phép đo lường có tác dụng giúp trẻ hiểu con số chính xác
hơn và nắm được khái niệm đơn vị. Chính mối liên hệ giữa phép đếm và phép
đo giúp trẻ nắm được sự phụ thuộc của kết quả đếm vào đơn vị của phép đếm và
kết quả đo phụ thuộc vào độ dài của thước đo ước lệ. [3]
Những biểu tượng toán học sơ đẳng được hình thành ở trẻ em là kết quả của
việc trẻ nắm những kiến thức qua các hoạt động khác nhau trong cuộc sống hằng
ngày và là kết quả của việc dạy học có định hướng trên hệ thống các tiết học
toán với trẻ. Chính những kiến thức, kỹ năng toán học sơ đẳng mà trẻ nắm được
là phương tiện để phát triển tư duy toán học cho trẻ và góp phần thực hiện giáo
dục toàn diện nhân cách trẻ.
Trong quá trình hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ, giáo viên
giữ vai trò chủ đạo, là người tổ chức, hướng dẫn, điều khiển hoạt động học tập
có chủ đích ở trẻ. Trẻ tự hoạt động tìm tòi, khám phá, phát hiện và nói lên những
điều mình tìm hiểu được.
Hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ còn có vai trò đặc biệt
trong sự phát triển hứng thú và những kỹ năng nhận biết cho trẻ. Sự hứng thú
của trẻ chính là thái độ tích cực với thế giới xung quanh. Trên các tiết học toán
việc giải quyết các nhiệm vụ dạy học luôn gắn bó chặt chẽ với việc giải quyết
các nhiệm vụ giáo dục như : Dạy trẻ trở nên có tổ chức, có kỷ luật, biết chú ý
lắng nghe và ghi nhớ, tích cực và độc lập giải quyết nhiệm vụ được giao đúng
2


quy định, qua đó trẻ được giáo dục trở nên có định hướng, có tổ chức, có trách
nhiệm. Như vậy, việc hình thành biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ Mầm Non
không chỉ dẫn dắt trẻ tới những hình thức mới của trí nhớ, tư duy, tưởng tượng
mà còn giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện hơn.

* Thuận lợi:
- Hàng năm nhà trường đã bổ xung thêm đồ dùng day học, đồ chơi cho các
cháu.
- Nhà trường đã làm tốt công tác tuyên truyền nên số trẻ 4 - 5 tuổi ra lớp đạt
100%.
- Hầu hết số trẻ 4 – 5 tuổi đều đã qua nhà trẻ và lớp mẫu giáo bé nên trẻ đã
có thói quen trong học tập.
- Trẻ khỏe, mạnh dạn, nhanh nhẹn.
- Số trẻ 4 – 5 tuổi học 2 buổi trên ngày, ăn bán trú 100%.
3


- Bản thân có trình độ trên chuẩn và lớp có đủ 2 giáo viên.
- Trẻ phát âm chuẩn tiếng việt.
- Bản thân tham gia học lớp bồi dưỡng hè và dự các buổi chuyên đề do
Phòng và nhà trường tổ chức.
* Khó khăn:
- Đồ dùng dạy học của giáo viên còn nghèo nàn chủ yếu là tự làm vì vậy
độ bền chưa cao, chưa đồng bộ.
- Chưa tạo ra được môi trường toán học cho trẻ.
- Chưa phát huy được tính sáng tạo của trẻ.
- Chưa gây được sự tập trung chú ý cho trẻ trong quá trình dạy.
- Chưa lồng ghép nội dung hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng vào các
môn học khác.
- Trẻ ít được thao tác thực hành trên đồ vật, trẻ dễ bị phân tán chú ý, mức
độ hứng thú chưa cao.
- Với tổng số trẻ là 45 quá đông so với quy định nên việc thực hiện các hoạt
động không diễn ra bình thường như các lớp ít trẻ được.
- Giáo viên hạn chế sử dụng các biện pháp nhằm khơi gợi, kích thích trẻ
quan sát khám phá các vấn đề lên quan đến toán.


