BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
--------------

LÊ THỊ TUYẾT THANH

THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG VÀ NHU CẦU
RAU CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TẠI TPHCM

CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN
MÃ SỐ: 9310105

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh, Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
--------------

LÊ THỊ TUYẾT THANH

THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG VÀ NHU CẦU
RAU CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG TẠI TPHCM
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ PHÁT TRIỂN
MÃ SỐ: 9310105

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .................................................................................... 4
1.4.1 Mục tiêu 1: Tác động của thông tin VSATTP đến nhu cầu RAT ........................ 4
1.4.2 Mục tiêu 2: Giá sẵn lòng trả (WTP) cho các thuộc tính an toàn của rau .............. 6
1.4.3 Mục tiêu 3: Thông tin và sự lựa chọn nơi mua rau ............................................. 7
1.5 Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU ....................................................................................... 9
1.6 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ........................................................ 10
1.7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU ................................................... 11
1.8 BỐ CỤC LUẬN ÁN .............................................................................................. 11
CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG TRÊN THỊ TRƯỜNG RAU CỦ
QUẢ TẠI TPHCM .......................................................................................................... 12
2.1 THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG VÀ SỰ THẤT BẠI CỦA THỊ TRƯỜNG RAT TẠI
VIỆT NAM ................................................................................................................. 12
2.1.1 Sản xuất rau và vấn đề rủi ro đạo đức .............................................................. 12
2.1.2 Hành trình tìm kiếm thông tin của người tiêu dùng .......................................... 13
2.1.3 Chất lượng và vệ sinh của rau: các thuộc tính search, experience và credence .. 16
2.1.4 Thông tin bất cân xứng .................................................................................... 17
2.1.5 Sự thua cuộc của RAT ..................................................................................... 18
2.2 VỀ NHỮNG BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC VẤN ĐỀ BẤT CÂN XỨNG THÔNG TIN
TRONG THỜI GIAN QUA ......................................................................................... 19


iii

2.2.1 Cung cấp thông tin........................................................................................... 20
2.2.2 Phát tín hiệu và sự cam kết của người bán........................................................ 21
2.2.3 Tự phân loại và hệ thống phân phối rau củ quả ở TPHCM ............................... 23
2.2.4 Quản lý nhà nước: tiêu chuẩn bắt buộc và hệ thống giám sát ............................ 26
2.2.5 Truy xuất nguồn gốc ........................................................................................ 29
2.2.6 Hợp đồng......................................................................................................... 31
2.2.7 Chứng nhận ..................................................................................................... 34

4.3 THÔNG TIN VÀ SỰ LỰA CHỌN NƠI MUA RAU ............................................. 91
4.3.1 Xác định các kênh mua rau .............................................................................. 91
4.3.2 Mô hình MNL ................................................................................................. 93
4.3.3 Mô hình RUM ................................................................................................. 94
4.4 QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU ................................................................................ 97
4.4.1 Khảo sát ban đầu ............................................................................................. 97
4.4.2 Khảo sát thử .................................................................................................... 98
4.5 THU THẬP SỐ LIỆU ............................................................................................ 98
4.5.1 Bảng câu hỏi khảo sát ...................................................................................... 98
4.5.2 Kích thước mẫu ............................................................................................... 99
4.5.3 Chọn mẫu ...................................................................................................... 100
TÓM TẮT CHƯƠNG................................................................................................ 100
CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ...................................................................... 101
5.1 MÔ TẢ MẪU KHẢO SÁT .................................................................................. 101
5.1.1 Đặc điểm của người mua rau ......................................................................... 101
5.1.2 Các kênh thông tin về VSATTP ..................................................................... 103
5.2 THÔNG TIN VÀ NHU CẦU ĐỐI VỚI RAU CỦ QUẢ AN TOÀN .................... 104
5.2.1 Xử lý zero demand – missing price ................................................................ 105
5.2.2 Hồi quy Probit và tính toán IMR .................................................................... 107
5.2.3 Mô hình LA-AIDS ........................................................................................ 110
5.2.4 Độ co giãn ..................................................................................................... 114
5.3 THÔNG TIN VÀ WTP CHO RAT ...................................................................... 116
5.3.1 Rau muống .................................................................................................... 117
5.3.2 Cà rốt ............................................................................................................ 122
5.3.3 Giá sẵn lòng trả cho các thuộc tính an toàn và tác động của thông tin............. 127
5.4 THÔNG TIN VÀ SỰ LỰA CHỌN NƠI MUA RAU ........................................... 130
5.4.1 Đặc điểm của các kênh phân phối rau ............................................................ 130
5.4.2 Thông tin và sự lựa chọn nơi mua rau ............................................................ 134
5.4.3 Kết quả hồi quy MNL .................................................................................... 136
5.4.4 Kết quả hồi quy Conditional/Mixed Logit ...................................................... 142

