1
T VN  Ri lon chc nng sinh dc tit niu (SD-TN) sau sinh đc bit tiu không kim
soát (TKKS) hay són tiu đc T chc Y t Th gii nhn đnh là mt bnh lý ph
bin có tính cht toàn cu nhng là mt trong nhng lnh vc còn ít đc ngành y t 
nhiu quc gia quan tâm đn. c tính có ti hn 200 triu ngi trên toàn th gii
phi chung sng vi chng TKKS [39]. Bnh gp ch yu  ph n vi t l khong
27, 6% (dao đng t 4, 8 –58, 4%) [18], [37]. Vi ph n  đ tui lao đng, TKKS
chim t l 25 - 40% [ 31], [35].  Vit nam, t l mc són tiu là 25. 4% [4]. Tình
trng tha cân, thai nghén (đ thai to, sinh đ nhiu), tui tác, mãn kinh và bnh lý phi
hp (táo bón, viêm đng tit niu) là các yu t nguy c thng đc nhc ti [31].
Tuy không nguy him đn tính mng nhng tiu không kim soát là mt gánh
nng tâm lý làm gim cht lng sng. Ngi ph n mc chng TKKS thng
cm thy bun bã, kém t tin, xu h, mt mi, ri lon gic ng, không mun hoà
nhp vi xã hi. TKKS cng gây mt kh nng tp trung làm vic, gim nng sut
lao đng, các quan h xã hi, bn bè b hn ch, hnh phúc gia đình b đe do.
TKKS còn gây tn kém cho dch v y t và cá nhân ngi b mc có cuc sng
gim cht lng v nhiu mt do tâm lý lo lng, xu h, bun chán, khó hoà nhp
cng đng. Không ít ph n b đau hay b ra nc tiu trong khi giao hp khin h
mc cm, lng tránh quan h tình dc, mt đi hnh phúc gia đình
Hin nay có 3 phng pháp chính đ điu tr TKKS: ni khoa, tp phc hi
chc nng (TPHCN) và phu thut. Tp phc hi chc nng c đáy chu bng bài
tp Kegel, kích thích xung đin, phn hi sinh hc có th ci thin và điu tr khi
cho khong 70% - 90% các trng hp TKKS nên vn là la chn đu tiên do tính
an toàn, hiu qu cao và ít tn kém. Tp sm trong thi k mang thai và sau sinh có
kh nng phòng TKKS và sa sinh dc.
Mang thai, sinh đ làm tng nguy c són tiu nhng đng nhiên chúng ta
không th khuyên ngi ph n t b thiên chc ca mình là sinh ra nhng ngi


3
CHNG I
TNG QUAN

1.1. T L MC RI LON CHC NNG SINH DC - TIT NIU
Ri lon chc nng sinh dc – tit niu (SD - TN) sau sinh là bnh lý có tính cht
ph bin toàn cu, chim t l 25%  ph n mi la tui [31], [35]. Các ri lon
bao gm: tiu không kim soát (TKKS), són phân, bt thng trong quan h tình
dc (gim hng phn, đau, són tiu khi giao hp). Tuy không nguy him đn tính
mng nhng gây nh hng đn tâm sinh lý, công vic, cht lng sng và hnh
phúc gia đình ca ngi b mc.

Biu đ 1. 1 - T l mc bnh theo la tui
(Theo Norton - 2006 - Lancet) [39]

1. 2. SINH LÝ TIU TIN VÀ SINH LÝ BNH CA TIU KHÔNG KIM SOÁT
1. 2. 1. Các yu t tham gia duy trì s t ch trong tiu tin
S t ch hay kim soát tiu tin đc quyt đnh bi mt phc hp bao gm
nhiu yu t: h thng thn kinh, bàng quang, niu đo, c đáy chu và các t chc
liên kt bao quanh. Thay đi ca mt trong các yu t k trên s dn đn s thoát
nc tiu không theo ý mun (són tiu).
S t ch bình thng đc duy trì khi áp lc ca c bàng quang và niu đo
cao hn áp lc trong lòng bàng quang. Áp lc  c bàng quang và niu đo đc
duy trì và điu khin bi s phi hp phc tp ca h thng bàng quang, niu đo,

4
cân, dây chng, c đáy chu và thn kinh. Quá trình cha và lu gi nc tiu đc
kim soát mt cách có ý thc và đc điu chnh thông qua trung tâm tiu tin.
Mi liên quan ca bàng quang, niu đo vi các c quan và thành phn trong


