Số hóa bởi Trung tâm Học liệu ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

LÊ THỊ THANH XUÂN

QUẢN LÝ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Ở TRƢỜNG THCS THÀNH PHỐ UÔNG BÍ
TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu
nêu trong luận văn là trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa
từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác.

Tác giả luận văn Lê Thị Thanh Xuân

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

ii
LỜI CẢM ƠN
Em xin trân trọng cảm ơn:
Ban giám hiệu, các phòng ban chức năng, Bộ phận phụ trách Sau đại học
thuộc Phòng đào tạo, Khoa Tâm lý - Giáo dục Trường Đại học Sư phạm - Đại
học Thái Nguyên đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và
hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Với lòng biết ơn chân thành, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới: PGS.TS
Nguyễn Thị Tính - Người cô đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ em
hoàn thành luận văn này.

7. Cấu trúc của luận văn 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở
TRƢỜNG THCS 6
1.1. Một số nét về lịch sử nghiên cứu của đề tài 6
1.2. Một số khái niệm cơ bản 8
1.2.1. Kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống 8
1.2.2. Quản lý giáo dục kỹ năng sống 11
1.2.3. Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động dạy học 12
1.3. Một số vấn đề cơ bản về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông
qua hoạt động dạy học ở trường THCS 12
1.3.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh THCS và mục tiêu giáo dục THCS 12
1.3.2. Mục tiêu, nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông
qua hoạt động dạy học ở trường THCS 13
1.3.3. Các phương pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua
hoạt động dạy học ở trường THCS 15

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

iv
1.3.4. Hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS
thông qua con đường dạy học 17
1.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
THCS thông qua con đường dạy học 18
1.4. Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua
hoạt động dạy học ở trường THCS 21
1.4.1. Lập kế hoạch thực hiện GDKNS cho học sinh thông qua hoạt
động dạy học ở trường THCS 21
1.4.2. Tổ chức thực hiện kế hoạch GDKNS cho học sinh thông qua hoạt
động dạy học ở trường THCS 22

sinh thông qua hoạt động dạy học ở trường THCS thành phố Uông Bí
tỉnh Quảng Ninh 46
2.3.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch quản lý GDKNS cho học
sinh thông qua hoạt động dạy học ở trường THCS thành phố Uông Bí
tỉnh Quảng Ninh 48
2.3.4. Thực trạng kiểm tra kết quả giáo dục KNS cho học sinh thông qua
hoạt động dạy học ở trường THCS thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh 53
2.4. Đánh giá chung về thực trạng và nguyên nhân 54
2.4.1. Đánh giá chung 54
2.4.2. Nguyên nhân 55
Chƣơng 3. CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG
SỐNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở
TRƢỜNG THCS THÀNH PHỐ UÔNG BÍ TỈNH QUẢNG NINH 57
3.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp 57
3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo thực hiện các quan điểm chỉ đạo của Đảng
về Giáo dục và Đào tạo 57
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục THCS 58
3.1.3. Nguyên tắc tổ chức hoạt động GDKNS phù hợp với đặc điểm
tâm lý lứa tuổi học sinh THCS 59
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất giữa dạy học và tổ chức hoạt
động GDKNS 60
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo phát huy khả năng của học sinh trong quá
trình tham gia hoạt động GDKNS và hoạt động học tập 61

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

vi
3.2. Các biện pháp quản lý GDKNS thông qua hoạt động dạy học ở
trường THCS thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh 62
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, giáo viên về giáo dục

CBG : Chưa bao giờ
CBQL : Cán bộ quản lý
CM : Chuyên môn
CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
ĐTKS : Đối tượng khảo sát
GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo
GDKNS : Giáo dục kỹ năng sống
GV : Giáo viên
GVCN : Giáo viên chủ nhiệm
HĐGDKNS : Hoạt động giáo dục kỹ năng sống
HS : Học sinh
KNS : Kỹ năng sống
PHHS : Phụ huynh học sinh
SL : Số lượng
THCS : Trung học cơ sở
THPT : Trung học phổ thông
TT : Thỉnh thoảng
TX : Thường xuyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

v
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1. Quy mô mạng lưới trường, lớp, HS cấp THCS 29
Bảng 2.2. Kết quả giáo dục đạo đức 5 năm qua 30
Bảng 2.3. Kết quả chất lượng giáo dục các môn văn hóa 5 năm qua 31
Bảng 2.4. Đội ngũ CBQL trường THCS 5 năm qua 32
Bảng 2.5. Đội ngũ GV trường THCS 5 năm qua 33

Biểu đồ 2.1: Thực trạng việc bồi dưỡng đội ngũ về GDKNS 52
Biểu đồ 3.1: Sự tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các
biện pháp quản lý HĐGDKNS 84 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