PHỤ LỤC 4: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CHI TIẾT WTP CHO CÁC THUỘC TÍNH RAT
.................................................................................................................................... 49
PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CHI TIẾT SỰ LỰA CHỌN NƠI MUA RAU .. 70
PHỤ LỤC 6: ĐẶC ĐIỂM CÁC KÊNH BÁN LẺ RAU CỦ QUẢ TẠI TPHCM .......... 84
PHỤ LỤC 7: TIÊU CHUẨN VIETGAP, HỮU CƠ VÀ QUY TRÌNH CHỨNG NHẬN
.................................................................................................................................... 86
PHỤ LỤC 8: 60 TÌNH HUỐNG LỰA CHỌN TỪ THIẾT KẾ THÍ NGHIỆM ............. 88


vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
AIDS
ATTP
ASC
BQLATTP
CE
CL
LA-AIDS

Từ gốc
Almost Ideal Demand System
An toàn thực phẩm
Alternative specific constant
Ban quản lý an toàn thực phẩm
Choice Experiment
Conditional Logit
Linear Approximation Almost
Ideal Demand System


Quadratic Approximation
Almost Ideal Demand System
Rau an toàn
Revealed Preference
Random Utility Model
Stated Preference
Seemingly Unrelated
Regression
Thành phố Hồ Chí Minh
Ti vi
Ủy ban nhân dân
US Department of Agriculture
Vietnamese Good Agricultural
Practices
Vietnam Household Living
Standard Survey
Vietnam Standard and
Consumers Association
Vệ sinh an toàn thực phẩm
Willingness to pay

Nghĩa tiếng Việt
Hệ phương trình hàm cầu AIDS
Hệ số cắt trong mô hình hữu dụng ngẫu nhiên
Thí nghiệm về sự lựa chọn
Hệ phương trình hàm cầu dạng tuyến tính