Xng mu

C bàng
Ni
u đo
áy chu
C tht trong
h
u môn

Tr
c
tràng

T

cung

Xng
cùng
Thang Long University Library

5
niu đo.
- Lp t chc liên kt chun giãn: tp trung nhiu  vùng c bàng quang - niu
đo, gi trng lc niu đo khi ngh.
- Lp c trn: nm trong lòng bàng quang, vùng tam giác trigone và niu đo
duy trì lc gi th đng. C dc ngoài khi co làm đóng c bàng quang. C dc
trong khi co làm m c bàng quang. Các c này chu nh hng ca ni tit nên b

1.2. 2. 2. Sinh lý bnh
áy chu hay còn gi là sàn chu đc to nên bi mt nhóm các c và dây
chng có vai trò nâng đ các c quan nh bàng quang, t cung, trc tràng, gi các
c quan này  đúng v trí. Các c sàn chu cng kim soát s đóng, m ca niu
đo (đng dn nc tiu t bàng quang ra ngoài) và hu môn, giúp duy trì kh
nng kim soát tiu tin và trung, đi tin.  mt s ph n, vic mang thai và sinh
đ làm tn thng h thng nâng đ k trên, khin cho âm đo rng, các tng trong
tiu khung nh bàng quang, t cung, trc tràng b sa xung thp. Bên cnh đó còn
kèm theo s mt t ch v tiu tin (són tiu) và đi tin (són phân), gim ham
mun hoc đau khi quan h v chng.
Són tiu là do ri lon chc nng ca bàng quang hoc niu đo.
* Són tiu do gng sc
Xy ra khi áp lc trong lòng bàng quang vt quá áp lc niu đo. Nguyên
nhân do thay đi gii phu (mt s nâng đ phía sau c bàng quang, sa bàng quang)
hoc tn thng thn kinh - c ca bn thân các c tht. Mt s nâng đ biu hin
bng tng di đng quá mc c bàng quang - niu đo. iu tr ch yu là c đnh c
bàng quang và tái lp li s nâng đ này bng tp phc hi chc nng hay phu
thut. [27].
Són tiu gng sc phn ln là do sang chn c, thn kinh, t chc liên kt trong
quá trình mang thai và đ. Tn thng mch máu do đu thai đè vào gây nh hng
đn c thn kinh và c, hu qu là c bàng quang và niu đo không đóng đc kín
khi có s tng áp lc  bng nh ho, ht hi, hot đng th lc (Hình 1.2-1.3)

Thang Long University Library

7


dây ch
ng

Chèn ép BQ

Bàngquang

Âm đo

Dây chng
Trc tr
àng

C nâng
Vách A-
TT tràng
Mt

Cng c nâng HM


t vách A
-
TT

Tn thng thn
kinh- mch máu
Mch máu và
thn kinh


hoá, chng tc, hot đng th lc mnh, táo bón, tiu đng, ho kéo dài, viêm đng
tit niu mãn tính, mãn kinh, hút thuc, loi nc và lng nc ung vào
Thang Long University Library

9
1.4.1. Th trng
* Tui:
Các nghiên cu đu thng nht t l són tiu tng lên theo tui [6], [40]. Tui >
40 có nguy c són tiu cao hn (RR=2, 16, CI=1, 86 - 2, 57) [40]. Chính vì ph bin
 ngi cao tui, són tiu b coi là s tin trin bình thng không th tránh đc ca
tui tác. Tuy vy, không nên coi són tiu là bình thng  ngi có tui cho dù s
thay đi  bàng quang và t chc trong tiu khung góp phn làm bnh xut hin [7].
* Béo phì:
Nguy c són tiu tng lên cùng ch s c th (BMI) [13], [35]. Trong nghiên cu
phân tích đa bin ca Song 2005, ngi có ch s BMI > 22 có nguy c són tiu là 1, 8 (CI
= 1, 5 - 2, 2). Theo Doran và Peyrat, mi cân nng tha s to thêm áp lc lên bàng quang
và gây són tiu, gim cân nhiu cng làm gim rõ rt són tiu  ph n béo phì [40].
1.4.2. Yu t sn khoa
- Thai nghén là yu t nguy c [7]: nguy c tng đi b TKKS  ngi có thai
là 2, 22 (CI = 1, 7 - 2, 87) [40], tng t nh kt qu ca McKinnie (OR = 2, 46, CI =
1. 53 - 3, 95) [34]. Són tiu trong thi k mang thai ph bin 31% [36], trên 50% [24].
-  đng âm đo: tng nguy c són tiu lên 2, 47 - 2, 8 ln [38], [42]
- M đ: là yu t bo v [42], là yu t nguy c gây són tiu [40], [35]
- Tng cân quá mc thi k mang thai ( trên 14kg), con to trên 3500g, són
tiu sau đ đc coi là yu t nguy c [3], [6], [7]. S ln đ liên quan đn són tiu:
OR = 2, 2 (đ 1 ln), OR = 3, 9 (2 ln), OR = 4, 5 (sau 3 ln) [38].
1. 4. 3. Ph khoa
Tng hp các tài liu đã công b, Brown (2000) thy có s phi hp gia tin
s m ct t cung và són tiu [14]. Có th do tn thng thn kinh trong phu thut
hay phá v h thng cân c nâng đ bàng quang vi thành tiu khung [16].