1
MỞ ĐẦU

Kỹ năng sống là cây cầu giúp con người biến tri thức thành hành động,
sống an toàn, khỏe mạnh, thành công và hiệu quả. Học sinh THCS là lứa tuổi
có nhiều biến động và còn hạn chế nhiều về kỹ năng sống do đó các em có thể
gặp những rủi ro trong cuộc sống hàng ngày. Để giúp cho học sinh phát triển
toàn diện và hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bên
cạnh việc truyền thụ, trang bị những kiến thức về khoa học cơ bản của hoạt
động học thì cần phải trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong cuộc
sống, hình thành cho học sinh về ý thức, về niềm tin, về thái độ ứng xử đúng
đắn trong quan hệ giao tiếp hàng ngày, về hành vi, kỹ năng hoạt động cơ
sở…Như vậy việc trang bị cho học sinh những kỹ năng sống cơ bản thực sự là
một đòi hỏi không thể có gì thay thế được.
Bên cạnh đó do nhu cầu đổi mới giáo dục, đáp ứng sự phát triển công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước cũng như đáp ứng nhu cầu được phát triển của
người học, giáo dục phổ thông nước ta trong những năm vừa qua đã được đổi
mới cả về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học gắn với bốn trụ cột trong
giáo dục của thế kỷ XXI là: học để biết, học để làm, học để tự khẳng định, học
để cùng chung sống mà thực chất là một cách tiếp cận kỹ năng sống. Đặc biệt,
rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh đã được Bộ giáo dục và Đào tạo xác định là
một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 - 2013.

Xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau về cơ sở vật chất, phương tiện dạy
học và hoạt động…mà một số trường học trong thành phố còn chưa quan tâm
đến việc dạy kỹ năng sống cho học sinh. Trên thực tế, ở một số thành phố lớn,
các bậc phụ huynh đã không thể chờ ngành giáo dục mà đã đến các trung tâm
tư nhân hoặc liên kết với nước ngoài để “nhờ” họ trang bị cho con mình kỹ
năng sống. Giáo dục kỹ năng sống chính là giáo dục cho học sinh ý thức được
giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội, từ đó từng cá nhân mới có được
niềm tin vào bản thân, sau đó là vào xã hội và cuộc sống.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3
Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: “Quản lý giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động dạy học ở trường THCS
thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh” làm luận văn tốt nghiệp.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý GDKNS thông qua
hoạt động dạy học ở trường THCS thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh, đề
xuất một số biện pháp quản lý GDKNS thông qua hoạt động dạy học ở trường
THCS nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh.
3. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng đối với giáo dục kỹ năng sống
cho học sinh thông qua hoạt động dạy học ở trường THCS thành phố Uông Bí
tỉnh Quảng Ninh.
3.2. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động quản lý giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn về nội dung: Một số biện pháp quản lý của Hiệu trưởng
Trường THCS đối với giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động

đến lý luận quản lý, quản lý giáo dục và các tài liệu liên quan đến vấn đề đề tài
nghiên cứu.
6.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng nhóm phương pháp này nhằm xem xét, phân tích nội dung, các
biện pháp, cách thức, kiểm tra đánh giá việc giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh thông qua dạy học ở trường THCS nhằm đảm bảo tính chân thực, khách
quan của đối tượng nghiên cứu như:
Phương pháp điều tra (An ket): điều tra bằng phiếu hỏi nhằm tìm hiểu thực
trạng của công tác giáo dục kỹ năng sống của giáo viên, việc quản lý công tác này
của cán bộ quản lý các trường THCS thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh.
Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh, giáo viên khi tổ chức giáo
dục KNS thông qua các hoạt động dạy học…để phát hiện khả năng tiếp thu
cũng như vận dụng những KNS của bản thân trong giao tiếp như thế nào từ
đó đưa ra những biện pháp quản lý nhằm thúc đẩy sự hình thành và phát
triển KNS cho các em.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