Hệ phương trình hàm chi tiêu tuyến tính
Mô hình logit đa thức

Bảng 5.2: Đặc điểm nhân khẩu học................................................................................ 102
Bảng 5.3: Tin tức về ngộ độc, vi phạm VSATTP và số lần ngộ độc thực tế.................... 103
Bảng 5.4: Lượng tiêu thụ, chi tiêu và giá trung bình của các nhóm rau củ quả ............... 104
Bảng 5.5: Hồi quy OLS các yếu tố ảnh hưởng đến giá mua rau...................................... 106
Bảng 5.6: Hồi quy Probit phân tích các yếu tố tác động đến quyết định mua các loại rau 108
Bảng 5.7: Hệ phương trình hàm cầu LA-AIDS .............................................................. 111
Bảng 5.8: Độ co giãn của cầu các loại rau theo giá ........................................................ 114
Bảng 5.9: Độ co giãn bù đắp của cầu các loại rau theo giá ............................................. 115
Bảng 5.10: Lượng cà rốt và rau muống tiêu thụ và giá bình quân ................................... 116
Bảng 5.11: Kết quả hồi quy mô hình Conditional Logit – lựa chọn rau muống. ............. 118
Bảng 5.12: Kết quả hồi quy mô hình Mixed Logit – Lựa chọn rau muống .................... 120
Bảng 5.13: Kết quả hồi quy mô hình Conditional Logit – lựa chọn cà rốt ...................... 123
Bảng 5.14: Kết quả hồi quy mô hình Mixed Logit – Lựa chọn cà rốt ............................. 125
Bảng 5.15: Giá sẵn lòng trả cho các thuộc tính an toàn của rau muống và cà rốt ............ 127
Bảng 5.16: Chênh lệch WTP cho các thuộc tính an toàn giữa các nhóm có tần suất theo dõi
thông tin khác nhau ....................................................................................................... 129
Bảng 5.17: Khoảng cách đến nơi mua rau ...................................................................... 131
Bảng 5.18: Mức độ an toàn của các kênh phân phối theo đánh giá của người mua ......... 132
Bảng 5.19: Giá tương đối của các kênh bán lẻ ............................................................... 133
Bảng 5.20: Mô hình MNL phân tích sự lựa chọn nơi mua rau ........................................ 137
Bảng 5.21: Tác động biên của mô hình MNL – lựa chọn nơi mua rau ............................ 140
Bảng 5.22: Mô hình Conditional Logit phân tích sự lựa chọn nơi mua rau ..................... 143
Bảng 5.23: Mô hình Mixed Logit phân tích sự lựa chọn nơi mua rau ............................. 146


viii

DANH MỤC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ
Hình 2.1: Xu hướng tìm kiếm vấn đề VSATTP ............................................................... 14
Hình 2.2: Xu hướng tìm kiếm về vấn đề ngộ độc thực phẩm ............................................ 14

phương trình 6 hàm cầu cho ba nhóm: rau ăn lá, rau ăn củ và rau ăn quả, mỗi nhóm
có hai loại thường và an toàn. Mục tiêu 2 áp dụng phương pháp choice experiment
(CE) để đo lường giá sẵn lòng trả (WTP) cho các thuộc tính an toàn của rau và tác
động của thông tin đến WTP. Hai loại rau được lựa chọn là rau muống và cà rốt. Các
thuộc tính được xem xét gồm: nơi bán, chứng nhận an toàn, cam kết của người bán,
bao bì và thông tin trên bao bì. Mục tiêu 3 áp dụng mô hình Multinomial Logit Model
(MNL) để phân tích tác động của đặc điểm người mua đến sự lựa chọn nơi mua rau,
và mô hình Random Utility Model (RUM) để phân tích ảnh hưởng của các thuộc tính
từng nơi mua đến sự lựa chọn nơi mua rau.
Số liệu sử dụng cho ba mục tiêu được khảo sát từ 320 người mua rau tại TPHCM
trong năm 2018. Biến giải thích trọng tâm ở cả 3 mục tiêu là tần suất theo dõi thông
tin qua các kênh, số vụ ngộ độc, vi phạm VSATTP và số lần ngộ độc trong quá khứ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy thông tin tác động rất hạn chế đến nhu cầu RAT, WTP
cho các thuộc tính an toàn của rau và sự lựa chọn nơi mua rau, mặc dù trong một số
trường hợp, việc theo dõi thông tin ở tần suất vừa phải sẽ dẫn đến WTP cao hơn cho
các thuộc tính an toàn ở rau. Điều này hàm ý rằng các kênh thông tin hiện tại không


x

hiệu quả trong việc hướng người tiêu dùng chuyển sang dùng RAT. Tin tức về số vụ
vi phạm và ngộ độc thực phẩm không có ảnh hưởng đến xác suất lựa chọn RAT cũng
như lượng cầu, nhưng có thể hướng người mua rau đến những các kênh phân phối
hiện đại như siêu thị và cửa hàng RAT. Số vụ mắc phải các triệu chứng ngộ độc của
các thành viên trong gia đình không ảnh hưởng đến xác suất chọn RAT, lượng cầu
RAT, sở thích đối với các thuộc tính an toàn, cũng như sự lựa chọn các kênh hiện đại.
Nghiên cứu cũng nhận ra rằng độ co giãn của cầu RAT là thấp và không bị thay thế
bởi rau thường. Người mua không sẵn lòng trả cho chứng nhận VietGAP, mặc dù sẵn
lòng trả cao cho chứng nhận hữu cơ và cam kết bồi thường của người bán. Bao bì,
thông tin nhà sản xuất được đánh giá cao trong một số trường hợp. Đối với các đặc