Thang Long University Library

11

CHNG II
D PHÒNG- IU TR RI LON
CHC NNG SD-TN SAU SINH

2. 1.CÁC PHNG PHÁP IU TR
Tuy phng pháp phu thut điu tr TKKS bng s dng vòng đai âm đo - mu
đc Giordano áp dng t nm 1907 nhng ngi có công phát trin chuyên ngành
Ph - Tit niu sm là Howard Kelly. Nm 1914, ông công b k thut điu tr
STDGS bng phu thut qua đng âm đo [32]. T cui nhng nm 1970, nhng
phng tin mi (máy kích thích đin c, phn hi sinh hc, ni soi phu thut )
cho phép các thy thuc phát trin nhng k thut tt hn đ điu tr bnh nhân.
2. 1.1. Các phng pháp điu tr
2. 1. 1. 1 Các phng pháp điu tr không phu thut
*iu tr són tiu do mót tiu khn cp:
- iu chnh lng nc ung vào là mt thay đi li sng quan trng.
- Luyn tp c đáy chu: rèn luyn bàng quang, loi b cm giác mót tiu khn
cp, tng cng dung tích và s kim ch ca bàng quang [21].

Hình 2. 1 - K thut c đnh sau xng mu
- Vòng đai di niu đo (suburetral sling): K thut nâng đ c bàng quang -
niu đo đc Giordano mô t nm 1907 [23] (Hình 1. 5)
Hình 2. 2 - Vòng đai di niu đo

Vòng đai to thành “võng” nâng đ c bàng quang và sau đó c đnh vào mc
ngang bng hay dây chng Cooper. Ci tin mi v di đai không ép vào niu đo gia
(tension - free vaginal tape). K thut vòng đai gia niu đo đi qua h bt (Trans -
Obturator Vaginal tape - TOT) đang đc nhiu nhà phu thut th nghim [19].
Nhc đim ca phu thut là đt tin và tai bin chy máu, nhim trùng, đau,
bí tiu sau phu thut chim t l khong 2 - 10% -
Dây chng
Copper
Xng mu
Niu đo
Bàng quang
Vòng đai
Thang Long University Library

13


+ Bình thng: 18, 5 ≤ BMI < 23
+ Tha cân: 23 ≤ BMI < 25
+ Béo phì đ 1: 25 ≤ BMI < 30, béo phì đ 2: 30 ≤ BMI < 35, đ 3: BMI ≥ 35

14

Mc tng cân ca ngi m trong sut thai k nh sau:
+ Tình trng dinh dng tt (18, 5 ≤ BMI < 23): mc tng cân nên đt 20%
cân nng trc khi có thai.
+ Tình trng dinh dng gy (BMI < 18, 5): mc tng cân nên đt 25% cân
nng trc khi có thai.
+ Tình trng dinh dng tha cân – béo phì (25 ≤ BMI): mc tng cân nên đt
15% cân nng trc khi có thai.
Nh vy, mc tng cân thai k  mi ngi không ging nhau, vi ngi gy
khác ngi béo. Cn đánh giá tình trng dinh dng ca tng ngi đ tính ra mc
tng cân hp lý. Nu ngi ph n cao1, 6m, nng 45 – 55kg (BMI nm trong mc
bình thng), ch nên tng 9 – 11kg.

