Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Đặt vấn đề:
1. Lí do chọn đề tài:
Lịch sử đã qua đi nhưng không hoàn toàn biến mất mà để lại dấu vết qua kí
ức của nhân loại, qua những thành tựu văn hóa vật chất, qua các hiện tượng lịch
sử, qua ghi chép của người xưa, qua tranh ảnh, báo chí và thái độ của người đương
thời…Để cho lịch sử luôn được tái hiện lại và lưu truyền mãi trong lòng mỗi con
người Việt Nam về truyền thống đấu tranh bất khuất giành độc lập của dân tộc ta.
Như Bác Hồ của chúng ta đã từng dạy:
“Dân ta phải biết sử ta
Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.
Lời dạy của Bác tuy chỉ một câu thơ ngắn gọn nhưng thật sâu sắc. Và trong
giai đoạn như hiện nay, lời dạy đó càng có ý nghĩa quan trọng và thiết thực hơn,
bởi khi mà dư luận của xã hội đang phản ánh rất nhiều về chuyện “hổng”, “mai
một” đi kiến thức lịch sử của học sinh ở các cấp học. Đó cũng chính là nỗi lo của
toàn xã hội nói chung và cá nhân của những người làm giáo viên nói riêng. Lời
dạy của Bác như một lời nhắn nhủ, gửi gắm, nhắc nhở cho tất cả dân tộc Việt Nam
cần phải gìn giữ, phải có hiểu biết về truyền thồng lịch sử nước nhà. Vậy bản thân
chúng ta là những người thầy giáo, cô giáo phải làm gì đây để trong công tác
giảng dạy của mình có những phương pháp tối ưu nhất nhằm giáo dục và giúp cho
học sinh hiểu biết về truyền thống lịch sử dân tộc thông qua nhiều cách mà trong
đó chủ yếu là qua môn dạy lịch sử.
Vì trong giai đoạn hiện nay, việc phát huy tính tích cực trong học tập là giúp
học sinh có kiến thức toàn diện về con người, tự nhiên xã hội. Vì mỗi môn học bắt
buộc trong nhà trường đều góp phần thực hiện mục tiêu chung. Qua thực tế những
năm đứng lớp giảng dạy, tôi nhận thấy:
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
1
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn

Chính vì lẽ đó, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọi
môn học khác, học sinh phải tự mình khám phá ra kiến thức(dưới sự hướng dẫn
của giáo viên), tức là học sinh phải được tiếp xúc với các tư liệu như: tranh ảnh,
bản đồ, lược đồ lịch sử, các di vật, câu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văn
dưới sự định hướng và kết luận của giáo viên để học sinh tự hình thành các biểu
tượng lịch sử.
2. Đặc điểm tình hình:
a/ Thuận lợi: Phòng GD – ĐT luôn quan tâm và chỉ đạo sâu sát về việc tổ
chức chuyên đề, thao giảng cụm giúp cho GV trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn
nhau.
Trường thường xuyên tổ chức thao giảng, dự giờ thăm lớp nhằm giúp đỡ,
bồi dưỡng chuyên môn cho GV.
Trường có đèn chiếu phục vụ việc dạy học trên Powerpoint.
Thư viện trường có nhiều loại sách tham khảo về lịch sử, truyện kể phục vụ
cho môn học.
Bản thân luôn cố gắng và có ý thức trong việc học tập trao dồi kiến thức, kĩ
năng nghiệp vụ cũng như việc học hỏi đồng nghiệp về kinh nghiệm; thích đọc và
tìm hiểu về lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử địa phương nhằm tích góp kinh
nghiệm giúp việc dạy và học ngày một tiến bộ hơn.
Hàng năm Trường kết hợp với Đội tổ chức cuộc thi “Dân ta phải biết sử
ta”. Thông qua hội thi giúp học sinh có thể nhớ và nắm vững một số kiến thức ban
đầu về lịch sử Việt Nam cũng như lịch sử địa phương. Nhằm tiếp sức cho các em
có được những kiến thức cơ bản về lịch sử để làm nền tảng cho các bậc học tiếp
theo.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
3
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
b/ Khó khăn.
Mặt bằng kiến thức của học sinh trong lớp chưa được đồng đều, điều kiện

