BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

               BỘ  TÀI 

CHÍNH
       HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
     ­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

NGÔ QUANG HÙNG

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ 
TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH 
NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN HOÁ CHẤT VIỆT NAM

   
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ


Hà Nội, Năm 2018

     BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO                  BỘ TÀI CHÍNH
HỌC VIỆN TÀI CHÍNH
­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­

NGÔ QUANG HÙNG

HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ
TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH 
NGHIỆP THUỘC TẬP ĐOÀN HOÁ CHẤT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Kế toán

 
.............................
   
 ii
 LỜI MỞ ĐẦU                                                                                                           
 
..........................................................................................................
   
 1
1.1.Cơ  sở  lý luận của tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
 phẩm trong các doanh nghiệp                                                                              
 
.............................................................................
    
 18
1.1.1.Các quan điểm về tổ chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành  
 sản phẩm trong các doanh nghiệp                                                                   
 
..................................................................
    
 18
1.1.2.Các nhân tố   ảnh hưởng tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá  
 thành sản phẩm                                                                                                
 
...............................................................................................
    
 20
1.1.3.Nguyên tắc tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
 phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất                                                          
 

    
 31
1.2.3.Tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm  dưới  
 góc độ kế toán quản trị                                                                                    
 
...................................................................................
    
 43
1.3.Tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại một số 
 nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam                                
 
...............................
    
 77
 1.3.1. Tổ chức kế toán chi phí giá thành theo hệ thống kế toán Mỹ             
 
............
    
 77
 1.3.2.Tổ chức kế toán chi phí giá thành theo hệ thống kế toán Pháp            
 
...........
    
 80
1.3.3.Bài học kinh nghiệm tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá 
 thành sản phẩm  tại Việt Nam                                                                        
 
.......................................................................
    
 83

 
....................................................................
    
 97
2.2.Thực trạng tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 
 trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam                          
 
.........................
    
 100
2.2.1.Thực trạng tổ chức bộ máy kế toán trong các doanh nghiệp thuộc Tập 
 đoàn Hóa chất                                                                                                
 
...............................................................................................
    
 100
2.2.2.Thực trạng tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
 phẩm  dưới góc độ kế toán tài chính                                                            
 
...........................................................
    
 102
2.2.3.Thực trạng tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
 phẩm  dưới góc độ kế toán quản trị                                                             
 
............................................................
    
 109
2.3.Đánh giá thực trạng tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
 sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam        

 phẩm  trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam              
 
............
    
 130
3.2.1.Hoàn thiện mô hình tổ  chức bộ  máy kế  toán trong các doanh nghiệp 
 thuộc Tập đoàn Hóa chất                                                                              
 
.............................................................................
    
 130
3.2.2.Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành 
 sản phẩm dưới góc độ kế toán tài chính                                                      
 
.....................................................
    
 134
3.2.3.Hoàn thiện tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính  giá thành 
 sản phẩm dưới góc độ kế toán quản trị                                                       
 
......................................................
    
 139
 3.3.Điều kiện thực hiện các giải pháp                                                             
 
............................................................
    
 170
 3.3.1.Về phía nhà nước và cơ quan chức năng                                             
 

................................................................................................................
    
 51


iv

DANH MỤC SƠ ĐÓ


v

DANH MỤC ĐỒ THỊ

DANH MỤC BẢNG
Bảng2.1 Một số chỉ tiêu kinh tế cơ bản của tập đoàn hóa chất Việt Nam.........89
Bảng 2.2: Trích danh mục tài khoản CPSX.........................................................107
Bảng 2.3: Bảng định mức hao phí nguyên vật liệu trực tiếp.............................110
Bảng 3. 1: Dự toán sản xuất phân lân thành phẩm năm 2018............................145
Bảng 3.2: Phân loại CP theo cách ứng xử chi phí...............................................148
Bảng 3.3: Báo cáo kiểm soát chi phí....................................................................157
Bảng 3.4: Báo cáo quản trị chi phí sản xuất chung.............................................158
Bảng 3.5: Báo cáo quản trị chi phí sản xuất chung theo phân xưởng................158
Bảng 3.6: Báo cáo phân tích biến động chi phí nguyên vật liệu trực tiếp ........159
Bảng 3. 7: Báo cáo phân tích biến động chi phí nhân công trực tiếp ................160
Bảng 3.8: Báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất chung.........................161
Bảng 3.9: Báo cáo phân tích biến động chi phí sản xuất tại công ty CP phân lân 
nung chảy Văn Điển.............................................................................................163