Hình 2. 3 - Kim soát cân nng trong thi k mang thai
http://www. denthan. com/thamkhao/c35/576494
Mt khuyn ngh ca Vin Y dc Hoa K đa ra 1990 là: Hãy đt cân nng
chun trc khi bt đu có thai [43]. ây là cách đm bo sc khe tt nht cho thai
ph, hn ch đc tình trng huyt áp cao hay tiu đng thai k hay phi sinh m.
Nhng đa tr sinh ra t nhng sn ph tha cân s có nguy c sinh non, b tha
cân cng nh mc tiu đng sau này.
Di đây là nhng khuyn ngh mi: [43]
- Lên cân bình thng trong sut quá trình mang thai là khi ch s BMI nm
trong khong 18, 5 - 24, 5 trc thi đim mang bu.
- Vi ngi có ch s BMI t 25 - 29, 9 (tha cân), ch nên tng t 6 - 11kg
- Vi ngi có ch s BMI t 30 tr lên (béo phì), ch nên tng t 5 - 9kg

Niu đo
Âm đo
Hu môn
C sàn c
h
u

ùi

Tr
c

tràng

T cung

ccccung
Xng
mu
Bàng quang
C sàn ch
u

16

- u thai khi lt xung âm đo gây chèn ép, làm cng giãn và chuyn di v
trí các c, làm tn thng thn kinh, mch máu nm trong t chc liên kt do đó
làm yu h thng nâng đ c bàng quang, đáy chu
- Tn thng đáy chu do sang chn vùng tng sinh môn trong quá trình đ
(ct tng sinh môn, đ fóc xép, giác hút, thai to) cng dn đn suy gim h

17

n  mi la tui và có th tp hàng ngày. ây là bài tp đn gin làm co giãn và
tng s đàn hi ca c phía “vùng nhy cm” ca mi ngi.
* Li ích ca bài tp Kegel đi vi bà bu
Trong thi gian mang thai, chun b cho các c âm đo sn sàng vi “nhim
v” sinh con sp ti là mt điu nên làm do tp Kegel giúp kim soát tt hn các c
trong thi gian sinh, tránh b tn thng và đau rát.
Nhiu ph n đã tìm đc li ích thc s t vic tp Kegel vì nó có th gim
thiu nhng cn co tht do vic giãn c gây ra. Sau sinh âm đo cng s không
“rng hoác” mà khít li nh hi cha sinh em bé.
.

Hình 2. 5 - Có th tp Kegel  mi lúc mi ni
http://www. denthan. com/thamkhao/c35/576494/bai - tap - kegel - truoc - va - sau - khi - sinh
Bài tp Kegel còn giúp cho nhng ph n mang thai gim b tr. Nó tr giúp
tun hoàn cho khu vc tiêu hóa.
*. Li ích ca tp Kegel sau khi sinh
Trong thi gian 40 tun mang thai, các c b giãn ra rt nhiu, tr nên yu,
kém đàn hi. Tip tc tp Kegel sau khi sinh giúp:
- Kim soát đc bàng quang, gim chng tiu không kim soát.
- Giúp các vt thng (khâu tng sinh môn) mau lành, gim đau do tng
cng máu ti vùng âm đo.

18

- Gim nguy c b sa d con, tr.
- Làm c âm đo sn chc và sm n đnh đ mang li s tha mãn trong sinh
hot tình dc cho c hai v chng. Bình thng phi mt vài nm, âm đo mi sn
chc tr li sau mt ln sinh đ. Nên bt đu tp sm ngay t khi mang thai đ đ

(Dđm chm t 1-6) th lng. Ngh
trong12 giây (điu dng viên đm chm t 1 – 12)
đm chm t1-12).
Nhc li 6
- ng tác co và th nhanh: yêu cu ngi tp co mnh vào tay ca điu dng
viên và th nhanh. Nhc li 6 ln
Tóm li đây là mt bài tp đn gin, lúc đu nên tp  t th nm và cn có s
hng dn ca NHS ,DV ch cn tp vài phút mi ngày và khi đã nm vng cách
tp thì bn có th tp bt k lúc nào: sáng ng dy, trong lúc cho con bú, trên xe
buýt, trong phòng làm vic, khi xem Tivi hay ngay c lúc ái ân…
* Tp bng dng c Kegel master (USA).

