Tiểu luận

Nghiên cứu một số vấn đề
phương pháp nghiên cứu lịch
sử, từ đó làm rõ ý nghĩa của
vấn đề đó với việc nghiên cứu
lịch sử L I NÓI Đ UỜ Ầ
1. Lý do ch n đ tài.ọ ề
Tìm hi u m t b môn khoa h c, cũng nh b t c m t s ki n l ch s nào,ể ộ ộ ọ ư ấ ứ ộ ự ệ ị ử
bao gi cũng xem xét theo quan đi m bi n ch ng mà Lênin đã nêu ra: t đâu màờ ể ệ ứ ừ
có, đã tr i qua nh ng giai đo n phát tri n nào đ tr thành nh ngày nay vàả ữ ạ ể ể ở ư
t ng lai s đi đ n đâu.ươ ẽ ế
B t c ng i nghiên c u l ch s nào cũng ph i đ t và gi i quy t nh ngấ ứ ườ ứ ị ử ả ặ ả ế ữ
v n đ ph ng pháp lu n theo quan đi m c a m t giai c p nh t đ nh. Trong ýấ ề ươ ậ ể ủ ộ ấ ấ ị
nghĩa và m c đ nh t đ nh, ph ng pháp lu n là m t nhân t quan tr ng, có tínhứ ộ ấ ị ươ ậ ộ ố ọ

- D a trên c s ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l chự ơ ở ươ ậ ậ ệ ứ ậ ị
s .ử
- Áp d ng các ph ng pháp nghiên c u c th nh t ng h p h th ngụ ươ ứ ụ ể ư ổ ợ ệ ố
hóa, phân tích t đó rút ra k t lu n v v n đ nghiên c u.ừ ế ậ ề ấ ề ứ
2
PH N N I DUNGẦ Ộ
I. QUÁ TRÌNH PHÁT TRI N PH NG PHÁP LU N S H CỂ ƯƠ Ậ Ử Ọ
Cùng v i s phát tri n c a khoa h c l ch s , ph ng pháp lu n s h cớ ự ể ủ ọ ị ử ươ ậ ử ọ
cũng tr i qua các giai đo n phát tri n và đ t t i đ nh cao hi n nay c a nó làả ạ ể ạ ớ ỉ ệ ủ
ph ng pháp lu n mácxít.ươ ậ
1. Tri t lý l ch s tr c Mác.ế ị ử ướ
Khoa h c l ch s xu t hi n t th i c đ i, nh ng ch tr thành m t khoaọ ị ử ấ ệ ừ ờ ổ ạ ư ỉ ở ộ
h c chân chính t khi ch nghĩa Mác ra đ i, khi duy v t l ch s là c s lý lu nọ ừ ủ ờ ậ ị ử ơ ở ậ
c a ph ng pháp lu n s h c.ủ ươ ậ ử ọ
L ch s là m t b môn khoa h c xã h i, t t nhiên nó có tính ch t giai c pị ử ộ ộ ọ ộ ấ ấ ấ
rõ r t, ph c v cho nh ng m c đích chính tr nh t đ nh. M i th i đ i m i giaiệ ụ ụ ữ ụ ị ấ ị ỗ ờ ạ ỗ
c p có quan ni m, có cách nhìn khác nhau v nghiên c u, s u t m và gi i thíchấ ệ ề ứ ư ầ ả
s ki n l ch s . T tr c đ n nay các s gia gi i thích l ch s lòa ng i đ u d aự ệ ị ử ừ ướ ế ử ả ị ử ườ ề ự
trên nh ng v n đ c b n, ch y u là c a tri t h c đang tranh cãi gi a haiữ ấ ề ơ ả ủ ế ủ ế ọ ữ
tr ng phái duy tâm và duy v t, đó là c s ph ng pháp lu n c a h .ườ ậ ơ ở ươ ậ ủ ọ
a. Tri t h c c đ i ch a hình thành ph ng pháp lu n c a các nghànhế ọ ổ ạ ư ươ ậ ủ
khoa h c, nh ng đã có c s tri t h c c a ph ng pháp lu n.ọ ư ơ ở ế ọ ủ ươ ậ
Quan ni m th n h c v l ch s đ c xác nh n xã h i phát tri n theoệ ầ ọ ề ị ử ượ ậ ộ ể
“m nh tr i”, theo “ý c a Th ng đ ”. Đó là c s lý lu n c a s h c phongệ ờ ủ ượ ế ơ ở ậ ủ ử ọ
ki n. Quan ni m này không nh ng không ph n ánh khoa h c mà còn ch a đ ngế ệ ữ ả ọ ứ ự
nhi u mâu thu n. N u nói r ng Th ng đ đi u khi n s phát tri n c a xã h i,ề ẫ ế ằ ượ ế ề ể ự ể ủ ộ
b t con ng i ho t đ ng theo ý mu n c a mình thì qu con ng i ch là cái máy,ắ ườ ạ ộ ố ủ ả ườ ỉ
không có trách nhi m gì v i l ch s . Nh v y th t vô lý! N u th a nh n conệ ớ ị ử ư ậ ậ ế ừ ậ
ng i ho t đ ng theo ý mình, sáng t o ra l ch s thì còn đâu là Th ng đ , làườ ạ ộ ạ ị ử ượ ế
đ nh m nh, còn gì là Tôn giáo. Vì th gi i nghiên c u s h c phong ki n đ b oị ệ ế ớ ứ ử ọ ế ể ả

t o ra l ch s . “l ch s không làm nên cái gì c , l ch s không có cái gì phong phúạ ị ử ị ử ả ị ử
c , l ch s không chi n đ u trong m t tr n đánh nào c , không ph i l ch s màả ị ử ế ấ ộ ậ ả ả ị ử
