ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
TRẦN THÚY HIỀN CĂN CỨ ĐỊA CÁCH MẠNG Ở TRUNG TRUNG BỘ
TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ
(1954-1975)
Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
Mã số: 62 22 03 13

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS.TS Trần Ngọc Long
2. PGS.TS Trương Công Huỳnh Kỳ HUẾ - NĂM 2015
0
DANH MỤC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT

An toàn khu: ATK
Ban Chấp hành Trung ương: BCHTƯ
Bộ Tư lệnh: BTL
Hà Nội: HN
Hội đồng nhân dân: HĐND
Lực lượng vũ trang: LLVT

3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 10
4. NGUỒN TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 11
5. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN 12
6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN 12
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 13
1.1. Tình hình nghiên cứu 13
1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng nói chung. 13
1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở miền Nam
trong kháng chiến chống Mỹ 18
1.1.3. Nhóm các công trình trực tiếp phản ánh hoạt động xây dựng và bảo vệ
căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ 19
1.2. Những vấn đề luận án kế thừa từ các công trình nghiên cứu đã xuất
bản 30
1.3. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu 30
CHƯƠNG 2: KHÔI PHỤC VÀ BẢO VỆ CĂN CỨ ĐỊA CÁCH MẠNG Ở
TRUNG TRUNG BỘ (1954-1960) 32
2.1. Những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy
vai trò căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ 32
2

2.1.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế – xã hội 32
2.1.2. Truyền thống yêu nước và cách mạng của nhân dân Trung Trung Bộ . 43
2.1.3. Căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong quá trình vận động
Cách mạng Tháng Tám và kháng chiến chống thực dân Pháp 48
2.2. Quá trình phục hồi căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung bộ (1954-
1960) 56
2.2.1. Âm mưu và thủ đoạn xóa bỏ căn cứ địa cách mạng của địch 56
2.2.2. Chủ trương của ta 59
2.2.3. Quá trình phục hồi căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ đáp ứng
yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 62

tự túc, tự cấp 131
4.1.4. Hệ thống căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ dễ bị chia cắt, cô lập
khi địch tập trung lực lượng đánh phá mạnh 133
4.2. Vai trò của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ 135
4.2.1. Nơi đứng chân và hoạt động của các cơ quan lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy
kháng chiến của Khu V và các tỉnh trên địa bàn 135
4.2.2. Là hậu phương tại chỗ, trực tiếp bảo đảm cung cấp sức người, sức của
cho các lực lượng kháng chiến; nơi nhân dân gửi gắm niềm tin vào thắng lợi
của sự nghiệp cách mạng 137
4.2.3. Là bàn đạp xuất phát tiến công của các LLVT tổ chức các chiến dịch,
trận đánh tiêu hao sinh lực địch và phát triển chiến tranh du kích 139
4.2.4. Là nơi tiếp nhận sự chi viện bằng đường bộ, đường biển cho chiến
trường Khu V, góp phần hình thành thế bao vây chia cắt, trực tiếp uy hiếp lực
lượng của địch ở Trung Trung Bộ 141
4.3. Một số bài học kinh nghiệm 144
4.3.1. Xây dựng căn cứ địa cách mạng phải chú trọng đặc điểm địa – chính trị,
địa – quân sự, địa – kinh tế, địa – văn hoá của địa phương 144
4
4.3.2. Phát huy vai trò của tổ chức Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân
dân trong quá trình xây dựng và bảo vệ căn cứ địa cách mạng 146
4.3.3. Tăng cường xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện tốt
chính sách dân tộc của Đảng 148
4.3.4. Xây dựng căn cứ địa cách mạng vững mạnh toàn diện, kết hợp xây
dựng với bảo vệ, bảo vệ để xây dựng 152
4.3.5. Kết hợp đồng thời việc xây dựng căn cứ địa cách mạng ở miền núi với
xây dựng căn cứ du kích ở vùng địch tạm chiếm, các cơ sở, “lõm chính trị”
trong nội đô 155
* Tiểu kết chương 4 157
KẾT LUẬN 158
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐÃ

Cao Bằng, Khu giải phóng Việt Bắc và hàng chục chiến khu trong cả nước. Bước
vào cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương
Đảng chọn và xây dựng Căn cứ địa Việt Bắc trở thành trung tâm đầu não của cuộc
kháng chiến. Nhiều vùng tự do, căn cứ địa – hậu phương đã được xây dựng trên
khắp cả nước: Thanh – Nghệ – Tĩnh, Nam – Ngãi – Bình – Phú, Đồng Tháp Mười,
U Minh, Chiến khu Đ… Đây là một nhân tố hết sức quan trọng đưa đến thắng lợi
của cuộc kháng chiến chống Pháp và can thiệp Mỹ (1945-1954).
Từ năm 1954 đến 1975, để chống lại cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc
Mỹ – một nước đế quốc mạnh nhất thế giới từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến
nay, Đảng ta đã tiến hành cuộc chiến tranh cách mạng để giải phóng miền Nam, bảo
vệ miền Bắc, thống nhất Tổ quốc, hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân
trong cả nước. Để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng to lớn này, ngoài việc xây dựng
miền Bắc thành hậu phương vững mạnh, thành căn cứ địa cách mạng của cả nước,
Đảng ta còn chủ trương xây dựng và phát triển hệ thống căn cứ địa trên các địa bàn
chiến lược ở miền Nam như Trị Thiên, Tây Nguyên, Trung Trung Bộ, Nam Trung
6 Bộ, Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ… Do tác động của mục tiêu và nhiệm vụ cách
mạng đặt ra, cũng như các điều kiện tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội ở khu vực,
vùng miền mà ở miền Nam thời chống Mỹ có nhiều loại hình căn cứ địa với các quy
mô khác nhau. Mặt khác, các căn cứ địa cách mạng ở miền Nam thời chống Mỹ có
những điểm giống nhau nhưng cũng có nhiều nét riêng do điều kiện lịch sử địa
phương quy định. Song, tất cả các căn cứ địa đã góp phần tạo ra tiềm lực to lớn
để quân và dân miền Nam đánh thắng các chiến lược chiến tranh xâm lược của
đế quốc Mỹ.
Với vai trò và vị trí to lớn trên đây, vấn đề căn cứ địa trở thành một phận hữu
cơ của cuộc chiến tranh cách mạng ở miền Nam thời chống Mỹ. Đây là một đối
tượng lịch sử cần được nghiên cứu để làm sáng tỏ vai trò và vị trí của một phương
thức chiến tranh cách mạng, góp phần làm sáng tỏ đầy đủ về lịch sử của cuộc kháng

Về ý nghĩa khoa học, luận án làm rõ quá trình hình thành, phát triển, vai trò,
vị trí, đặc điểm của căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước. Qua đó, bổ sung một số tư liệu làm rõ vai trò lãnh đạo của các
cấp ủy Đảng đối với vấn đề căn cứ địa; sự linh hoạt, sáng tạo trong hoạt động tổ
chức, xây dựng căn cứ địa cách mạng ở các vùng miền. Kết quả nghiên cứu sẽ góp
phần làm sáng tỏ đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng và chiến lược xây dựng
căn cứ địa đã được vận dụng một cách sáng tạo vào thực tiễn cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước ở Trung Trung Bộ.
Kết quả nghiên cứu của luận án còn góp phần bổ sung kiến thức nghiên cứu
về lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nói chung, đặc biệt là đối với
Trung Trung Bộ nói riêng.
Về ý nghĩa thực tiễn, từ những cứ liệu nghiên cứu để bước đầu rút ra những
bài học kinh nghiệm là một yêu cầu cần thiết nhằm phục vụ việc thực hiện nhiệm vụ
xây dựng thế trận an ninh – quốc phòng trên địa bàn hiện nay. Kết quả nghiên cứu
của luận án cũng sẽ góp phần vào việc giáo dục truyền thống yêu nước và cách
mạng cho các tầng lớp nhân dân, là cơ sở để trùng tu và bảo tồn các di tích căn cứ
địa kháng chiến thời chống Mỹ. Đây còn là nguồn tài liệu quý báu để nghiên cứu và
dạy học về lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở các bậc học.
8 Từ những ý nghĩa khoa học và thực tiễn trên đây, chúng tôi chọn vấn đề Căn
cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975) làm
đề tài nghiên cứu cho luận án Tiến sĩ Lịch sử chuyên ngành Lịch sử Việt Nam.
2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu:
Quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò của căn cứ địa cách mạng ở
Trung Trung Bộ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Phạm vi nghiên cứu:
Về thời gian: Từ năm 1954 đến năm 1975. Tuy nhiên, để việc trình bày nội

