Bộ công thơng
Viện nghiên cứu da-giầy

Báo cáo tổng kết
đề tài nghiên cứu khoa học
Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ
nguồn nguyên liệu trong nớc để làm da bọc đệm ô tô Chủ nhiệm đề tài: KS. Hoàng Mạnh Hùng
7188
17/3/2009
Hà nội, 12/2008 Đ
ề tài đợc thực hiện trên cơ sở Hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát
triển công nghệ mã số: 170.08/R-D/HĐ-KHCN ngày 25/2/2008.
MụC LụC

3 2. Đánh giá kết quả nghiên cứu 31

Kết luận và kiến nghị Danh mục các tài liệu tham khảo Phụ lục
Danh sách những ngời tham gia thực hiện đề tài

TT Họ và tên Học hàm,
Học vị
Cơ quan
công tác
Nhiệm vụ
1. Hoàng Mạnh Hùng Nghiên cứu viên,
Kỹ s hóa
Viện NCDG Chủ nhiệm
2. Nguyễn Hữu Cờng Nghiên cứu viên,
Kỹ s hóa thuộc da
Viện NCDG Cộng tác viên
3. Lê Hồng Vân Nghiên cứu viên,
Cử nhân hóa
Viện NCDG Cộng tác viên
Nhu cầu ô xy sinh học
Nhu cầu ô xy hoá học
Hiệp hội vật lý quốc tế
Tổng lợng chất rắn không tan
Dung môi hữu cơ bay hơi
Tổ chức phát triển công nghiệp
Liên hợp Quốc
Một loại chống mốc bị cấm DANH MụC CáC HìNH Vẽ, Đồ THị
Trang
Hình 1 Cấu tạo của da động vật 5
Hình 2 Vị trí các phần trên tấm da động vật 6
Hình 3 Sơ đồ quá trình thuộc và hoàn thiện da bò làm da
bọc đệm ghế ô tô
9
Hình 4 Sơ đồ quá trình hoàn thành khô 27

Công nghệ trau chuốt da bò bọc đệm ô tô (quy trình
17)
38
Tóm tắt nội dung đề tài
Đề tài Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn
nguyên liệu trong nớc để làm da bọc đệm ô tô đợc thực hiện theo Hợp
đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ mã số 170.08/R-D/HĐ-
KHCN ngày 25/02/2008 giữa Bộ Công Thơng và Viện Nghiên cứu Da -
Giầy, đáp ứng đòi hỏi thay thế hàng nhập khẩu bằng sản phẩm trong nớc của
công nghệ sản xuất ô tô, phù hợp với định hớng phát triển ngành Da - Giầy.
Trong nhiều thế kỷ qua, ngành sản xuất ô tô nớc ngoài không ngừng
phát triển cả về số lợng lẫn chất lợng. Một trong những sản phẩm cần thiết
trong nội thất ô tô là bọc đệm ghế bằng da thuộc. Trớc đây, các loại xe ô tô
sang trọng mới dùng da thuộc làm bọc đệm. Da thuộc bọc đệm nâng cao tính
sang trọng cho xe, ngoài ra còn nhờ tính u việt của nó nh độ thoáng khí, độ
mềm mại, độ xốp, vệ sinh, chống một số loại dung môi, độ mài mòn, mầu sắc
v.v Những thập kỷ gần đây, việc dùng bọc đệm ô tô bằng da thuộc không còn
là vấn đề chọn lọc cho từng loại xe mà hầu hết các loại xe đều sử dụng bọc
đệm bằng da thuộc.
Những năm gần đây, ngành sản xuất và lắp ráp ô tô trong nớc cũng đã
bắt đầu và ngày càng phát triển mạnh do yêu cầu của thị trờng. Các hãng ô tô
lớn trên thế giới nh Toyota, Meceder Ben, Ford đã vào Việt Nam. Đồng
thời với việc sản xuất và lắp ráp ô tô chúng ta phải nhập hầu nh 100% da
thuộc bọc đệm của nớc ngoài. Vấn đề đặt ra cho ngành Da - Giầy trong nớc
là đáp ứng từng phần tiến tới đáp ứng hoàn toàn da bọc đệm cho ngành sản
xuất ô tô trong nớc. Đợc sự giúp đỡ của lãnh đạo cấp trên, Viện Nghiên cứu
Da - Giầy thực hiện và tiến hành nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ thuộc da bò

