ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐOÀN THANH BÌNH

QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2019


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐOÀN THANH BÌNH

QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THANH SƠN, TỈNH PHÚ THỌ
THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
Mã số: 8.14 01 14

Cán bộ hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. DƢƠNG THỊ HOÀNG YẾN

HÀ NỘI - 2019



CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC

Cơ sở vật chất

GD

Giáo dục

GD&ĐT

Giáo dục và đào tạo

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

KT-XH


ii


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn...................................................................................................................i
Danh mục từ viết tắt .......................................................................................... ii
Danh mục các bảng ......................................................................................... vii
Danh mục biểu đồ, hình ................................................................................... ix
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH.............................................................................. 6
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................. 6
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài ......................................................... 6
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam ............................................................ 8
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài ........................................................ 9
1.2.1. Khái niệm Thiết bị dạy học ............................................................. 9
1.2.2. Khái niệm Năng lực và Phát triển năng lực cho học sinh ............ 10
1.2.3. Khái niệm Quản lý và Quản lý nhà trường................................... 13
1.2.4. Khái niệm Quản lý thiết bị dạy học ở trường trung học cơ sở
theo hướng phát triển năng lực học sinh ................................................ 16
1.3. Thiết bị dạy học trong nhà trƣờng trung học cơ sở ..................................17
1.3.1. Vị trí, vai trò của thiết bị dạy học trong quá trình dạy học ở
các trường trung học cơ sở ..................................................................... 17
1.3.2. Các loại thiết bị dạy học trong trường THCS............................... 20
1.3.3. Yêu cầu về thiết bị dạy học trong các nhà trường ........................ 22
1.3.4. Các yêu cầu sư phạm khi lựa chọn và sử dụng thiết bị dạy học
trong trường THCS ................................................................................. 24

2.3.1. Thực trạng thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Thanh
Sơn, tỉnh Phú Thọ .................................................................................... 45
2.3.2. Thực trạng sử dụng thiết bị dạy học theo hướng phát triển
năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Thanh Sơn ...................... 51
2.4. Thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở trƣờng THCS theo hƣớng
phát triển năng lực học sinh ......................................................................... 58

iv


2.4.1. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV, HS về mức độ cần thiết
của quản lý TBDH theo hướng tiếp cận năng lực người học ................. 58
2.4.2. Thực trạng quản lí việc mua sắm, trang bị thiết bị dạy học ......... 59
2.4.3. Thực trạng quản lý việc sử dụng, bảo quản TBDH ...................... 61
2.4.4. Thực trạng quản lý đội ngũ cán bộ, giáo viên phụ trách công
tác thiết bị dạy học .................................................................................. 64
2.4.5. Thực trạng kiểm tra đánh giá việc sử dụng thiết bị dạy học
theo hướng phát triển năng lực học sinh ................................................ 67
2.5. Thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý TBDH ở
các trƣờng THCS trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo
hƣớng phát triển năng lực học sinh ............................................................. 69
2.6. Đánh giá chung về thực trạng quản lý TBDH của các trƣờng
THCS trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hƣớng phát
triển năng lực học sinh .................................................................................. 71
2.6.1. Những mặt mạnh ........................................................................... 72
2.6.2. Những mặt hạn chế ....................................................................... 73
2.6.3. Cơ hội ............................................................................................ 74
2.6.4. Thách thức..................................................................................... 75
2.6.5. Những nguyên nhân của hạn chế .................................................. 75
Kết luận chƣơng 2 ..................................................................................................77

3.2.7. Triển khai ứng dụng CNTT trong quản lý TBDH ......................... 92
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp ........................................................... 93
3.4. Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của biện pháp ..............................95
3.4.1. Mục đích ................................................................................................95
3.4.2. Nội dung và cách tiến hành .......................................................... 95
3.4.3. Thang đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi ............................... 95
Kết luận chƣơng 3 ......................................................................................... 98
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 99
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................... 103
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1.