chính b n thân con ng i, con ng i th c là nh ng k làm ra t t c và chi nả ườ ườ ự ữ ẻ ấ ả ế
đ u vì t t c ”. l ch s “không ph i là m t cá nhân đ c bi t s d ng con ng iấ ấ ả ị ử ả ộ ặ ệ ử ụ ườ
làm ph ng tiên đ đ t m c đích riêng c a mình. l ch s không ph i là cái gìươ ể ạ ụ ủ ị ử ả
khác là nh ng ho t đ ng con ngu i theo đu i m c đích c a mình”.ữ ạ ộ ờ ổ ụ ủ
Ch nghĩa Mác đã soi sáng cho vi c nghiên c u l ch s m t cách th c sủ ệ ứ ị ử ộ ự ự
khoa h c, m m t tri n v ng to l n cho s phát tri n c a khoa h c l ch s ,ọ ở ộ ể ọ ớ ự ể ủ ọ ị ử
ph ng pháp lu n s h c mácxit, phân bi t v nguyên t c v i khoa h c l ch sươ ậ ử ọ ệ ề ắ ớ ọ ị ử
và tri t lý l ch s t s n.ế ị ử ư ả
Ph ng pháp lu n s h c mácxit – lêninnit là m t trong nh ng thành t uươ ậ ử ọ ộ ữ ự
to l n c a ch nghĩa Mác-Lênin đã đ c ki m tra trong th c ti n nghiên c u vàớ ủ ủ ượ ể ự ễ ứ
đã có kh năng giúp khoa h c l ch s tr thành m t khoa h c chân chính đ gi iả ọ ị ử ở ộ ọ ể ả
quy t nh ng v n đ quan tr ng do th c t i l ch s đ t ra.ế ữ ấ ề ọ ự ạ ị ử ặ
II. Đ I T NG, CH C NĂNG, NHI M V VÀ PH NG PHÁPỐ ƯỢ Ứ Ệ Ụ ƯƠ
NGHIÊN C U C A KHOA H C L CH S .Ứ Ủ Ọ Ị Ử
1. Đ i t ng nghiên c u c a s h c.ố ượ ứ ủ ử ọ
V n đ đ i t ng c a khoa h c l ch s , t c là khoa h c l ch s nghiênấ ề ố ượ ủ ọ ị ử ứ ọ ị ử
c u cái gì t ng nh đ n gi n; b i vì ai cũng ph i th a nh n r ng khoa h c l chứ ưở ư ơ ả ở ả ừ ậ ằ ọ ị
s ph i nghiên c u quá kh c a xã h i loài ng i. Nh ng th c ra v n đ nàyử ả ứ ứ ủ ộ ườ ư ự ấ ề
r t ph c t p và có nh ng ki n gi i, nh ng quan ni m khác nhau, đ i đ chấ ứ ạ ữ ế ả ữ ệ ố ị
nhau.Vi c xác đ nh đ i t ng c a khoa h c l ch s , g n li n v i s phát tri nệ ị ố ượ ủ ọ ị ử ắ ề ớ ự ể
c a s h c trên con đ ng tr thành khoa h c th c s , chân trính và tr i quaủ ử ọ ườ ở ọ ự ự ả
cu c đ u tranh gi a các quan ni m khác nhau.ộ ấ ữ ệ
a. Quan ni m v đ i t ng c a s h c trong th i c đ i, phong ki n vàệ ề ố ượ ủ ử ọ ờ ổ ạ ế
t b n ch nghĩa.ư ả ủ
5
Vi c chuy n t xã h i không giai c p sang xã h i có giai c p đã làm choệ ể ừ ộ ấ ộ ấ
quan ni m v l ch s nói chung v đ i t ng s h c nói riêng, mang tính ch tệ ề ị ử ề ố ượ ử ọ ấ
giai c p. Tính giai c p này cũng bi n chuy n cùng v i s phát tri n c a các giaiấ ấ ế ể ớ ự ể ủ

ng i theo đu i m t m c đích nh t đ nh.ườ ổ ộ ụ ấ ị
Con ng i là ch th c a l ch s .T khi xã h i xu t hi n thì cũng b t đ uườ ủ ể ủ ị ử ừ ộ ấ ệ ắ ầ
s sáng t o l ch s c a con ng i. S sáng t o đó là n i dung c a l ch s . Conự ạ ị ử ủ ườ ự ạ ộ ủ ị ử
ng i t o ra m i giá tr tinh th n và v t ch t, đ u tranh, chinh ph c và c i t oườ ạ ọ ị ầ ậ ấ ấ ụ ả ạ
thiên nhiên, đ u tranh ch ng m i áp b c b t công trong xã h i. Vì v y các nhàấ ố ọ ứ ấ ộ ậ
kinh đi n c a ch nghĩa Mác-Lênin nhi u l n ch rõ, l ch s xã h i loài ng i làể ủ ủ ề ầ ỉ ị ử ộ ườ
l ch s c a qu n chúng nhân dân, l ch s c a nh ng ph ng th c s n xu t kị ử ủ ầ ị ử ủ ữ ươ ứ ả ấ ế
ti p nhau và t khi xã h i phân chia thành giai c p thì l ch s còn là l ch s đ uế ừ ộ ấ ị ử ị ử ấ
tranh giai c p.ấ
Xã h i loài ng i ti n không ng ng theo con đ ng đi lên th hi n trìnhộ ườ ế ừ ườ ể ệ ở
đ , tính ch t c a vi c s n xu t, nh ng thay đ i các ch đ xã h i, s phátộ ấ ủ ệ ả ấ ở ữ ổ ế ộ ộ ở ự