Đề tài Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn
nguyên liệu trong nớc để làm da bọc đệm ô tô đợc tiến hành theo Hợp đồng
nghiên cứu khoa học số 170-08/R-D/HĐ-KHCN giữa Bộ Công Thơng và Viện
Nghiên cứu Da - Giầy ngày 25 tháng 02 năm 2008.
1.2. Xuất xứ và sự cần thiết của đề tài
Hầu hết các loại xe ô tô con loại sang trọng sản xuất hiện nay đều dùng bọc
đệm ghế bằng da thật nhờ tính chất u việt về vệ sinh và tính hình thức của nó.
Sản lợng ô tô đợc lắp ráp, sản xuất trong nớc ngày một tăng. Tuy nhiên, tỷ lệ
nội địa hoá các linh kiện còn thấp, 100% da bọc đệm ô tô là hàng nhập khẩu do
đòi hỏi khắt khe về tính chất cơ lý, hoá học, hình thức và tính vệ sinh (không chứa
các chất độc hại) mà da nội địa cha đạt đợc. Do đó, đề tài đa ra với mục tiêu
từng bớc thay thế mặt hàng da bọc đệm ô tô nhập khẩu, tăng khả năng nội địa
hoá theo định hớng phát triển công nghiệp sản xuất ô tô.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Thiết lập đợc công nghệ sản xuất da bọc đệm ô tô chất lợng cao từ
nguyên liệu là da bò trong nớc. Quy trình công nghệ ổn định phù hợp, dễ thực
hiện tại các cơ sở sản xuất thuộc da Việt Nam.
Sản phẩm da bò bọc đệm thử nghiệm bằng quy trình công nghệ xây dựng
phải đạt các chỉ tiêu kỹ thuật yêu cầu nh: cơ- lý, hoá học, hình thức, vệ sinh
(không chứa chất độc hại tồn d ) bền màu với ánh sáng, mài mòn, dung môi
Sử dụng các sản phẩm này chế biến thành sản phẩm mẫu, sau đó lấy ý kiến
khách hàng và ngời sử dụng.
3. Đối tợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tợng nghiên cứu
Da bò tơi, da bò đợc bảo quản sau giết mổ tại các cơ sở chăn nuôi, thu
gom
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 2 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong

Nghiên cứu lý thuyết, kết hợp với thực hành qua các thí nghiệm nhỏ.
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 3 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Tham khảo, sử dụng một số kết quả các đề tài của các đồng nghiệp trong và
ngoài Viện.
Dựa trên tài liệu có đợc, kinh nghiệm với hoá chất, thiết bị thực tế.
Hiệu chỉnh các thông số kỹ thuật theo phơng pháp thử - sai.
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 4 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Phần i - Tổng quan
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nớc
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nớc
Những năm gần đây, ngành lắp ráp và sản xuất ô tô ở Việt Nam rất phát
triển. Hầu hết các loại xe ô tô cao cấp sản xuất hiện nay đều dùng bọc đệm ghế
bắng da thật. Tuy nhiên, mặt hàng da này đợc nhập khẩu 100%. Tiến tới thay thế
chúng bằng hàng nội địa, các sản phẩm da bọc đệm ô tô là một nhu cầu cần thiết.
ở nớc ta cũng đã có một số cơ sở thuộc da nh Cơ sở Hng Thái, Công ty cổ
phần da Vinh, Công ty TNHH Da Đại Lợi đã làm những sản phẩm này, nhng
mới chỉ là thăm dò với số lợng ít và chất lợng còn hạn chế, quy trình không ổn
định. Viện Nghiên cứu Da - Giầy trong những năm gần đây đã có nghiên cứu sản

a. Lông; b. Lớp biểu bì
c. Lớp tổ chức dới da; d. Bạc nhạc
Khi thuộc lông và lớp biểu bì sẽ đợc loại bỏ bằng hoá chất trong công
đoạn tẩy lông-ngâm vôi.
Các mô liên kết dới da sẽ đợc loại bỏ bằng phơng pháp cơ học (nạo
thịt).
Phần còn lại sau khi loại bỏ lớp biểu bì, lông và các mô liên kết dới da là
lớp bì đợc đa vào sản xuất da thuộc.
Thiết diện của da có thể chia theo bảng 1.

a
b
c
d
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 6 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Bảng 1: Thiết diện của da động vật
Lớp vẩy sừng
Biểu bì
Lớp vẩy nhú
Lớp papilar (20-25% độ dày lớp bì)
Lớp bì (50-85%)
Lớp Reticular (50-80% độ dày lớp bì)
Da
Lớp bạc nhạc