quản lý tài chính doanh nghiệp, kế toán cần làm tốt công tác  kế toán chi phí sản 
xuất và giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp.
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn, nghiên cứu sinh đã chọn Đề  tài “ Hoàn  
thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các  
doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam”
2. Tổng quan về các nghiên cứu
Các công trình nghiên cứu nước ngoài:
Naughton­Travers,   Joseph   P.  (2009)  trong   nghiên   cứu  “Activity­Based  
Costing: The new  Management Tool” đề  cập đến các thông tin và tính  ưu việt 
của phương pháp kế toán chi phí theo hoạt động. Theo tác giả, phương pháp tập 
hợp chi phí theo phương pháp ABC bao gồm toàn bộ  các chi phí phát sinh trong  
kỳ  (chi phí sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp) được 
phân bổ  dựa trên mức thực tế  cho mỗi hoạt động và mức đóng góp cho mỗi  
hoạt động vào quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Như vậy việc vận dụng  
phương pháp ABC phân bổ chi phí sẽ mang lại kết quả  chính xác hơn cho từng 
loại sản phẩm, điều này giúp ích hơn rất nhiền cho các nhà quản trị  trong việc 
ra quyết định [34].
Michael   R.   Kinney   &   Cecily   A.   Raiborn  (2011),   trong   nghiên   cứu  “Cost  
Accounting: Foundations and Evolutions”  đã đề  cập đến kế  toán chi phí sản 
xuất dưới các góc độ: thuật ngữ chi phí sản xuất, đo lường, nhận diện các loại  
chi phí, chi phí trên cơ  sở  hoạt động, các phương pháp tính giá thành theo đơn 
đặt hàng, theo quy trình sản xuất, các phương pháp phân tích chi phí làm cơ sở ra  
quyết định sản xuất hay xác định giá bán. Theo tác giả, thông tin chi phí sản  
xuất là thông tin vô cùng quan trọng trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay, 
trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu và rộng, quá trình cạnh tranh ngày càng 


3
gay gắt thì thông tin chi phí sản xuất quyết định sự sống còn của doanh nghiệp.  
Do vậy, cần phải có khái niệm, phương pháp đo lường, nhận diện và phân tích 

khác nhau, làm cơ sở cho việc hạch toán và cung cấp thông tin cho nhà quản trị. 
Theo tác giả, thông tin chi phí sản xuất có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với 
nhà quản trị, làm cở cho nhà quản trị ra quyết định, vì thế các doanh nghiệp cần 
có phương pháp thu thập, xử lý, phân tích thông tin thích hợp, để nhà quản trị ra 
quyét định phù hợp nhất [33].
Các công trình nghiên cứu trong nước: 
Qua nghiên cứu tổng quan các công trình khoa học trong nước đã được công 
bố có hai nhóm đề tài sau: 
Nhóm công trình nghiên cứu tổ  chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá  
thành sản phẩm  
Nghiên cứu về “Hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và các phương 
pháp giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp công nghiệp ở Việt Nam”, (Hà  
Xuân Thạch, 1999) đã làm rõ lý luận về  chi phí sản xuất và các phương pháp  
tính giá thành sản phẩm tại các doanh nghiệp sản xuất trong ngành công nghiệp 
ở Việt Nam, nghiên cứu cũng bổ xung, điều chỉnh một số lý luận về chi chí sản  
xuất thông dụng, định mức hay thiệt hại trong sản xuất. Đồng thời đưa ra các  
giải pháp đồng bộ  để  quản lý chi phí sản xuất từ  cấp quản lý nhà nước đến 
vận dụng tại các doanh nghiệp. Nghiên cứu của tác giả có giá trị cao về mặt lý 
luận kế toán chi phí sản xuất và các phương pháp tính giá thành trong các doanh 
nghiệp sản xuất. Tuy nhiên, nghiên cứu chủ  yếu tập trung vào tập hợp chi phí  