nhất hiện nay của người tiêu dùng Việt Nam. Khi thu nhập tăng, người tiêu dùng có
xu hướng tiêu thụ những thực phẩm có chất lượng cao (Tian và Yu, 2013) và an toàn
cho sức khỏe (Yin và cộng sự, 2017; Sirieix và cộng sự, 2011).


2

1.2 THỊ TRƯỜNG RAT VÀ CÁC KÊNH BÁN LẺ
Việt Nam đã thực hiện chương trình RAT từ năm 1995. Năm 2008 Bộ NN&PTNT
ban hành Quyết định số 379/QĐ-BNN-KHCN về Quy trình thực hành sản xuất nông
nghiệp tốt cho rau an toàn (RAT). Và từ đó đến nay đã có rất nhiều thay đổi chính
sách nhằm cải thiện vấn đề VSATTP đối với nhóm hàng rau củ quả.
RAT đòi hỏi phải áp dụng quy trình sản xuất phù hợp, chi phí sản xuất cao hơn và do
đó giá cao hơn. Tuy nhiên nguyên nhân chủ yếu khiến RAT chưa có chỗ đứng trên
thị trường không phải là do giá cao, mà do chưa tạo được niềm tin về chất lượng của
RAT ở người tiêu dùng (Nguyễn Hồng Sơn, 2011; Võ Minh Sang, 2016). Phuong
(2010) và Hai và cộng sự (2013) cho rằng người tiêu dùng lo ngại vì dư lượng hóa
chất và nồng độ thuốc trừ sâu rất khó kiểm tra. Đây là một khía cạnh của vấn đề bất
cân xứng thông tin trên thị trường.
Tại TPHCM, các kênh bán lẻ rau có thể chia thành hai nhóm: kênh truyền thống và
hiện đại. Nhóm kênh truyền thống bao gồm: chợ chính thức, chợ cóc, và các cửa hàng
nhỏ lẻ trong các khu dân cư. Các kênh hiện đại bao gồm: siêu thị lớn, siêu thị mini
và các cửa hàng chuyên doanh RAT. Nếu rau tại các kênh truyền thống ít được kiểm
tra giám sát về chất lượng và VSATTP, thì rau ở các kênh hiện đại được kiểm soát
nghiêm ngặt hơn và do đó an toàn hơn. Tuy vậy cho đến nay thì lượng rau bán lẻ tại
các kênh hiện đại còn khá thấp, và chợ truyền thống vẫn là kênh bán lẻ thống trị thị
trường rau củ quả nói chung.
Sau rất nhiều nỗ lực về mặt chính sách, hệ thống phân phối RAT vẫn chiếm thị phần
không đáng kể trên thị trường rau và cũng không lấy được lòng tin của người tiêu
dùng (Hoi, 2010; Nguyễn Hồng Sơn, 2011). Theo thống kê của UBND TPHCM

an toàn. Đây là vấn đề lựa chọn ngược (adverse selection). Hậu quả của rủi ro đạo
đức và lựa chọn ngược là RAT sẽ bị rau không an toàn đẩy ra khỏi thị trường.
Bởi vì người tiêu dùng rất quan tâm đến tính an toàn và vì thiếu thông tin, nên khi
quyết định mua rau, họ thường thu thập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau. Theo
kết quả từ Trung tâm tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp (2016), nguồn thông tin mà họ
thu thập chủ yếu đến từ báo, đài (54,05%), poster, giới thiệu tại nơi bán (21,62%),
internet (16,76%), bạn bè đồng nghiệp (7,57%).


