BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐÀO NHẬT MINH

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LỢI ÍCH KẾ TOÁN
TRONG GIAI ĐOẠN SAU TRIỂN KHAI HỆ THỐNG
HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP (ERP)
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

Tp. Hồ Chí Minh - 2020


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH

ĐÀO NHẬT MINH
CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LỢI ÍCH KẾ TOÁN
TRONG GIAI ĐOẠN SAU TRIỂN KHAI HỆ THỐNG
HOẠCH ĐỊNH NGUỒN LỰC DOANH NGHIỆP (ERP)
TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
Chuyên ngành: Kế toán
Mã số: 9340310

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. PGS. TS. Võ Văn Nhị
2. PGS. TS. Trần Thị Cẩm Thanh


5. Đóng góp mới của luận án......................................................................................6
6. Kết cấu luận án........................................................................................................7
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU............................................................8
1.1 Giới thiệu...............................................................................................................8
1.2 Các nghiên cứu nước ngoài................................................................................10
1.2.1 Các nghiên cứu nước ngoài về những lợi ích mà hệ thống ERP đem lại cho
doanh nghiệp và cho kế toán trong doanh nghiệp...................................................10
1.2.2 Các nghiên cứu nước ngoài về các nhân tố tác động đến các lợi ích kế toán
mà hệ thống ERP đem lại cho doanh nghiệp...........................................................15
1.2.2.1 Những nghiên cứu về nhân tố chất lượng ERP.......................................16
1.2.2.2 Những nghiên cứu về nhân tố chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp
cung cấp giải pháp ERP.....................................................................................18
1.2.2.3 Những nghiên cứu về nhân tố tổ chức.....................................................19
1.2.2.4 Những nghiên cứu về nhân tố sự hài lòng của người dùng.....................20


1.3 Các nghiên cứu trong nước................................................................................22
1.3.1 Các nghiên cứu chung về ERP.......................................................................22
1.3.2 Các nghiên cứu về ERP theo hướng chuyên ngành kế toán...........................23
1.4 Khe hổng nghiên cứu và định hướng nghiên cứu.............................................25
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1..........................................................................................29
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT.........................................................................30
2.1 Giới thiệu.............................................................................................................30
2.2 Tổng quan về Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP Enterprise Resource Planning)................................................................................30
2.2.1 Quá trình hình thành và phát triển của ERP...................................................30
2.2.2 Khái niệm ERP...............................................................................................32
2.2.3 Các đặc điểm của ERP...................................................................................33
2.2.4 Lợi ích của ERP.............................................................................................34
2.2.5 Hạn chế của ERP............................................................................................38
2.2.6 Các giai đoạn của vòng đời hệ thống ERP.....................................................39

3.3.3 Nghiên cứu sơ bộ định lượng.........................................................................71
3.3.3.1Mẫu nghiên cứu.......................................................................................71
3.3.3.2 Công cụ xử lý dữ liệu..............................................................................72
3.4 Thiết kế nghiên cứu chính thức..........................................................................78
3.4.1 Phương pháp nghiên cứu................................................................................78
3.4.2 Mẫu nghiên cứu..............................................................................................78
3.4.3 Công cụ xử lý dữ liệu.....................................................................................79
3.5 Giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu.................................................81
3.5.1 Giả thuyết nghiên cứu....................................................................................81
3.5.1.1 Tác động của Chất lượng thông tin kế toán đến sự hài lòng của người
dùng hệ thống ERP.............................................................................................81
3.5.1.2 Tác động của Chất lượng hệ thống ERP đến sự hài lòng của người
dùng hệ thống ERP.............................................................................................82
3.5.1.3 Tác động của Chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp cung cấp giải
pháp ERP đến sự hài lòng của người dùng hệ thống ERP..................................83
3.5.1.4 Tác động của sự hài lòng của người dùng hệ thống ERP đến các lợi ích
kế toán trong hệ thống ERP................................................................................83