%

TB

%

Yếu

%

45

15

33

7

15

13

29

10

22

45


22
20
22
4


nhóm
Trẻ xác định vị trí trong
45
9
20
9
20
8 18 19 42
không gian
Nhìn vào bảng khảo sát trên tôi thấy những biện pháp thông thường, bài
soạn dập khuôn, cứng nhắc chưa có biện pháp mới tác động thì chất lượng đạt
được trên trẻ về các mức độ trung bình và yếu còn ở mức rất cao, số trẻ nhận
biết về số lượng, kích thước, hình dạng, không gian, thời gian …..còn thấp. Vì
vậy tôi đã suy nghĩ làm thế nào để có biện pháp hữu hiệu nhất trong việc thực
hiện nâng cao hiệu quả cho trẻ mẫu giáo lớp mẫu giáo B1( 4 -5 tuổi) nâng cao
chất lượng hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng đạt hiệu quả cao và tôi
xin nêu một số biện pháp sau.
2.3. Một số biện pháp.
2.3.1. Biện pháp 1. Tạo môi trường toán học cho trẻ.
2.3.1.1. Tạo môi trường toán học trong lớp.
Trẻ nhỏ luôn yêu thích cái đẹp, trí tưởng tượng của trẻ là vô cùng phong
phú do vậy môi trường học tập xung quanh trẻ là một yếu tố cực kỳ quan trọng
kích thích trẻ tư duy và sáng tạo. Một môi trường học tập tốt có hiệu quả là môi

quan sat xem bồn hoa này là hoa gì? Đã nở được mấy bông hoa? Hoa có màu
gì? Lá hoa như thế nào?......

Hình1
Hình 2
Ngoài ra khi tham gia hoạt động ngoài trời tôi còn cho trẻ quan sát cây xanh và
các loại đồ chơi trong sân trường như: Khu vực mình đang đứng có những loại
6


cây gì? Có mấy cây? Cây nào cao hơn? Cây nào thấp hơn? ….Có những loại đồ
chơi gì? Có những loại đồ chơi nào?.....

* Trong giờ ăn:
Đến giờ ăn, tôi cho trẻ chuẩn bị bàn ăn, mỗi bàn ăn có 8 bạn ngồi, yêu cầu
trẻ xếp đủ số ghế cho 8 bạn, hay mỗi bàn ăn cần 3 cái đĩa để nhặt cơm rơi, 3 đĩa
đựng khăn. Cứ như thế trẻ biết sắp xếp tương ứng 1:1 một cách thành thạo.

* Trong giờ hoạt động góc:
Trong giờ hoạt động góc, ở góc học tập tôi tố chức cho trẻ làm “sách” có
liên quan đến bộ môn toán. “Sách” là những cuốn được đóng bằng giấy A4, mỗi
trang có kẻ ô vuông và viết số vào ô vuông đó. Khi học đến số nào trẻ sẽ vẽ, cắt
dán theo nội dung chủ đề số lượng tương ứng với số trong ô vuông dán vào
trang sách.
Ví dụ : Khi học đến số 5 thuộc chủ đề “Nghành nghề” trẻ có thể vẽ, hoặc
cắt, xé dán 5 dụng cụ, hoặc sản phẩm của nghề vào trang sách số 5. Hay khi học
đến số 7 thuộc chủ đề “Giao thông” trẻ vẽ,cắt dán 7 phương tiện giao thông để
7



thang, cái quần hoặc khi xếp chồng lên nhau thì tạo thành cái nón…..
Hoặc “Con có thể làm được những hình gì từ 2 hình tam giác này”?
VD 2: Hay “Làm thế nào để 2 nhóm này có số lượng bằng nhau”?
VD3: Hay “Làm thế nào mà con biết đây không phải là hình vuông”?.v.v.

* Câu hỏi “Điều gì sẽ xảy ra nếu”
“Điều gì sẽ xảy ra nếu ta đổ một chai nước to vào chai nước nhỏ hơn? và một
chai nước to ta rót vào chai nước nhỏ hơn thì được bao nhiêu chai? Bao nhiêu
chai nước nhỏ thì đầy một chai to?.v.v.