5
Phương pháp toạ đàm: Trao đổi với phụ huynh học sinh, giáo viên, phụ
huynh để đánh giá nhận thức, hành vi, thái độ của học sinh, đánh giá kết quả
cũng như phát hiện các yếu tố quản lý của các biện pháp tổ chức hoạt động giáo
dục KNS cho học sinh THCS.
Phương pháp chuyên gia: Tham khảo các ý kiến của chuyên gia, trao đổi
với nhà các nhà quản lý thu thập thông tin cần thiết liên quan đến đề tài.
Phương pháp thăm dò: Khảo sát thăm dò một số biện pháp để khẳng định
tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp đề xuất.
6.3. Phương pháp bổ trợ
- Phân tích số liệu, thống kê để xử lý các số liệu thu được từ khảo sát
thực trạng quản lý công tác giáo dục KNS trong trường THCS thành phố Uông

và biến đổi của nghề nghiệp.
Kế thừa những công trình nghiên cứu của Mác, Ăng ghen là những nghiên
cứu của Macarenco đã đánh dấu một vấn đề quan trọng trong giáo dục kĩ năng
sống đó là giáo dục giá trị sống của con người, khi giá trị sống thay đổi theo
chiều hướng tích cực sẽ định hướng hành vi kỹ năng vào những việc hữu ích.
Những năm 70 của thế kỷ XX đã có những nghiên cứu và đưa ra cảnh báo về
vấn đề giáo dục thế hệ trẻ, A. Toffler với “Cú sốc của tương lai” và J. Delors với
“Học tập - một kho báu tiềm ẩn” và một số những nghiên cứu thử nghiệm giáo
dục kỹ năng sống trong giáo dục dân số, giáo dục môi trường vv… Gần đây diễn
đàn thế giới về giáo dục cho mọi người tại Darka đã xác định rõ: Kỹ năng sống
là một trong 6 mục tiêu hàng đầu của mỗi quốc gia “Mỗi quốc gia phải đảm bảo
cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục kỹ năng sống”. Các nước
trên thế giới nói chung, các nước phát triển nói riêng đều đã và đang quan tâm
nhiều đến kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống cho người học.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

7
Theo tổng thuật của UNESCO, có thể khái quát những nét chính trong
các nghiên cứu này như sau: Nghiên cứu xác định mục tiêu của giáo dục kỹ
năng sống; Nghiên cứu xác định chương trình và hình thức giáo dục kỹ năng
sống. Trong đó chương trình, tài liệu giáo dục kỹ năng sống được thiết kế cho
giáo dục không chính quy là phổ biến và rất đa dạng về hình thức. Đi cùng với
nghiên cứu về giáo dục kỹ năng sống là những nghiên cứu về giá trị sống đây là
vấn đề có tính chất nền tảng mà nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm bởi giáo
dục kỹ năng sống mà không được đặt trên nền giá trị sống đúng đắn thì những
kỹ năng đó chỉ là những hành vi hời hợt bên ngoài không có mục đích và động
cơ đúng đắn đôi khi lại có hại cho cuộc đời của con người.
Cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI một số nước trên thế giới đã nghiên
cứu và xây dựng chương trình chuyên trách về giáo dục giá trị sống, năm 1996

cho học sinh THPT khu vực miền núi phía Bắc trong bối cảnh hiện nay, đã đề
xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THPT khu vực miền núi
phía Bắc. Chưa có một công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục
kỹ năng sống thông qua hoạt động dạy học ở trường THCS trên địa bàn Thành
phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống
1.2.1.1. Kỹ năng sống
Có nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng sống (KNS):
- Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), KNS là khả năng để có hành vi
thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp cá nhân có thể ứng xử hiệu quả
trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày.
- Theo UNICEF, KNS là cách tiếp cận giúp cá nhân thay đổi, hình thành
hành vi mới. Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức,
hình thành thái độ và kỹ năng.
- Theo tổ chức Giáo dục, Khoa học và văn hoá Liên hiệp quốc
(UNESCO), KNS gắn với 4 trụ cột của giáo dục đó là: Học để biết (learn to
know) gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

9
định giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…; Học để làm (learn to do)
gồm các kỹ năng thực hiện công việc và làm nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu,
đảm nhận trách nhiệm ; Học để cùng chung sống (learn to live toghether) gồm
các kỹ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc
theo nhóm, thể hiện sự cảm thông; Học làm người (learn to be) gồm các kỹ năng
cá nhân như ứng phó với căng thẳng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…
Kỹ năng là khả năng biết làm, biết thực hiện điều gì đó một cách tự
giác, thành thạo trong mọi hoàn cảnh mà không cần một sự nỗ lực quá lớn.

