ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH TỒN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN
CỦA HỌC VIỆN PHỊNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Hà Nội - 2013
1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH TỒN

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN
CỦA HỌC VIỆN PHỊNG KHÔNG - KHÔNG QUÂN
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 05

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Phó Đức Hịa

Hà Nội - 2013


3


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết đầy đủ

Chữ viết tắt

Ban chấp hành Trung ương

BCHTW

Bộ Quốc phịng

BQP

Cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa

CNH, HĐH

Cơng tác đảng, cơng tác chính trị

CTĐ, CTCT

Chiến thuật - Chiến dịch

CT - CD

Chỉ huy Tham mưu Phịng khơng-Khơng qn


Nxb

Nghiên cứu khoa học

NCKH

Phịng khơng - Khơng qn

PK - KQ

Qn đội nhân dân Việt nam

QĐNDVN

Tổng cục Chính trị

TCCT

4


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Thống kế số lượng đội ngũ giảng viên của Học viện PK - KQ
Bảng 2.2: Thống kế nhóm ngành đào tạo đội ngũ giảng viên của Học
viện PK - KQ.
Bảng 2.3: Thống kế trình độ học vấn đội ngũ giảng viên của Học viện
PK - KQ.
Bảng 2.4: Thống kế độ tuổi đội ngũ giảng viên của Học viện PK - KQ.


Sơ đồ 2.3: Các đặc yếu tố ảnh hưởng đến phát triển ngũ giảng viên
của Học viện PK - KQ.
Sơ đồ 3.1: Các biện pháp phát triển ĐNGV của Học viện PK-KQ
trong giai đoạn hiện nay

6

66

90


DANH MỤC BIỂU ĐỒ
Trang
Biểu đồ 2.1: Trình độ học vấn năm 2010 và năm 2013 của đội ngũ
giảng viên Học viện PK - KQ
Biểu đồ 2.2: Độ tuổi của đội ngũ giảng viên Học viện PK - KQ
Biểu đồ 3.1: Khảo nghiệm mức độ cấp thiết và tính khả thi của các
biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên Học viện PK - KQ

7

40
41
94


MỤC LỤC
Trang

1

2. Mục đích nghiên cứu.........................................................................

2

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu...................................................

2

4. Giả thuyết khoa học... ......................................................................

2

5. Nhiệm vụ nghiên cứu........................................................................

3

6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu............................................................

3

7. Phương pháp nghiên cứu...................................................................

3

8. Đóng góp của luận văn......................................................................

5



13

8


1.2.3. Đội ngũ giảng viên của Học viện PK - KQ.................................

16

1.2.4. Phát triển đội ngũ giảng viên......................................................

18

1.3. Phát triển đội ngũ giảng viên theo quan điểm phát triển nguồn
nhân lực.................................................................................................
1.4. Những nội dung và yêu cầu của việc phát triển đội ngũ giảng

21
23

viên ở Học viện PK-KQ trong giai đoạn hiện nay................................
1.4.1. Quy hoạch, phát triển đội ngũ giảng viên..................................

23

1.4.2. Tuyển chọn, sử dụng giảng viên.................................................
1.4.3. Đào tạo và bồi dưỡng .................................................................

24


32

2.1.3. Chức năng, nhiệm vụ của Học viện PK - KQ......................................

33

2.1.4. Công tác bảo đảm cơ sở vật chất phục vụ giáo dục - đào tạo...

34

2.2. Thực trạng công tác phát triển đội ngũ giảng viên của Học viện
PK - KQ hiện nay..................................................................................
2.2.1. Thực trạng đội ngũ giảng viên của Học viện PK - KQ hiện nay
2.2.2. Thực trạng công tác phát triển đội ngũ giảng viên của Học
viện PK - KQ hiện nay..........................................................................
2.3. Đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giảng
viên của Học viện PK - KQ...................................................................
2.3.1. Đặc điểm đội ngũ giảng viên.......................................................
9

35
36
47

55
55


2.3.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đội ngũ giảng viên...........

