1
Đảng với hoạt động đối ngoại của Chính phủ
Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt
Nam (1969 - 1975)

Nguyễn Thị Lan Anh

Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Lịch sử
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 60 22 56
Ngƣời hƣớng dẫn: TS. Nguyễn Thị Mai Hoa
Năm bảo vệ: 2011

Abstract. Phân tích, làm rõ chủ trƣơng và sự chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động
đối ngoại của Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam qua hai
giai đoạn: 1969 – 1972; 1973 – 1975. Hệ thống hóa, khái quát hóa những tƣ liệu đã
có, bổ sung thêm những tƣ liệu mới, khôi phục một cách khách quan các hoạt động
đối ngoại chủ yếu của CPCMLTCHMNVN dƣới sự lãnh đạo của Đảng qua hai giai
đoạn: 1969 – 1972; 1973 – 1975. Nêu lên những thành tựu, hạn chế và đúc rút
những kinh nghiệm lịch sử từ quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động đối ngoại của
những năm 1969 – 1975.

Keywords. Hoạt động đối ngoại; Chính phủ cách mạng lâm thời; Đƣờng lối lãnh
đạo; Lịch sử Đảng

Content.

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài

trình của các nhà nghiên cứu nƣớc ngoài tập trung lý giải nguyên nhân thất bại của đế quốc Mỹ
trong chiến tranh Việt Nam, tuy nhiên, trong một số công trình, một số nhận xét, đánh giá còn chƣa
thực sự khách quan.
Một cách tổng quát, thành quả của những công trình nghiên cứu nêu trên, ở những mức độ khác
nhau đã soi rọi và là cơ sở để tác giả luận văn có điều kiện đi sâu nghiên cứu về hoạt động đối
ngoại của CPCMLTCHMNVN dƣới sự lãnh đạo của Đảng.
Thứ hai, trong những công trình nghiên cứu trên, chƣa có một công trình nào nghiên cứu một
cách toàn diện, hệ thống về hoạt động đối ngoại của CPCMLTCHMNVN dƣới sự lãnh đạo của
Đảng CSVN nhƣ đề tài luận văn mà chúng tôi đã lựa chọn.
Thứ ba, quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động đối ngoại của CPCMLTCHMNVN những năm
1969 – 1975 cần phải tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện, hệ thống, dựa trên việc khai thác
thêm những tƣ liệu mới, khỏa lấp những khoảng trống nghiên cứu vẫn còn tồn tại nhƣ làm rõ những
chủ trƣơng, quan điểm của Đảng đối với hoạt động đối ngoại của CPCMLTCHMNVN; chỉ ra vai
trò, sự đóng góp to lớn, quan trọng hoạt động đối ngoại của CPCMLTCHMNVN đối với sự nghiệp
chống Mỹ, cứu nƣớc; làm rõ những tồn tại, hạn chế, đúc rút những kinh nghiệm lịch sử quan trọng
từ quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động đối ngoại của CPCMLTCHMNVN… Đó đồng thời cũng là
mục tiêu, nhiệm vụ mà luận văn cố gắng hoàn thành.

3

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu
Làm rõ chủ trƣơng, đƣờng lối và sự chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động đối ngoại của
CPCMLTCHMNVN từ năm 1969 đến năm 1975; trên cơ sở đó, rút ra những kinh nghiệm chủ yếu
phục vụ hiện tại.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Đi sâu phân tích, làm rõ chủ trƣơng và sự chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động đối ngoại
của CPCMLTCHMNVN qua hai giai đoạn: 1969 – 1972; 1973 – 1975.
- Hệ thống hóa, khái quát hóa những tƣ liệu đã có, bổ sung thêm những tƣ liệu mới, khôi phục
một cách khách quan các hoạt động đối ngoại chủ yếu của CPCMLTCHMNVN dƣới sự lãnh đạo của


