BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH
_________________

VŨ THỊ MỸ NGỌC

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA
NGƯỜI DÂN VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Ở KHU DÂN CƯ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 3, TP.HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh – Tháng 10/2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH
___________________

VŨ THỊ MỸ NGỌC

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA
NGƯỜI DÂN VÀO VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
Ở KHU DÂN CƯ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 3, TP.HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành : Quản lý công (Hệ điều hành cao cấp)
Mã số : 8340403
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. ĐINH CÔNG KHẢI.

Thành phố Hồ Chí Minh – Tháng 10/2019


1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu…………………………………………………. 04
1.4.1. Đối tượng nghiên cứu…………………………………………………….. 04
1.4.2. Phạm vi nghiên cứu………………………………………………………. 04
1.5. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………………... 04
1.6. Bố cục của đề tài…………………………………………………………………... 04


CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
ĐẾN SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN VÀO XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA
KHU DÂN CƯ…………………………………………………………..…………….. 06
2.1. Các khái niệm liên quan đến văn hóa và đô thị…………………………………… 06
2.1.1. Khái niệm về văn hóa……………………………………………………. 06
2.1.2. Khái niệm về khu phố văn hóa…………………………………………... 07
2.1.3. Khái niệm văn hóa đô thị………………………………………………… 08
2.1.4. Khái niệm môi trường văn hóa đô thị……………………………………. 08
2.2. Tổng quan cơ sở lý thuyết về sự tham gia………………………………………… 08
2.2.1. Khái niệm về sự tham gia của người dân………………………………… 09
2.2.2. Đo lường sự tham gia của người dân…………………………………….. 10
2.2.3. Vai trò tham gia của người dân vào xây dựng khu phố văn hóa…………. 13
2.3. Xây dựng khung phân tích sự tham gia của người dân……………………………. 14
2.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng sự tham gia của người dân………………………… 15
2.3.2. Khung phân tích sự tham gia của người dân vào xây dựng ĐSVHKDC…. 20
CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………………………... 22
3.1. Quy trình nghiên cứu…………………………………………………………….…. 22
3.2. Dữ liệu nghiên cứu………………………………………………………………..... 23
3.2.1. Thông tin dữ liệu thứ cấp…………………………………………………. 23
3.2.2. Số liệu sơ cấp……………………………………………………………… 23
3.3. Xây dựng thang đo…………………………………………………………………. 24
3.4. Phương pháp phân tích dữ liệu…………………………………………………….. 27


5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo…………………………………. 63
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Viết tắt

Giải thích

ĐSVH

Đời sống văn hóa

KDC

Khu dân cư

QĐ

Quyết đinh

UBND

Ủy ban Nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Các hình thức tham gia của người dân…………………..........………………14

Hình 4.16: Thống kê mức độ tham gia theo mức độ hiểu biết……………..………….. 48


Hình 4.17: Thống kê mức độ tham gia theo mức độ cần thiết…………………………. 48
Hình 4.18: Thống kê mức độ tham gia theo mức độ tự nguyện……………………….. 49
Hình 4.19: Thống kê mức độ tham gia theo tính tự do phát biểu ý kiến ………………. 50
Hình 4.20: Thống kê mức độ tham gia theo giới tính…………..……………………… 51
Hình 4.21: Thống kê mức độ tham gia theo độ tuổi…………...……………………….. 52
Hình 4.22: Thống kê mức độ tham gia theo ngành nghề………..…………………….. 53
Hình 4.23: Thống kê mức độ tham gia theo trình độ học vấn………..………………… 54


TÓM TẮT
Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm nghiên cứu thực trạng về sự tham gia của
người dân và phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ sự tham gia của người
dân vào việc xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư trên địa bàn Quận 3, thành phố Hồ Chí
Minh, qua đó đề ra những khuyến nghị giúp tăng cường sự tham gia trong việc xây dựng
đời sống văn hóa ở khu dân cư.
Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm bổ sung những tiêu chí đánh
giá, điều chỉnh thang đo, hoàn chỉnh bảng hỏi để tiến hành nghiên cứu chính thức. Tiến
hành phỏng vấn chính thức 320 người dân ở 63 khu phố trên địa bàn Quận, bình quân khảo
sát 5 người cho mỗi khu phố.
Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố tác động đến sự tham gia của người
dân vào việc xây dựng đời sống văn hóa khu dân cư trên địa bàn Quận 3. Vấn đề tác động
nhiều nhất đó là niềm tin của người dân đối với việc thực hiện những quy định trong xây
dựng đời sống văn hóa, những yếu tố cùng tác động đó là chất lượng hoạt động của các
loại hình Hội, đoàn thể, mức sống của hộ dân, công tác truyền thông, trình độ học vấn.
Từ các kết quả nghiên cứu đã thực hiện, đề tài nghiên cứu đưa ra những khuyến
nghị nhằm tăng cường sự tham gia của người dân trong việc xây dựng đời sống văn hóa ở
khu dân cư trên địa bàn quận thời gian tới.