5
và tính giá thành theo phương pháp truyền thống, chứ  chưa đi sâu vào tập hợp 
chi phí và tính giá thành theo phương pháp hiện đại [23].
Nghiên cứu “Hoàn thiện công tác hạch toán chi phí và tính giá thành sản 
phẩm may mặc trong điều kiện hiện nay”, (Hoàng Đức Long, 2000) đã khái quát 
lý luận về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh  
nghiệp nói chung và doanh nghiệp may mặc nói riêng. Nghiên cứu đưa ra các  
giải pháp hoàn thiện thu thập thông tin và xử lý thông tin chi phí sản xuất, cùng 

công tác kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các 
doanh nghiệp xây dựng dân dụng”, (Lê Thị  Diệu Linh,2012), “Hoàn thiện tổ 
chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp trong các  
doanh nghiệp xây lắp thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia Việt Nam”, (Nguyễn 
Quang Hưng, 2013), các nghiên cứu đã hệ  thống hóa và làm rõ lý luận về  tổ 
chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các lĩnh vực xây 
dựng dân dụng, xây lắp. Đồng thời phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp  
hoàn thiện phù hợp đặc thù ngành.
Như vậy, các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu nghiên cứu tổng quát về 
kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm và xu hướng vận dụng cho 
các ngành sản xuất kinh doanh và các loại hình doanh nghiệp. Các nghiên cứu đã 
đưa ra các giải pháp về kế toán tài chính và kế toán quản trị chi phí sản xuất và  
giá thành sản phẩm, tuy nhiên các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung vào các giải 
pháp kế toán tài chính, còn các giải pháp kế toán quản trị chưa đáp ứng hết yêu 
cầu kế toán quản trị. Vì vậy, cần có nghiên cứu sâu hơn trong từng lĩnh vực sản 
xuất đặc thù.        


7
Nhóm công trình nghiên cứu tổ chức kế toán chi phí sản xuất và giá thành  
dưới góc độ kế toán quản trị
Nghiên cứu “Tổ chức kế toán quản trị và giá thành trong doanh nghiệp sản 
xuất  ở  Việt Nam”, (Trần văn Dung, 2002) nghiên cứu đưa ra hệ  thống lý luận 
về kế toán quản trị chi phí sản xuất và tính giá thành trong các doanh nghiệp sản  
xuất, đồng thời nghiên cứu đưa ra giải pháp về thu thập, xử lý, hệ thống hóa và  
phân tích, cung cấp, phân tích thông tin về  chi phí sản xuất và giá thành sản 
phẩm. Tuy nhiên, kết quả  nghiên cứu cho thấy tác giả  mới tập trung vào tập  
hợp chi phí và tính giá thành theo phương pháp truyền thống, vận dụng tổ chức  
kế toán chi phí sản xuất và giá thành vào doanh nghiệp sản xuất nói chung[27].  
Nghiên cứu “Tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí sản xuất và tính giá  

chi phí. Tác giả có khảo sát thực tế, phân tích định lượng, đánh giá thực trạng về 
kế  toán quản trị chi phí trong doanh nghiệp mía đường Thanh Hóa theo các nội 
dung trên. Nghiên cứu đưa ra các giải pháp hoàn thiện kế  toán quản trị  chi phí 
phù hợp đặc điểm hoạt động sản xuất của doanh nghiệp mía đường. Đặc biệt  
trong việc cung cấp thông tin cho các nhà quản trị  thông qua hệ  thống báo cáo  
quản trị chi phí[31].  
Ngoài ra, còn có các nghiên cứu về  tổ  chức kế toán quản trị  chi phí trong 
các lĩnh vực khác như: “Tổ  chức công tác kế  toán quản trị  chi phí và giá thành  
dịch vụ  vận chuyển hành khách trong các doanh nghiệp taxi”, (Hồ  Văn Nhàn, 
2010). Nghiên cứu đã hệ  thống hóa được các vấn đề  lý luận và làm rõ chi phí 
dịch vụ  trong vận chuyển, đối tượng tập hợp chi phí, đối tượng tính giá thành  