Hình 2. 8 - Dng c Kegel Master.
(http://www. ecstasytoybox. com)
Hình 2.
7

-

Bài t
p
Kegel
(http://www. google.)
20 - t dng c vào âm đo giúp nhn bit chính xác c sàn chu. Ngi tp

2. 2.2.4. ánh giá hiu qu bài tp
Nu bn có kinh t vng vàng, có th mua máy chuyên đo c vùng chu đ
kim tra đ chc kho ca âm đo. Nhng còn mt cách ít tn kém hn: hãy hi
chính ngi đàn ông ca mình. Anh y s cm nhn đc nhng tin b ca bn
trong chuyn chn gi. a s các ph n thy có kt qu sau 3 tun tp luyn. Tp
trong không gian yên tnh kt hp vi nghe nhng bán nhc nh nhàng cng đem li
nhng kt qu rõ rt.
Có th t vn ai và tp  đâu?
Liên h lp T vn trc và sau sinh ca Khoa Sn - Ph, Bnh vin Bch
Mai. Lp hc cung cp nhng kin thc hu ích v thai sn cho ch em và gia đình.
in thoi liên h 38686985, máy 3333 đ hi lch và ni dung ca các bui t vn.
Vi đi ng thy thuc, iu dng viên và n h sinh nhiu kinh nghim, nhit
tình, thân thin, ch em gii ta đc nhng lo lng thc mc và bit cách tp đúng.
ây cng là c s duy nht có x dng h thng máy hin đi Urostym to xung
đin đ phc hi chc nng c nhanh chóng  khu vc min Bc. 22

KT LUN


Thang Long University Library

23

KHUYN NGH - DV, NHS cn nm vng các kin thc c bn v ri lon chc nng SD -
TN, bin pháp đ phòng ( tng cân hp lý, tp PHCNsm…) đ trang bi kin thc
cho thai ph khi đn khám thai ti các c s sn khoa.
- Do li ích ca vic t vn trang b kin thc cho thai ph và tp PHCN có
th phòng đc các ri lon SD - TN sau sinh nên các lp trc sinh nên đc m
ti các c s sn khoa.
- y mnh tuyên truyn giáo dc kin thc trên các phng tin thông tin
đi chúng v t vn phòng và điu tr các ri lon SD - TN sau sinh.
TÀI LIU THAM KHO

Ting Vit:
1. Nguyn T Kha và CS. (2005). "iu tr tiu không kim soát do gng sc bng
phu thut Burch qua ni soi  bng ngoài phúc mc. Kinh nghim ban đu
qua 8 trng hp. " Y hc Vit nam 313: 191 - 197.
2. Lê S Trung (2006). "iu tr són tiu  ph n bng phng pháp T. O. T: kinh
nghim ban đu qua 15 trng hp " Y hc Vit nam 326: 1 - 6.
3. Nguyn Th Tân Sinh and Colette Claude (2005). "Nghiên cu ri lon
niu đng hc  ph n sau m đ. " Công trình nghiên cu. Hi ngh Sn - Ph
khoa Châu Á - Thái Bình Dng: 124 - 130.
4. Nguyn th Tân Sinh (2007) "Nghiên cu thc trng són tiu và mt s yu t

incontinence. " Am J Obstet Gynecol 177: 536 - 40.
16. Brubaker L. (2004). "Surgical treatment of urinary incontinence in women.
" Gastroenterology 12(1): 71 - 76.
17. Chiarelli P. (1999). "Leaking Urine in Australian Women: Prevalence and
Associated Conditions. " Neuroulogy and urodynamics 18: 567 - 577.
18. Corcos J. (2002). "Quality of life assessment in men and women with
urinary incontinence. " J Urol 168: 896 - 905.
19. Costa P. (2004). "Surgical treatment of female stress urinary incontinence
with a trans - obturator - tape(T. O. T). Uratape: short term results of a
prospective multicentric study. " Eur Urol 46: 102 - 06.
20. DeLancey, J. O. L. (1998). "Anatomy and mechanics of strusture around the
vesical neck: how vesical neck position might affect it's closure. " Neurourol
Urodyn 7(3): 161 - 162.
21. Diokno AC., et al. (2004). "Medical and self - care practices reported by
women with urinary incontinence. " Am J Manag Care 10(2 Pt 1): 69 - 78.
22. Domchowski R. R. (2002). "Efficacy and safety of transdermal oxy butynin
in patients with urge and mixed urinary incontinence. " J Urol 168: 580 - 86.
23. Donald O. (1994). "Urogynecology. " Danforth's Obstetric and Gynecology,
7th ed. Philadelphia:Lippincott Company: 837 - 865.