BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM


LÊ MINH THUẬN

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC PHẦN
“DAO ĐỘNG VÀ SĨNG CƠ”, VẬT LÍ 12 THPT
VỚI SỰ HỖ TRỢ BÀI TẬP VẬT LÍ
Demo Version - Select.Pdf SDK
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÍ
Mã số: 60140111

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. TRẦN HUY HOÀNG

HUẾ, NĂM 2014
i


LỜI CAM ĐOAN

Tơi xin cam đoan đây là cơng trình nghiên cứu của
riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận
văn là trung thực, được các đồng tác giả cho phép sử dụng
và chưa từng được cơng bố trong bất kỳ một cơng trình
nào khác.

Tác giả

Lê Minh Thuận

iii


MỤC LỤC
Trang phụ bìa ........................................................................................................... i
Lời cam đoan........................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ............................................................................................................. iii
Mục
lục....................................................................................................................... ........ 1
Danh mục các chữ viết tắt........................................................................................ 5
Danh mục các bảng, đồ thị và hình ảnh ........................................................................ 6
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 7
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................. 7
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài ..................................................................................... 8
3. Mục tiêu của đề tài .............................................................................................10
4. Giả thuyết khoa học ............................................................................................10
5. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài ................................................................................10
6. Đối tượng nghiên cứu .........................................................................................10
7. Phạm vi nghiên cứu ............................................................................................10
8. Phương pháp
nghiên
cứu đề tài
...........................................................................10
Demo
Version
- Select.Pdf
SDK
8.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết ....................................................................10

1.2.2.2. Bài tập mở rộng kiến thức và kỹ năng ........................................................22
1.2.3. Vai trị của bài tập Vật lí ...............................................................................23
1.2.3.1. Bài tập Vật lí là phương tiện rèn luyện cho học sinh kỹ năng thu
thập thông tin .........................................................................................................23

Demo Version - Select.Pdf SDK

1.2.3.2. Bài tập Vật lí là phương tiện rèn luyện cho học sinh kỹ năng xử lý
thông tin .................................................................................................................24
1.2.2.3. Bài tập Vật lí là phương tiện rèn luyện cho học sinh kỹ năng vận
dụng tri thức vào thực tiễn ......................................................................................24
1.2.2.4. Bài tập Vật lí là phương tiện rèn luyện cho học sinh kỹ năng tự
kiểm tra, đánh giá ...................................................................................................26
1.3. Xây dựng và sử dụng BTVL hỗ trợ hoạt động tự học .......................................26
1.3.1. Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập hỗ trợ tự học .....................................26
1.3.1.1. Hệ thống bài tập phải góp phần thực hiện mục tiêu của chủ đề dạy
học .........................................................................................................................26
1.3.1.2. Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính đa dạng ...............................................26
1.3.1.3. Hệ thống bài tập phải đảm bảo tính vừa sức và phát huy được tính
tích cực của học sinh ..............................................................................................26
1.3.1.4. Hệ thống bài tập phải phù hợp với quá trình dạy học .................................27
1.3.2. Quy trình xây dựng .......................................................................................28
2


1.3.3. Quy trình tổ chức hoạt động tự học với sự hỗ trợ của BTVL .........................31
1.4. Thực trạng sử dụng bài tập trong việc tổ chức hoạt động tự học cho học sinh .........33
1.4.1. Nhận thức và thực trạng của GV và HS về tự học trong dạy – học vật
lí ở trường phổ thơng ..............................................................................................33
1.4.2. Một số ngun nhân cơ bản ..........................................................................34