9
cùng các phương pháp kế toán cho loại hình dịch vụ này. Nghiên cứu đưa ra các 
giải pháp để  xây dựng mô hình kế  toán quản trị  với loai hình vận chuyển, và  
đưa ra các giải pháp thu thập, xử lí, phân tích và cung cấp thông tin chi phí trong  
kế toán quản trị thuộc lĩnh vực vận chuyển bằng taxi. Nghiên cứu “Tổ chức kế 
toán quản trị  chi phí, giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc nghành 
giống cây trồng Việt Nam”, (Nguyễn Quốc Thắng, 2011), nghiên cứu đã đưa ra  
đề  xuất về  tổ  chức công tác kế  toán quản trị  chi phí và giá thành sản phẩm  
nhằm  tăng cường công tác quản trị  doanh nghiệp thuộc ngành gióng cây trồng 
Việt Nam. “Nghiên cứu tổ  chức kế  toán quản trị  chi phí và giá thành trong các 
doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam”   (Đỗ  Thị  Mai Thơm, 2012). Các nghiên 
cứu này đã đề  cập đến công tác tổ  chức kế  toán quản trị  chi phí như: lập dự 
toán chi phí, phân tích dự toán chi phí, tổ  chức kế toán trách nhiệm, tổ  chức kế 
toán quản trị  theo chức năng, tổ  chức kế  toán chi phí và mô hình tổ  chức công 
tác kế toán quản trị. Các nghiên cứu đã đề cập sâu đến tổ chức kế toán quản trị 
trong các loại hình doanh nghiệp cụ  thể  như  vận chuyển hành khách, vận tải, 
giống cây trồng mà chưa có đề  tài nghiên cứu sâu về  doanh nghiệp sản xuất  

mỗi nghiên cứu đều có cách tiếp cận và đặt vấn đề  riêng về  các ngành nghiên 
cứu, trong khi đó vấn đề tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản  
phẩm  tại các doanh nghiệp sản xuất hóa chất nói chung và tập đoàn hóa chất  
nói riêng chưa có doanh nghiệp nào nghiên cứu. Ngành hóa chất là một ngành 
quan trọng trong việc thúc đẩy sự  nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất 
nước. Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu và rộng thì tổ  chức  


11
tốt kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm giúp doanh nghiệp cắt giảm 
chi phí sản xuất, tăng khả  năng cạnh tranh sản phẩm, góp phần thực hiện mục  
tiêu chiến lược của doanh nghiệp.
 Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung giải quyết tổ chức 
kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm   dưới góc độ  kế  toán tài 
chính hoặc kế toán quản trị nhưng dường như chưa có công trình nào nghiên cứu 
tổng hợp, phân tích đầy đủ thực trạng và đưa ra các giải pháp cụ thể trên cả hai  
góc độ trong các doanh nghiệp sản xuất nói chung và các doanh nghiệp sản xuất 
thuộc Tập đoàn Hóa chất nói riêng.
­ Như vậy, luận án được nghiên cứu nhằm giải quyết các vấn đề sau đây:
* Xác định rõ bản chất, vai trò và ý nghĩa của tổ  chức kế  toán chi phí sản 
xuất và tính giá thành sản phẩm với hoạt động sản xuất kinh doanh trong các 
soanh nghiệp thuộc Tập doàn Hóa chất.
* Xác định, luận giải rõ cơ  sở  lý luận tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và 
tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất nhằm nâng cao hiệu  
quả quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản xuất.
* Nghiên cứu thực trạng tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành 
sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập doàn Hóa chất, phân tích nguyên 
nhân thành công và hạn chế của các doanh nghiệp.
* Đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá 
thành sản phẩm phù hợp yêu cầu quản lý hoạt động kinh doanh của các doanh 