Chƣơng 1
ĐẢNG LÃNH ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI CỦA CHÍNH PHỦ CÁCH MẠNG
LÂM THỜI CỘNG HÒA MIỀN NAM VIỆT NAM
TỪ NĂM 1969 ĐẾN NĂM 1972
1.1. SỰ RA ĐỜI CỦA CHÍNH PHỦ CÁCH MẠNG LÂM THỜI CỘNG HÒA MIỀN
NAM VIỆT NAM
1.1.1. Yêu cầu lịch sử đối với việc thành lập Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa
miền Nam Việt Nam
Những thành tựu trong xây dựng và phát triển kinh tế, khoa học – kỹ thuật và quốc phòng của
các nƣớc trong hệ thống XHCN; Sự phát triển mạnh mẽ của phong trào giải phóng dân tộc ở các
nƣớc Á, Phi, Mỹ Latinh. Phong trào không liên kết ra đời và trở thành một lực lƣợng chính trị mới
trên vũ đài quốc tế.
Những khuyết tật của các nƣớc XHCN cũng đã sớm bộc lộ, nhƣng nhìn chung các nƣớc vẫn
tăng cƣờng ủng hộ về chính trị và vật chất cho chúng ta.
Nội bộ phe ĐQCN cũng có sự biến đổi lớn trong lực lƣợng so sánh giữa đế quốc Mỹ và các đế
quốc khác, nhiều nƣớc trở thành những địch thủ nguy hiểm của Mỹ trên mặt trận kinh tế (Pháp,
Anh, Nhật Bản).
Tại các nƣớc tƣ bản, cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động vì các quyền
dân sinh, dân chủ và hòa bình cũng phát triển với quy mô rộng lớn. Phong trào phản chiến ở Mỹ
dâng lên mạnh mẽ và có bƣớc phát triển về chất so với các giai đoạn trƣớc.
Cách mạng Việt Nam cũng có những bƣớc phát triển vƣợt bậc trên cả ba mặt trận: Chính trị,
quân sự, ngoại giao. Thắng lợi Tết Mậu Thân 1968 đã làm cho “ý chí xâm lƣợc của Mỹ bị lung lay
rõ rệt” và buộc Tổng thống R. Nixon phải điều chỉnh chiến lƣợc toàn cầu phản cách mạng, đề ra
“học thuyết Nixon” với mục tiêu giảm bớt các “cam kết quốc tế” của Mỹ, đòi hỏi các nƣớc đồng
minh phải “chia sẻ trách nhiệm” với Mỹ để chống lại phong trào cách mạng thế giới, ổn định tình
hình nội bộ, duy trì lực lƣợng quốc phòng, giữ thế cân bằng và răn đe, khai thác, lợi dụng mâu
thuẫn các nƣớc XHCN, chia rẽ, lôi kéo các nƣớc lớn, mua chuộc, uy hiếp các nƣớc nhỏ. Ở Việt
Nam, Mỹ buộc phải xuống thang chiến tranh, thực hiện “phi Mỹ hóa chiến tranh” - thực chất là
thực hiện chiến lƣợc “Việt Nam hóa chiến tranh” ở miền Nam, mở rộng chiến tranh sang

CPCMLTCHMNVN tại Hội nghị Paris thay thế Đoàn đại biểu MTDTGPMNVN. Tại phiên họp,
Chính phủ lâm thời cũng đề ra Chương trình hành động 12 điểm, nêu rõ chính sách đối nội và đối
ngoại.
Sự ra đời của CPCMLTCHMNVN dƣới sự lãnh đạo của Đảng là kết quả tất yếu của quá
trình đấu tranh lâu dài, gian khổ và anh dũng của nhân dân miền Nam. Đó cũng là bƣớc trƣởng
thành của mặt trận đoàn kết dân tộc chống Mỹ và tay sai ở miền Nam. Từ đây, Đoàn Ngoại giao
của CPCMLTCHMNVN sẽ đại diện cho nhân dân miền Nam với tƣ cách ngoại giao nhà nƣớc phối
hợp với Đoàn Ngoại giao VNDCCH đấu tranh trên trƣờng quốc tế, mà cụ thể trƣớc mắt là tại Hội
nghị Paris, nâng cao vị thế của chúng ta trên bàn đàm phán, kết hợp ngoại giao nhà nƣớc và ngoại
giao nhân dân, tạo nên thế trận ngoại giao “tuy hai mà một, tuy một mà hai”, buộc Mỹ và chính
quyền Sài Gòn ký Hiệp định, thực hiện Hiệp định, góp phần đƣa cách mạng đến thắng lợi cuối
cùng.
6

1.2. ĐẢNG LÃNH ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI CỦA CHÍNH PHỦ CÁCH
MẠNG LÂM THỜI CỘNG HÒA MIỀN NAM VIỆT NAM
1.2.1. Lãnh đạo tranh thủ sự công nhận quốc tế
Ngay sau khi CPCMLTCHMNVN ra đời, BBT đã ra Thông tri ngày 10 – 6 – 1969 về việc
hƣởng ứng và ủng hộ hoạt động của CPCMLTCHMNVN. Thông tri chỉ rõ rằng trƣớc hết,
CPCMLTCHMNVN “cần ra sức tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của các nƣớc, trƣớc hết là các nƣớc
xã hội chủ nghĩa”; tiếp đó “đòi Mỹ phải nghiêm chỉnh nói chuyện với Chính phủ cách mạng Lâm
thời, ngƣời đại diện chân chính, hợp pháp của nhân dân miền Nam Việt Nam”, trên cơ sở đó, tích
cực đấu tranh “đòi Mỹ phải chấm dứt chiến tranh xâm lƣợc, rút hết và không điều kiện quân Mỹ và
chƣ hầu ra khỏi miền Nam Việt Nam”.
Trong năm 1969, Đoàn Ngoại giao của CPCMLTCHMNVN đã đi thăm hữu nghị nhiều nƣớc.
Kết quả là trong tháng đầu khi mới đƣợc thành lập, CPCMLTCHMNVN đã đƣợc 23 nƣớc XHCN
và Dân tộc chủ nghĩa công nhận (Cuba, Algeria, Triều Tiên là ba nƣớc đầu tiên công nhận