Về nội dung: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận về căn cứ địa cách
mạng trong chiến tranh giải phóng; những yếu tố tác động đến quá trình phục hồi,
xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa (điều kiện địa lý tự nhiên, dân cư,
tình hình kinh tế – xã hội, truyền thống lịch sử; tình hình xây dựng căn cứ địa trước
khi bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ); những âm mưu, thủ đoạn đánh phá căn
cứ của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa; chủ trương của Đảng về xây dựng
căn cứ địa trong mỗi giai đoạn cách mạng; hoạt động xây dựng căn cứ về các mặt:
chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa – xã hội; các cuộc chiến đấu bảo vệ căn cứ; đặc
điểm, vai trò và một số bài học đúc rút từ quá trình xây dựng và bảo vệ căn cứ địa
cách mạng ở Trung Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975).
3. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Mục đích:
Nghiên cứu, phục dựng một cách căn bản và tương đối đầy đủ về hệ thống căn
cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy,
giáo dục truyền thống và bổ sung tư liệu về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước
của quân và dân trên địa bàn. Bên cạnh đó, luận án góp phần cung cấp những luận
cứ cho việc xây dựng thế trận an ninh – quốc phòng ở địa bàn Trung Trung Bộ
trong tình hình mới.
Nhiệm vụ:
Để đạt được mục đích nêu trên, luận án tập trung giải quyết một số nhiệm vụ
chủ yếu sau:
- Luận giải và làm rõ những yếu tố tác động đến quá trình xây dựng, bảo vệ
và phát huy vai trò căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ.
10 - Phân tích những âm mưu, thủ đoạn của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng
hòa trong việc xóa bỏ căn cứ địa; chủ trương, biện pháp xây dựng và bảo vệ căn cứ
địa cách mạng của Trung ương Đảng và đảng bộ các địa phương; hoạt động của
quân và dân các tỉnh Trung Trung Bộ trong quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy

- Các hồi ký cách mạng: Hồi ký và lời kể của các cán bộ lão thành cách mạng,
nhân chứng lịch sử sống và hoạt động ở địa bàn Trung Trung Bộ.
Phương pháp nghiên cứu:
Kết hợp sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic là chủ yếu. Ngoài
ra, trong quá trình nghiên cứu còn sử dụng một số phương pháp: so sánh, thống kê,
phân tích, tổng hợp, khái quát trên cơ sở khảo cứu các nguồn tư liệu văn bản, thực
địa và tiếp xúc nhân chứng lịch sử. Riêng đối với nguồn tư liệu khai thác từ các
nhân chứng lịch sử, tác giả tiến hành đối chiếu, so sánh với các tư liệu văn bản để
chọn lọc, khai thác những thông tin có giá trị tin cậy.
5. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
- Luận án phục dựng một cách tổng thể về hệ thống căn cứ địa cách mạng ở
Trung Trung Bộ trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
- Thông qua những phân tích, luận giải có tính khoa học, luận án khẳng định
tính đúng đắn, sáng tạo trong quá trình vận dụng quan điểm, chủ trương của Đảng
về xây dựng căn cứ địa, hậu phương vào thực tiễn cách mạng ở Trung Trung Bộ.
- Đánh giá một cách tương đối khách quan về vai trò của căn cứ địa đối với
cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước ở Trung Trung Bộ.
- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tài liệu nghiên cứu, giảng
dạy lịch sử kháng chiến chống Mỹ, lịch sử địa phương và giáo dục truyền thống ở
Trung Trung Bộ.
6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN
Ngoài Mở đầu (7 trang), Kết luận (4 trang), Danh mục các công trình khoa học
liên quan đã công bố (1 trang), Tài liệu tham khảo (15 trang), Phụ lục (34 trang),
nội dung chính của luận án được chia làm 4 chương.
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu (19 trang)
Chương 2: Khôi phục và bảo vệ căn cứ địa cách mạng ở Trung Trung Bộ
(1954-1960) (48 trang)
Chương 3: Kết hợp xây dựng với bảo vệ và phát huy vai trò căn cứ địa cách
mạng ở Trung Trung Bộ (1961-1975) (44 trang)
Chương 4: Đặc điểm, vai trò và bài học kinh nghiệm (34 trang)