tri n khoa h c, văn hóa…Con đ ng đi lên này không ph i là con đ ng th ngể ọ ườ ả ườ ẳ
mà là con đ ng khúc khu u, có lúc t m th i th t lùi, nh ng nói chung phát tri nườ ỷ ạ ờ ụ ư ể
đi lên không ng ng. S phát tri n y phong phú, ph c t p, toàn di n và tuân theoừ ự ể ấ ứ ạ ệ
nh ng quy lu t khách quan.ữ ậ
Nh ng quan đi m mácxit v l ch s nh v y đã v ch ra con đ ng nghiênữ ể ề ị ử ư ậ ạ ườ
c u l ch s m t cách khoa h c, đã khai sinh m t n n s h c th t s khoa h c, vàứ ị ử ộ ọ ộ ề ử ọ ậ ự ọ
đ i t ng c a nó là l ch s xã h i loài ng i đ c xem là m t quá trình th ngố ượ ủ ị ử ộ ườ ượ ộ ố
nh t và b nh ng quy lu t chi ph i, m c d u quá trình đó c c kỳ ph c t p và cóấ ị ữ ậ ố ặ ầ ự ứ ạ
r t nhi u mâu thu n.ấ ề ẫ
7
V y đ i t ng c a khoa h c l ch s , theo quan đi m mácxít không ph i làậ ố ượ ủ ọ ị ử ể ả
nh ng hi n t ng riêng r v m t cá nhân nào, dù là l i l c, không ph i làữ ệ ượ ẽ ề ộ ỗ ạ ả
nh ng s ki n tách r i kh i s phát tri n chung, h p quy lu t c a xã h i loàiữ ự ệ ờ ỏ ự ể ợ ậ ủ ộ
ng i. Đ i t ng c a khoa h c l ch s là quá trình phát tri n th c t c a xã h iườ ố ượ ủ ọ ị ử ể ự ế ủ ộ
loài ng i, cũng nh t ng n c, t ng dân t c trong toàn b tính th ng nh t, tínhườ ư ừ ướ ừ ộ ộ ố ấ
ph c t p, tính muôn màu muôn v c a nó, nói khác đi là s chuy n bi n c thứ ạ ẻ ủ ự ể ế ụ ể
c a các ph ng th c s n xu t trong l ch s th gi i, l ch s t ng dân t c, là sủ ươ ứ ả ấ ị ử ế ớ ị ử ừ ộ ự
bi u hi n c th , phong phú cu c đ u tranh giai c p trong l ch s , là s th hi nể ệ ụ ể ộ ấ ấ ị ử ự ể ệ
m t cách sinh đ ng vai trò sáng t o, quy t đ nh c a qu n chúng nhân dân laoộ ộ ạ ế ị ủ ầ

l ch s chính tr , l ch s ngôn ng …có th xem là nh ng b ph n c a khoa h cị ử ị ị ử ữ ể ữ ộ ậ ủ ọ
l ch s .ị ử
Trong m i quan h gi a s h c và các b môn khoa h c xã h i khác,ố ệ ữ ử ọ ộ ọ ộ
chúng ta càng đ c bi t l u ý m i quan h gi a s h c và các nghành c a khoaặ ệ ư ố ệ ữ ử ọ ủ
h c l ch s . Trong đ nh nghĩa thông th ng, thu t ng khoa h c l ch s dùng đọ ị ử ị ườ ậ ữ ọ ị ử ể
ch khoa h c nghiên c u v quá kh c a xã h i loài ng i, ngoài l ch s dân t cỉ ọ ứ ề ứ ủ ộ ườ ị ử ộ
và th gi i còn có l ch s Đ ng, dân t c h c, kh o c h c…Các b môn nàyế ớ ị ử ả ộ ọ ả ổ ọ ộ
giúp r t nhi u cho vi c nghiên c u s h c. V m i quan h gi a l ch s , dân t cấ ề ệ ứ ử ọ ề ố ệ ữ ị ử ộ
h c, kh o c h c chúng ta d nh n th y, song chúng ta l i th ng nh m l n đ iọ ả ổ ọ ễ ậ ấ ạ ườ ẫ ẫ ố
t ng c a l ch s dân t c t ngày có Đ ng v i l ch s Đ ng. Vì v y c n phânượ ủ ị ử ộ ừ ả ớ ị ử ả ậ ầ
bi t rõ m i quan h gi a hai ngành l ch s này.ệ ố ệ ữ ị ử
L ch s Đ ng là m t ngành khoa h c l ch s t ng k t đ ng l i, chínhị ử ả ộ ọ ị ử ổ ế ườ ố
sách, kinh nghi m lãnh đ o c a Đ ng, c a giai c p công nhân, phát hi n quyệ ạ ủ ả ủ ấ ệ
lu t phát tri n c a cách m ng m t n c. Đ i t ng nghiên c u chính c a l chậ ể ủ ạ ở ộ ướ ố ượ ứ ủ ị
s Đ ng là quá trình ra đ i, ho t đ ng và phát tri n c a Đ ng, đ ng l i vàử ả ờ ạ ộ ể ủ ả ườ ố
chính sách c a Đ ng trong các giai đo n cách m ng. T t nhiên s ra đ i và phátủ ả ạ ạ ấ ự ờ
9
tri n c a Đ ng di n ra trong hoàn c nh l ch s c th c a m i n c; đ ng l iể ủ ả ễ ả ị ử ụ ể ủ ỗ ướ ườ ố
chính sách c a Đ ng là s v n d ng nh ng nguyên lý c b n c a ch nghĩaủ ả ự ậ ụ ữ ơ ả ủ ủ
Mác-Lênin vào đi u ki n c th c a n c y, ho c nói cách khác đó là s thề ệ ụ ể ủ ướ ấ ặ ự ể