Bảng so sánh giữa đánh giá năng lực người học và đánh giá
kiến thức, kỹ năng của người học .....................................................12

Bảng 2.1.

Thống kê tình hình đội ngũ CBQL, NV,GV ở 25 trường
THCS trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ (Học kỳ I,
năm học 2018-2019) .................................................................... 38

Bảng 2.2.

Thống kê số lượng lớp, học sinh ở 25 trường THCS trên địa
bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ (Học kỳ I, năm học

Đánh giá của giáo viên về tác dụng của thiết bị dạy học ........... 54

Bảng 2.9.

Đánh giá của học sinh về tác dụng của sử dụng thiết bị dạy học .... 55

Bảng 2.10. Kết quả khảo sát nhận thức của CBQL, GV, HS về mức độ
cần thiết của quản lý TBDH theo định hướng phát triển
năng lực người học ..................................................................... 58
Bảng 2.11. Đánh giá của giáo viên, CBQL về trang bị TBDH ở trường
các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ ................... 59
Bảng 2.12. Kết quả đánh giá của giáo viên về bảo quản thiết bị dạy học .... 62
vii


Bảng 2.13. Kết quả quản lý đội ngũ cán bộ, giáo viên phụ trách công
tác thiết bị dạy học ...................................................................... 65
Bảng 2.14. Kết quả kiểm tra đánh giá việc sử dụng thiết bị dạy học theo
hướng phát triển năng lực học sinh ............................................ 67
Bảng 2.15. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý TBDH ở các
trường THCS trên địa bàn huyện Thanh Sơn theo hướng ......... 69
Bảng 3.1.

Kết quả khảo sát về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện
pháp quản lý TBDH ở các trường THCS huyện Thanh Sơn ....... 95

viii


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

cạnh đó, khai thác TBDH cũng góp phần hình thành và phát triển nhân cách
học sinh. Chính vì vậy TBDH vừa là phương tiện của quá trình dạy học, là
công cụ của quá trình luyện tập, vừa là đối tượng của nhận thức. Để việc học
tập của học sinh ngày càng hiệu quả thì việc sử dụng và quản lý TBDH trong
nhà trường là vấn đề rất cần thiết.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 của Ban chấp hành Trung ương Đảng
khóa VIII cũng đã nêu rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp GD&ĐT, tăng
cường cơ sở vật chất và từng bước hiện đại hóa nhà trường, lớp học, sân
chơi, bãi tập, máy tính nối mạng internet, thiết bị học tập và giảng dạy hiện
đại”. Như vậy, theo Nghị quyết của Đảng, Nhà nước đã, đang và sẽ tăng
cường đầu tư cho các trường học, các cơ sở giáo dục đồng thời chỉ rõ thiết bị

1


dạy học là một trong những điều kiện cần thiết để giáo viên thực hiện được
các nội dung giáo dục.
Hiểu được vị trí, vai trò, tầm quan trọng của TBDH trong những năm
qua UBND tỉnh Phú Thọ, huyện Thanh Sơn đã đầu tư trường, lớp cho các
trường THCS, Phổ thông dân tộc nội trú THCS với quy mô hiện đại, cơ sở vật
chất tương đối đầy đủ, TBDH được trang bị đảm bảo theo các danh mục
TBDH tối thiểu trong nhà trường phổ thông, từ đó đã tạo được động lực nhất
định cho đội ngũ giáo viên nâng cao được chất lượng dạy học. Tuy nhiên,
thực trạng quản lý TBDH trong các trường THCS huyện Thanh Sơn vẫn còn
một số hạn chế, chưa phát huy được vai trò và tầm quan trọng của TBDH
trong quá trình giáo dục. Cụ thể như TBDH còn thiếu đồng bộ, thiếu chủng
loại cho các bộ môn, thiếu các phòng học bộ môn; chỉ đạo sử dụng TBDH của
các nhà trường chưa được coi trọng và chưa quan tâm đúng mức; kinh phí cho
việc mua sắm, đầu tư, sửa chữa trang TBDH chưa thường xuyên; công tác
bảo quản TBDH chưa được quan tâm sát sao dẫn đến thiết bị nhanh xuống