chiến đấu. Đồng thời, R. Nixon cũng tuyên bố: “Thời gian cho hòa bình đã tới”, kêu gọi đại biểu
các nƣớc trong Đại hội đồng Liên hợp quốc thuyết phục chính phủ VNDCCH đi vào “thƣơng lƣợng
nghiêm chỉnh”.
Nhiệm vụ ngoại giao đƣợc xác định: 1). Bóc trần âm mƣu ngoan cố của địch, rút quân nhỏ giọt
và kéo dài chiến tranh xâm lƣợc, bóc trần bộ mặt thối nát của ngụy quân, ngụy quyền, tiếp tục nêu
cao giải pháp toàn bộ 10 điểm của Mặt trận Dân tộc giải phóng và Chính phủ Cách mạng lâm thời;
2). Đòi Mỹ phải rút hết quân, đòi thành lập Chính phủ liên hiệp, do đó mà tranh thủ sự đồng tình và
ủng hộ rộng rãi và ngày càng mạnh mẽ của nhân dân tiến bộ trên thế giới, của nhân dân Mỹ; 3). Kết
hợp với đấu tranh quân sự và đấu tranh chính trị, làm cho địch càng bị cô lập và phân hóa, cuối
cùng buộc chúng phải nhận một giải pháp chính trị có lợi cho ta.
Cuối năm 1970 nửa đầu 1971, âm mƣu của chính quyền R. Nixon là tách vấn đề quân sự và
chính trị; chỉ giải quyết vấn đề quân sự nhằm thực hiện rút quân, ngừng bắn toàn bộ với cả Mỹ và
ngụy để duy trì và củng cố ngụy. Quan điểm của Việt Nam là phải giải quyết toàn bộ và chỉ ngừng
bắn sau khi giải quyết cả vấn đề quân sự và chính trị, do đó phải giải quyết hai vấn đề quan trọng
là: Mỹ phải định thời hạn rút quân khỏi miền Nam và Mỹ phải chấm dứt việc ủng hộ nhóm cầm
quyền hiếu chiến hiện nay do Thiệu cầm đầu.
Chủ trƣơng của chúng ta là “nắm lấy thời cơ giành thắng lợi quyết định trong năm 1972”, “bây
giờ là lúc có khả năng kéo Mỹ xuống nữa để thắng một bƣớc căn bản tiến lên giành thắng lợi hoàn
toàn cho cuộc cách mạng miền Nam”. Hai Đoàn hiệp động mở đợt tấn công ngoại giao mới
Ngày 26 – 6 – 1971, Cố vấn Lê Đức Thọ và Bộ trƣởng Xuân Thủy gặp riêng Tiến sĩ Kissinger.
Bộ trƣởng Xuân Thủy đƣa ra Sáng kiến hòa bình 9 điểm của Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng
hòa
Ngày 1 – 7 – 1971, tại phiên họp thứ 119 của Hội nghị bốn bên, CPCMLTCHMNVN trình bày
Sáng kiến mới gồm 7 điểm nhằm giải quyết hòa bình vấn đề miền Nam. Nội dung Sáng kiến 7 điểm
gồm các vấn đề đã đƣợc đề cập trong Giải pháp 9 điểm (việc rút quân, thả tù binh, chấm dứt ủng hộ
Thiệu – Kỳ - Khiêm, bồi thƣờng chiến tranh, thực hiện ngừng bắn sau khi kí kết, thực hiện chính
sách đối ngoại hòa bình), nhƣng chỉ thu hẹp trong phạm vi miền Nam. Điều đáng nói là mỗi sáng
kiến đƣa ra đều kèm theo các giải pháp thực hiện. Để vận động dƣ luận ủng hộ lập trƣờng của ta,
Đoàn Ngoại giao CPCMLTCHMNVN đã đi thăm các nƣớc châu Âu: Anh, Thụy Điển, Hà Lan,
Đan Mạch, Italia gặp gỡ các tổ chức, các nghị sĩ và nhân sĩ chống chiến tranh, tiếp xúc với các

Phòng thông tin của mình để tố cáo đế quốc Mỹ; đồng thời, phát huy chiến thắng của quân dân hai
miền Nam – Bắc.
Ngày 27 – 1 – 1973, diễn ra lễ ký kết chính thức Hiệp định về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa
bình ở Việt Nam, chấm dứt cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam
1.2.3. Lãnh đạo đấu tranh tố cáo tội ác đế quốc Mỹ, tranh thủ dƣ luận thế giới bên
ngoài bàn đàm phán Hội nghị Paris
Trung ƣơng Đảng chủ trƣơng: “Lúc này vấn đề tố cáo tội ác của địch có một tầm quan trọng rất
lớn để khơi sâu lòng căm thù giặc của nhân dân ta, làm cho địch càng bị lên án ở Mỹ và trên thế
giới, buộc chúng phải chùn tay một phần nào trong chính sách dã man tàn bạo của chúng”. Đoàn
Ngoại giao miền Nam đã tố cáo tội ác man rợ mà đế quốc không run tay gây ra ở Việt Nam, đó là
vụ thảm sát Mỹ Lai (Sơn Mỹ, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) do quân đội Mỹ gây ra ngày 16-3-1968, giết
hại hơn 500 đồng bào ta, hầu hết là ngƣời già, phụ nữ và trẻ em; việc giam giữ, đầy ải những ngƣời
yêu nƣớc trong các “chuồng cọp” ở Côn Đảo…

