LUẬN VĂN
ĐỀ TÀI:
NGHI LỄ VÒNG ĐỜI “SINH, TRƯỞNG
THÀNH, LÃO” TRONG VĂN HÓA HÀN
QUỐC
Thành phố Hồ Chí Minh
KHÁI QUÁT
Trong cuộc sống theo nhu cầu của đòi sống tâm linh, con người đã hình thành nên hệ
thống tín ngưỡng đống thời cũng kèm theo hệ thống nghi lễ. Có nhiều loại hình nghi lễ
khác nhau: như: hệ thống các nghi lễ trong nông nghiệp, ngư nghiệp; nghi lễ thờ tổ tiên,
nghi lễ cộng đồng tôn giáo và hệ thống nghi lễ vòng đời.
Đối với Nghi lễ vòng đời, là “những nghi lễ liên quan đến cá nhân, từ khi sinh ra đến
khi chết”( GS, TS Ngô Đức Thịnh) Nghi lễ vòng đời là cách ứng xử của cộng đồng người
đối với một cá nhân, cũng là sự ứng xử đối với toàn bộ xã hội và toàn bộ thế giới tự nhiên
bao quanh con người. Nghi lễ vòng đời người là nghi lễ mà gia đình, tộc họ, cộng đồng
tôn giáo thực hiện cho mỗi con người. Vì vậy, nghi lễ vòng đời không chỉ liên quan đến
một con người, mà liên quan đến cả cộng đồng. Nghi lễ vòng đời người thể hiện sự lo
lắng, chăm sóc lẫn nhau để bảo toàn giống nòi và bảo toàn xã hội loài người. Nếu như
những lễ nghi nông nghiệp là sự ứng xử của con người với cái tự nhiên ngoài ta (ngoài
con người) thì những nghi lễ vòng đời là sự ứng xử với cái tự nhiên trong ta (trong con
người).
Trong cuốn Nghi lễ của sự chuyển tiếp của tác giả A.V. Gennep đã chia ra 3 giai đoạn
nhỏ khác nhau trong chu kỳ vòng đòi của con người: Mỗi giai đoạn có 3 thời kỳ, tách biệt
với thời kỳ trước, bước đầu hội nhập và hội nhập vào thời kỳ tiếp sau. 1. Sinh: chửa, đẻ
và tuổi sơ sinh, tuổi thiếu niên; 2. Trưởng thành: tuổi thiếu niên, lễ thành đinh và hôn
nhân, tuổi con người cộng đồng; 3. Tử: lên lão, sự chết đi đối với tang ma và cuộc sống ở
thế giới bên kia. Tất cả các giai đoạn liên tiếp nhau, chuyển tiếp nhau. Mỗi dân tộc lại có
các nghi lễ tương ứng với mỗi giai đoạn của đời người. Người Hàn cũng có các nghi lễ từ
lúc sinh đến tử.Tất cả tạo nên hệ thống nghi lễ vòng đời của người Hàn Quốc.
I- CÁC LỄ NGHI TRONG VÒNG ĐỜI
1. Sinh :
nắm và chia cho 100 người thì đứa bé sẽ hay ăn chóng lớn nên họ thường chia bánh Ttok
cho hàng xóm láng giềng. Những gia đình nhận bánh Ttok sẽ đặt vào bát cuộn chỉ, gạo
hoặc tiền. Cuộn chỉ có nghĩa chúc bé khoẻ mạnh và sống lâu, gạo và tiền có nghĩa hãy trở
nên giàu có. Sau khi cầu nguyện gia đình, người thân và bạn bè cùng hưởng lễ với rượu
vang, bánh bằng bột gaọ và những món đồ ăn ngon khác và sau đó là tặng quà cho đứa
bé.
1.2 Lễ sinh nhật (
돌찬지
-Doljanchi)
“Dol” là ngày kỉ niệm sinh nhật đầu tiên kể từ ngày bé được sinh ra. Mặc dù Dol cũng
được tổ chức theo kiểu tương tự nhu paegil nhưng đây lại là 1 buổi lễ quan trọng hơn. Vì
trong quá khứ, do thiếu thông tin y tế, sự thay đổi nhiệt độ theo mùa ở Hàn Quốc, và các
bệnh liên quan đến thời thơ ấu mà tỷ lệ tử vong của trẻ em là rất cao. Nhiều đứa trẻ chết
trước ngày sinh nhật đầu tiên của chúng. Sau một năm tuổi, tỷ lệ sống sót sẽ tăng, vì vậy
ngày này trở thành một mốc quan trọng đối với cha mẹ của đứa trẻ.