Tính cấp thiết của đề tài
Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” đã được triển khai thực hiện

hơn 15 năm. Phong trào đã phát huy truyền thống tương thân tương ái của dân tộc, giúp
cho chất lượng đời sống của người dân ngày một nâng lên về tinh thần cũng như vật
chất. Phong trào được xem như là một trong nhiều giải pháp thực hiện Nghị quyết 33NQ/TW ngày 09/6/2014 của Ban chấp hành Trung Ương Đảng lần thứ 9, khóa XI. Tuy
vậy, trên thực tế chất lượng của các danh hiệu văn hóa chưa đi đôi với số lượng; phương
pháp đánh giá một số tiêu chí còn cảm tính, chưa lượng hóa được, do đó phong trào còn
mang tính hình thức; khi xét chọn, tôn vinh các danh hiệu văn hóa, cụ thể như tỉ lệ 100%
hộ gia đình đều đạt gia đình văn hóa – là tỉ lệ không mang tính thực tế.
Căn cứ vào những quy định của Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh về nội
dung của phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” và kết quả thực tiễn tại Quận
3 trong Báo cáo tổng kết 15 năm thực hiện phong trào tại văn bản số 147 /BC-BCĐ ngày
17 tháng 11 năm 2015 của Ban chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH
quận 3, tỉ lệ người dân tham gia các cuộc sinh hoạt tổ dân phố chỉ đạt 68%, theo quy
định việc tổ chức họp tổ dân phố là 1 quý/lần. Số lượng người dân tham gia các cuộc
tuyên truyền pháp luật những chủ trương chính sách mới của Đảng và Nhà nước chỉ tập
trung vào đội ngũ ban điều hành các tổ dân phố, khu phố; tỉ lệ người dân thường xuyên
tham gia rèn luyện thể dục thể thao đạt 28%, tỉ lệ người dân tham gia cuộc vận động
“Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” còn thấp, việc vận động nhân dân thực
hiện nếp sống văn minh trong việ cưới, tang, lễ hội theo các quy định của nhà nước, tỉ
lệ người dân thực hiện ước đạt 60%. Tỉ lệ người dân tham gia xây dựng “gia đình học
tập” chưa đạt được tỉ lệ 50%. Việc tham gia giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc,
bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa, các công trình công cộng, bảo tồn các hình thức sinh hoạt


2
văn hóa dân gian truyền thống chưa được thực hiện triệt để, vẫn còn tình trạng người
dân bày bán, kinh doanh lấn chiếm làm mất vẻ mỹ quan kiến trúc, vẫn còn tình trạng xả
rác bừa bãi, mất trật tự đô thị. Ý thức của người dân đối với viêc chấp hành quy định

Mục tiêu nghiên cứu
1.2.1. Mục tiêu chung
Đề tài nghiên cứu thực trạng về sự tham gia của người dân và các yếu tố ảnh

hưởng đến mức độ tham gia của người dân vào việc xây dựng ĐSVH ở KDC trên địa
bàn Quận 3, qua đó, đề ra những khuyến nghị giúp tăng cường sự tham gia trong việc
xây dựng ĐSVH ở KDC.
1.2.2. Mục tiêu cụ thể
Nghiên cứu được thực hiện nằm đạt được các mục tiêu cụ thể sau đây:
 Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân vào việc xây
dựng ĐSVH ở KDC trên địa bàn Quận 3.
 Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân vào việc
xây dựng ĐSVH ở KDC trên địa bàn Quận 3 trong thời gian qua.
 Khuyến nghị các giải pháp để cải thiện sự tham gia của người dân vào việc xây
dựng ĐSVH ở KDC nhằm giữ vững khu phố văn hóa, các danh hiệu văn hóa
nói chung và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” ở Quận 3 đạt
được những kết quả thực chất, giữ gìn giá trị cho các danh hiệu được công nhận.
1.3.

Câu hỏi nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện để trả lời các câu hỏi:

 Các yếu tố nào có ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân vào việc xây dựng
ĐSVH ở KDC trên địa bàn Quận 3?
 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân vào việc xây
dựng ĐSVH ở KDC trên địa bàn Quận 3 như thế nào?
 Làm thế nào để tăng cường sự tham gia của người dân trong việc xây dựng
ĐSVH ở KDC, nhằm giữ vững khu phố văn hóa, các danh hiệu văn hóa nói
chung và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng ĐSVH” ở Quận 3 đạt được
những kết quả thực chất, giữ gìn giá trị cho các danh hiệu được công nhận?