4

Thông tin bất cân xứng dẫn đến việc người mua phải tìm kiếm thông tin về nơi mua,
nhà cung cấp và nguồn gốc xuất xứ RAT, cũng như thông tin về các vụ ngộ độc hay
vi phạm VSATTP. Các nguồn thông tin có thể ảnh hưởng đến hành vi của người mua
RAT trong việc lựa chọn nơi mua, loại rau (rau thường hay an toàn) và lượng mua.
Việc biết được các kênh thông tin có ảnh hưởng hay không, và mức độ ảnh hưởng
của mỗi kênh, sẽ rất hữu ích cho các nhà bán lẻ RAT trong việc thúc đẩy sức tiêu thụ,
cũng như cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách nhằm giảm
thiểu hậu quả của vấn đề bất cân xứng thông tin. Đây là những vấn đề nghiên cứu
chính của luận án.
Bên cạnh đó trên thị trường rau TPHCM hiện nay, một số nhà cung cấp RAT cũng
đã thực hiện các biện pháp giảm thiểu thông tin bất cân xứng bằng cách cung cấp
thông tin về chất lượng rau trên bao bì, bao gồm chứng nhận an toàn, truy xuất nguồn
gốc, các thông số kỹ thuật và các cam kết về VSATTP. Những biện pháp này có thể
ảnh hưởng khác nhau đến hành vi và sự lựa chọn của người mua rau, và việc biết
được hiệu quả của các biện pháp này cũng sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà
bán lẻ RAT cũng như các nhà hoạch định chính sách liên quan đến thị trường rau củ
quả và VSATTP.
1.4. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Xuất phát từ những vấn đề trên, luận án này đề xuất ba mục tiêu nghiên cứu. Mục

hành vi người tiêu dùng, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường RAT.
Mục tiêu 1: phân tích tác động của hành vi tìm kiếm thông tin VSATTP đối
với nhu cầu RAT. Mục tiêu này được giải quyết bằng cách ước lượng hệ
phương trình đường cầu các loại rau củ quả của cả hai loại thường và an toàn
với mô hình Linear Approximation Almost Ideal Demand System (LA-AIDS).
Kết quả ước lượng hệ phương trình có thể cho biết độ co giãn của cầu, cũng
như tác động của thông tin về VSATTP và các yếu tố khác đến nhu cầu RAT.
Ở Việt Nam rất hiếm nghiên cứu ước lượng cầu đối với RAT. Về RAT chỉ có Nguyễn
Văn Thuận và Võ Thành Danh (2011) ước lượng hàm chi tiêu đơn giản cho RAT,
nhưng nghiên cứu này không phân tích tác động của thông tin lượng cầu RAT và
cũng không giải quyết vấn đề nội sinh. Các nghiên cứu khác ở Việt Nam không tập
trung vào RAT mà chỉ ước lượng cầu thực phẩm nói chung, trong đó rau là một nhóm
hàng hóa (Haughton và cộng sự, 2004; Hoang, 2009; Le, 2008; Gibson và Rozelle,


6

2011; Hoang và Meyers, 2015). Vì vậy, nghiên cứu nhu cầu RAT, đặc biệt là tác động
của thông tin đến nhu cầu RAT, là một trong những đóng góp mới của luận án.
Ở mục tiêu này, luận án áp dụng mô hình LA-AIDS để ước lượng hệ phương trình
hàm cầu đối với các loại rau, bao gồm ba nhóm chính là rau ăn lá, rau ăn củ và rau
ăn quả. Mỗi nhóm lại chia ra làm hai loại: loại thường và loại an toàn. Kết quả là có
sáu phương trình hàm cầu. Nghiên cứu cũng xử lý vấn đề nội sinh với phương pháp
hồi quy biến công cụ và vấn đề censored demand với phương pháp Heckman hai
bước áp dụng cho hệ phương trình. Ngoài những biến số bắt buộc theo mô hình lý
thuyết, nghiên cứu cũng phân tích tác động của các biến số về đặc điểm của người
mua, và đặc biệt tập trung vào thông tin và hành vi tìm kiếm thông tin VSATTP.
1.4.2 Mục tiêu 2: Giá sẵn lòng trả (WTP) cho các thuộc tính an toàn của rau
Như đã trình bày, thị trường rau ở Việt Nam tồn tại vấn đề thông tin bất cân xứng, và
người mua không phân biệt được RAT và không an toàn. Người bán RAT vì vậy phải