2.3.3. Biện pháp 3: Sáng tạo, linh hoạt thay đổi hình thức để thu hút trẻ
trong việc hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng.
9


Môn toán là một môn rất khô khan và cứng nhắc, nếu chỉ dạy theo hình
thức thông thường thì các tiết học về số lượng có nội dung lặp đi, lặp lại khiến
trẻ rất nhàm chán. Vì thế cần phải có sự sáng tạo, linh hoạt thay đổi hình thức
các tiết học để trẻ không cảm thấy nhàm chán.
* Thu hút sự chú ý, tạo sự hứng thú, tinh thần thoải mái cho trẻ.
Để tiết học toán đạt kết quả cao ngoài đồ dùng trực quan đẹp, phong phú
phù hợp với nội dung bài học và chủ đề cô phải sử dụng tình huống mới lạ, gây
ấn tượng thì, mới thu hút được sự chú ý của trẻ.
VD1: Làm đồ dùng học toán: tạo từ những hình học cơ bản như hình
tròn, hình chữ nhật….
a. Nguyện liệu:
- Bìa màu, hồ dán, kéo.
- Lịch treo tường cũ, thiếp mời.
b. Cách làm:
* Đồ dùng hình chữ nhật


Quá trình tổ chức tiết học cần phải lồng ghép chủ đề một cách hợp lý, các
nội dung trong bài cần có sự chuyển tiếp một cách lôgích, hấp dẫn trẻ giúp trẻ
tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên.
VD: Bài dạy “So sánh mức độ to - nhỏ, cao - thấp của 3 đối tượng”.
- Cho trẻ hát bài “Ta đi vào rừng xanh”.
- Sau đó hỏi trẻ: “Trong bài hát nói đến con vật gì”?“Ngoài Voi ra trong
rừng còn có những con gì”? Trẻ kể và cô đặt những con vật đó lên sa bàn.
- Hôm nay Voi, Gấu, Thỏ cùng chơi trò trốn tìm. Cô đặt các con vật vào
các vị trí khác nhau rồi hỏi trẻ:
+ Nếu Gấu nấp sau lưng Voi thì chúng ta có thấy Gấu không?
(không thấy Gấu)
+ Vì sao không thấy Gấu?(Voi to và cao hơn Gấu).
+ Nếu Voi nấp sau Gấu thì sao?(Vẫn thấy Voi).
+ Vì sao lại vẫn thấy Voi? (Vì Gấu bé và thấp hơn Voi).
Cô tiếp tục đặt Thỏ, Gấu vào các vị trí và hỏi trẻ. Cuối cùng cô cho trẻ nhận
xét xem con vật nào to và cao nhất, con vật nào nhỏ và thấp hơn, con vật nào
nhỏ và thấp nhất.
2.3.4. Biện pháp 4: Sáng tạo một số trò chơi.
Với trẻ mẫu giáo, chơi là hoạt động chủ đạo. Hoạt động chơi quyết định sự
hình thành phát triển tâm lý và nhân cách trẻ. Tính sáng tạo của trẻ được thể
hiện rõ nhất trong trò chơi.
Trò chơi toán học là một dạng của trò chơi học tập. Trẻ giải quyết nhiệm vụ
học tập dưới hình thức chơi một cách nhẹ nhàng, thoải mái. Chính vì vậy, trong
các tiết học toán tôi luôn cố gắng suy nghĩ tạo ra một số trò chơi mới để áp dụng
vào giờ học nhằm thay đổi hoạt động chống sự nhàm chán, mệt mỏi, tạo cho trẻ
có hứng thú hoạt động.
*Trò chơi “ Câu cá”. (Thuộc chủ đề “Thế giới động vật”).
Mục đích : Trẻ tìm ra được chữ số 5 trong các chữ số khác.
Chuẩn bị : Một số con cá bằng bìa cứng hoặc bằng mút trên miệng có làm vòng

thức cho trẻ.
VD : Khi cho trẻ hoạt động làm quen với chữ cái, tôi cho trẻ đếm số chữ cái
trong từ.
Hay ở hoạt động khám phá môi trường xung quanh, khi cho trẻ tìm hiểu về
các mùa trong năm ở chủ đề “Các hiện tượng tự nhiên”. Ngoài việc cho trẻ tìm
hiểu về dấu hiệu đặc trưng của từng mùa tôi còn lồng ghép nội dung hình thành
định hướng thời gian cho trẻ như : Xác định thời điểm, thời lượng, trình tự các
mùa trong năm. Cụ thể tôi hỏi trẻ : Bây giờ đang là mùa nào?Một năm có mấy
mùa? Con hãy kể trình tự các mùa bắt đầu từ mùa xuân. (Hoặc mùa đông, mùa
hè, mùa thu).
Hay khi cho trẻ hoạt động tạo hình đề tài “ Vẽ ngôi nhà bé” thuộc chủ đề
“Gia đình”. Tôi trò chuyện về ngôi nhà mà trẻ vẽ :
- Thân của ngôi nhà con vẽ hình gì? Mái ngói là hình gì? Cửa chính (cửa
sổ) là hình gì?...
Hoặc khi cho trẻ đề tài “Nặn hình người” thuộc chủ đề “Bản thân”. Tôi hỏi trẻ:
- Đầu người được nặn bằng khối gì? Mình người được nặn bằng khối gì?
Tay (Chân) người được nặn bằng khối gì?...
2.3.6. Biện pháp 6: Tuyên truyền, kết hợp với phụ huynh về các nội
dung, biện pháp hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ.
Phụ huynh trẻ có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện cũng cố các biểu
tượng ban đầu về toán làm cho việc lĩnh hội kiến thức về toán của trẻ có hiệu
quả hơn khi trẻ thường xuyên được ứng dụng chúng vào các sự vật hiện tượng
12