3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả.............................................

75

3.2. Đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên của Học
viện PK - KQ trong giai đoạn hiện nay.................................................
3.2.1. Giáo dục nâng cao nhận thức trong tồn Học viện đối với
cơng tác phát triển đội ngũ giảng viên.................................................
3.2.2. Xây dựng quy hoạch tổng thể và thực hiện quy hoạch phù hợp
với thực tiễn và chủ trương phát triển đội ngũ giảng viên của Học viện
3.2.3. Đổi mới công tác tuyển chọn để thu hút cán bộ có trình độ cao
về làm công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học tại Học viện.........
3.2.4. Kết hợp công tác đào tạo, bồi dưỡng với tự đào tạo, bồi dưỡng
và rèn luyện của đội ngũ giảng viên......................................................

75

75

78

81

83

3.2.5. Tăng cường công tác quản lý; nâng cao hiệu quả công tác
nhận xét, đánh giá, bổ nhiệm, bố trí sử dụng và chính sách đãi ngộ

86


96

1. Kết luận.............................................................................................

96

2. Khuyến nghị......................................................................................

97

2.1. Đối với Bộ Quốc phòng và Quân chủng PK - KQ.........................

97

2.2. Đối với Học viện PK - KQ.............................................................

98

TÀI LIỆU THAM KHẢO...................................................................

99

PHỤ LỤC.............................................................................................

102

Phụ lục 1................................................................................................

102


bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học kỹ thuật, khoa học quân sự chuyên ngành
Phịng khơng - Khơng qn cho Qn đội, Qn chủng Phịng khơng - Khơng
qn và hai nước bạn Lào, Campuchia. Ngày nay, nhiệm vụ GD - ĐT của
Học viện có bước phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao nhằm xây dựng
Học viện theo hướng “Cách mạng, chính quy, chuẩn hóa, hiện đại”; để thực
hiện phương hướng đó, việc phát triển đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, có
cơ cấu hợp lý, chất lượng ngày càng cao là khâu then chốt, quyết định chất
lượng GD - ĐT, đảm bảo hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước
và Quân đội giao cho.
1.2. Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trị hết sức quan trọng của đội ngũ
giảng viên, những năm qua, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện PK - KQ đã
thường xuyên quan tâm, chú trọng đầu tư phát triển đội ngũ giảng viên có
nhiều chuyển biến tích cực; chất lượng đội ngũ giảng viên từng bước được
nâng cao, đáp ứng ngày càng tốt hơn mục tiêu, yêu cầu GD - ĐT và nghiên
cứu khoa học của Học viện. Tuy nhiên, do hạn chế về công tác tuyển chọn và
nhiều yếu tố tác động, nên công tác phát triển đội ngũ giảng viên của Học
viện vẫn cịn bộc lộ những hạn chế, thiếu sót nhất định như: Số lượng giảng
12


viên ở một số khoa, bộ mơn cịn thiếu; chất lượng đội ngũ giảng viên có mặt
chưa đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ, chưa tương xứng với tiềm năng hiện có.
Điều đó đã ảnh hưởng đến chất lượng GD - ĐT, NCKH và sự phát triển của
Học viện. Do vậy, phát triển đội ngũ giảng viên của Học viện PK - KQ đảm
bảo đủ số lượng, cơ cấu hợp lý, có chất lượng ngày càng cao, đáp ứng yêu cầu
nhiệm vụ trong tình hình mới là vấn đề có ý nghĩa quan trọng và hết sức cần
thiết trong giai đoạn hiện nay.
1.3. Vấn đề về phát triển đội ngũ giảng viên đã có nhiều cơng trình
nghiên cứu ở những góc độ, phương diện khác nhau và đã có những đóng góp
giá trị cả về lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có cơng trình