Protit là các phần chính tạo nên sợi collagen và keratin (chất sừng).
Đặc điểm của da bò Việt Nam: chăn nuôi không tập trung, chế độ thức ăn
dinh dỡng không đáp ứng đầy đủ, bò chăn nuôi chủ yếu làm sức kéo nên da hay
có khuyết tật một số chỗ. Nguyên liệu da bò của các vùng trong nớc khác nhau
về chất lợng. Khu vực phía Bắc thì da bò nguyên liệu vùng đồng bằng sau khi
thuộc và hoàn thiện có chất lợng cao hơn vùng trung du và miền núi. Khu vực
phía nam cũng vậy.
Ngoài ra, các giống bò của nớc ta cũng rất hạn chế: diện tích tấm da
thờng nhỏ, khuyết tật nhiều do chăn nuôi không khoa học (muỗi, ve đốt, vết cào
xớc với hàng rào, vết do sử dụng làm sức kéo). Chế độ dinh dỡng thức ăn
không cân đối nên chất lợng da không tốt. Da bò nguyên liệu Việt Nam thờng
đanh chắc. Do vậy cần phải có công nghệ xử lý phù hợp để tạo ra đợc các sản
phẩm theo chất lợng yêu cầu.
1.1.3.2. Yêu cầu kỹ thuật của da bọc đệm ô tô
Các loại da bọc đệm ghế ô tô nói chung và da bò nói riêng phải đáp ứng
đợc một số chỉ tiêu thông số kỹ thuật nh:
+ Độ dầyvừa phải 1,2 - 1,5 mm
+ Độ bền xé rách, dãn dài 40 - 50%.
+ Da hoàn thành phải mềm mại, xốp, đáp ứng độ thoát khí cao.
+ Độ bền ma sát của màng trau chuốt, độ bền đối với một số dung môi hữu
cơ phải cao, độ bền màu cao đối với ánh sáng.
+ Da hoàn thành không chứa độc tố có hại
Đặc điểm khác biệt của da bọc đệm ghế ô tô khác với các loại da thuộc để
làm mũ giầy, túi, ví ở chỗ: phải giải quyết các vấn đề trong quá trình thuộc sao
cho toàn bộ tấm da phải đồng đều nhau về độ mềm, độ xốp, thoáng khí, độ bền về
cơ học
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 8 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong

Thu mua-xử lý-phân loại-bảo quản
Hồi tơi
Tẩy lông, ngâm
vôi
Nạo, xẻ
Thuộc
Bào lấy cự ly
Thuộc lại
Hoàn thành
khô
Da thành
phẩm
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 10 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Phần II - Thực nghiệm và biện luận
2.1. Địa điểm thực hiện, thiết bị, nguyên liệu, hoá chất sử dụng
2.1.1. Địa điểm
Đề tài đợc tiến hành nghiên cứu thực nghiệm tại xởng thực nghiệm Viện
Nghiên cứu Da - Giầy. Sản phẩm đợc sử dụng tại một số cơ sở tân trang và làm
mới bọc đệm ghế cho các chủng loại xe ô tô nhất là xe 4 chỗ.
2.1.2. Thiết bị sử dụng
Các thiết bị hiện có tại xởng thực nghiệm Viện Nghiên cứu Da - Giầy nh:
thùng quay gỗ, thùng quay INOX, máy mạo thịt, máy xẻ da, máy bào da, máy ép
nớc, máy ty da, máy vò mềm, máy đánh nháp. Hệ thống căng phơi, hệ thống sơn
da, máy in

các thông số kỹ thuật tối u, phù hợp.
Thí nghiệm trung hình để hoàn chỉnh quy trình công nghệ.
Gia công, may thử sản phẩm bọc đệm ô tô bằng sản phẩm da thuộc theo
quy trình công nghệ nghiên cứu, đánh giá chất lợng sản phẩm.
Đánh giá hiệu quả.
2.2.2. Các giải pháp công nghệ
2.2.2.1. Phân tích đánh giá mẫu
Phân tích đánh giá mẫu da bọc đệm ô tô của nớc ngoài (Toyota - Nhật
Bản) nhập vào Việt Nam:
Đề tài lựa chọn mẫu so sánh của nớc ngoài là sản phẩm da bọc đệm ô tô
Toyota - Nhật Bản) nhập vào Việt Nam bởi đây là sản phẩm có chất lợng cao,
đợc sử dụng nhiều tại Việt nam.
Qua phân tích mẫu da tại Trung tâm phân tích, Viện Nghiên cứu Da - Giầy
cho kết quả nh sau:
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 12 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Bảng 2: Kết quả phân tích da bọc đệm ô tô Toyota - Nhật Bản
Mức chất lợng
Mẫu tơng tự
TT Tên sản phẩm và
chỉ tiêu chất lợng
chủ yếu
Đơn vị
đo
Kết quả

9 Độ bền uốn gấp Cảm
quan
Da không bị
dạn mặt
Da không
bị dạn
mặt

10 Độ bền mài mòn Cấp
(thang
xám)
Da và nỉ
không nhỏ
hơn cấp 3
Da và nỉ
không
nhỏ hơn
cấp 3

11 Độ bền kéo đứt N/mm2 Lớn hơn 20 Lớn hơn
20

12 Độ dãn dài % < 40 < 40
13 Độ bền xé rách N/mm
50

50 Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 13 Viện Nghiên cứu Da - Giầy