I. Phương pháp thực hiện:
Để giúp học sinh phát huy tính tích cực nhằm học tốt phân môn lịch sử thì
việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan
trọng. Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với
từng đối tượng học sinh để cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức(dưới sự
hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự vận
động, nhận thức và phát triển nhưng phải được điều khiển. Từ đó GV hình thành
và rèn luyện cho HS các kĩ năng:
+ Quan sát các sự vật, hiện tượng, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ các
nguồn khác nhau.
+ Nêu những thắc mắc, đặt câu hỏi trong quá trình học tập và chọn thông tin
để giải đáp.
+ Trình bày kết quả bằng lời nói.
+ Vận dụng các kiến thức đã học vào cuộc sống.
- Góp phần bồi dưỡng và phát triển ở học sinh những thái độ và thói quen
như:
+ Ham học hỏi, tìm hiểu để biết về môi trường xung quanh các em.
+ Yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước.
+ Tôn trọng, bảo vệ các di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên và văn hóa
gần gũi với các em.
- Năm học 2010-2011 là năm học tiếp tục thực hiện Chuẩn kiến thức, kĩ
năng các môn học ở tiểu học theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ban hành
Chương trình giáo dục phổ thông – cấp tiểu học. Vì vậy, khi dạy học theo
Chuẩn thì người GV cần nghiên cứu kĩ hơn về những yêu cầu cần đạt hoặc những
sự kiện, nhân vật tiêu biểu gần gũi đối với học sinh. Và cũng tùy theo tình hình
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
5
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
thực tế của lớp mình, tùy từng đối tượng cá nhân học sinh, giáo viên cần linh động

hiểu biết tình hình các nước trên thế giới và cũng không muốn có những thay đổi
trong nước.
Khi nghiên cứu mục tiêu của bài, tôi đưa ra mốt số câu hỏi nhằm phát triển
cho HS khá, giỏi như sau:
- Nhà vua và triều đình nhà Nguyễn có thái độ như thế nào với những đề
nghị của Nguyễn Trường Tộ? Vì sao? (Triều đình không cần thực hiện các đề
nghị của Nguyễn Trường Tộ. Vua Tự Đức bảo thủ cho rằng phương pháp cũ đã
đủ để điều khiển quốc gia rồi).
- Việc vua quan nhà Nguyễn phản đối đề nghị canh tân của Nguyễn Trường
Tộ cho thấy họ là người như thế nào? Nêu ví dụ chúng minh cho sự lạc hậu của
vua quan nhà Nguyễn.
+ Họ là người bảo thủ.
+ Họ là người lạc hậu, không hiểu gì về thế giới bên ngoài quốc gia…
(Ví dụ như: Vua quan nhà Nguyễn không tin rằng đèn treo ngược, không
có dầu(đèn điện) mà vẫn sáng, chuyện xe đạp 2 bánh chuyển động rất nhanh mà
không bị đổ là chuyện bịa.)
GV có thể đưa tình huống để HS tranh luận: Giả dụ em là vua Tự Đức thì
em sẽ làm gì với đề nghị của Nguyễn Trường Tộ? ( Nếu em là vua Tự Đức thì em
coi việc đổi mới luôn là yêu cầu cấp bách của đất nước, vì có đổi mới thì mới phát
triển để “dân giàu nước mạnh”
Qua thực tế đã dạy tôi nhận thấy với phần câu hỏi hướng dẫn như trên ngoài
đối tượng khá, giỏi thì các em học sinh trung bình vẫn có thể trả lời được. Vì vậy,
khi dạy giáo viên cần nghiên cứu kĩ để tránh hiểu nhầm dạy theo Chuẩn là chỉ
cần dạy đủ theo yêu cầu cần đạt còn những câu hỏi dành cho học sinh khá - giỏi,
học sinh yêu thích tìm hiểu lịch sử là không cần thiết.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
7
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
Tóm lại: Muốn đạt được mục tiêu bài dạy, người giáo viên luôn nhớ rằng dù