Quản lý thiết bị dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Thanh
Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh.
4. Câu hỏi nghiên cứu
Nếu dựa vào quy trình quản lí thiết bị dạy học thì có thể tìm ra các biện
pháp quản lý hiệu quả hơn để nâng cao, phù hợp sử dụng thiết bị dạy học?
5. Giả thuyết khoa học
Những năm qua, việc quản lý TBDH ở các trường THCS huyện Thanh
Sơn, tỉnh Phú Thọ đã được các nhà trường thực hiện, góp phần nâng cao chất
lượng dạy và học. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu Chương trình giáo dục phổ
thông 2018 về hình thành năng lực cho học sinh vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập,
hạn chế về các nguồn lực và tổ chức sử dụng các nguồn lực, đặc biệt là
TBDH. Nếu dựa vào tiếp cận quy trình quản lý TBDH để nghiên cứu, đề xuất
được các biện pháp quản lí phù hợp với điều kiện thực tiễn của các trường
THCS thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong Huyện theo hướng
3


phát triển năng lực học sinh.
6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
Giới hạn, phạm vi nghiên cứu: Quản lí trang thiết bị để phục vụ dạy
và học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh.
Đối tượng khảo sát: Đề tài khảo sát gồm: 50 CBQL; 255 giáo viên,
nhân viên các nhà trường; 2060 học sinh của các trường THCS trên địa bàn
huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.
Thời gian nghiên cứu: Lấy số liệu năm học 2017-2018 và học kỳ I
năm học 2018-2019.
7. Nhiệm vụ nghiên cứu
7.1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quản lý thiết bị dạy học ở trường
THCS theo hướng phát triển năng lực học sinh.
7.2. Đánh giá thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thiết bị dạy học ở trường Trung
học cơ sở theo hướng phát triển năng lực học sinh.
Chương 2: Thực trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS
huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh.
Chương 3: Biện pháp quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS
huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh.

5


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BỊ DẠY HỌC
Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
Trong dạy học, TBDH là công cụ lao động sư phạm của GV và HS,
những yếu tố không thể thiếu được trong quá trình dạy học. Với tư cách là
công cụ lao động sư phạm của GV và HS, trong những trường hợp sử dụng
đúng quy trình, phù hợp với đặc trưng của từng bộ môn, TBDH đóng vai trò
cung cấp nguồn thông tin cho HS trong học tập, tạo ra nhiều khả năng để GV
trình bày nội dung bài học một cách sâu sắc, thuận lợi, hình thành được ở HS
những phương pháp học tập tích cực, chủ động. Thiết bị dạy học được xem là
phương tiện vật chất hữu hiệu để phục vụ cho quá trình dạy học theo định
hướng phát triển năng lực người học.
Chính vì vậy, quản lý cơ sở vật chất trường học nói chung và quản lý
TBDH nói riêng đã được nhiều tổ chức và cá nhân nghiên cứu.
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Theo nhà giáo dục Cộng hòa Séc - Jan Amot Komensky thì hoạt động
giảng dạy phải tiến hành bằng sự quan sát, bằng sự tiếp xúc trực tiếp
với sự vật trong đời sống hàng ngày. Theo ông: “…Việc dạy học phải bằng