3.5.1.5 Tác động của Chất lượng thông tin kế toán đến các lợi ích kế toán
trong hệ thống ERP.............................................................................................85
3.5.1.6 Tác động của chất lượng hệ thống ERP đến các lợi ích kế toán trong
hệ thống ERP......................................................................................................86
3.5.1.7 Tác động của chất lượng dịch vụ của doanh nghiệp cung cấp giải pháp
ERP đến các lợi ích kế toán trong hệ thống ERP................................................86
3.5.1.8 Tác động của sự tiếp tục hỗ trợ của lãnh đạo cấp cao đến các lợi ích kế
toán trong hệ thống ERP.....................................................................................86
3.5.1.9 Tác động của Sự hoàn thiện quy trình kinh doanh tại doanh nghiệp đến
các lợi ích kế toán trong hệ thống ERP...............................................................87
3.5.1.10 Các yếu tố kiểm soát liên quan đến các lợi ích kế toán trong hệ thống

4.4.2 Kiểm định thang đo......................................................................................113
4.4.2.1 Kết quả kiểm định Cronbach Alpha......................................................113
4.4.2.2 Kết quả kiểm định EFA.........................................................................115
4.4.2.3 Kết quả kiểm định CFA.........................................................................118
4.4.3 Tổng kết về thang đo các nhân tố nghiên cứu..............................................119
4.3.3.1 Tổng kết về thang đo nhân tố phụ thuộc lợi ích kế toán trong hệ thống
ERP................................................................................................................... 119
4.4.3.2 Tổng kết về thang đo nhân tố độc lập chất lượng thông tin kế toán......120
4.4.3.3 Tổng kết về thang đo nhân tố độc lập Chất lượng hệ thống ERP..........121
4.4.3.4 Tổng kết về thang đo nhân tố độc lập Chất lượng dịch vụ của doanh
nghiệp cung cấp giải pháp ERP........................................................................121
4.4.3.5 Tổng kết về thang đo nhân tố độc lập Sự tiếp tục hỗ trợ của lãnh đạo
cấp cao..............................................................................................................121
4.4.3.6 Tổng kết về thang đo nhân tố độc lập Sự hoàn thiện quy trình kinh
doanh tại doanh nghiệp....................................................................................121
4.4.3.7 Tổng kết về thang đo nhân tố trung gian Sự hài lòng của người dùng
trong hệ thống ERP...........................................................................................122
4.4.3.8 Tổng kết về thang đo cho nhân tố kiểm soát những tiến bộ công nghệ
thông tin doanh nghiệp áp dụng........................................................................122
4.4.4 Kiểm định mô hình nghiên cứu....................................................................122
4.4.4.1 Kiểm định phù hợp mô hình tích hợp....................................................122
4.4.4.2 Kiểm định quan hệ tương tác của các nhân tố......................................123
4.4.4.3 Kiểm tra vai trò của nhân tố trung gian................................................125


4.5 Bàn luận về kết quả nghiên cứu.......................................................................127
4.5.1 Bàn luận về các giả thuyết nghiên cứu được chấp nhận...............................127
4.5.2 Bàn luận về các giả thuyết nghiên cứu bị bác bỏ..........................................133
4.5.3 Bàn luận về kết quả kiểm tra các nhân tố kiểm soát.....................................134
KẾT LUẬN CHƯƠNG 4........................................................................................137

TT

Chữ viết đầy đủ
Accounting Information System
Actor network theory
Confirmatory Factor Analysis
Chất lượng dịch vụ
Công nghệ thông tin
Control Objectives for Information and
related Technology
Doanh nghiệp
Exploratory Factor Analysis
Enterprise Resource Planning
Hệ thống
Hệ thống thông tin
Lợi ích
Nghiên cứu
Phương pháp
Structural Equation Modelling
Thông tin