Khắc phục các nhược điểm ở các nghiên cứu trước, luận án này áp dụng các phương
pháp phù hợp để đo lường WTP cho các thuộc tính an toàn và tác động của thông tin.
Cụ thể, mục tiêu nghiên cứu này áp dụng phương pháp CE để ước lượng WTP cho
các thuộc tính của RAT, với hai loại rau là rau muống và cà rốt. Cụ thể, các thuộc
tính bao gồm chứng nhận an toàn (VietGAP, hữu cơ), thông tin (thông tin người sản
xuất, tem truy xuất) và cam kết của người bán (bồi thường nếu phát hiện dư lượng
độc tố vượt ngưỡng quy định). Các đặc điểm cá nhân, thông tin và hành vi tìm kiếm
thông tin của người mua cũng được đưa vào để phân tích tác động của chúng đến
WTP.
1.4.3 Mục tiêu 3: Thông tin và sự lựa chọn nơi mua rau
Từ những năm 1990 đến nay, chợ truyền thống là kênh phân phối thống trị hệ thống
bán lẻ các mặt hàng tươi sống, đặc biệt là rau củ quả (Chau và cộng sự, 2003; Moustier
và cộng sự, 2007; Maruyama và Trung, 2012). Ngay cả khi hệ thống phân phối hiện
đại vào Việt Nam thì hơn 90% sản phẩm tươi sống vẫn tiếp tục được phân phối theo
kênh truyền thống. Đến năm 2016, các nhà bán lẻ truyền thống chiếm 94% doanh
thu, trong khi hệ thống phân phối hiện đại chỉ chiếm 6% (Vo, 2017).
Tuy nhiên, rau bán ở các kênh truyền thống hầu hết không có sự kiểm soát quản lý
nghiêm ngặt của các cơ quan chức năng, và do đó các nguồn rau bẩn dễ dàng thâm


8

nhập. Trong khi đó kênh bán lẻ hiện đại có ưu điểm rất lớn trong việc đảm bảo các
yêu cầu VSATTP. Rau muốn được cấp cho các kênh hiện đại như siêu thị phải tuân
thủ các quy định về VSATTP, hơn nữa các kênh phân phối hiện đại còn có quy trình
kiểm định riêng để đảm bảo rau đạt tiêu chuẩn an toàn.
Mặc dù có nhiều ưu điểm trong việc đảm bảo VSATTP, nhưng cho đến nay, rau được
tiêu thụ qua kênh bán lẻ hiện đại vẫn chưa chiếm được ưu thế mà nó nên có. Do vậy,
việc nghiên cứu quyết định lựa chọn nơi mua rau là rất quan trọng để nắm bắt được
các yếu tố có thể làm thay đổi sự lựa chọn từ kênh truyền thống sang kênh hiện đại,