đầu tư nhiều cho việc trang bị đầy đủ và hiện đại, nhất là các phương tiện
nghe nhìn và sử dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Trường học thông minh
cũng là một xu thế nổi lên hiện nay đi theo hướng khai thác hệ thống công
nghệ thông tin hiện đại vào nhà trường.
Như vậy, TBDH và quản lý TBDH đã trở thành một vấn đề hết sức
quan trọng trong việc đổi mới phương pháp, thực hiện mục tiêu dạy học trong
các nhà trường và đã được nhiều nhà giáo dục nước ngoài nghiên cứu. Hiện
nay, các nước trên thế giới đều có khuynh hướng phát triển và hoàn thiện hệ
thống cơ sở vật chất, TBDH phù hợp quá trình đổi mới nội dung, phương
7


pháp và hình thức tổ chức dạy học, hướng đến việc nghiên cứu, thiết kế,
sản xuất các TBDH mang tính hiện đại, đạt chất lượng cao phục vụ cho nhu
cầu giáo dục.
1.1.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
Nhóm tác giả của Viện Khoa học Giáo dục (Trần Quốc Đắc chủ biên)
với tài liệu “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng
CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam” đã hệ thống hóa một bước cơ
sở lý luận và thực tiễn của việc sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC
ở trường phổ thông; trong đó đi sâu vào cung cấp những nội dung cơ bản, cụ
thể về những yêu cầu chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng một số loại
thiết bị dạy học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học các môn học ở
trường phổ thông [12, tr.158].
Tô Xuân Giáp với công trình: “Phương tiện dạy học – hướng dẫn chế
tạo và sử dụng”, đã đưa ra cơ sở phân loại và phân loại phương tiện dạy học,
cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng phương tiện dạy học và các điều
kiện để đảm bảo sử dụng có hiệu quả phương tiện dạy học. Theo tác giả:
“Phương tiện dạy học được sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sư
phạm của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều” [14, tr.43].

lý luận, thực tiễn và những giải pháp để quản lý trường học, trong đó có đề
cập đến quản lý CSVC trường học và đi sâu vào biện pháp quản lý CSVC và
TBDH của người hiệu trưởng nhằm tìm ra biện pháp nâng cao hiệu quả quản
lý thiết bị dạy học. Trong khi đó, chưa có công trình nào nghiên cứu thực
trạng quản lý thiết bị dạy học ở các trường THCS huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú
Thọ theo hướng phát triển năng lực học sinh. Vì vậy, hướng nghiên cứu này
cần tiếp tục khai thác nghiên cứu trong khuôn khổ của luận văn này.
1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.2.1. Khái niệm Thiết bị dạy học
Thiết bị dạy học là những công cụ mà giáo viên và học sinh sử dụng
trong quá trình dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học. Nhà giáo dục
9


Lotx.Klinbơ (Đức) định nghĩa: Thiết bị dạy học là tất cả những phương tiện
vật chất cần thiết cho GV và HS tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá
trình giáo dưỡng và giáo dục ở các môn học, cấp học [27, tr.38].
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Bảo thì TBDH là là tập hợp những đối
tượng vật chất được người giáo viên sử dụng với tư cách là những phương
tiện tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức của người học, và đối với người
học sinh đó là phương tiện để tiến hành hoạt động nhận thức của mình, thông
qua đó mà thực hiện những nhiệm vụ học tập.
Từ những khái niệm trên, có thể hiểu: TBDH là một bộ phận vật chất
của trường học, bao gồm hệ thống những đối tượng vật chất được thiết kế sư
phạm mà giáo viên sử dụng để tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh;
đồng thời vừa là nguồn tri thức, vừa là phương tiện giúp học sinh lĩnh hội tri
thức, hình thành năng lực, đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu dạy học.
1.2.2. Khái niệm Năng lực và Phát triển năng lực cho học sinh
Thuật ngữ “năng lực” do R. W. White đưa ra năm 1959, từ đó đến nay
có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực.

tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác thực hiện
hoạt động đạt tới mục tiêu trong thời điểm cụ thể.
OECD đã đưa ra Tầm nhìn chung cho Giáo dục 2030, trong đó nhấn
mạnh đến việc học sinh vào trường năm 2018 sẽ cần phải từ bỏ quan niệm
rằng tài nguyên là vô hạn và sẽ được khai thác. Trước một thế giới ngày
càng biến động, không chắc chắn, phức tạp và mơ hồ, giáo dục có thể tạo
ra sự khác biệt về việc mọi người có chấp nhận những thách thức mà họ
phải đối mặt hay không? và trong một thời đại đặc trưng bởi sự bùng nổ
kiến thức khoa học mới và một loạt các vấn đề xã hội phức tạp, điều phù
hợp là các nhà trường cần phát triển chương trình dạy học để đảm bảo
chuẩn bị cho cho người học có năng lực để giải quyết những công việc
chưa được tạo ra, cho các công nghệ chưa được phát minh, để giải quyết
các vấn đề chưa được dự đoán.
11