Phần dịch (nếu có)
Hệ thống thông tin kế toán
Lý thuyết mạng lưới nhân tố
Phân tích nhân tố khẳng định
Các mục tiêu kiểm soát trong
công nghệ thông tin và các lĩnh
vực liên quan
Phân tích nhân tố khám phá
Hoạch định nguồn lực DN

TÓM TẮT
Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai
Hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP)
tại các doanh nghiệp Việt Nam
Trong nhiều năm qua, có rất nhiều sự quan tâm về ERP ở cả NC và thực
hành tại nước ta. Mặc dù HT ERP đã được áp dụng rộng rãi, nhưng các DN vẫn
không nhận được LI mong đợi từ ERP. Luận án này tập trung vào khoảng thời gian
hậu triển khai HT ERP bởi vì trong nhiều trường hợp các DN đã dùng ERP một thời
gian, và thành công trong khoảng thời gian ban đầu (việc triển khai thành công)
không đảm bảo LI của giai đoạn hậu triển khai. PP NC luận án lựa chọn là sự pha
trộn giữa PP NC định tính và PP NC định lượng. Trên cơ sở những gì tìm được,
luận án đã chỉ ra các nhân tố tác động tới LI kế toán trong HT ERP của các DN Việt
Nam trong khoảng thời gian hậu triển khai và mức độ tác động của các nhân tố này.
NC này sẽ góp phần làm rõ những khoảng trống trong NC về ERP, cũng như giúp
các DN nhận ra những nhân tố nào họ cần chú ý trong khoảng thời gian hậu triển
khai ERP để duy trì, nâng cao những LI, trong đó có các LI kế toán, nhận được từ
HT này.
Từ khóa: ERP, giai đoạn sau triển khai, các lợi ích kế toán


ABSTRACT
The Factors Impact On Accounting Benefits In The Post – Implementation
Phase In Enterprise Resource Planning (ERP) System In Viet Nam Firms
Over the past several years, the concerns about Enterprise Resource Planning
(ERP) is huge in terms of both academic and practicality in Viet Nam. Despite the
widespread adoption of ERP systems, many companies can not achieve the
expected benefits from ERP. This study focuses on the post-implementation phase
of ERP because many firms have used ERP for several years and the success of the
initial stage (the ERP implementation phase) does not necessarily lead to the
benefits for the post-implementation phase. The thesis’s research methodology is

hay Công ty Cổ phần Cảng Đồng Nai... Ngoại trừ một số DN lớn, hầu hết các DN
nước ta đều là những DN vừa và nhỏ, giai đoạn 2012 -2017 trong tổng số các DN
Việt Nam thì các DN nhỏ và vừa chiếm 98,1% (Nguồn: Tổng cục thống kê). Mặc dù
nguồn lực hạn chế, các DN quy mô vừa tại Việt Nam hiện cũng đang tập trung vào
khả năng triển khai các giải pháp như ERP vì HT ERP được đánh giá là sẽ tăng khả
năng quản lý, ra quyết định cho DN dù ở quy mô nào, giúp DN tồn tại và phát triển.
Các giải pháp ERP được các DN này lựa chọn phần nhiều là những giải pháp ERP
đến từ các DN cung cấp Việt Nam, các DN có quy mô vừa thường dùng HT ERP
đóng gói, vì lợi thế chi phí và triển khai. Dựa trên báo cáo được công bố bởi Bộ
Công Thương, tỷ lệ các DN sử dụng ERP tại Việt Nam là 17% năm 2014. Khi so