hi n chân lý ph bi n c a ch nghĩa Mác-Lênin nh ng hoàn c nh l ch s cệ ổ ế ủ ủ ở ữ ả ị ử ụ
th nh t đ nh. Vì v y, khi nghiên c u l ch s Đ ng c n ph i nghiên c u l ch sể ấ ị ậ ứ ị ử ả ầ ả ứ ị ử
dân t c trong giai đo n l ch s nh t đ nh các m t kinh t , chính tr , xã h i, vănộ ạ ị ử ấ ị ở ặ ế ị ộ
hóa, t t ng ….Nh ng không nên đ ng nh t l ch s Đ ng và l ch s dân t c.ư ưở ư ồ ấ ị ử ả ị ử ộ
l ch s Đ ng nghiên c u các m t c a l ch s xã h i là đ tìm hi u b i c nh l chị ử ả ứ ặ ủ ị ử ộ ể ể ố ả ị
s c th v s ra đ i, ho t đ ng và phát tri n c a Đ ng, đ ng th i cũng xemử ụ ể ề ự ờ ạ ộ ể ủ ả ồ ờ
xét k t qu th c ti n v m i m t c a đ ng l i, chính sách c a Đ ng và trên cế ả ự ễ ề ọ ặ ủ ườ ố ủ ả ở
s nghiên c u đó đúc rút kinh nghi m lãnh đ o c a Đ ng, phát hi n quy lu tở ứ ệ ạ ủ ả ệ ậ
phát tri n c a cách m ng. Vì v y, nh ng k t qu nghiên c u v l ch s dân t cể ủ ạ ậ ữ ế ả ứ ề ị ử ộ
tr c ti p giúp ích cho vi c nghiên c u l ch s Đ ng, và k t qu nghiên c u vự ế ệ ứ ị ử ả ế ả ứ ề

không đ ng nh t v i nhau. Tr c h t, n i dung khách quan c a các hi n t ngồ ấ ớ ướ ế ộ ủ ệ ượ
xã h i m i th i đ i l ch s “ngay c trong khuân kh m t th i kỳ c a 1 th iộ ở ỗ ờ ạ ị ử ả ổ ộ ờ ủ ờ
đ i” r t khác nhau v s l ng và ch t l ng.V m t nh n th c c n ph i chú ýạ ấ ề ố ượ ấ ượ ề ặ ậ ứ ầ ả
r ng trong ki n th c l ch s v quá kh “và ngay trong b n thân quá kh ” cũngằ ế ứ ị ử ề ứ ả ứ
có nh ng nhân t mà bây gi không có ý nghĩa th c ti n tr c ti p gì, song có thữ ố ờ ự ễ ự ế ể
có ý nghĩa c p thi t trong t ng lai, trái l i, hi n t i cũng không ph i lúc nàoấ ế ươ ạ ệ ạ ả
cũng có th th c hi n đ c nh ng kh n ng mà l ch s đ ra khi nh n m nhể ự ệ ượ ữ ả ằ ị ử ề ấ ạ
nguyên lý v s th ng nh t bi n ch ng gi a quá kh , hi n t i và t ngề ự ố ấ ệ ứ ữ ứ ệ ạ ươ
lai.Lênin đã nêu lên hai v n đ : th nh t,hi n t i không ph i là cái gì khác làấ ề ứ ấ ệ ạ ả
hi n th c l ch s đang phát tri n cho nên, vi c nghiên c u quá kh l ch s tệ ự ị ử ể ệ ứ ứ ị ử ừ
đ nh cao c a hi n t i giúp cho vi c hi u quá kh đ c t p trung h n, đ y đỉ ủ ệ ạ ệ ể ứ ượ ậ ơ ầ ủ
11
h n. Th hai, tri th c l ch s quá kh giúp cho chúng ta hi u sâu s c h n khuynhơ ứ ứ ị ử ứ ể ắ ơ
h ng phát tri n c a xã h i trong hi n t i và t ng lai.ướ ể ủ ộ ệ ạ ươ
Ti p thu quan đi m c a ch nghĩa Mác-Lênin, H Chí Minh đã v ch rõế ể ủ ủ ồ ạ
m i quan h c a ba giai đo n k ti p nhau, phù h p v i quy lu t phát tri n c aố ệ ủ ạ ế ế ợ ớ ậ ể ủ
xã h i. Ng i vi t: Giai đo n này dính líu v i giai đo n tr c và nó gây nh ngộ ườ ế ạ ớ ạ ướ ữ
m m m ng cho giai đo n sau.Đ ng th i Ng i v ch rõ s khác nhau v sầ ố ạ ồ ờ ườ ạ ự ề ố
l ng và ch t l ng c a các giai đo n. Có nhi u s bi n đ i m i sinh ra t m tượ ấ ượ ủ ạ ề ự ế ổ ớ ừ ộ
giai đo n này đ n m t giai đo n khác. Tuy m i giai đo n cũng có nh ng s bi nạ ế ộ ạ ỗ ạ ữ ự ế
đ i c a nó.ổ ủ
Tóm l i, m i quan h gi a quá kh , hi n t i, và t ng lai giúp ta hi u tínhạ ố ệ ữ ứ ệ ạ ươ ể
ch t bi n ch ng, m i quan h c a gi a các hi n t ng xã h i c a đ i s ng xãấ ệ ứ ố ệ ủ ữ ệ ượ ộ ủ ờ ố
h i trong nh ng giai đo n khác nhau c a quá trình phát tri n chung. S v n đ ngộ ữ ạ ủ ể ự ậ ộ
t quá kh đ n hi n t i và t hi n t i đ n t ng lai trong hi n t i l ch s luônừ ứ ế ệ ạ ừ ệ ạ ế ươ ệ ạ ị ử