Trình tự thực hiện: thống kê mô tả đơn biến kết hợp đa biến nhằm đánh giá thực trạng
việc tham gia của người dân vào xây dựng ĐSVH KDC và các yếu tố ảnh hưởng; phân
tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân vào việc xây dựng ĐSVH ở
KDC trên địa bàn Quận 3, thành phố Hồ Chí Minh.
1.6.

Bố cục của đề tài
Luận văn được trình bày gồm có 5 Chương với bố cục như sau:


5
Chương 1 giới thiệu tổng quan nghiên cứu. Chương này trình bày lý do, mục tiêu,
câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa
thực tiễn và bố cục của đề tài.
Chương 2 tổng quan cơ sở lý luận về sự tham gia của người dân vào xây dựng
khu phố văn hóa. Chương này trình bày các khái niệm văn hóa đô thị, môi trường văn
hóa đô thị, vai trò tham gia của người dân vào xây dựng khu phố văn hóa, các lý thuyết
và nghiên cứu liên quan.
Chương 3 trình bày phương pháp và thiết kế nghiên cứu. Chương này trình bày
mô hình, dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, quy trình phân tích bộ dữ liệu và lựa chọn
phương pháp phù hợp.
Chương 4 trình bày kết quả nghiên cứu: thống kê mô tả, phân tích và kiểm định
mô hình, phân tích thực trạng sự tham gia của người dân vào xây dựng khu phố văn hóa,
các nhân tố tác động.
Chương 5 là phần kết luận. Chương này trình bày tóm tắt, thảo luận lại các vấn
đề chính của nghiên cứu, gợi ý chính sách. Phần cuối của chương trình bày đóng góp,
hạn chế, và hướng nghiên cứu tiếp theo.
Tóm tắt chương 1:
Nội dung Chương 1 đã nêu lên tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu, câu hỏi nghiên
cứu, đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu và giới thiệu bố cục 5 chương của đề

sống động các hoạt động sáng tạo (của các cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ và
trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên các giá trị, các
truyền thống và các thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”
(theo Mayor, 1986, trích trong Khoa Văn hoá xã hội chủ nghĩa - Học viện Chính trị quốc
gia Hồ Chí Minh, 2004). Trong ý nghĩa rộng nhất này, UNESCO (1988) cũng đã đưa ra
khái niệm "Văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về tinh thần và vật chất, trí tuệ và
xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội. Văn
hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con
người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngưỡng".
Dưới góc độ tiếp cận xem lao động sáng tạo là cội nguồn, khởi điểm của văn hóa
hướng về các giá trị nhân bản nhằm hoàn thiện con người, Hoàng Vinh (1999) cho rằng:
“Văn hóa là toàn bộ sáng tạo của con người, tích lũy lại trong quá trình hoạt động thực
tiễn xã hội, được đúc kết thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hội, biểu hiện thông qua vốn


7
di sản văn hóa và hệ ứng xử văn hóa của cộng đồng người. Hệ giá trị xã hội là một thành
tố cốt lõi làm nên bản sắc riêng của một cộng đồng xã hội, nó có khả năng chi phối đời
sống tâm lý và một hoạt động của những con người sống trong cộng đồng xã hội ấy”.
Một định nghĩa mang tính hệ thống của Trần Ngọc Thêm “Văn hóa là một hệ
thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá
trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và
xã hội của mình” (Trần Ngọc Thêm, 2001).
Hoạt động sáng tạo văn hóa vật chất và tinh thần của con người là nhằm hình
thành nên các giá trị văn hóa, để từ đó cộng đồng người nói chung và mỗi con người nói
riêng soi vào nó để chiêm nghiệm, đối chiếu và phấn đấu để đạt được những chuẩn mực
giá trị cần thiết mà mỗi cá nhân, gia đình, xã hội đòi hỏi. Vì vậy, có thể hiểu: Văn hóa
là quá trình vận động đặc biệt làm biến đổi liên tục và sâu sắc đến năng lực sáng tạo của
cá nhân và cộng đồng nhằm ngày càng hoàn thiện nhân cách và xã hội, vươn tới sự
thống nhất cao giữa mỗi cá nhân - gia đình - cộng đồng làng xã và toàn xã hội vì sự tồn

trong đô thị. Trong quá trình hình thành và phát triển của đô thị, mỗi cộng đồng xã hội ở
đó đã tạo nên cách sống, phương thức sống, và các hình thức sống riêng biệt của mình.
2.2.