em” do TS Trần Viết Lưu biên soạn hoặc truyện Búp sen xanh của nhà văn Sơn
Tùng để nói lên được thời thơ ấu của Nguyễn Tất Thành (làm cá nhân).
- Khi tìm hiểu về sự kiện Nguyễn Tất Thành quyết chí ra đi tìm đường cứu
nước. Học sinh đóng vai: người
dẫn chuyện, Nguyễn Tất Thành
và anh Lê theo đoạn 3 của bài.
Từ đó học sinh sẽ trả lời được
một số câu hỏi theo định hướng
của giáo viên.
Ví dụ: Nguyễn Tất Thành
dự định đi đâu? Người sang đó
để làm gì? Người ra đi gặp hoàn
cảnh như thế nào?
Thông qua hai bức ảnh
“Bến nhà rồng” và “Tàu La – tu
–sơ Tờ - rê – vin” học sinh dễ
dàng hình dung được sự kiện lịch
sử quan trọng này. Từ đó các em
sẽ thảo luận rồi cử đại diện nhóm lên trình bày để rút ra bài học.
Tới phần củng cố bài, tôi có thể cho làm phiếu bài tập để HS dễ dàng nắm
bài ngay tại lớp.
VD. Mục đích ra nước ngoài của Nguyễn Tất Thành là gì? Hãy ghi chữ Đ
vào ô trước ý đúng.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
9
Hình 1: Bến cảng Nhà Rồng đầu thế kỉ XX
Hình 2: Tàu Đô đốc La-tu-sơ Tờ-rê-vin
Văn Ba đã làm phụ bếp trên tàu này
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5

5/ Phong trào yêu nước diễn ra sau cuộc phản công ở kinh thành Huế (8
chữ cái).
6/ Cuộc cách mạng mùa thu của dân tộc ta diễn ra vào thời gian này (8 chữ
cái).
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
11
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
7/ Theo lệnh của triều đình thì Trương Định phải về đây nhận chức lãnh
binh (7 chữ cái).
8/ Nơi là cách mạng thành công ngày 19/8/1945 (5 chữ cái).
9/ Nhân dân huyện này đã tham gia cuộc biểu tình ngày 12/9/1930 (6 chữ
cái).
10/ Tên Quảng trường là nơi Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập ( 6 chữ
cái).
11/ Giai cấp xuất hiện ở nước ta khi thực dân Pháp đặt ách đô hộ (8 chữ
cái).
12/ Nơi diễn ra Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (8 chữ cái).
13/ Cách mạng tháng Tám đã giải phóng cho nhân dân ta thoát khỏi kiếp
người này (4 chữ cái).
14/ Người chủ chiến trong triều đình nhà Nguyễn (13 chữ cái).
15/ Người lập ra Hội Duy tân (11 chữ cái).
Tổng kết trò chơi, khen nhóm thắng cuộc. Khi tổ chức ôn củng cố theo hình
thức này, tôi thấy các em hào hứng, sôi nổi. Chắc chắn qua trò chơi, các em sẽ
khắc sâu những kiến thức một cách dễ dàng.
Ngoài việc giới thiệu bài hay củng cố, trong khi tổ chức các hoạt động, tôi
luôn tạo không khí học tập bằng cách phát huy tính tích cực tối đa của học sinh,
không làm thay mà chỉ tổ chức, hướng dẫn và giúp đỡ khi cần thiết. Sau thời gian
làm việc nhóm, tôi tổ chức báo cáo kết quả làm việc theo hình thức thi đua.
Ví dụ: Bài “Thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước”