luôn là m t quá trình mâu thu n. M t m t, hi n t i sinh ra t quá kh và hi n t iộ ẫ ộ ặ ệ ạ ừ ứ ệ ạ
l i t o ra nh ng ti n đ cho s xu t hi n t ng lai. M t khác, s v n đ ng nàyạ ạ ữ ề ề ự ấ ệ ươ ặ ự ậ ộ
là s ph đ nh bi n ch ng l n nhau, giai đo n sau v t lên và s thay th choự ủ ị ệ ứ ẫ ạ ượ ẽ ế
giai đo n đang t n t i trong hi n th c. Nói m t cách khác, v n đ t ng quanạ ồ ạ ệ ự ộ ấ ề ươ
gi a quá kh , hi n t i và t ng lai trong m t m c nào đ ng nh t v i v n đữ ứ ệ ạ ươ ộ ứ ồ ấ ớ ấ ề

m i hi n t ng l ch s . Đ ng th i vi c hi u bi t nh ng quá trình l ch s ph cọ ệ ượ ị ử ồ ờ ệ ể ế ữ ị ử ứ
t p ngày nay giúp ta hi u t t h n l ch s quá kh , k c th i đ i xa x a nh t; ýạ ể ố ơ ị ử ứ ể ả ờ ạ ư ấ
nghĩa th c t v n i dung khách quan c a quá kh ch đ c hi u rõ khi ta hi uự ế ề ộ ủ ứ ỉ ượ ể ể
sâu s c hi n t i.ắ ệ ạ
Ngày nay, trong nghiên c u l ch s hi n đ i, cu c đ u tranh cho hòa bìnhứ ị ử ệ ạ ộ ấ
ti n b , văn minh c a nhân lo i, s phát tri n c a khoa h c công ngh , văn h cế ộ ủ ạ ự ể ủ ọ ệ ọ
13
ngh thu t, s v n lên m nh m c a các n c đ c l p dân t c, công cu c xâyệ ậ ự ươ ạ ẽ ủ ướ ộ ậ ộ ộ
d ng ch nghĩa xã h i Vi t Nam, nh ng v n đ v đ i m i, v giai c p côngự ủ ộ ở ệ ữ ấ ề ề ổ ớ ề ấ
nhân… là nh ng tài li u quan tr ng và c p thi t c a gi i s h c Vi t Nam.ữ ệ ọ ấ ế ủ ớ ử ọ ệ
V n đ đ i t ng nghiên c u là v n đ quan tr ng đ u tiên c a ph ngấ ề ố ượ ứ ấ ề ọ ầ ủ ươ
pháp lu n s h c, nó là đi u ki n không th thi u đ kh ng đ nh l ch s là m tậ ử ọ ề ệ ể ế ể ẳ ị ị ử ộ
khoa h c.ọ
Nh n th c v đ i t ng c a s h c không ch d ng l i câu tr l i chungậ ứ ề ố ượ ủ ử ọ ỉ ừ ạ ả ờ
v “nghiên c u quá kh , nh ng gì đã x y ra” mà c n đi sâu tìm hi u các v n đề ứ ứ ữ ả ầ ể ấ ề
ch y u sau:ủ ế
Th nh t, phân bi t khách th và đ i t ng nghiên c u đ th y tính đ cứ ấ ệ ể ố ượ ứ ể ấ ộ
l p và m i quan h gi a s h c v i các khoa h c khác.ậ ố ệ ữ ử ọ ớ ọ
Th hai, đ i t ng nghiên c u l ch s không ch là s ki n l ch s c thứ ố ượ ứ ị ử ỉ ự ệ ị ử ụ ể
mà còn là quy lu t.ậ
Th ba, đ i t ng nghiên c u l ch s mang tính toàn di n, nh ng s ki nứ ố ượ ứ ị ử ệ ữ ự ệ
x y ra trong m i lĩnh v c c a đ i s ng xã h i.ả ọ ự ủ ờ ố ộ
Th t , nh n th y s khác bi t và m i quan h h u c gi a các y u tứ ư ậ ấ ự ệ ố ệ ữ ơ ữ ế ố
c u thành l ch s : quá kh , hi n t i và t ng lai.ấ ị ử ứ ệ ạ ươ
2. Ch c năng và nhi m v c a khoa h c l ch s ứ ệ ụ ủ ọ ị ử
a. Ch c năng c a l ch s .ứ ủ ị ử
- Ch c năng c a l ch s là m t khoa h c, gi ng nh các b môn khác cóứ ủ ị ử ộ ọ ố ư ộ
ch c năng c a mình, đó là nh ng công vi c ph i làm xu t phát t b n thân sứ ủ ữ ệ ả ấ ừ ả ự
t n t i, đ c tr ng c a nó, mà không m t khoa h c nào có th thay th đ c.ồ ạ ặ ư ủ ộ ọ ể ế ượ
Th tiêu ch c năng c a mình t c là th tiêu b n thân khoa h c y.ủ ứ ủ ứ ủ ả ọ ấ

ch c năng c a khoa h c l ch s .ứ ủ ọ ị ử
b. Nhi m v c a khoa h c l ch s .ệ ụ ủ ọ ị ử
15
Nhi m v c a khoa h c l ch s do ch c năng c a nó và tình hình nhi mệ ụ ủ ọ ị ử ứ ủ ệ
v chính tr c th m i giai đo n l ch s , c a m i m t n c quy đ nh. S h cụ ị ụ ể ở ỗ ạ ị ử ủ ỗ ộ ướ ị ử ọ
là m t khoa h c nên ph i ph c v l i ích c a con ng i. B i vì đ c đi m c aộ ọ ả ụ ụ ợ ủ ườ ở ặ ể ủ
khoa h c mácxít là không nh ng gi i thích th gi i mà còn còn ch ra con đ ngọ ữ ả ế ớ ỉ ườ