9
Khi Mỹ mở rộng chiến tranh ra toàn Đông Dƣơng, các cuộc tiếp xúc đƣợc tổ chức khá thƣờng
xuyên bóc trần những thủ đoạn tấn công bịp bợm và ý đồ muốn dùng áp lực quân sự để thƣơng
lƣợng trên thế mạnh của Tổng thống R.Nixon.
Đánh giá về những hoạt động ngoại giao tố cáo tội ác của đế quốc Mỹ tại Việt Nam mà hai
Đoàn Ngoại giao CPCMLTCHMNVN và VNDCCH đã tiến hành, Hội nghị BCHTƢ Đảng lần thứ
18 (1 – 1970) đã biểu dƣơng: “Chƣa bao giờ cuộc chiến tranh xâm lƣợc đầy tội ác và những hành
động man rợ của Mỹ ở Việt Nam bị dƣ luận rộng rãi ở khắp thế giới lên án mạnh mẽ nhƣ ngày nay.
Ta đã tranh thủ đƣợc sự đồng tình, ủng hộ và giúp đỡ ngày càng mạnh mẽ của các nƣớc xã hội chủ
nghĩa và nhân dân thế giới, kể cả nhân dân Mỹ”.

Chƣơng 2
ĐẢNG LÃNH ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI CỦA CHÍNH PHỦ CÁCH MẠNG
LÂM THỜI CỘNG HÒA MIỀN NAM VIỆT NAM
TỪ NĂM 1973 ĐẾN NĂM 1975


Trƣớc thái độ phá hoại Hiệp định của Mỹ - Thiệu, Trung ƣơng Đảng xác định nhiệm vụ đấu
tranh ngoại giao của hai miền là:“Nắm vững pháp lý của Hiệp định Paris về Việt Nam, giƣơng cao
ngọn cờ hòa bình và lập trƣờng chính nghĩa của ta, kiên quyết vạch trần trƣớc dƣ luận trong nƣớc
và dƣ luận thế giới mọi âm mƣu và hành động của địch vi phạm Hiệp định”.
Trên cơ sở những diễn biến theo chiều hƣớng thắng lợi cả trên trƣờng quốc tế cũng nhƣ ở trong
nƣớc, coi đấu tranh ngoại giao là một mũi đấu tranh quan trọng, Hội nghị BCT (7 – 1 – 1975) yêu
cầu: Sử dụng khôn khéo vũ khí đấu tranh ngoại giao, góp phần giƣơng cao ngọn cờ hoà bình, độc
lập, hoà hợp dân tộc nhằm cô lập bọn tay sai ngoan cố; làm sáng tỏ chính nghĩa của ta, tranh thủ sự
đồng tình, ủng hộ của các lực lƣợng cách mạng và nhân dân tiến bộ trên thế giới; ngăn chặn âm
mƣu và thủ đoạn can thiệp, phá hoại của đế quốc Mỹ và bọn phản động quốc tế.

2.2. ĐẢNG CHỈ ĐẠO HOẠT ĐỘNG ĐỐI NGOẠI CỦA CHÍNH PHU CÁCH MẠNG
LÂM THỜI CỘNG HÒA MIỀN NAM VIỆT NAM
2.2.1. Chỉ đạo hoạt động đấu tranh thi hành Hiệp định Paris
Đấu tranh tại Hội nghị hiệp thương hai bên miền Nam và bên ngoài Hội nghị
Nhiệm vụ đấu tranh tại Hội nghị hiệp thƣơng hai bên miền Nam đƣợc coi là một trong
những mũi đấu tranh quan trọng.
Trong những phiên họp đầu tiên, Đoàn Sài Gòn đƣa ra cái gọi là Dự thảo thỏa ƣớc nhằm
vòng vo, kéo dài thời gian. Để mở đƣờng mau chóng đi tới giải quyết các vấn đề nội bộ của
miền Nam Việt Nam, Bộ trƣởng Nguyễn Văn Hiếu đã đƣa ra Đề nghị 6 điểm (18 – 4 – 1973),
tập trung yêu cầu thực hiện các vấn đề chủ yếu của Hiệp định nhƣ chấm dứt ngay mọi cuộc
xung đột, thực hiện ngừng bắn vững chắc và không thời hạn; trao trả nhân viên dân sự bị bắt, bị
giam giữ; bảo đảm đầy đủ các quyền tự do dân chủ của nhân dân miền Nam; tiến hành Tổng
tuyển cử tự do và dân chủ ở miền Nam Việt Nam …
Trong phiên họp ngày 7 – 6 – 1973, Bộ trƣởng Nguyễn Văn Hiếu ra Tuyên bố rõ thêm về
nội dung chủ yếu và các biện pháp cấp bách để giải quyết vấn đề nội bộ miền Nam Việt Nam,
trong đó, tiếp tục đặt ba vấn đề cấp bách lên hàng đầu, các vấn đề còn lại đƣợc nêu lên nhằm
khẳng định nội dung Hiệp định đạt đƣợc là thực tế ở miền Nam Việt Nam hiện nay có hai chính
quyền, hai quân đội, hai vùng kiểm soát và ba lực lƣợng chính trị.
Từ tháng 7 – 1973 đến cuối năm 1973, phía Mỹ và chính quyền Sài Gòn liên tục có những