1.5 Ý NGHĨA NGHIÊN CỨU
Mục tiêu 1 phân tích nhu cầu RAT sẽ cho biết các biến số, bao gồm giá, thông tin và
hành vi tìm kiếm thông tin VSATTP tác động như thế nào đến xác suất lựa chọn RAT
và lượng cầu RAT của người tiêu dùng. Kết quả nghiên cứu cho người bán biết mức
độ phản ứng của người tiêu dùng đối với giá RAT, từ đó có chiến lược định giá hợp
lý. Kết quả còn cho biết tác động của thông tin đến nhu cầu RAT, từ đó giúp các nhà
hoạch định chính sách có biện pháp cung cấp thông tin và lựa chọn kênh thông tin
phù hợp nhằm thúc đẩy thị trường RAT.
Mục tiêu 2 đo lường WTP cho các thuộc tính an toàn của rau sẽ giúp người bán rau
hiểu được sở thích của người mua, từ đó có chính sách phù hợp trong việc cải thiện
chất lượng và các thuộc tính an toàn để thu hút được nhiều người mua hơn. Kết quả
nghiên cứu giúp nhà phân phối rau có được các căn cứ để xây dựng chiến lược giá
phù hợp nhất cùng với các cách thức chiêu thị nhằm tối đa hóa lợi nhuận.
Mục tiêu 3 phân tích các yếu tố tác động đến nơi mua rau sẽ giúp các kênh phân phối
xác định được và đầu tư đúng chỗ vào yếu tố ảnh hưởng lớn đến quyết định chọn nơi
mua rau của người tiêu dùng. Từ đó, nghiên cứu cung cấp thông tin cho người bán
biết cần cải thiện những yếu tố nào để thu hút người mua. Nghiên cứu này còn có thể
giúp xác định được nhóm khách hàng mục tiêu của từng kênh phân phối rau, cũng
như tìm ra kênh thông tin nào là hiệu quả nhất để thu hút khách hàng mục tiêu.
Ở cả ba mục tiêu nghiên cứu, yếu tố tác động quan trọng được tập trung phân tích là
thông tin về số vụ vi phạm VSATTP, ngộ độc thực phẩm, và tần suất theo dõi thông
tin VSATTP qua các kênh truyền thông. Kết quả phân tích tác động của các yếu tố
này sẽ giúp các nhà phân phối cũng như các nhà hoạch định chính sách biết được
thông tin nào và kênh thông tin nào là hiệu quả trong việc thúc đẩy nhu cầu RAT
cũng như thúc đẩy sự phát triển của các kênh phân phối hiện đại.


10

Ba mục tiêu nghiên cứu trên sẽ đóng góp đáng kể vào kho nghiên cứu thực nghiệm


1.7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
Nghiên cứu sử dụng 2 nguồn số liệu: thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu
thập từ: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn TPHCM, Chi cục Trồng Trọt và
Bảo vệ Thực vật TPHCM, Ban Quản lý An toàn Thực Phẩm, Sở Y tế TPHCM. Ngoài
ra luận án còn sử dụng các nguồn thông tin từ Google AdWords.
Dữ liệu sơ cấp cho ba mục tiêu nghiên cứu được thu thập bằng cách phỏng vấn trực
tiếp người mua rau bằng bảng câu hỏi. Để thiết kế bảng câu hỏi, nghiên cứu này đã
thực hiện khảo sát thăm dò ban đầu đối với 100 người gồm cả người bán rau và người
mua rau tại một số chợ ở TPHCM để tìm hiểu về mức độ tiêu thụ các loại rau củ quả,
giá bán, cũng như các thuộc tính của rau được đánh giá là quan trọng đối với người
tiêu dùng. Tiếp theo là đợt khảo sát thử được tiến hành với 72 người mua rau tại Quận
9, Quận Tân Bình và một số quận khác (lấy mẫu thuận tiện). Dữ liệu cho đợt khảo
sát chính thức được thu thập từ 320 người mua là dữ liệu được dùng để phân tích và
báo cáo trong luận án này.
Ba mục tiêu của luận án sử dụng ba mô hình phân tích khác nhau. Mục tiêu 1 ước
lượng hệ phương trình hàm cầu bằng mô hình LA-AIDS có xử lý nội sinh và hiện
tượng tiêu dùng bằng không. Mục tiêu 2 áp dụng phương pháp CE để ước lượng WTP
cho các thuộc tính của RAT, với mô hình ước lượng Conditional Logit và Mixed Logit.
Mục tiêu 3 áp dụng hai mô hình MNL và Conditional/Mixed Logit để phân tích các
yếu tố tác động đến sự lựa chọn nơi mua rau.
1.8 BỐ CỤC LUẬN ÁN
Luận án gồm 6 chương. Chương 2 trình bày tổng quan và nhận định về thị trường rau
củ quả tại TPHCM dựa vào lý thuyết về thông tin bất cân xứng. Chương 3 trình bày
cơ sở lý thuyết về thông tin, nhu cầu RAT, WTP cho các thuộc tính an toàn, và sự
lựa chọn nơi mua rau. Chương 4 trình bày phương pháp nghiên cứu ứng với từng mục
tiêu nghiên cứu của luận án. Chương 5 trình bày kết quả nghiên cứu. Chương 6 tóm
tắt những kết quả chính mà nghiên cứu đạt được, qua đó đưa ra các hàm ý chính sách.