3


2.3.2.1. Mở đầu ......................................................................................................60
2.3.2.2. Tổ chức hoạt động tự học trên lớp..............................................................61
2.3.2.3. Vận dụng và củng cố kiến thức ..................................................................62
2.3.2.4. Hướng dẫn tự học ở nhà .............................................................................62
2.3.2.5. Kiểm tra, đánh giá kết quả tự học ...............................................................62
2.4. Thiết kế bài dạy học theo hướng sử dụng bài tập Vật lí phần “Dao động
và sóng cơ” để tổ chức hoạt động tự học cho học sinh. ...........................................63
2.5. Kết luận chương 2 ...........................................................................................72
Chương 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ..............................................................74
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm.............................................74
3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm ..............................................................74
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm ...................................................................74
3.2. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm...................................................75
3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm ...................................................................75
3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm ....................................................................75
3.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm .................................................................75
3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm .................................................................................75

Demo Version - Select.Pdf SDK

3.3.2. Quan sát giờ học ...........................................................................................75
3.3.3. Các bài kiểm tra ............................................................................................76
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm..........................................................................76
3.4.1. Nhận xét về tiến trình dạy học ......................................................................76
3.4.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ........................................................77
3.4.2.1. Các bảng phân phối....................................................................................77
3.4.2.2. Các tham số sử dụng để thống kê ...............................................................79


Đối chứng

4

ĐHSP

Đại học sư phạm

5

GV

Giáo viên

6

HS

Học sinh

7

QTDH

Quá trình dạy học

8

HĐDH


THPT

5


DANH MỤC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ, SƠ
ĐỒ
Bảng 3.1. Bảng thống kê điểm số (X i) của bài kiểm tra...........................................75
Bảng 3.2. Bảng phân phối tần suất ..........................................................................75
Bảng 3.3. Bảng phân phối tần số lũy tích ................................................................76
Bảng 3.4. Bảng phân loại theo học lực....................................................................76
Bảng 3.5. Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng .....................................................77
Biểu đồ 3.1. Biểu đồ phân phối tần suất của hai nhóm ............................................75
Biểu đồ 3.2. Biểu đồ phân phối tần số lũy tích của hai nhóm ..................................76
Biểu đồ 3.3. Biểu đồ phân loại học lực của hai nhóm .............................................77
Đồ thị 3.1. Đồ thị phân phối tần suất của hai nhóm .................................................75
Đồ thị 3.2. Đồ thị phân phối tần số lũy tích của hai nhóm .......................................76
Hình 2.1. Chuyển động chiếc lá .............................................................................41
Hình 2.2. Chuyển động chiếc xe .............................................................................41
Hình 2.3. Dao động cây cầu ....................................................................................42

Demo
Version
- Select.Pdf
SDKnước .......................................42
Hình 2.4. Dao
động con
lắc lị xo
trong mơi trường

đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý
là khâu then chốt” [1].
Để thực hiện đường lối của Đảng, cần thiết phải đánh giá và có cách nhìn tồn
diện thực trạng giáo dục - đào tạo (GD-ĐT) của nước ta hiện nay. Trên cơ sở đó

Demo Version - Select.Pdf SDK

nghiên cứu đề xuất những quan điểm chỉ đạo, mục tiêu và nhiệm vụ cho việc đổi
mới giáo dục.
Trong Luật giáo dục, điều 28.2 đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông
phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp
với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả
năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn,
tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[2].
Ngành giáo dục nước ta đã đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa sao
cho phù hợp với yêu cầu của xã hội. Với nội dung chương trình sách giáo khoa
mới thì việc đổi mới phương pháp dạy học đã và đang xảy ra. Phương pháp dạy
học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá trình dạy học. Cùng một
nội dung như nhau, nhưng bài học có để lại những dấu ấn sâu đậm, có làm cho HS
yêu thích vấn đề đã học và biết vận dụng chúng một cách sáng tạo để giải quyết
các vấn đề cụ thể trong thực tiễn hay không là tùy thuộc vào phương pháp dạy học
của thầy giáo.
7