mang tính chất giải pháp theo Hiệp định Paris, mà thực chất là một tối hậu thƣ buộc địch đầu
hàng. Chính quyền Dƣơng Văn Minh thành lập, tuyên bố đòi Mỹ rút, yêu cầu thƣơng lƣợng và
cử đại diện đến gặp đoàn của CPCMLTCHMNVN, nhƣng đã quá muộn- cuộc tiến công vào Sài
Gòn đã bắt đầu.
Đấu tranh tại BLHQS bốn bên Trung ương
Theo điều 16 Hiệp định Paris, BLHQS bốn bên đƣợc thành lập, có nhiệm vụ bảm đảm sự
phối hợp hành động của các bên trong việc thực hiện các điều khoản về thực hiện ngừng bắn,
rút quân đội, hủy bỏ căn cứ quân sự Hoa Kỳ và các nƣớc ngoài khác khỏi miền Nam Việt Nam;
trao trả các nhân viên quân sự và dân sự nƣớc ngoài bị bắt; tìm kiếm tin tức về những nhân viên
quân sự của các bên và thƣờng dân nƣớc ngoài của các bên bị mất tích. BLHQS bốn bên sẽ bắt
đầu hoạt động ngay sau khi ký Hiệp định và chấm dứt trong thời hạn 60 ngày sau khi việc rút

12
quân của Hoa Kỳ và quân của các nƣớc ngoài khác và việc trao trả nhân viên quân sự, thƣờng
dân nƣớc ngoài của các bên bị bắt hoàn thành.
BLHQS bốn bên gồm bốn đoàn hợp thành: Đoàn Chính phủ VNDCCH,
CPCMLTCHMNVN, Chính phủ Hoa Kỳ và VNCH.
Tối 29 – 1 – 1973, phiên họp đầu tiên diễn ra, chậm hơn so với thời gian dự kiến, do những
rắc rối về vấn đề thủ tục phía bên kia gây cho hai Phó Trƣởng đoàn của chúng ta từ Paris về Tân
Sơn Nhất. Sau 8 phiên họp cấp Phó đoàn, ngày 2 – 2 – 1973, phiên họp cấp Trƣởng đoàn đầu
tiên đƣợc diễn ra và tới ngày 6 – 2 – 1973, BLHQS mới chính thức đi vào hoạt động, sau khi đã
thỏa thuận xong các vấn đề về thủ tục.
Trong suốt quá trình diễn ra các cuộc họp, các trƣởng đoàn CPCMLT liên tục yêu cầu phía
Sài Gòn và thực hiện đúng tinh thần của Nghị định thư về ngừng bắn ở miền Nam Việt Nam và
về các BLHQS, chấm dứt đàn áp khủng bố nhân dân, bắt bớ những ngƣời yêu nƣớc, yêu hòa
bình, hòa hợp dân tộc, yêu cầu chính phủ Hoa Kỳ chính thức xác nhận họ đang chở trái phép vũ
khí vào miền Nam Việt Nam,
Ngày 29 – 3 – 1973, BLHQS bốn bên Trung ƣơng kết thúc thời gian làm việc, chỉ để lại các
Tổ liên hợp quân sự bốn bên làm nhiệm vụ giám sát việc thực hiện Hiệp định
Nhƣ vậy, trong 60 ngày hoạt động, từ 28 – 1 đến 28 – 3 – 1973, “chính phủ Cách mạng lâm

và chính quyền Sài Gòn chấm dứt mọi hành động phá hoại đàm phán
Ngày 23 – 6 – 1974, chính phủ nƣớc VNDCCH ra tuyên bố ủng hộ quyết định đúng đắn của
CPCMLTCHMNVN và cũng tuyên bố đình chỉ tham dự các phiên họp của hai cơ quan liên hợp
quân sự này. Các trƣởng đoàn và một bộ phận nhân viên của VNDCCH và
CPCMLTCHMNVN trong các Ban Liên hợp rời Tân Sơn Nhất. Bộ phận còn lại (hơn 300 cán
bộ) tiếp tục làm nhiệm vụ đấu tranh dƣ luận.
Sau khi BLHQS đình chỉ hoạt động, hai Đoàn VNDCCH và CPCMLTCHMNVN vẫn duy
trì các cuộc họp báo vào thứ bảy hàng tuần; đông đảo các nhà báo quốc tế đến dự nghe tin chiến
sự, thăm dò quan điểm của chúng ta. Chúng ta vẫn giữ kín ý đồ quân sự của mình, tố cáo mạnh
mẽ chính quyền Sài Gòn lấn chiếm và đánh phá vùng giải phóng, nêu rõ chúng ta có quyền trả
đũa không chỉ ở nơi lấn chiếm mà ở nơi xuất phát cuộc tấn công, chuẩn bị dƣ luận hỗ trợ các
chiến dịch quân sự.
Ngày 26 – 4 – 1975, để hỗ trợ cho chiến trƣờng CPCMLTCHMNVN tuyên bố rõ ràng dứt
khoát “xóa bỏ hoàn toàn ngụy quyền và bộ máy chiến tranh kìm kẹp của ngụy”. Đây đƣợc coi
nhƣ một tối hậu thƣ.
2.2.2. Chỉ đạo đẩy mạnh hoạt động tranh thủ sự ủng hộ quốc tế
Tiếp tục mở rộng quan hệ ngoại giao, khẳng định vị thế của Chính phủ Cách mạng lâm
thời cộng hòa miền Nam Việt Nam
Việc này đƣợc thể hiện qua các cuộc đấu tranh tại Tại Hội nghị Ngoại giao các nƣớc tham gia
Công ƣớc Geneva về luật quốc tế bảo hộ nạn nhân chiến tranh (đầu năm 1974); các hoạt động tăng
cƣờng tiếp xúc, theo dõi, thông báo tình hình và giữ thái độ chân thành, tin cậy trƣớc âm mƣu chia
rẽ, lợi dụng mâu thuẫn Xô – Trung để hạn chế sự ủng hộ, giúp đỡ của các nƣớc anh em cho cuộc
đấu tranh cách mạng ở miền Nam Việt Nam của Mỹ; tiếp tục khẳng định quan hệ ngoại giao gắn bó
bằng các cuộc viếng thăm chính thức các nƣớc XHCN khác, các nƣớc dân chủ, các nƣớc trung lập
là thành viên của Phong trào không liên kết; đồng thời, đẩy mạnh tiếp xúc với đại diện các phong
trào, các tổ chức quốc tế nhƣ Ủy ban đoàn kết Á – Phi, Ủy ban Trung ƣơng Mặt trận Lào yêu nƣớc,
Liên đoàn quốc tế các nhà khoa học, Hội Luật gia dân chủ thế giới, Tổ chức ân xá quốc tế, Liên
hiệp các hội quốc tế bảo vệ nhân quyền… CPCMLTCHMNVN tích cực tham dự các hội nghị quốc
tế: Hội nghị lần thứ 12 tổ chức đoàn kết Á – Phi tại Thủ đô nƣớc CHDCND Yemen (2 – 1973); Hội
nghị quốc tế về Việt Nam tại Paris (2 – 1973);