đ c i t o th gi i n a. Lênin đã nh n m nh ý nghĩa c a ch nghĩa Mác là ể ả ạ ế ớ ữ ấ ạ ủ ủ ở
ch nó k t h p ch t ch và cao đ gi a tính khoa h c v i tính cách m ng. M cỗ ế ợ ặ ẽ ộ ữ ọ ớ ạ ụ
đích c a khoa h c theo ch nghĩa Mác là giúp cho cu c đ u tranh c a giai c p bủ ọ ủ ộ ấ ủ ấ ị
áp b c th ng l i: “Mác cho r ng, nhi m v tr c ti p c a khoa h c là nêu ra m tứ ắ ợ ằ ệ ụ ự ế ủ ọ ộ
kh u hi u đ u tranh chân chính, nghĩa là ph i bi t trình bày, m t cách kháchẩ ệ ấ ả ế ộ
quan cu c đ u tranh đó là s n ph m c a m t h th ng quan h s n xu t nh tộ ấ ả ẩ ủ ộ ệ ố ệ ả ấ ấ
đ nh, là ph i bi t, hi u rõ tính t t y u c a cu c đ u tranh đó, n i dung c a nó,ị ả ế ể ấ ế ủ ộ ấ ộ ủ
ti n trình và các đi u ki n phát tri n c a nó”.ế ề ệ ể ủ
Đ i v i chúng ta, nghiên c u, h c t p l ch s không ph i ch bi t quá kh ,ố ớ ứ ọ ậ ị ử ả ỉ ế ứ
mà trên c s hi u bi t quá kh , hi u sâu s c hi n t i, hành đ ng tích c c trongơ ở ể ế ứ ể ắ ệ ạ ộ ự
hi n t i, tiên đoán s phát tri n c a t ng lai và đ u tranh cho s th ng l i t tệ ạ ự ể ủ ươ ấ ự ắ ợ ấ
y u c a t ng lai. đây có s th ng nh t gi a hành đ ng cách m ng và nghiênế ủ ươ Ở ự ố ấ ữ ộ ạ
c u h c t p l ch s . Ng i cách m ng ph i hi u bi t quá kh , ph i s d ngứ ọ ậ ị ử ườ ạ ả ể ế ứ ả ử ụ
nh ng tri th c l ch s làm vũ khí đ u tranh cách m ng. Ng i nghiên c u l ch sữ ứ ị ử ấ ạ ườ ứ ị ử
ph i tham gia ho t đ ng cách m ng m i hi u sâu s c quá kh , và quá kh thu cả ạ ộ ạ ớ ể ắ ứ ứ ộ
v nh ng k xây d ng t ng lai.ề ữ ẻ ự ươ
Mác, Ăngghen, Lênin, các lãnh t c a cách m ng nh ch t ch H Chíụ ủ ạ ư ủ ị ồ
Minh trong quá trình ho t đ ng cách m ng đ u s d ng tri th c l ch s làm vũạ ộ ạ ề ử ụ ứ ị ử
khí đ u tranh và Ng i am hi u sâu s c, đúng đ n l ch s . Các v y đã bi t k tấ ườ ể ắ ắ ị ử ị ấ ế ế
h p khéo léo cái quá kh (truy n th ng, kinh nghi m l ch s ) cái hi n t i (cu cợ ứ ề ố ệ ị ử ệ ạ ộ
đ u tranh cách m ng tr c m t) cái t ng lai (s th ng l i c a ch nghĩa xãấ ạ ướ ắ ươ ự ắ ợ ủ ủ
h i) là m t kh i:ộ ộ ố
16

Th năm, Tri th c l ch s là m t ph ng ti n giáo d c t t ng C ng s nứ ứ ị ử ộ ươ ệ ụ ư ưở ộ ả
ch nghĩa cho qu n chúng r t t t. Nó giáo d c cho nhân dân lòng tin vào chínhủ ầ ấ ố ụ
nghĩa, vào chân lý, tin vào th ng l i t t y u c a ch nghĩa C ng s n, tin vào khắ ợ ấ ế ủ ủ ộ ả ả
năng sáng t o vô t n c a qu n chúng nhân dân, nó tác d ng r t t t trong vi cạ ậ ủ ầ ụ ấ ố ệ
giáo d c lòng yêu n c, tinh th n qu c t vô s n, lòng yêu quý lao đ ng rènụ ướ ầ ố ế ả ộ
luy n ý th c và năng khi u th m m bi t th ng th c cái đ p chân chính…ệ ứ ế ẩ ỹ ế ưở ứ ẹ
Th sáu, trong khi góp ph n th c hi n nhi m v cách m ng c b n trênứ ầ ự ệ ệ ụ ạ ơ ả
,nh ng ng i làm công tác s h c cũng làm cho cho khoa h c s h c phát tri n.ữ ườ ử ọ ọ ử ọ ể
Khoa h c l ch s cũng nh các khoa h c xã h i khác có liên quan m t thi t v iọ ị ử ư ọ ộ ậ ế ớ
cu c đ u tranh giai c p. Cu c đ u tranh trên m t tr n t t ng ngày càng di nộ ấ ấ ộ ấ ặ ậ ư ưở ễ
ra vô cùng gay go, ph c t p và trên tr n đ a này, t t ng xã h i ch nghĩa chứ ạ ậ ị ư ưở ộ ủ ỉ
đ c phép th ng l i ch không th “chung s ng hòa bình” v i t t ng t s nượ ắ ợ ứ ể ố ớ ư ưở ư ả
đ qu c.ế ố
Tóm l i, cũng nh v n đ đ i t ng, các v n đ ch c năng, nhi m vạ ư ấ ề ố ượ ấ ề ứ ệ ụ