5. Phương pháp nghiên cứu


13
Để  nghiên cứu cơ  sở  lý luận và thực tiễn, luận án dựa trên phương pháp 
luận nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử 
để  chọn các phương pháp nghiên cứu cụ  thể  cho luận án. Cơ  sở  lý luận được  
nguyên cứu từ những khái niệm và phương pháp kế toán được thừa nhận và áp 
dụng  ở  Việt Nam và các nước trên thế  giới. Các phương pháp được sử  dụng 
trong luận án được lựa chọn phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh tại các 
doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất. Phương pháp thu thập, xử lý, tổng hợp 
thông tin được thực hiện như sau
­ Phương pháp thu thập thông tin:
Dữ  liệu thứ  cấp: Luận án sử  dụng các phương pháp nghiên cứu tài liệu, 
nghiên cứu tình hình thực tiễn từ  một số  nguồn thông tin thứ  cấp có liên quan 
đến công trình nghiên cứu. Nghiên cứu tài liệu được tác giả thực hiện trong giai 
đoạn đầu nhằm tìm kiếm những kết quả nghiên cứu từ những nghiên cứu trước 
thông qua các kênh khác nhau như: Tham khảo công trình khoa học liên quan vấn  
đề  nghiên cứu trong luận án; nghiên cứu các bài báo, nghiên cứu khoa học trên 
các tạp chí chuyên ngành, các báo cáo chuyên môn của cơ  quan quản lý Nhà  
nước và Tổng cục Thống kê; tài liệu đăng trên trang web. Trên cơ sở đó, tác giả 
khái quát cơ  sở  lý luận tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản 
phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất.
Nghiên cứu về tình hình thực tiễn hoạt động sản xuất tại các doanh nghiệp 
thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam. Nghiên cứu thực trạng bộ  máy kế  toán, 
chính sách kế toán áp dụng, thực trạng kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản 
phẩm trong các doanh nghiệp.  
Dữ  liệu sơ  cấp: Thông tin  được thu thập qua phương pháp  điều tra, 
phỏng vấn qua bảng câu hỏi được thiết kế sẵn (câu hỏi đóng và mở). Để  đánh 


sử  dụng phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử  kết hợp với những  
nguyên lý cơ bản của khoa học kinh tế để nghiên cứu những vấn đề  lý luận và  
thực tiễn, cụ thể:
Nghiên cứu nghiên cứu tài liệu
Tác giả  sử  dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu được ngay trong giai  
đoạn đầu nhằm tìm kiếm những kết quả nghiên cứu, mô hình nghiên cứu trong 
các nghiên cứu trước thông qua nhiều kênh khác nhau như: Tham khảo các bài  
viết, các công trình khoa học liên quan đến hướng nghiên cứu của luận  án; 
nghiên   cứu   sách   chuyên   khảo,   báo,   tạp   chí   chuyên   ngành,   giáp   trình   chuyên 
ngành; niên giám thống kê. Qua đó, luận án đã khái quát hóa được cơ sở lý luận  
về tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh  
nghiệp sản xuất. Đây là kênh thu thập thông tin quan trọng, là cơ  sở để  tác giả 
đề cập đến thực trạng kế toán tổ chức kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành 
sản phẩm trong các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất. 
Nghiên cứu tình hình thực tiễn
Nghiên cứu cơ  cấu tổ  chức, quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của  
doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất, nghiên cứu thực trạng bộ máy kế toán,  
chính sách kế toán áp dụng, thực trạng công tác kế toán chi phí sản xuất và tính  
giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất. Nghiên cứu 
thực tiễn giúp tác giả có cái nhìn tổng quát về tổ chức kế toán chi phí sản xuất  
và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp, các vấn đề còn tồn tại trong  
tổ  chức kế  toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh 
nghiệp thuộc Tập đoàn Hóa chất.
Phương pháp quan sát thực tế


16
Quan sát là phương pháp được tác giả  sử  dụng để  thu thập thông tin ban  
đầu. Dựa vào quan sát tác giả biết được chức năng, nhiệm vụ của từng cá nhân, 
bộ  phận, điều kiện trang thiết bị  hỗ  trợ  trong quá trình làm việc, cách thức tổ