Một báo cáo của cơ quan giám định tiết lộ rằng có một tỷ lệ rất cao các loại rau bị
nhiễm vi sinh vật, thuốc trừ sâu (bao gồm cả các loại trong danh mục cấm), nitrat,
hóa chất độc hại, và kim loại nặng (Hoang và Nakayasu, 2006). Nồng độ cao các loại
hóa chất tồn đọng trên rau luôn là mối nguy hiểm rình rập cho người tiêu dùng Việt
Nam (Simmons và Scott, 2007; Hai và cộng sự, 2013), gây tác động nghiêm trọng
đến sức khỏe cộng đồng ngay tức thì và trong dài hạn (Thuan và cộng sự, 2010), và
là thực phẩm nguy hiểm hàng đầu của người tiêu dùng Việt Nam (Figuie, 2003).
Vì lý do đó, vấn đề VSATTP đối với rau xanh đã trở thành vấn đề được toàn xã hội
đặc biệt quan tâm (Bộ NN&PTNN, 2008). Đỉnh điểm của sự quan tâm đó là phát biểu
của đại biểu Quốc hội Trần Ngọc Vinh (Hải Phòng) tại Kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa
XIII ngày 16/11/2015: “Có thể nói con đường từ dạ dày đến nghĩa địa của mỗi người
chúng ta chưa bao giờ lại trở nên ngắn và dễ dàng đến thế!”
2.1.2 Hành trình tìm kiếm thông tin của người tiêu dùng
Lo ngại về vấn đề VSATTP và thiếu thông tin so với người bán, người tiêu dùng sẽ
phải tìm kiếm thông tin. Các kênh tìm kiếm thông tin về rau có thể là từ những lần
mua trước, từ quảng cáo, truyền miệng, và từ người bán (Grunert, 2005). Tuy nhiên
đối với những thuộc tính mà người mua không thể biết ngay cả sau khi tiêu dùng như
VSATTP, thì các kênh này không thật sự giúp ích cho người mua. Do vậy, người tiêu
dùng sẽ phải tìm kiếm thông tin từ các kênh khác, chủ yếu là ti vi (TV), báo chí, phổ
biến nhất là internet. Do hạn chế về thông tin liên quan đến các chương trình TV và
báo chí, phần này phân tích các hành vi tìm kiếm của người tiêu dùng trên internet về
các vấn đề liên quan đến VSATTP của rau.
Hình 2.1 biểu diễn xu hướng tìm kiếm trên Google các từ khóa “thực phẩm an toàn”,
“vệ sinh an toàn thực phẩm” và “vi phạm an toàn thực phẩm” từ tháng 1/2004 đến
tháng 6/2018. Độ lớn của các giá trị cho thấy mức độ quan tâm tương đối so với thời
điểm được tìm kiếm nhiều nhất (= 100) trong suốt thời gian trên. Đồ thị cho thấy thực
phẩm an toàn và vấn đề VSATTP từ đầu năm 2004 đã bắt đầu được quan tâm một
cách rải rác và đến giữa năm 2006 mới bắt đầu được quan tâm nhiều và ổn định, cũng
chính là lúc mà chính quyền TPHCM bắt đầu nhận thấy vấn đề VSATTP ở các kênh