Lễ kỷ niệm truyền thống đã có bốn thành phần chính:
a) Cầu nguyện và tạ ơn:
Kito giáo Hàn Quốc cầu nguyện cho 2 vị thần là Shanshin(thần núi) và Samshin(thần
tổ mẫu). Họ sẽ chuẩn bị bàn cầu nguyện gồm: một bát gạo trắng hấp, canh rong biển
(miyeok-guk) và một bát nước tinh khiết. Bánh gạo không được chia sẻ cho người ngoài
gia đình vì người ta tin rằng nếu chia sẻ như vậy thì sẽ mang lại điều không may mắn
cho đứa trẻ. Sau khi tất cả mọi thứ trên bàn cầu nguyện đã sẵn sàng mẹ (hoặc bà) của
đứa bé sẽ cầu nguyện Sanshin và Samshin, đặt hai bàn tay lại với nhau và chà xát lòng
bàn tay của mình. Sau đó cô cầu nguyện và cúi đầu lạy nhiều lần. Phụ nữ là những người
duy nhất được phép tham gia trong buổi lễ này. Lễ cầu nguyện bắt đầu phụ thuộc vào khu
vực. Những người từ Seoul sẽ cầu nguyện vào buổi sáng sớm ngày sinh nhật của đứa
trẻ,các khu vực khác cầu nguyện vào đêm hôm trước.
b) Lập và mặc quần áo sinh nhật
Trước khi phần chính của lễ kỷ niệm diễn ra, em bé sẽ được mặc quần áo đầy màu sắc
trang trí công phu, được gọi là dol-bok. Dol-bok được mặc khác nhau theogiới tính của
2. Trưởng thành
2.1 Ý nghĩa và nghi thức của Gwan-Rye (
관례
)
Ngày xưa, người Hàn Quốc gọi ngày lễ trưởng thành của nam là Gwan-Rye. Ngày lễ
trưởng thành ở Hàn Quốc được tổ chức vào ngày thứ hai của tuần thứ ba trong tháng 5.
Ngày lễ này đánh dấu cột mốc những nam thanh niên 20 tuổi sẽ chính thức rời khung
cửa che chở của gia đình và trở thành những người có trách nhiệm với bản thân và xã hội.
Ngoài ra còn hướng dẫn các bạn trẻ biết cách cư xử trong đời sống xã hội và phát triển
những phẩm chất tốt cần có ở một người trưởng thành. Do vậy lễ trưởng thành là một
trong những lễ hội quan trọng.
a)Các nghi thức trong lễ trưởng thành ở nam
Trong buổi lễ, các nam thanh niên ăn mặc trang phục truyền thống. Ngoài ra,con trai
sẽ búi tóc trên đỉnh đầu và đội mũ hình trụ ( có tên gọi là “gat”) được đan từ lông ngựa
cứng rất thịnh hành từ thời Silla.
-Các nam thanh nữ tú tham gia lễ trưởng thành đọc lời thề trong buổi lễ.
-Sau đó sẽ cúi lạy các vị khách, uống ly rượu đầu tiên và chính thức trở thành người
lớn.
-Vào cuối buổi lễ, các thanh niên Hàn Quốc cũng đến thăm các đền thờ để thông báo
với trời đất về việc trở thành một thanh niên có trách nhiệm trong xã hội.
b)Ý nghĩa của nghi thức trong lễ trưởng thành
Con trai búi tóc trên đỉnh đầu mang ý nghĩa là làm con có cái búi tóc trên đỉnh đầu để
thờ cha kính mẹ, ấy là chữ hiếu. Tư tưởng hiếu thảo với cha mẹ đã được in đậm trong
khối óc của người Hàn từ rất lâu đời. Hơn nữa, còn đánh dấu sự trưởng thành
- Nghi lễ đội mũ hình trụ cũng chứng nhận rằng sự trưởng thành của mỗi thiếu niên.
-Lạy hay còn gọi là lễ bái là nghi thức rất phổ biến trong dân gian nhưng với các nghi
thức và ý nghĩa khác nhau. Các nam thanh nữ tú lạy các vị khách nhằm bày tỏ lòng biết
ơn và tấm lòng tôn kính đối với các đấng sinh thành hay những người lớn hơn.
-Việc đọc lời thề trong buổi lễ mang ý nghĩa là nhắc nhở họ về những trách nhiệm cá
nhân khi đã là người lớn.
원삼
_(
圓衫
))_một trong những bộ trang phục
truyền thống của Hàn Quốc chỉ được mặc trong những dịp trang trọng. Cùng với bộ trang
phục với nhiều màu sắc lộng lẫy đặc trưng, mái tóc được búi gọn gàng đi đôi với sự tô
điểm của chiếc trâm cài tóc đã làm tăng thêm vẻ đẹp truyền thống của người con gái khi
bước vào tuổi trưởng thành. Mái tóc được búi ra sau một cách gọn gàng thể hiện sự nết
na, dịu dàng của người con gái, là tín hiệu cho thấy rằng người con gái ấy đã đến tuổi
trưởng thành, có trách nhiệm với bản thân và có thể lập gia đình. Chiếc trâm cài giữ chặt
búi tóc không rớt là vật chứng quan trọng trong nghi lễ, là mốc đánh dấu sự trưởng thành
của người con gái cũng như khẳng định trách nhiệm, tấm lòng chung thuỷ của người phụ
nữ với chồng, với con trong tương lai.