nghiên cứu.
1.2.2.2. Giáo dục kỹ năng sống
Giáo dục kỹ năng sống là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại,
là xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu
cực trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng thích
hợp. Theo tác giả Nguyễn Thị Tính giáo dục kỹ năng sống được hiểu như sau:
Giáo dục KNS cho học sinh là một quá trình dưới vai trò chủ đạo của
người giáo viên, thông qua các hoạt động giáo dục và sinh hoạt hàng ngày, giúp
cho hành vi và sự thay đổi của học sinh phù hợp với cách ứng xử tích cực, giúp
các em có thể kiểm soát, quản lý có hiệu quả các nhu cầu và những thách thức
đối với bản thân trong các mối quan hệ của học sinh ở gia đình, nhà trường và xã
hội dựa trên những giá trị sống tích cực.
Giáo dục kỹ năng sống có những tính chất cơ bản sau:
- Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình giáo dục có mục đích, có kế
hoạch và biện pháp cụ thể.
- Nhà giáo dục đóng vai trò là cố vấn, nhà tổ chức và hướng dẫn, khuyến
khích và động viên người học.
- Người được hưởng giáo dục kỹ năng sống phải chủ động, tích cực và
đòi hỏi tính tự giác rất cao.
- Quá trình giáo dục kỹ năng sống có tính năng động cao, mục đích cuối
cùng là hình thành hành vi lành mạnh và một phần nhỏ về lợi ích kinh tế cho cá
nhân và xã hội, quá trình này không quá coi trọng vấn đề tri thức, nhưng lại rất
chú trọng kỹ năng cụ thể.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

11
- Giáo dục kỹ năng sống là một quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi nhiều
lực lượng tham gia.
- Giáo dục kỹ năng sống phải gắn liền với hoạt động dạy học, giáo dục

trong cuộc sống tương lai.
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được tiến hành
với những chức năng cụ thể: lập kế hoạch giáo dục, tổ chức thực hiện, chỉ đạo
thực hiện nội dung, chương trình và kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ
năng sống cho học sinh trong nhà trường.
Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được tiến hành
trong mối quan hệ mật thiết với quản lý giáo dục toàn diện nhân cách học sinh,
quản lý hoạt động dạy học, quản lý hoạt động giáo dục khác.
1.2.3. Quản lý giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động dạy học
Dạy học là một quá trình trong đó dưới vai trò chủ đạo của người giáo
viên nhằm giúp học sinh tự tổ chức hoạt động nhận thức hình thành tri thức, kỹ
năng, thái độ thực hiện có hiệu quả mục đích, nhiệm vụ dạy học đề ra.
Thông qua hoạt động dạy học có thể tiến hành các mục tiêu, nhiệm vụ
giáo dục toàn diện nhân cách học sinh trong đó có việc thực hiện mục tiêu,
nhiệm vụ giáo dục kỹ năng sống.
Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động dạy học là một quá trình
được tiến hành bằng việc thực hiện lồng ghép mục tiêu, nội dung giáo dục kỹ
năng sống với nội dung dạy học môn học và vận dụng phối hợp các phương
pháp dạy học tích cực, giúp học sinh hình thành hành vi mới hoặc thay đổi
hành vi thói quen theo chiều hướng tích cực và thực hiện có hiệu quả mục tiêu,
nhiệm vụ dạy học đề ra.
1.3. Một số vấn đề cơ bản về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua
hoạt động dạy học ở trƣờng THCS
1.3.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh THCS và mục tiêu giáo dục THCS
1.3.1.1. Đặc điểm tâm lý học sinh THCS
Bước vào bậc trung học cơ sở, các em ở độ tuổi từ 12 đến 15-16 tuổi,
đây là quãng đời diễn ra những “biến cố” đặc biệt. Do sự trưởng thành và tích

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu



14
- Tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của
mình và phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức.
1.3.2.2. Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động dạy
học ở trường THCS
Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh THCS thông qua hoạt
động dạy học tập trung vào các nội dung sau đây:
Trang bị cho học sinh những tri thức cần thiết về kỹ năng sống, tầm
quan trọng của kỹ năng sống và ý nghĩa của việc thực hiện kỹ năng sống đối
với bản thân và xã hội. Đồng thời giúp học sinh nắm vững quy trình tập luyện,
rèn luyện kỹ năng sống và quá trình thực hành kỹ năng sống trong các tình
huống khác nhau.
Hình thành ở học sinh thái độ tích cức đối với việc thực hiện hành vi, kỹ
năng sống, có niềm tin trong quá trình tập luyện, rèn luyện.
Tổ chức quá trình tập luyện, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh thông
qua hoạt động dạy học và thực hiện các nhiệm vụ dạy học đề ra.
Một số kỹ năng sống cần giáo dục cho học sinh thông qua hoạt động dạy
học ở trường THCS bao gồm những nội dung sau:
- Kỹ năng giao tiếp
- Kỹ năng xử lý tình huống
- Kỹ năng nhận thức
- Kỹ năng hợp tác
- Kỹ năng thuyết trình
- Kỹ năng làm việc nhóm
- Kỹ năng chống lạm dụng tình dục ở học sinh nữ
- Kỹ năng phòng chống các bệnh lây lan qua đường tình dục.
- Kỹ năng giữ gìn sức khỏe sinh sản.
- Kỹ năng thích ứng