6.1. Giới hạn đối tượng khảo sát
Đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục của Học viện PK - KQ.
6.2. Giới hạn địa bàn nghiên cứu
Học viện PK - KQ, xã Kim Sơn, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội.
7. Phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý luận
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận biện
chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của
Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển đội ngũ cán bộ quân đội; các phương
pháp phân tích, tổng hợp có liên quan đến đề tài.
Q trình nghiên cứu đề tài này, tác giả đã tiến hành nghiên cứu Luật
Giáo dục; các văn kiện của Đảng, Nhà nước, các tư liệu luật pháp trong lĩnh
vực giáo dục và đào tạo, tài liệu lý luận về giảng viên và phát triển đội ngũ
giảng viên, các loại sách chuyên khảo, giáo trình, tạp chí, luận án, luận văn,
các cơng trình khoa học, các báo cáo sơ kết, tổng kết hằng năm của Học viện
PK - KQ có liên quan đến đề tài. Trên cơ sở đó phát triển khung lý thuyết,
cách thức tiếp cận và nghiên cứu đề tài.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực trạng
7.2.1. Phương pháp trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi
Đây là phương pháp chủ yếu khi nghiên cứu đề tài này.

14


- Mục đích: Tìm hiểu thực trạng vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên
của Học viên PK - KQ hiện nay.
- Khách thể thực hiện:
+ Khách thể chính: Gồm 300 giảng viên thuộc 14 khoa giáo viên của
Học viện PK - KQ.
+ Khách thể phụ: Gồm 60 cán bộ quản lý giáo dục trong Học viện PK - KQ.

- Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các học viện, nhà
trường quân đội trong việc phát triển đội ngũ cán bộ giảng viên và nghiên cứu
giảng dạy tại Học viện PK - KQ.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên ở các học
viện, nhà trường quân đội.
- Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ giảng viên của Học viện PK
- KQ hiện nay.
- Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giảng viên của Học viện PK KQ trong giai đoạn hiện nay.

16


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN
CỦA CÁC HỌC VIỆN, NHÀ TRƢỜNG QUÂN ĐỘI
1.1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên ở các
học viện, nhà trƣờng quân đội
1.1.1. Quan điểm của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh về phát triển đội
ngũ giảng viên
Nước Việt Nam ta có một nền văn hiến lâu đời, một truyền thống giáo
dục tốt đẹp đã ăn sâu bám rễ trong các cộng đồng làng, xã và trong mỗi người
dân. Lịch sử hơn bốn nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc ta cũng
ghi nhận những đóng góp to lớn của các thế hệ nhà giáo đã cùng toàn thể
nhân dân giáo dục, đào tạo ra lớp lớp các thế hệ người Việt Nam u nước,
thương nịi, biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc.
Với truyền thống hiếu học từ ngàn xưa, nhân dân ta luôn dành cho
người thầy giáo những tình cảm q mến, kính trọng: “Nhất tự vi sư, bán tự

gũi nhau. Các chú, các cô phải thi đua trao đổi kinh nghiệm” [27, tr.225].
Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Dù là tên tuổi không đăng trên báo, không
được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng
vơ danh” [26, tr.331]. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng thường động viên đội ngũ
nhà giáo: “Các thầy giáo có nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ
cho dân tộc... Thầy thi đua dạy, trò thi đua học” [28, tr.467]. Nhà giáo phải
phát huy tinh thần học tập khơng ngừng. Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn thường
dẫn lại câu nói của Khổng Tử “Học khơng biết chán, dạy không biết mỏi” và
lời dạy của Lênin “Học, học nữa, học mãi” để nhắc nhở các thầy giáo, cơ giáo
“dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt... phải nâng
cao chất lượng văn hóa và chun mơn” [26, tr.403]. Người khun cán bộ và
giáo viên “Chớ tự túc, tự mãn, cho là giỏi rồi thì dừng lại, mà dừng lại là lùi
bước, là lạc hậu, mình tự đào thải trước. Cho nên phải cố gắng học tập để cải
tạo mình, cải tạo tư tưởng của mình, cải tạo con em và giúp vào việc cải tạo
xã hội” [27, tr.489]. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh ln nhắc nhở Chính
phủ, các địa phương, các cấp, các ngành phải chăm lo, đào tạo, bồi dưỡng đội
18


ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội mới. Theo Người, đối với
người cán bộ giảng viên cần phải có đức và tài: chính trị là đức, chun mơn
là tài, có tài mà khơng có đức là hỏng, hay “chính trị là linh hồn, chun mơn
là xác. Có chun mơn mà khơng có chính trị thì chỉ là cái xác không hồn”
[28, tr.492]. Người khẳng định giữa đức và tài hay phẩm chất và năng lực của
người thầy giáo có mối quan hệ hữu cơ và tác động qua lại lẫn nhau tạo nên
cốt cách của người thầy giáo. Do vậy, cần phát triển đội ngũ giảng viên khơng
chỉ đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực sư phạm mà còn
phải tinh thơng nghiệp vụ dạy học. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Đảng, Nhà
nước phải đặc biệt quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo
viên, phải tìm cách huấn luyện họ coi huấn luyện là cơng việc gốc của Đảng.

Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị số 40 - CT/TƯ về việc nâng cao
chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, khẳng định: “Phát
triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực
quan trọng thúc đẩy sự nghiệp cơng nghiệp hố, hiện đại hố đất nước, là điều
kiện phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của tồn Đảng, tồn
dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nịng cốt có
vai trị quan trọng” [15, tr.1].
Để thực hiện thắng lợi sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, tại Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta tiếp tục khẳng định: “Phát triển đội ngũ
giáo viên, coi trọng chất lượng và đạo đức sư phạm, cải thiện chế độ đãi ngộ.
Bảo đảm về cơ bản đội ngũ giáo viên đạt chuẩn quốc gia và tỷ lệ giáo viên so
với học sinh theo yêu cầu của từng cấp học. Có cơ chế, chính sách bảo đảm
đủ giáo viên cho các vùng, miền và biên giới, hải đảo” [11, tr.159]. Thực hiện
Nghị quyết của Đảng, ngày 11/01/2005 Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết
định số 09/2005/TTg về việc phê duyệt Đề án “Phát triển đội ngũ nhà giáo và
cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hoá, nâng cao chất lượng, bảo đảm
đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính
trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chun
mơn của nhà giáo thơng qua việc quản lý, phát triển đúng định hướng và có
hiệu quả của sự nghiệp giáo dục để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp
20


ứng những đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong cơng cuộc đẩy
mạnh cơng nghiệp hố, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế” [34, tr.1].
Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI tiếp tục nhấn mạnh: Cần giáo dục,
đào tạo ra những thế hệ người Việt Nam có bản lĩnh chính trị vững vàng, có
lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, có phẩm chất đạo đức tốt, có khả năng sáng tạo,
làm chủ tri thức hiện đại, quyết tâm đưa đất nước phát triển sánh kịp các nước
tiên tiến trong khu vực và trên thế giới, gắn liền với sự đầu tư phát triển một