Cùng sau đó, thủ tục Sở lễ (chorye_
초례
(醮禮)) sẽ được tiến hành bằng việc chủ
lễ sẽ chỉ dạy cách thức thức uống rượu và cô gái sẽ uống li rượu đầu tiên trong cuộc đời
mình. Ở lễ trưởng thành nữ và nam có một đặc điểm chung là nghi thức uống rượu.
Không phải ngẫu nhiên rượu được chọn như một thủ tục bắt buộc có trong nghi lễ trưởng
thành của cả nam và nữ. Với hương vị đặc trưng vốn có, rượu gần như tham gia ở hầu hết
các nghi lễ trong vai trò đánh dấu những bước tiến quan trọng. Vì giá trị thiêng liêng đó
mà các chàng trai, cô gái đã được học cách uống rượu và thưởng thức li rượu đầu tiên
trong nghi lễ trưởng thành của mình. Mùi thơm nồng đặc trưng cùng vị cay đắng của
rượu trong lần uống đầu tiên như một lời nhắc nhở về hương vị cuộc đời mai sau mà
những người trẻ tuổi sẽ phải không ít hơn một lần đối mặt.
Cuối cùng, chủ lễ sẽ đặt cho cô gái một tên hiệu với nhiều ý nghĩa sâu sắc. Thủ tục
này có tên là Thế tự (Kyeja_
계자
(字笄)). Tên hiệu với nhiều ý nghĩa cao quý như thay
cho lời chúc chân thành của chủ lễ hi vọng mọi điều tốt đẹp vào tương lai phía trước của
những vi khách nâng ly cạn chén. Nếu trong gia đình có một người nào đó cao tuổi hơn
ông bố hoặc bà mẹ mà là trung tâm của buổi lễ thì người đó cũng sẽ được ngồi ở chiếc
bàn tương tự, rồi được nhận rượu và những vái chào thành kính đầu tiên.
Con cháu làm lễ trong lễ mừng thọ
Ông bà, bố mẹ ngồi trên bàn đầy thức ăn
Các thành viên trong gia đình và người thân của họ tổ chức những hoạt động nhằm tạo
không khí vui tươi và làm cho bố mẹ, ông bà của họ cảm thấy trẻ hơn, họ thường mặc
những bộ đồ lúc còn nhỏ và ca hát, nhảy múa làm cho cha mẹ vui vẻ. Lúc trước, trong
những buổi lễ mừng thọ, những vị khách còn tham gia sáng tác thơ và những bài hát.
Một số thức ăn trong lễ mừng thọ
*Lễ thượng thọ(고희 [古稀])
Xưa kia thời kỳ sống tiếp sau 60 tuổi được coi như nhưng năm sống them, người Triều
Tiên xem như ân huệ của trời đất, nên hằng năm đều được kỷ niệm một lần vào ngày sinh
dù rằng có thể không tổ chức linh đình, mời rộng rãi. Sinh nhật lần thứ 70 được người ta
gọi là kohae 고희 [古稀](già và hiếm) cũng được con cháu tổ chức linh đình. Sinh nhật
lần thứ 70 gọi là chil sun, lần thứ 80 là pal sun, cả hai đều là những dịp lễ kỷ niệm lớn.
Khi đến dự tiệc mừng thọ, những vị khách thường mang theo phong bì có đựng sẵn tiền
để gửi tới gia chủ.
II- TỔNG KẾT
Con người sinh ra và lớn lên, trưởng thành rồi già và chết đi, đó là quy luật của cuộc
sống . thời gian từ lúc con người sinh ra đến khi chết đi được xem như một vòng đời của
con người. Trong cái vòng đời đó, người ta sống, người ta sinh tồn, phát triển, và chịu
ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài, đồng thời các lễ nghi của đời sống cũng được diễn
ra theo trình tự đã định sẵn. Mỗi đất nước có nền văn hóa riêng, Hàn Quốc là đất nước lễ
giáo, do đó văn hóa-Xã hội Hàn Quốc dù có bị ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài song
vẫn còn giữ được những nét truyền thống riêng cùng những lễ nghi cần có trong đời
sống. Tiệc thôi nôi của một đứa bé là sự chào đón của những người thân với một thế hệ
trẻ. Lễ trưởng thành là sự công nhận đứa trẻ rời khỏi những năm đầu đời trong vòng tay
bố mẹ, đó là sự thừa nhận của cộng đồng đối với một người đến tuổi lao động, có thể
đóng góp công sức cho xã hội. Lễ mừng thọ thể hiện sự tôn kính của con cháu đối với
Bảng phân công nhiệm vụ