trong môi trường xung quanh và trong cuộc sống hằng ngày. Việc được cha mẹ
tổ chức các hoạt động làm quen với toán trong cuộc sống hằng ngày góp phần
làm phong phú, chính xác hoá những biểu tượng mà trẻ đã có, làm cho những
kiến thức sơ đẳng về toán mà trẻ nắm được ở trường Mầm Non gắn liền với
cuộc sống thực tiễn của trẻ. Nhờ vậy mà kiến thức đó được bền vững hơn, có ý

năm lớp tôi đã đạt được những kết quả như sau.
Mức độ cần đạt
Trẻ thích hoạt động hình
thành biểu tượng tóa sơ đẳng

T
S
trẻ
45

Kết quả
Tốt

% Khá

%

TB

%

Yếu

%

26

58

26

56
60

9
14
13

20
31
29

5
6
5

11
13
11

0
0
0

0
0
0

45

31

3.1. Kết luận
Toán học rất cần thiết trong mọi lĩnh vực cuộc sống. Ở bậc học mầm non
hình thành các biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ tức là cung cấp cho trẻ
những kiến thức tiền khoa học giúp trẻ bước đầu thực hành định hướng trong
các mối quan hệ toán học. Phương pháp hình thành các biểu tượng toán học sơ
đẳng cho trẻ còn được coi là phương thức hoạt động cùng nhau giữa nhà giáo
dục với trẻ và giữa trẻ với trẻ nhằm hình thành hứng thú nhận biết cho trẻ góp
phần phát triển trí tuệ, giáo dục nhân cách toàn diện và chuẩn bị cho trẻ học tập
ở trường phổ thông. Vì vậy, nội dung và phương pháp đề ra phải phù hợp với
đặc điểm tâm sinh lý của trẻ để cho việc học của trẻ trở nên nhẹ nhàng thoải mái
thì mới đạt kết quả cao.
Qua việc áp dụng một số phương pháp vào việc hình thành các biểu tượng
toán học sơ đẳng cho trẻ tôi đã rút ra một số kinh nghiệm sau :
- Giáo viên phải biết tận dụng môi trường toán học cho trẻ trong tất cả các
hoạt động.
- Lồng ghép nội dung hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng vào các môn
học khác một cách hợp lý.
- Gây hứng thú tạo sự hấp dẫn, lôi cuốn trẻ vào hoạt động nhận thức một
cách nhẹ nhàng, thoải mái.
14


- Sáng tạo ra nhiều trò chơi mới để kích thích hoạt động của trẻ.
- Phải quan tâm đến nhận thức cá nhân để có biện pháp giáo dục phù hợp.
Bên cạnh đó giáo viên phải là người yêu nghề, mến trẻ, có lòng nhiệt tình
và tinh thần ham học hỏi. Giáo viên còn là người có trình độ chuyên môn vững
vàng, giàu kinh nghiệm, có năng lực sư phạm tốt. Luôn tìm tòi, nghiên cứu để
tạo ra cái mới, học hỏi đồng nghiệp để rút ra kinh nghiệm cho bản thân. Và một
yếu tố không kém phần quan trọng đó là chúng ta cần phối hợp với phụ huynh
thống nhất quan điểm giáo dục trẻ. Để làm tốt công tác xã hội hoá giáo dục thì

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Điền Trung, ngày 02 tháng 4 năm 2018
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác
Người viết

Lê Thị Hà

16