Tổng quan cơ sở lý thuyết về sự tham gia
Trong chiến lược phát triển cộng đồng "sự tham gia của quần chúng" được xem

là một công cụ hữu hiệu và luôn được mong đợi như là một thành tố chính của phát triển
cộng đồng trong thời gian gần đây vì những lý do:
Một là, sự tham gia của quần chúng là phương tiện hữu hiệu để huy động tài
nguyên địa phương, tổ chức và tận dụng năng lực sự khôn ngoan, tính sáng tạo của quần
chúng vào các hoạt động phát triển.
Hai là, nó giúp xác định nhu cầu của cộng đồng và giúp tiến hành những hoạt
động phát triển để đáp ứng những nhu cầu này. Quan trọng hơn cả là sự tham gia của
quần chúng cho dự án hay hoạt động được công nhận, khuyến khích người dân tham gia
thực hiện và đảm bảo khả năng bền vững. Kinh nghiệm gần đây trong những hoạt động
phát triển cho thấy rằng có một mối liên hệ quan trọng giữa mức độ và cường độ tham
gia của người dân với sự thành công của những hoạt động phát triển.


9
Sự tham gia tích cực của người dân được xem là một thành tố chủ yếu trong phát
triển, nhưng vẫn bị chi phối bởi những điều kiện của bối cảnh diễn ra hoạt động phát
triển. Hơn nữa, mức độ tham gia khác nhau tuỳ theo tính chất của dự án phát triển. Ở
hầu hết các nước, sự tham gia của người dân vào phát triển diễn ra từ mức độ cao đến
thấp, chỉ tham gia một cách hình thức. Mức độ tham gia khác nhau tuỳ thuộc vào các
yếu tố như mô hình phát triển, phong cách quản lý, mức độ nâng cao quyền lực và bối
cảnh văn hoá xã hội của đất nước hay cộng đồng. Những yếu tố khác cũng được xem là
yếu tố quyết định như khả năng vận động người dân, các tổ chức xã hội tham gia và
năng lực để tham gia của nhóm đối tượng.

- Tham gia thụ động (Passive participation): trong các hoạt động người dân thụ
động tham gia, bảo gì làm đấy, không tham dự vào quá trình ra quyết định.
- Tham gia thông qua việc cung cấp thông tin (Participation as contributors):
thông qua việc trả lời các câu hỏi khảo sát của các nhà nghiên cứu. Người dân không
tham dự vào quá trình phân tích và sử dụng thông tin.
- Tham gia như nhà tư vấn (Participation as consultants): Người dân được tham
vấn và đưa ra ý kiến về các vấn đề tại địa phương.
- Tham gia trong việc thực hiện (Participation in implementation): Trong các hoạt
động người dân thành lập nhóm để thục hiện những chương trình hay các dự án tại địa
phương, tuy nhiên ở cấp độ này họ không tham dự vào quá trình ra quyết định.
- Tham gia trong quá trình ra quyết định (Participation in decision): Người dân
chủ động tham gia vào các quá trình phân tích và lập kế hoạch, họ tham gia vào quá
trình ra quyết định tại địa phương.
- Tham gia tự nguyện (Self - mobilization): Người dân tự thực hiện từ đầu mọi
công việc, lên ý tưởng, lập kế hoạch và đánh giá các hoạt động, việc này được thực hiện
không có sự hỗ trợ, định hướng từ bên ngoài.
Ở mức độ khái quát hơn, Tosun (1999) đã khái quát 3 dạng tham gia của cộng
đồng, gồm: (1) Sự tham gia tự phát: sự tham gia tự phát được xem là hình thức tham gia
thực sự và chủ động của người dân trong quá trình phát triển cộng đồng bao gồm cả
trong quá trình lập kế hoạch và lựa chọn giải pháp phát triển; (2) Sự tham gia mang tính


11
hình thức: mang tính bị động và thường là áp đặt từ trên xuống, có ít lựa chọn cho người
dân, thậm chí có những hoạt động có tính biểu tượng; (3) Sự tham gia bắt buộc: cũng
mang tính bị động áp đặt từ trên xuống có tính bắt buộc, chỉ đạo và hoàn toàn hình thức,
không có tính tham gia thực sự.
Nghiên cứu của Arnstein (1969) từ lâu đã trở thành khung khổ lý thuyết căn bản
để các học giả xem xét mức độ tham gia của công dân. Theo Arnstein (1969) chú trọng
đến phân chia mức độ tham gia của người dân thông qua việc đưa ra 8 mức độ

với cộng đồng, sau đó yêu cầu cộng đồng thực hiện các quyết định có thể đã được trình
bày trong một kế hoạch từ trước.
(3) Kế hoạch phối hợp: các nhà chức trách trình bày kế hoạc dự kiến từ trước và
để cho những người bị ảnh hưởng đưa ý kiến nếu muốn thay đổi kế hoạch.