2

sánh với các nước phát triển, tỷ lệ này còn thấp và mức độ ứng dụng ERP tại Việt
Nam mới chỉ ở mức cơ bản (Le M.D, 2017).
Hiện nay, đa số các DN chú trọng vào khoảng thời gian triển khai ERP, khoảng
thời gian sau đó thường ít được đề cập tới. Trong khi đó, khoảng thời gian hậu triển
khai HT ERP lại là khoảng thời gian có thể nâng cao hoặc làm giảm những LI tổng
thể hay LI kế toán mà DN có được từ HT ERP bất kể khoảng thời gian triển khai đã
thành công như thế nào. Tại nhiều DN có HT ERP đã vận hành được vài năm, việc
thành công khi triển khai ban đầu đã không giúp duy trì được các LI mà DN cần ở
HT ERP khoảng thời gian hậu triển khai (Shih-Wei Chou và Yu-Chieh Chang,
2008). Do đó, về mặt thực tiễn, luận án cần tìm hiểu các nhân tố ở khoảng thời gian
hậu triển khai ảnh hưởng tới các LI HT ERP mang đến cho DN (tác giả muốn
hướng tới các LI kế toán) nhằm duy trì, nâng cao các LI này.
Lĩnh vực NC về ERP là lĩnh vực đã được nhiều nhà NC trên thế giới tìm hiểu
trong nhiều năm qua. Còn tại Việt Nam, các NC về ERP còn ít, đa phần trong đó là
các NC tổng thể về ERP. Trong thời gian 5 năm trở lại đây tại nước ta, số lượng NC
về lĩnh vực ERP theo hướng kế toán đã tăng lên, chiếm chủ yếu là các luận án tiến

HT ERP đã đi vào hoạt động, thì các LI kế toán sẽ bị điều chỉnh bởi cái gì? Đây là
vấn đề rất đáng quan tâm.
Một vấn đề khác cần xem xét, đó là trong bối cảnh CNTT đang thay đổi liên tục
như hiện nay, liệu rằng nếu DN ứng dụng các tiến bộ công nghệ mới nhất như: công
nghệ điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, Blockchain...vào HT ERP trong giai đoạn
sau triển khai thì những tiến bộ này có giúp DN nâng cao LI kế toán mà HT ERP
đem lại cho DN hay không? Hay chỉ cần duy trì HT ERP vốn có là đủ?
Từ những phân tích ở trên về sự cần thiết của hướng NC này trong thực tiễn; nó
là điểm mới trong NC về ERP trên thế giới và tại Việt Nam, luận án sẽ tìm hiểu đề
tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi ích kế toán trong giai đoạn sau triển khai
hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) tại các doanh nghiệp Việt
Nam” làm hướng NC luận án.
2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát


4

Tìm ra các nhân tố ở khoảng thời gian sau triển khai và mức độ ảnh hưởng
của chúng đến LI kế toán các DN Việt Nam có được từ HT ERP.
Mục tiêu cụ thể
Để đạt được mục tiêu tổng quát, có hai mục tiêu cụ thể cần được thực hiện
trong luận án:
- Xác định các nhân tố ảnh hưởng tới LI kế toán các DN Việt Nam có được
từ HT ERP trong khoảng thời gian sau triển khai HT này.
- Đánh giá mức độ của các nhân tố ảnh hưởng tới LI kế toán các DN Việt
Nam có được từ HT ERP trong khoảng thời gian sau triển khai HT này.
Câu hỏi nghiên cứu
Trên cơ sở các mục tiêu NC, những câu hỏi NC cần được trả lời trong NC
này đó là:

gian hậu triển khai và thang đo các nhân tố NC; Sau đó điều chỉnh và bổ sung
chúng thông qua kỹ thuật thảo luận nhóm với các chuyên gia. Số lượng tham gia là
9 người, bao gồm các chuyên gia (1) các giảng viên giảng dạy về ERP, (2) các
chuyên gia trong DN cung cấp HT ERP, (3) kế toán trưởng hoặc giám đốc tại DN
đang vận hành HT ERP. Đây đều là những người có chuyên môn vững chắc về ERP
hay có nhiều kinh nghiệm sử dụng ERP trong thực tế. Từ đây, tác giả có thang đo
nháp đầu. Tiếp theo, tác giả sẽ thực hiện phỏng vấn tay đôi với kế toán trưởng
khoảng 10 DN đã vận hành HT ERP từ 1 đến 3 năm để hoàn thiện thang đo nháp
cuối.
Bước tiếp theo trong NC sơ bộ, tác giả dùng PP định lượng để điều tra sơ bộ,
đánh giá thang đo nhằm đảm bảo độ tin cậy, giá trị thang đo trước khi tiến hành NC
chính thức. PP định lượng được áp dụng trong bước này, thông qua 2 bước kiểm
định là Cronbach Alpha và EFA bằng phần mềm SPSS. Về cỡ mẫu, NC sơ bộ định
lượng dùng cỡ mẫu khoảng 100 DN Việt Nam đã vận hành HT ERP từ 1 đến 3 năm
theo PP lấy mẫu không theo xác suất là PP phát triển mầm.
(2) Cuối cùng là bước NC chính thức, PP định lượng được thực hiện với cỡ
mẫu khoảng 300 các DN Việt Nam đã vận hành HT ERP từ 1 đến 3 năm theo PP
lấy mẫu không theo xác suất là PP phát triển mầm (Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn
Thị Mai Trang, 2011), nhằm đánh giá lại mô hình đo lường, mô hình cấu trúc, các


6

giả thuyết đã đưa ra thông qua thực hiện các phép kiểm định CFA và (SEM) bằng
phần mềm AMOS.
Cỡ mẫu được chọn trong NC sơ bộ định lượng và NC chính thức là 100 và
300 là thỏa mãn những điều kiện về mẫu để thực hiện các phép kiểm định (Xem tại
chương 3). Vì khó xác định chính xác các DN sử dụng ERP tại Việt Nam, nên tác
giả áp dụng PP lấy mẫu không theo xác suất là PP phát triển mầm. “PP định lượng
thường đòi hỏi mẫu có kích thước lớn và thường được chọn theo phương pháp xác

giảng dạy về ERP…. Cũng có thể tham khảo luận án để có thể xây dựng kế hoạch
cung cấp HT hay xây dựng các nội dung dạy học liên quan đến ERP hiệu quả và
chính xác hơn.
6. Kết cấu luận án
Luận án có kết cấu như sau:
- Chương 1. Tổng quan nghiên cứu. Chương này trình bày sơ lược các NC thế giới
và trong nước có mối liên hệ đến hướng NC của đề tài. Trong đó, các NC nước
ngoài gồm hai dòng NC: (1) Các NC nước ngoài về những LI mà HT ERP đem lại
cho DN và cho kế toán trong DN, và (2) các NC nước ngoài về các nhân tố tác động
đến các LI kế toán mà HT ERP đem lại cho DN. Các NC trong nước được trình bày
gồm những NC về ERP tổng thể và NC về ERP theo hướng kế toán. Qua đó, luận
án sẽ chỉ ra nhận xét, chỉ ra khe hổng NC. Từ đó đưa ra hướng thực hiện luận án.
- Chương 2. Cơ sở lý thuyết. Chương này trình bày các khái niệm, cũng như các lý
thuyết làm cơ sở cho những nội dung NC trong đề tài.
- Chương 3. Phương pháp nghiên cứu. Trong chương này, các PP NC tác giả dùng
trong luận án sẽ được giải thích rõ ràng. Cùng với đó, giả thuyết NC, mô hình NC
đề xuất và thang đo các nhân tố NC cũng được giới thiệu trong chương này.
- Chương 4. Kết quả nghiên cứu và bàn luận. Các kết quả NC trong hai giai đoạn
NC sơ bộ và NC chính thức sẽ được trình bày ở chương này. Trên cơ sở đó, các kết
quả NC sẽ được thảo luận và nêu lên nguyên nhân có các kết quả này.
- Chương 5. Kết luận và hàm ý. Chương này các câu hỏi NC sẽ được luận án trả lời
đầy đủ, chỉ ra các kết quả tìm được. Qua đó, nêu lên những kiến nghị phù hợp để
các LI kế toán từ HT ERP mang đến cho các DN Việt Nam sẽ đạt mức cao nhất ở
khoảng thời gian hậu triển khai ERP.