Hiện nay chúng ta đang thực hiện việc đổi mới rất mạnh mẽ về nội dung và
phương pháp dạy học ở bậc trung học phổ thông. Đổi mới phương pháp dạy học
theo hướng tổ chức hoạt động tự học cho học sinh với sự hỗ trợ bài tập vật lí là
nhiệm vụ quan trọng nhằm rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy, năng lực
nhận thức, năng lực giải quyết vấn đề. Vì vậy quá trình dạy học phải là quá trình

hoạt động tự học với sự hỗ trợ bài tập vật lí ở trường phổ thơng.
Ở trong nước, cũng có một số tác giả quan tâm nhiều đến việc bồi dưỡng
Năng lực tự học cho HS như Nguyễn Kỳ, Trần Bá Hoành, Đinh Quang Báo,
Nguyễn Cảnh Toàn… Các tác giả đã đưa ra những cơ sở lí luận về dạy HS học
8


dựa trên cách tiếp cận mới về dạy học tích cực, quán triệt quan điểm dạy học lấy
HS làm trung tâm. Bên cạnh đó, PGS.TS. Lê Cơng Triêm với bài báo “Bồi
dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên đại học” đăng trên Tạp chí
Giáo dục – số 8 (7/2001) cũng đã đề cập tới vấn đề tự học, tự nghiên cứu của
sinh viên đại học; nhóm tác giả Lê Đình, Trần Huy Hồng với đề tài nghiên cứu
cấp bộ “Cơ sở khoa học của việc bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu cho
sinh viên sư phạm ngành Vật lí” đã trình bày khá rõ cơ sở lí luận của việc bồi
dưỡng NLTH, tự nghiên cứu cho HS, sinh viên.
Các luận văn nghiên cứu về vấn đề tự học với sự hỗ trợ bài tập vật lí như luận
văn.
Hồ Anh Việt (2010), Bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh thông qua việc
giải bài tập phần Động học và Động lực học chất điểm, Vật lí 10 nâng cao. Tác
giả chỉ nêu việc bồi dưỡng năng lực tự học của của sinh, do đó tác giả chưa đưa
ra tổ chức hoạt động tự học của học sinh.
Trần Kim Tú (2004), Sử dụng câu hỏi, bài tập để tổ chức học sinh học tập tự
lực trong dạy học chương biến dị, Sinh học 12 trung học phổ thông, luận văn

- Select.Pdf
SDK
thạc sĩ Giáo Demo
dục học,Version
trường ĐHSP
Huế. Tác giả

phần “Dao động và sóng cơ”, Vật lí 12 THPT với sự hỗ trợ bài tập vật lí, đề tài
cần phải thực hiện những nhiệm vụ sau.
- Nghiên cứu khả năng tự học của học sinh với sự hỗ trợ bài tập vật lí 12
trung học phổ thơng.

- Select.Pdf
- NghiênDemo
cứu nộiVersion
dung, chương
trình dạy SDK
học sách giáo khoa, sách bài tập,
Internet, các tài liệu liên quan sách giáo khoa vật lí 12,...
- Thiết kế các bài dạy học tổ chức hoạt động tự học cho học sinh phần “Dao
động và sóng cơ”, Vật lí 12 THPT với sự hỗ trợ bài tập vật lí.
- Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một số trường THPT ở Tỉnh Tiền Giang
để đánh giá hiệu quả của việc tổ chức hoạt động tự học cho học sinh phần “Dao
động và sóng cơ”, Vật lí 12 THPT với sự hỗ trợ bài tập vật lí.
6. Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy học phần “Dao động và sóng cơ” theo hướng tổ chức hoạt
động tự học với sự hỗ trợ bài tập vật lí 12 trung học phổ thông.
7. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu phần “Dao động và sóng cơ” trong chương trình vật lí
12 trung học phổ thơng.
8. Phương pháp nghiên cứu đề tài
8.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
10


- Nghiên cứu luật Giáo dục, văn kiện của Đảng, các tài liệu về lí luận dạy học,
phương pháp dạy học vật lí,...