tình hình thi hành Hiệp định Geneva năm 1962 và Hiệp định Viêng – chăn năm 1973 về Lào
Khi Hoa Kỳ và các nƣớc chƣ hầu đƣa ra trƣớc Đại hội đồng Liên hiệp quốc một Nghị quyết
nhằm ngăn cản việc khôi phục địa vị chính đáng, hợp pháp của chính phủ Vƣơng quốc Campuchia
tại Liên hiệp quốc, ngày 25 – 10 – 1974, Bộ Ngoại giao CPCMLTCHMNVN ra Tuyên bố nói rõ
âm mƣu của Mỹ và ủng hộ chính phủ Campuchia.
Sự ủng hộ của CPCMLTCHMNVN đối với công cuộc kháng chiến của nhân dân hai nƣớc
Đông Dƣơng thể hiện tinh thần đoàn kết gắn bó, tinh thần quốc tế trong sáng, cùng hợp tác đấu
tranh chống kẻ thù chung, vì sự nghiệp độc lập dân tộc của mỗi nƣớc. 15
Chƣơng 3
NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM

3.1. MỘT SỐ NHẬN XÉT CƠ BẢN
3.1.1. Chủ trƣơng phối hợp hoạt động và phát huy ƣu thế ngoại giao hai miền Nam,
Bắc là một sáng tạo độc đáo của Đảng
3.1.2. Chủ trƣơng đối với hoạt động đối ngoại của Chính phủ Cách mạng lâm thời
Cộng hòa miền Nam Việt Nam đƣợc Đảng hoạch định trên cơ sở phân tích đặc điểm tình hình
và nhiệm vụ cách mạng của giai đoạn 1969 – 1975
3.1.3. Đảng đã chỉ đạo Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam
triển khai các mũi tiến công ngoại giao khác nhau, nhằm tạo hiệu quả ngoại giao cao nhất
3.1.4. Sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động đối ngoại của Chính phủ Cách mạng
lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam giai đoạn 1973 – 1975 vừa có sự thống nhất căn bản,
vừa bƣớc phát triển nhất định so với giai đoạn 1969 – 1972
3.1.5. Quá trình Đảng lãnh đạo hoạt động đối ngoại của Chính phủ Cách mạng lâm
thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam vẫn còn một số hạn chế, tồn tại
3.2. NHỮNG KINH NGHIỆM CHỦ YẾU
3.2.1. Nắm vững tình hình, nhiệm vụ cách mạng cả nƣớc, cũng nhƣ của miền Nam, để
xác định chủ trƣơng đối ngoại thích hợp

– ngoại giao và thành tựu của cách mạng Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 1
(381), tr. 47 – 58
4. Ban biên tập Tạp chí Nghiên cứu lịch sử (1969), “Chính phủ cách mạng lâm thời
Cộng hòa miền Nam Việt Nam thành lập trong điều kiện lịch sử nào”, Tạp chí Nghiên
cứu lịch sử, số 123, tr. 1 – 4
5. Ban chỉ đạo biên soạn lịch sử Chính phủ Việt Nam (2006), Biên niên lịch sử Chính
phủ 1945 – 2005, tập 5, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội
6. Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (2000), Chiến tranh cách
mạng Việt Nam (1945 – 1975), thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
7. Nguyễn Văn Bao (2009), “Hiệp định Paris: đỉnh cao của thắng lợi ngoại giao trong
kháng chiến chống Mỹ cứu nƣớc”, Tạp chí Giáo dục lý luận, số 1 (142), tr.10 – 13
8. Nguyễn Đình Bin – Cb (2002), Ngoại giao Việt Nam 1945 – 2000, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội
9. Nguyễn Thị Bình và tập thể tác giả (2001), Mặt trận dân tộc giải phóng, Chính phủ
Cách mạng lâm thời tại Hội nghị Paris về Việt Nam (Hồi ức), Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội
10. Mai Văn Bộ (1985), Tấn công ngoại giao và tiếp xúc bí mật - Hồi ký kỷ niệm 40 năm
hoạt động của ngành ngoại giao Việt Nam, Nxb Tp Hồ Chí Minh
11. Mai Văn Bộ (2002), Từ Giơnevơ đến Paris: Hồi ký chính trị ngoại giao, Nxb Trẻ,
Thành phố Hồ Chí Minh