định vị trí, vai trị hết sức quan trọng của đội ngũ giảng viên khoa học xã hội
và nhân văn quân sự trong nhiệm vụ GD - ĐT và NCKH của Nhà trường.
Cơng trình đã xây dựng hệ thống chuẩn tiêu chí cho từng chức danh như
giảng viên, giảng viên chính, giảng viên cao cấp, những tiêu chí này có ý
nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn, là cơ sở khoa học giúp cho lãnh đạo,
chỉ huy Nhà trường hoạch định được chiến lược phát triển toàn diện đội ngũ
giảng viên; đồng thời còn là mục tiêu để đội ngũ giảng viên phấn đấu và
khơng ngừng hồn thiện, góp phần nâng cao chất lượng tồn đội ngũ.
Luận văn thạc sỹ của tác giả Đoàn Văn Quy “Các giải pháp tăng
cường quản lý công tác bồi dưỡng giảng viên của Học viện PK - KQ” (2004);
Đề tài cấp Quân chủng của Thạc sĩ Hoàng Ngọc Khải “Nghiên cứu các giải
pháp nâng cao năng lực sư phạm cho đội ngũ giáo viên Trường Trung cấp kỹ
thuật Hải quân” (2005); Võ Bá Dương “Phát triển đội ngũ giáo viên ở
Trường Sĩ quan Chỉ huy kỹ thuật Thông tin” (2006); Luận văn thạc sĩ quản lý
giáo dục của tác giả Khuất Duy Hùng, Học viện Chính trị “Biện pháp nâng
cao chất lượng đội ngũ giảng viên Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện
nay”(2008) và luận văn thạc sĩ của Dương Văn Sỹ “Biện pháp phát triển đội
ngũ giảng viên ở Học viện Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam” (2012).
Các đề tài này, đều khẳng định vị trí, vai trị và sự cần thiết phải phát triển đội
ngũ giảng viên của các học viện, nhà trường trong giai đoạn hiện nay; đồng
thời đề xuất các biện pháp nhằm quy hoạch đảm bảo đủ số lượng, cơ cấu hợp
lý; nâng cao chất lượng công tác tuyển chọn, đào tạo bồi dưỡng, đánh giá, đề
bạt, bố trí, sử dụng và tạo mơi trường thuận lợi để đội ngũ giảng viên được
phát triển toàn diện.
22


- Ngồi các đề tài, luận án, luận văn cịn có rất nhiều tác giả với nhiều
bài viết đăng trên các tạp chí đề cập đến vấn đề phát triển đội ngũ giảng viên
trong các học viện, nhà trường quân đội như:

vi hẹp của từng khoa, từng chuyên ngành đào tạo của Học viện PK - KQ.
1.2. Các khái niệm cơ bản
1.2.1. Đội ngũ
Theo Từ điển tiếng Việt (2008): “Đội ngũ là tập hợp một số đơng người
có cùng chức năng hoặc nghề nghiệp” [36, tr.430].
Khái niệm này được sử dụng khá rộng rãi và dùng để chỉ các tổ chức
trong xã hội như: đội ngũ cán bộ, đội ngũ trí thức, đội ngũ giáo viên, đội ngũ
thanh niên, đội ngũ tình nguyện viên…, do đó, đội ngũ là một nhóm người
trong xã hội, nhưng khơng phải là một nhóm người hỗn độn mà là một nhóm
người cùng chung mục đích hoạt động, chung lợi ích, đó là sự gắn kết những
cá thể với nhau, hoạt động trên cơ sở sự phân công, hợp tác lao động và ràng
buộc với nhau bằng những quy định của nhóm hoặc trách nhiệm pháp lý.
Từ khái niệm trên đây, đội ngũ được hiểu là số đông người, nhưng
không giới hạn cụ thể về số người trong đội ngũ đó. Trong đội ngũ, mỗi
người có những mục tiêu của riêng mình, nhưng tồn bộ thành viên trong đội
ngũ dứt khốt phải có mục tiêu chung thống nhất, những người có mục tiêu
trái với mục tiêu chung của đội ngũ phải tự mình điều chỉnh lại mục tiêu cá
nhân cho phù hợp với mục tiêu chung nếu không sẽ bị loại ra khỏi đội ngũ.
1.2.2. Giảng viên
Điều 70, Luật Giáo dục năm 2005, sửa đổi, bổ sung ngày 25/11/2009
của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Nhà giáo
là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục
khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thơng,
giáo dục nghề nghiệp trình độ sơ cấp nghề, trung cấp nghề, trung cấp chuyên
nghiệp gọi là giáo viên. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục đại học, trường
cao đẳng nghề gọi là giảng viên” [25, tr.8].
Theo Từ điển tiếng Việt (2008), “Giảng viên là người làm công tác giảng dạy
ở các trường trên bậc phổ thông hoặc ở các lớp đào tạo, huấn luyện” [36, tr.489].
24


25