+ Ở các địa phương, nhân dân đã chiến đấu với tinh thần như thế nào?
Bước thứ ba: Hướng dẫn học sinh nắm kiến thức qua việc khai thác kênh,
hình, đọc thông tin trong sách giáo khoa.
Sách giáo khoa phân môn lịch sử được trình bày theo hướng tổ chức các
hoạt động học tập nhằm giúp học sinh tự quan sát, tự tìm tòi phát hiện kiến thức và
rèn luyện kĩ năng. SGK có hệ thống kênh, hình khá phong phú gồm tranh ảnh,
lược đồ, … Nó là phương tiện dạy học đặc trưng của phân môn lịch sử, giúp học
sinh tái hiện lại những sự kiện, nhân vật lịch sử trong quá khứ. Khi học lịch sử,
học sinh không thể tiếp xúc với những sự kiện của đời sống xã hội đã xảy ra. Vì
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
14
Hình 2: Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
vậy, việc hướng dẫn cho học sinh làm việc với kênh hình tốt sẽ góp phần tạo biểu
tượng lịch sử, nhờ đó mà học sinh tốn ít công sức nhưng thu nhận có hiệu quả kiến
thức lịch sử.
Trước hết tôi xin nói về cách hướng dẫn sử dụng lược đồ.
Phần lịch sử lớp 5 có một số lược đồ đơn giản về các chiến dịch. Tuy nhiên,
nếu không làm tốt việc hướng dẫn học sinh sử dụng lược đồ thì các em sẽ gặp khó
khăn trong việc tìm hiểu kiến thức, nguy hiểm hơn nữa là tạo cho học sinh thói
quen lười quan sát, tưởng tượng, suy nghĩ. Vì vậy, để học sinh làm việc với lược
đồ, bản đồ một cách có hiệu quả tôi chú ý hướng dẫn các em một số kiến thức, kĩ
năng cần thiết như:
Hướng dẫn học sinh đọc chú giải để hiểu được ý nghĩa biểu thị của các kí
hiệu trên lược đồ. Khi nắm được ý nghĩa biểu thị của các kí hiệu, các em sẽ làm
tốt các bài tập yêu cầu thuật lại diễn biến của các chiến dịch đó.
Ví dụ: Dựa vào lược đồ, em hãy trình bày diễn biến của chiến dịch Việt
Bắc thu – đông 1947 (Bài “Thu – đông 1947, Việt Bắc”mồ chôn giặc Pháp” trang
31 SGK LS và ĐL) tôi hướng dẫn như sau.

rạc, kiến thức mà các em thu lượm được khác nhau, đôi khi sai lệch hoặc chưa
chuẩn kiến thức. Từ đó mở rộng vừa tầm học cho học sinh, gây cho học sinh sự
hứng thú trong giờ học.
II. Tổ chức thực nghiệm (Giáo án)
Kế hoạch bày dạy môn lịch sử lớp 5.
Bài 17: Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ
I/Mục tiêu:
Giúp HS:
- Tường thuật sơ lược được chiến dịch Điện Biên Phủ.
+ Chiến dịch diễn ra trong 3 đợt tấn công; đợt 3: ta tấn công và tiêu diệt cứ
điểm đồi A1 và khu trung tâm chỉ huy của địch.
+ Ngày 7/5/1954, Bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm ra hàng, chiến dịch kết thúc
thắng lợi.
- Trình bày sơ lược ý nghĩa của chiến thắng Điện Biên Phủ: là móc son chói
lọi, góp phần kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
- Biết được tinh thần chiến đấu anh dũng của bộ đội ta trong chiến dịch: tiêu
biểu là anh hùng Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
17
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
II. Đồ dùng dạy học:
Giáo viên: Bản đồ hành chính Việt Nam; hình minh họa trong SGK phóng
to; bảng phụ.
Học sinh: Tranh ảnh, tư liệu truyện kể về chiến dịch Điện Biên Phủ.
III. Hoạt động dạy học:
1. Ổn định tổ chức: Lớp hát
2. Kiểm tra bài cũ:
Gọi HS trả lời câu hỏi về nội dung bài cũ: Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ II của Đảng đã đề ra nhiệm vụ gì cho cách mạng Việt Nam?