17
12. Bộ Ngoại giao Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Bộ Ngoại giao Liên bang Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Xô – viết (1983), Việt Nam – Liên Xô: 30 năm quan hệ (1950 -
1980), Nxb Ngoại giao, Hà Nội
13. Bộ Ngoại giao Cộng hòa miền Nam Việt Nam ra tuyên bố nghiêm khắc lên án Hoa
Kỳ cho máy bay ném bom bắn phá vùng giải phóng (1973), Báo Nhân dân, ngày 13 –
5, tr.4
14. Bộ Ngoại giao ta ra tuyên bố về việc Hoa Kỳ và chính quyền Sài Gòn phá hoại Hiệp
định Pari (1974), Báo Nhân dân, ngày 20 – 4, tr.4

với nhân dân Việt Nam đấu tranh đòi Mỹ - Thiệu thi hành đầy đủ Hiệp định Paris
(1974), Báo Nhân dân, ngày 29 – 1, tr.1,3
28. Chính phủ Cách mạng lâm thời ra tuyên bố sáu điểm về việc thực hiện hòa bình và
hòa hợp dân tộc ở miền Nam (1974), Báo Nhân dân, ngày 23 – 3, tr. 1,3
29. Phạm Hồng Chƣơng (2003), “Từ thỏa thuận tháng Mƣời (1972) đến Hiệp định Paris
(1973)”, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 1, tr. 16 – 23
30. Lê Duẩn (1975), Thư vào Nam, Nxb Sự thật, Hà Nội
31. Lê Duẩn (1975), Tình hình thế giới và nhiệm vụ quốc tế của Đảng ta, Nxb Sự thật, Hà
Nội
32. Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Cách mạng ra tuyên bố về việc chính quyền Sài
Gòn cố tình làm tê liệt tổ chức và hoạt động của Ban Liên hợp quân sự (1974), Báo
Nhân dân, ngày 11 – 5, tr. 1,6
33. Đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đƣa ra
sáng kiến hòa bình mới, Bộ trƣởng Xuân Thủy hoàn toàn ủng hộ tuyên bố 7 điểm do
Bộ trƣởng Nguyễn Thị Bình nêu ra (1971), Báo Nhân dân, ngày 2 – 7, tr. 1,4
34. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 28 (1967), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
35. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 29 (1968), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
36. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 30 (1969), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
37. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 31 (1970), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
38. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 32 (1971), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.
39. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 33 (1972), Nxb Chính
trị quốc gia, Hà Nội.

19
40. Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Đảng toàn tập, tập 34 (1973), Nxb Chính

Nam Bộ kháng chiến, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

20
57. Hội đồng chỉ đạo biên soạn Lịch sử Nam Bộ kháng chiến (2011), Lịch sử Nam Bộ
kháng chiến, tập II (19554 – 1975), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
58. Hội nghị quốc tế về Việt Nam thông qua nghị quyết đòi Mỹ và chính quyền Sài Gòn
thi hành nghiêm chỉnh và triệt để Hiệp định Paris (1974), Báo Nhân dân, ngày 2 – 4,
tr. 4
59. Hội nghị hiệp thƣơng hai bên miền Nam Việt Nam phiên thứ 10 (1973), Báo Nhân
dân, ngày 11 – 5, tr. 4
60. Hội nghị hiệp thƣơng hai bên miền Nam Việt Nam họp phiên thứ 41 (1974), Báo
Nhân dân, ngày 19 – 2, tr. 4
61. Hội nghị thế giới lần thứ 16 chống bom nguyên tử và khinh khí nhiệt liệt ủng hộ nhân
dân Việt Nam, Lào, Campuchia chống Mỹ xâm lƣợc (1970), Báo Nhân dân, ngày 12 –
8, tr. 4
62. Hội thánh Tin lành Việt Nam gửi thƣ cho cả nƣớc hành động (1974), Báo Nhân dân,
ngày 24 – 12, tr. 4
63. Nguyễn Tiến Hƣng, Jerrold L. Schecter (2003), Hồ sơ mật Dinh Độc lập, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội
64. Nguyễn Khắc Huỳnh (1996), “Đàm phán Paris và Hiệp định Paris về Việt Nam với
phƣơng châm giành thắng lợi từng bƣớc”, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 11, tr. 22 –
28
65. Nguyễn Khắc Huỳnh (2005), “Ngoại giao Việt Nam trong thời kỳ kháng chiến chống
Mỹ cứu nƣớc 1954 – 1975”, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 4, tr.11 – 15
66. Nguyễn Khắc Huỳnh (2008), “Hiệp định Paris về Việt Nam: những bài học ngoại
giao”, Tạp chí Cộng sản, số 783, tr 46 – 51
67. Nguyễn Khắc Huỳnh (2008), “Đàm phán và Hiệp định Paris”, Tạp chí Nghiên cứu
quốc tế, số 1 (72), tr 15 – 19
68. Nguyễn Khắc Huỳnh (2008), “Lƣơng tri của loài ngƣời thức tỉnh: động lực của Mặt
trận nhân dân thế giới ủng hộ Việt Nam chống Mỹ”, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 3