8


9

khoảng thời gian ban đầu của hoạt động sử dụng và bảo trì, khi HT ERP vừa đi vào


10

Go-Live. Theo Nolan và Norton (2000), Các DN đã vận hành HT ERP được 1 đến 3
năm thuộc khoảng thời gian này.
Trong NC của Moon (2007) về “HT hoạch định nguồn lực DN: Một sự nhìn
lại về tổng quan tài liệu” đã chỉ ra rằng tất cả các bài báo về ERP được khảo sát trên
79 tạp chí trong thời gian từ 2000 đến 2006, đa số tìm hiểu những nội dung trong
khoảng thời gian triển khai HT hoặc trong các vấn đề cụ thể của việc dùng HT ERP.
Những NC tương tự trong khoảng thời gian hậu triển khai HT ERP thì còn rất ít.
Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda (2016) trong NC “Tổng quan về các
bài báo NC trong lĩnh vực ERP” đã thực hiện một cuộc tổng quan NC toàn diện về
tất cả các NC có liên quan đến HT ERP. Nhóm tác giả đã sử dụng Google Scholar
là công cụ tìm kiếm chính cùng 4 cơ sở dữ liệu trực tuyến: Science Direct, ACM,
IEEE Xplore, và JSTOR để có thể tập hợp các bài báo cho NC. Tổng cộng có 86 bài
báo về ERP đã được tổng quan. Trong số 86 bài báo, 14 NC thuộc về nhóm tổng thể
(viết về toàn bộ các lĩnh vực trong ERP, có PP luận cụ thể), 10 NC thuộc về nhóm
hỗn hợp (có phạm vi NC tương đối hẹp trong lĩnh vực NC ERP, không có PP NC rõ
ràng), và nhóm chuyên ngành (chỉ tập trung vào một chủ đề duy nhất) gồm 62 bài.
“Trong số 62 NC chuyên ngành, 22 NC tìm hiểu các nhân tố tác động, 9 NC về DN
nhỏ và vừa (DNNVV), 4 bài báo về lĩnh vực NC, 24 NC tìm hiểu chủ đề hoạt động,
và 3 NC về loại HT ERP” (Tingting Huang và Kazuhiko Yasuda, 2016, trang 20).
Kết quả NC đã cho thấy khi NC về ERP, khoảng thời gian hậu triển khai ERP dù đã
nhận được sự quan tâm nhưng vẫn chưa có nhiều NC được thực hiện. Số lượng các
nhà NC xem giai đoạn này là phạm vi họ tập trung NC còn hạn chế. NC này đã cho
ý kiến rằng các NC trong tương lai cần chú ý đến những vấn đề trong khoảng thời
gian hậu triển khai ERP, đây là hướng NC vẫn còn bỏ ngõ.
Trong NC này, hướng NC ERP sau triển khai sẽ là hướng đi của tác giả, đây

trong DN gồm 2 nhóm NC chính (1) Các NC về LI mà HT ERP mang đến cho DN
và (2) Các NC về LI HT ERP mang lại cho kế toán trong DN. Vì hướng NC của
luận án là LI kế toán trong HT ERP nên nhóm NC số 2 sẽ là nhóm NC mà tác giả
tập trung tổng quan các NC liên quan.
(1) Các NC về LI mà HT ERP đem lại cho DN
Các NC về những LI mà HT ERP mang đến cho DN được tổng hợp trong
phụ lục 1. Bắt nguồn từ NC của Shang & Seddon (2002), sử dụng cách tiếp cận
định tính, một thang đo LI DN nhận được từ HT DN (ES - Enterprise System) được
tìm ra gồm 5 khía cạnh: hoạt động, quản lý, chiến lược, cơ sở hạ tầng CNTT và tổ