c a khoa h c l ch s là nh ng v n đ ph ng pháp lu n mà ng i làm công tácủ ọ ị ử ữ ấ ề ươ ậ ườ
s h c ph i n m v ng vì nó xác đ nh nh ng v n đ c b n, chi ph i m i ho tử ọ ả ắ ữ ị ữ ấ ề ơ ả ố ọ ạ
đ ng nghiên c u khoa h c l ch s . Nó làm sáng t các v n đ “Nghiên c u cáiộ ứ ọ ị ử ỏ ấ ề ứ
gì?”, “Nghiên c u đ làm gì?”. Th c ch t c a v n đ đ i t ng, ch c năng,ứ ể ự ấ ủ ấ ề ố ượ ứ
nhi m v c a s h c xét cho đ n cùng là nh m vào m c tiêu c a cu c đ u tranhệ ụ ủ ử ọ ế ằ ụ ủ ộ ấ
giai c p, đ u tranh cách m ng, xây d ng T qu c giàu m nh, văn minh, ti n b .ấ ấ ạ ự ổ ố ạ ế ộ
Đ i h i l n th IX c a Đ ng đã ch rõ, nhi m v trong th i kỳ côngạ ộ ầ ứ ủ ả ỉ ệ ụ ờ
nghi p hóa và hi n đ i hóa đ t n c: “Khoa h c xã h i và nhân văn h ng vàoệ ệ ạ ấ ướ ọ ộ ướ
vi c gi i đáp các v n đ lý lu n và th c ti n, d báo các xu th phát tri n, cungệ ả ấ ề ậ ự ễ ự ế ể
c p lu n c khoa h c cho vi c ho ch đ nh đ ng l i, ch tr ng, chính sáchấ ậ ứ ọ ệ ạ ị ườ ố ủ ươ
phát tri n kinh t , xã h i, xây d ng con ng i, phát huy nh ng di s n văn hóaể ế ộ ự ườ ữ ả
18
dân t c, sáng t o nh ng giá tr văn hóa m i c a Vi t Nam”. S h c Vi t Namộ ạ ữ ị ớ ủ ệ ử ọ ệ
ph i th c hi n các nhi m v này theo ch c năng c a mình.ả ự ệ ệ ụ ứ ủ
3. M t s quan đi m ph ng pháp lu n mácxít – lêninít v nh nộ ố ể ươ ậ ề ậ
th c l ch s .ứ ị ử

s ”, là h th ng t t ng ch đ o trong m t lĩnh v c tri th c”.ử ệ ố ư ưở ủ ạ ộ ự ứ
Đ t t i trình đ khái quát lý lu n m i có th n m v ng m i liên h quyạ ớ ộ ậ ớ ể ắ ữ ố ệ
đ nh b n ch t c a các s v t, hi n t ng trong th gi i t nhiên và xã h i m tị ả ấ ủ ự ậ ệ ượ ế ớ ự ộ ộ
cách chính xác, có h th ng. Tuy nhiên, trong xã h i có giai c p, vi c nghiên c uệ ố ộ ấ ệ ứ
khoa h c, nh t là khoa h c xã h i và nhân văn bao gi cũng g n v i nh ng v nọ ấ ọ ộ ờ ắ ớ ữ ấ
đ l i ích c a giai c p, quan h gi a các giai c p. Các giai c p y, v i chínhề ợ ủ ấ ệ ữ ấ ấ ấ ớ
đ ng là l c l ng tiêu bi u nh t c a mình, bao gi cũng th hi n l i ích giai c pả ự ượ ể ấ ủ ờ ể ệ ợ ấ
trong vi c nghiên c u, nêu các lu n đi m khoa h c. Cu c đ u tranh giai c pệ ứ ậ ể ọ ộ ấ ấ
cũng di n ra gay g t trong cu c đ u tranh trên lĩnh v c t t ng, lý lu n khoaễ ắ ộ ấ ự ư ưở ậ
h c. Trong cu c đ u tranh này, nh ng nhà khoa h c c a giai c p công nhân vàọ ộ ấ ữ ọ ủ ấ
nhân dân lao đ ng bao gi cũng đ ng v ng trên l p tr ng quan đi m cu chộ ờ ứ ữ ậ ườ ể ả ủ
nghĩa Mác-Lênin.
N m v ng nguyên t c tính khoa h c và tính đ ng trong nghiên c u s h cắ ữ ắ ọ ả ứ ử ọ
s tranh các sai l m trong nghiên c u l ch s , t u trung là ph nh n tính đ ng,ẽ ầ ứ ị ử ự ủ ậ ả
ho c th hi n tính đ ng m t cách công th c, giáo đi u mà đ t kỳ đ c tính khoaặ ể ệ ả ộ ứ ề ạ ượ
h c. ọ
Tóm l i, tuy khoa h c là m t hình thái c a ý th c xã h i, nh ng nó khôngạ ọ ộ ủ ứ ộ ư
ph i là b ph n c a m t th ng t ng ki n trúc thu c m t c s kinh t , ph mả ộ ậ ủ ộ ượ ầ ế ộ ộ ơ ở ế ạ
vi ho t đ ng c a nó r ng h n b t c ph m vi ho t đ ng c a m t th ng t ngạ ộ ủ ộ ơ ấ ứ ạ ạ ộ ủ ộ ượ ầ
ki n trúc nào khác. Tuy nhiên nó l i mang nh ng y u t th ng t ng ki n trúc,ế ạ ữ ế ố ượ ầ ế
20
nh ng y u t này càng nhi u bao nhiêu thì vi c nghiên c u khoa h c càng g nữ ế ố ề ệ ứ ọ ắ
v i l i ích c a giai c p, càng ph c v cho l i ích tr c ti p c a giai c p y b yớ ợ ủ ấ ụ ụ ợ ự ế ủ ấ ấ ấ
nhiêu.