82. Ngay khi về Mỹ, Ních – xơn đã bị chỉ trích tại quốc hội Mỹ (1972), Báo Nhân dân,
ngày 26 – 5, tr. 4
83. Ngƣời phát ngôn Đoàn đại biểu chính phủ ta và ngƣời phát ngôn Đoàn đại biểu Chính
phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Pa-ri về Việt
Nam vạch trần luận điệu xằng bậy của Ních- xơn (1970), Báo Nhân dân, ngày 2 – 8,
tr. 2
84. Trịnh Nhu - Cb (2002), Lịch sử biên niên xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền
Nam (1954 – 1975), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

22
85. Nguyễn Dy Niên, Nguyễn Mạnh Cầm, Nguyễn Thị Bình, Phan Doãn Nam, Nguyễn
Khắc Huỳnh (2000), Ngoại giao Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
86. Phản đối Hoa Kỳ và chƣ hầu tiếp tục câu kết về quân sợ với chính quyền Sài Gòn
(1973), Báo Nhân dân, ngày 13 – 7, tr. 4
87. Phiên họp thứ bảy Hội nghị hiệp thƣơng hai bên miền Nam Việt Nam (1973), Báo
Nhân dân, ngày 20 – 4, tr. 4
88. Huỳnh Tấn Phát (1969), Tuyên bố về Chương trình hành động của Chính phủ Cách
mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Nxb. Giải phóng
89. Sách trắng về 90 ngày thi hành Hiệp định Paris về Việt Nam (1974), Báo Nhân dân,
ngày 8 – 5, tr.3
90. Lƣơng Viết Sang (2005), Quá trình Đảng lãnh đạo đấu tranh ngoại giao tại Hội nghị
Paris về Việt Nam (1968 – 1973), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
91. Sáu điểm của Chính phủ Cách mạng rất cụ thể và thiết thực (1974), Báo Nhân dân,
ngày 27 – 3, tr. 4
92. 60 ngày thi hành Hiệp định (1973), Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội
93. Trịnh Ngọc Thái (2008), “Mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ Việt Nam giai đoạn đàm
phán Hiệp định Paris”, Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, số 1 (72), tr.20– 26
94. Cao Thanh (1976), Tội ác và di hại: tội ác Mỹ - ngụy sau Hiệp định Paris, Nxb Quân
đội nhân dân, Hà Nội

28 – 2, tr. 4
113. Hoàng Anh Tuấn, Nguyễn Văn Sĩ, Đoàn Huyên (1997), Ban Liên hợp quân sự và trại
Davis, những tháng ngày, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội
114. Trung tƣớng Trần Văn Trà gửi công hàm cho Hoa Kỳ về việc rút quân đội Hoa Kỳ và
việc trao trả tù binh (1973), Báo Nhân dân, ngày 27 – 3, tr. 4
115. Trung tƣớng Trần Văn Trà tuyên bố về việc gửi công hàm cho Hoa Kỳ về việc rút
quân đội Hoa Kỳ và trao trả các nhân viên quân sự và dân sự Hoa Kỳ bị bắt (1973),
Báo Nhân dân, ngày 25 – 3, tr. 4
116. Nguyễn Duy Trinh (1967), Lập trường bốn điểm, ngọn cờ độc lập và hòa bình của
chúng ta hiện nay, Nxb Sự thật, Hà Nội
117. Nguyễn Duy Trinh (1973), Hiệp định về chấm dứt chiến tranh lập lại hòa bình ở Việt
Nam, Nxb Vụ thông tin báo chí - Bộ Ngoại giao nƣớc Việt Nam Dân chủ cộng hòa,
Hà Nội
118. Nguyễn Duy Trinh (1979), Mặt trận ngoại giao thời kỳ chống Mỹ cứu nước 1965 –
1975, Nxb Sự thật, Hà Nội

24
119. Trung ƣơng Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam (1965), Mặt trận dân
tộc giải phóng miền Nam Việt Nam là người đại diện chân chính duy nhất của nhân
dân miền Nam Việt Nam, Nxb Sự thật, Hà Nội
120. Ủy ban Trung ƣơng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (2001), Văn kiện đảng về Mặt trận
dân tộc thống nhất, tập 2 (1945 – 1977), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
121. Viện Sử học (1976), Việt Nam những sự kiện lịch sử 1945 – 1975, tập II, Nxb Khoa
học - Xã hội, Hà Nội
122. Viện Lịch sử (1990), Lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, tập 2, Nxb Sự thật, Hà Nội
123. Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin và Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh (1995), Lịch sử
Đảng Cộng sản Việt Nam 1954 – 1975, tập II, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
124. Xuân Thủy (2008), “Một số vấn đề về Hiệp định Paris”, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 1,
tr. 7- 10,14