Vì vậy, có thể hiểu phát triển năng lực cho học sinh là quá trình nhà
trường tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục đa dạng, gắn với thực tiễn và
điều kiện được dự báo trước để cá nhân học sinh nỗ lực lĩnh hội, vận dụng
kiến thức, kinh nghiệm, giá trị của cá nhân vào giải quyết được tình huống
quen thuộc và không quen thuộc của hiện tại và tương lai.
Để đánh giá được hoạt động dạy và học trong nhà trường phổ thông đã
tiến tới phát triển năng lực cho người học chưa, có thể căn cứ vào các tiêu chí
được so sánh dưới đây:
Bảng 1.1. Bảng so sánh giữa đánh giá năng lực người học
và đánh giá kiến thức, kỹ năng của người học
Tiêu chí
so sánh

Đánh giá năng lực

nhiều hoạt động giáo dục và
những trải nghiệm của bản
than học sinh trong cuộc sống
xã hội (tập trung vào năng lực
thực hiện).
- Quy chuẩn theo các mức độ

12

- Những kiến thức, kỹ năng,
thái độ ở một môn học.
- Quy chuẩn theo việc người
học có đạt được hay không
một nội dung đã được học.


Tiêu chí
so sánh

Đánh giá năng lực

Đánh giá kiến thức,
kỹ năng

phát triển năng lực của người
học.
4. Công cụ đánh giá

Nhiệm vụ, bài tập trong tình Câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ
huống, bối cảnh thực.

vị kiến thức, kỹ năng thì
càng được coi là có năng
lực cao hơn.

(Nguồn Bộ Giáo dục và Đào tạo- Tài liệu tập huấn đổi mới kiểm tra đánh
giá theo hướng phát triển năng lực học sinh - 2014)

1.2.3. Khái niệm Quản lý và Quản lý nhà trường
* Khái niệm Quản lý
Quản lý là một hiện tượng tất yếu xuất hiện và phát triển cùng sự phát
triển của xã hội nhằm tạo sự đoàn kết, xây dựng nên sức mạnh tập thể, thống
nhất hướng tới quá trình thực hiện một mục tiêu chung.
Theo Karl Heinrich Marx: “Bất cứ một lao động mang tính xã hội trực
tiếp hay lao động cùng nhau, được thực hiện ở quy mô tương đối lớn, đều cần
đến mức độ nhiều hay ít sự quản lý, nhằm thiết lập sự phối hợp giữ những
công việc cá nhân và thực hiện những chức năng chung, nảy sinh từ vận động
của toàn bộ cơ chế sản xuất, khác với sự vận động của các cơ quan độc lập

13


của nó. Một người chơi vĩ cầm riêng lẻ tự điều khiển mình, còn dàn nhạc thì
cần người chỉ huy” [dẫn theo 31, tr. 18].
Để đạt được những mục tiêu mà con người không thể đạt được với tư
cách là những cá nhân riêng lẻ, thì quản lý được hình thành như một yếu tố
cần thiết để liên kết, phối hợp những cá nhân đơn lẻ thành một tập thể để giải
quyết chúng. Trong quá trình lao động sản xuất, thì con người buộc phải hợp
tác với nhau thành một tập thể với những lợi ích chung. Chính vì thế, nó đòi
hỏi tập thể đó phải được tổ chức, phân công và hợp tác trong lao động một
cách hợp lý và để làm được điều đó thì phải có sự quản lý. Như vậy, quản lý