N i dung c a tính khoa h c và tính đ ng C ng s n ch nghĩa trong sộ ủ ọ ả ộ ả ủ ử
h c mácxít. ọ N i dung c a tính khoa h c là đ t đ c chân lý khi nh n th c hi nộ ủ ọ ạ ượ ậ ứ ệ
th c khách quan; nó tùy thu c vào m c tiêu, yêu c u c a m i khoa h c. Chúng taự ộ ụ ầ ủ ỗ ọ
đã đ c p đ n v n đ này khi xác đ nh đ i t ng s h c, đây s t p trung vàoề ậ ế ấ ề ị ố ượ ử ọ ở ẽ ậ
nhân dân tính Đ ng C ng s n.N i dung này r t phong phú, nó th hi n cácả ộ ả ộ ấ ể ệ ở
m nh đ ch y u sau:ệ ề ủ ế

gi i… Công tác s h c là công tác t t ng. Vi t s t c là t ng k t nh ng kinhớ ử ọ ư ưở ế ử ứ ổ ế ữ
nghi m đúng sai, ph bi n kinh nghi m đúng, kh c ph c cái sai, ôn l i cái cũ đệ ổ ế ệ ắ ụ ạ ể
ch đ o cái m i. Vi t s không ph i đ ng m l ch s . l ch s cũng không ph i làỉ ạ ớ ế ử ả ể ắ ị ử ị ử ả
v t đ trang trí. Vi t là đ giáo d c đ ng viên và qu n chúng, làm cho h t hàoậ ể ế ể ụ ả ầ ọ ự
và tin t ng, có thêm năng l c và kinh nghi m đ làm nên nh ng s nghi p vĩưở ự ệ ể ữ ự ệ
đ i h n n a. Qua vi c nghiên c u s h c mà giáo d c tinh th n yêu n c, tinhạ ơ ữ ệ ứ ử ọ ụ ầ ướ
th n qu c t vô s n, tinh th n kiên c ng chi n đ u, kh c ph c khó kh n. Đ cầ ố ế ả ầ ườ ế ấ ắ ụ ắ ọ
l ch s , ng i ta s th m m t cách t nhiên, không c n lên l p”.ị ử ườ ẽ ấ ộ ự ầ ớ
Đây là n i dung quan tr ng c a tính đ ng, s k t h p gi a tính khoa h cộ ọ ủ ả ự ế ợ ữ ọ
và tính đ ng trong nghiên c u l ch s .ả ứ ị ử
b. ph ng pháp l ch s và ph ng pháp logic trong công tác s h c.ươ ị ử ươ ử ọ
Vi c nh n th c và v n d ng t t ph ng pháp l ch s và ph ng phápệ ậ ứ ậ ụ ố ươ ị ử ươ
logic là m t v n đ ph ng pháp lu n quan tr ng, có tác d ng nâng cao ch tộ ấ ề ươ ậ ọ ụ ấ
l ng công tác s h c c a chúng ta. ượ ử ọ ủ
22
Ph ng pháp l ch s và ph ng pháp logic có liên quan m t thi t đ n cácươ ị ử ươ ậ ế ế
ph m trù logic và l ch s mà chúng ta c n làm sáng t , tr c khi đi sâu tìm hi uạ ị ử ầ ỏ ướ ể
n i dung và m i quan h gi a hai ph ng pháp này.ộ ố ệ ữ ươ
Logic và l ch s :ị ử
L ch s là ph m trù dùng đ ch quá trình phát tri n c a s v t trong thị ử ạ ể ỉ ể ủ ự ậ ế
gi i khách quan, di n ra theo trình t th i gian và không gian nh t đ nh, v iớ ễ ự ờ ấ ị ớ
nh ng bi u hi n muôn màu muôn v , v i nh ng b c quanh co ph c t p baoữ ể ệ ẻ ớ ữ ướ ứ ạ
g m c nh ng t t y u và ng u nhiên, hi n t ng và b n ch t, chung và riêng…ồ ả ữ ấ ế ẫ ệ ượ ả ấ
Logic là ph m trù dùng đ nêu lên cái chung, cái t t y u, cái b n ch t c aạ ể ấ ế ả ấ ủ
quá trình phát tri n l ch s c a s v t khách quan. Logic không ch ph n ánh cáiể ị ử ủ ự ậ ỉ ả
l ch s c a quá kh , hi n t i mà còn nói lên khuynh h ng đi lên, v n t i c aị ử ủ ứ ệ ạ ướ ươ ớ ủ
l ch s .ị ử
Gi a l ch s và logic có m i quan h ch t ch v i nhau. V m t nh nữ ị ử ố ệ ặ ẽ ớ ề ặ ậ
th c lu n, l ch s là b n thân hi n th c khách quan phát tri n v i nh ng hi nứ ậ ị ử ả ệ ự ể ớ ữ ệ
t ng muôn màu muôn v , và logic là b n ch t c a hi n th c do s nghiên c uượ ẻ ả ấ ủ ệ ự ự ứ

v ph ng pháp bi n ch ng mà ph ng pháp l ch s và ph ng pháp logic là haiề ươ ệ ứ ươ ị ử ươ
bi u hi n khác c a nó. Vi c v n d ng đúng hai ph ng pháp l ch s và logicể ệ ủ ệ ậ ụ ươ ị ử
b o đ m ch t l ng toàn di n c a công tác s h c. Song vi c v n d ng này đòiả ả ấ ượ ệ ủ ử ọ ệ ậ ụ
h i chúng ta ph i n l c, c g ng trau d i t t ng và ph ng pháp h c thu t,ỏ ả ỗ ự ố ắ ồ ư ưở ươ ọ ậ
n m v ng lý lu n k t h p v i vi c nâng cao nghi p v công tác.ắ ữ ậ ế ợ ớ ệ ệ ụ
24