đoàn cứ điểm ĐBP kiên cố nhất ở Đông Dương……
GV hỏi: Theo em, vì sao Pháp lại xây dựng ĐBP thành pháo đài kiên cố,
vững chắc nhất Đông Dương? (HS trao đổi và trả lời: … với âm mưu thu hút và
tiêu diệt bộ đội chủ lực của ta, giành lại thế chủ động trên chiến trường.)
Vậy chiến dịch Điện Biên Phủ đem lại thắng lợi gì cho quân và dân ta?
Chúng ta cùng tìm hiểu tiếp phần thứ hai của bài(Giáo viên ghi mục hai).
* Chiến dịch Điện Biên Phủ:
Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm, giao cho mỗi nhóm thảo luận về các vấn
đề theo yêu cầu. Sau đó GV nêu câu hỏi gợi ý cho từng nhóm. HS thảo luận thống
nhất ý kiến trong nhóm.
Nhóm 1: Vì sao ta quyết định mở
chiến dịch ĐBP? Quân và dân ta đã chuẩn
bị cho chiến dịch như thế nào?
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
19
Hình 1: Mùa đông 1953, Bộ chính trị họp
thông qua phương án mở chiến dịch Điện
Biên Phủ (từ trái sang phải: đồng chí
Phạm Văn Đồng, Chủ tịch Hồ Chí Minh,
đồng chí Trường Chinh và Đại tướng Võ
Nguyên Giáp)
Hình 2: Đoàn xe thồ phục vụ chiến dịch
Điện Biên Phủ
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5
Nhóm 2: Ta mở chiến
dịch ĐBP gồm mấy đợt tấn
công? Thuật lại từng đợt tấn
công đó?
Nhóm 3: Vì sao ta giành

GV lần lược yêu cầu HS:
+ Nêu suy nghĩ của em về hình ảnh đoàn xe thồ phục vụ chiến dịch Điện
Biên Phủ.
+ Nêu cảm nghĩ của em về hình ảnh lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” của
quân đội ta tung bay trên nóc hầm tướng Đờ Ca-xtơ-ri.
+ HS đọc một số câu thơ hoặc nêu tên bài hát tiêu biểu về chiến thắng Điện
Biên Phủ mà các em sưu tầm được. Kể về một trong những tấm gương chiến đấu
dũng cảm của bộ đội ta trong chiến dịch ĐBP (có thể gắn với địa phương)
GV nhận xét tiết học – tuyên dương cá nhân, nhóm học tốt. Dặn HS học bài
và chuẩn bị bài cho tiêt học sau Ôn tập: Chín năm kháng chiến bảo vệ Độc lập
dân tộc (1945-1954).
III. Kết quả:
Khi áp dụng những biện pháp trên vào việc giảng dạy phân môn lịch sử tôi
thu được kết quả như sau:
- Học sinh yêu thích học môn lịch sử, thích tìm hiểu về lịch sử.
- Hầu hết các em có kĩ năng sử dụng bản đồ, lược đồ, biết dựa vào lược đồ
để thuật lại diễn biến các cuộc chiến đấu.
- Có kĩ năng quan sát, nắm bắt thông tin nhanh, trình bày kết quả học tập
một cách lưu loát.
- Đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra: 90% đạt điểm giỏi; 10% đạt điểm
khá.
Từ sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình trong
giờ học lịch sử, các em đã coi mỗi tiết lịch sử là một cuộc thi nho nhỏ để khám phá
tìm ra kiến thức mới, được quay trở về với khí thế hào hùng của dân tộc ta trước
kia mà đã cách xa các em rất lâu. Từ đó làm cho các em càng thêm tự hào về dân
tộc, lòng yêu quê hương, yêu đất nước và con người Việt Nam hơn.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Thu
21
Một số kinh nghiệm giúp học sinh phát huy tính tích cực để học tốt phân môn
lịch sử lớp 5

24
Nhận xét của hội đồng xét duyệt
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………