2.2.2.2. Công đoạn hồi tơi
Đây là công đoạn hoá- lý đầu tiên trong công nghệ thuộc da, bản chất của
hồi tơi là làm lấy lại lợng nớc đã mất trong khâu bảo quản và tạo các điều kiện
thuận lợi cho các công đoạn tiếp theo, loại bỏ chất bẩn nh máu, phân tạo cấu
trúc mở cho da. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là tỷ lệ nớc tự do và nớc liên
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 14 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng kết trong da và da cần đợc hút nớc đồng đều cả thiết diện và các vị trí trên tấm
da, nhất là những chỗ da dầy. Do đó cần đủ thời gian cho hồi tơi. Tuy nhiên, nếu
thời gian hồi tơi quá lâu và nhiệt độ cao thì da dễ bị phân huỷ.
Da vàocác phân tích trên, đề tài đa ra quy trình công nghệ hồi tơi cho da
bò muối nh sau:
Bảng 3: Công đoạn hồi tơi (quy trình 1)
Tỷ lệ
(%)
Hoá chất
Thời
gian
(Phút)
Nhiệt
độ
(
o
C)
pH Ghi chú


30 Quay
5phút/60phút,
để qua đêm.

Da sau hồi tơi, kiểm tra thấy rằng các chỗ mỏng thì da mềm đều, nhng
chỗ dầy thì da còn cứng. Nguyên nhân do thời gian hồi tơi tra đủ. Trong thí
nghiệm tiếp theo, thời gian hồi tơi tăng lên. Kết quả hồi tơi đạt tốt,nhng da hơI
bị có mùi. Nguyên nhân do thời gian ngâm nớc lâu nên da bị h hỏng.
ở thí nghiệm tiếp theo, chúng tôi sử dụng thêm chất chống thối. Kết quả da
đợc hồi tơi đều ở tất cả các vị trí và không có mùi.
Mã số: 170-08/R-D/HĐ-KHCN 15 Viện Nghiên cứu Da - Giầy Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng Để rút ngắn thời gian hơn mà vẫn đảm bảo chất lợng hồi tơi, chúng tôI
đã làm thí nghiệm vơi sự bổ xung thêm lợng nhỏ chất hoạt động bề mặt. Kết quả
đã giảm đợc 30 phút.
Nhằm tạo môi trờng thuận lợi cho công đoạn tẩy lông (độ pH không tăng
đột ngột, nhóm đề tài đã sử dụng thêm tác nhân nâng kiềm nhẹ vào cuối công
đoạn hồi tơi.
Sau nhiều lần làm thí nghiệm thay đổi các thông số kỹ thuật nh thời gian,
nhiệt độ, hoá chất trợ (chống thối, chất hoạt động bề mặt, các chất kiềm nhẹ).
Kiểm tra kết quả chặt chẽ. Nhóm đề tài rút ra kết quả với da muối, thời gian thích


60
Chắt
200 H
2
O
0,2 Tergolit W-01
0,1 Bemanol 2B 30

0,5 Na
2
CO
3

Hồi tơi
0,5 Na
2
S

90

Quay
5phút/60phút,
để qua đêm.

80
2
H
2
O
NaCl

15

28

0,8
Feliderm LP,
chống nhăn
15
0,8 NaHS 20
1,6
1,2
Na
2
S
Vôi bột

60 Tẩy
lông
ngâm
vôi

Nghiên cứu công nghệ sản xuất da bò chất lợng cao từ nguồn nguyên liệu trong
nớc để làm da bọc đệm ô tô KS. Hoàng Mạnh Hùng ở thí nghiệm tiếp theo, tốc độ phu lông đợc giảm từ 5 xuống 2 vòng/
phút. Các khuyết điểm trên có giảm, nhng cha hết. Nguyên nhân có thể do hoá
chất tác dụng đột ngột vì cho vào phu lông một lần.
Thí nghiệm sau, hoá chất đợc chia ra làm 3 lần, cho vào cách nhau 30
phút, quá trình ngâm vôi lại có sử dụng nớc vôi cũ.
Vấn đề giải quyết các bó sợi colagen đợc mở ra nhóm đề tài đã thực hiện
tiếp nh sau: Sau khi hoàn thành tẩy lông ngâm vôi dung dịch sẽ đợc chắt đi
50% bổ xung dung dịch nớc vôi sunfua cũ 100% ngâm lại 2 ngày đêm đặt thời
gian quay đảo thùng là: tốc độ 3vòng/phút 5/55.
Kết quả sau tẩy lông- ngâm vôi, da trần trắng đều, sạch lông, mềm mại, độ
trơng nở vừa phải.