đó, tác giả cũng vạch ra quy luật hình thành và phát triển của cơ sở chính trị, căn cứ
13 địa, hậu phương trong chiến tranh nhân dân ở nước ta là phải triệt để dựa vào nhân
dân, đi từ xây dựng cơ sở chính trị của quần chúng đến xây dựng căn cứ địa, hậu
phương từ không đến có, từ nhỏ đến lớn, từ chưa hoàn chỉnh đến ngày càng hoàn
chỉnh. Bài giảng xác định trong chiến tranh nhân dân rộng lớn, địa bàn nông thôn là
chỗ dựa vững chắc và lâu dài của cách mạng. Do vậy, việc xây dựng căn cứ địa, hậu
phương vững mạnh ở nông thôn rừng núi và đồng bằng là yêu cầu “có tính chất
chiến lược của chiến tranh nhân dân” [103, tr. 231]. Ngoài ra, cũng phải hết sức coi
trọng việc xây dựng cơ sở chính trị ở thành thị. Có xây dựng được căn cứ địa, hậu
phương tại chỗ ở khắp nơi, cách mạng mới có thể xây dựng, phát huy được tiềm lực
của từng địa phương, từng chiến trường để đánh địch một cách rộng khắp, tạo thành
thế cài răng lược giữa ta và địch. Do đó, có thể uy hiếp và tiến công địch một cách
thường xuyên. Tập Bài giảng đường lối quân sự của Đảng thể hiện sự chỉ đạo hết
sức sâu sắc của Võ Nguyên Giáp đối với vấn đề xây dựng căn cứ địa – hậu
phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Trong công trình Nghiên cứu văn kiện của Đảng về chống Mỹ, cứu nước của
Viện Mác – Lênin và Viện Lịch sử Quân sự – Bộ Quốc phòng, (Nxb Sự Thật, HN,
1986) có bài Vấn đề hậu phương – căn cứ địa và tuyến hậu cần chiến lược trong
kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của Ngô Vi Thiện. Bài viết phân tích chủ trương
của Đảng trong việc lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng hậu phương lớn miền Bắc, xây
dựng căn cứ địa ở chiến trường miền Nam và tuyến hậu cần vận tải – chiến lược
trong kháng chiến chống Mỹ.
Căn cứ địa cách mạng: truyền thống và hiện tại của Văn Tạo đăng trên Tạp
chí Lịch sử quân sự số 4-1995, phân tích nội dung và bản chất của căn cứ địa cách
mạng. Trong đó, tác giả luận giải điều kiện hình thành căn cứ địa, tính chất dân tộc
và cách mạng của căn cứ địa thể hiện trên các mặt: địa – chính trị, địa – quân sự, địa
– kinh tế, địa – văn hóa; đặc điểm, vai trò của căn cứ địa cách mạng trong hai cuộc

chiến tranh nhân dân, chiến tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Bộ Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) gồm 9 tập của Bộ
Quốc phòng – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (Nxb Chính trị Quốc gia – Sự Thật,
HN, 2013) là công trình nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước. Ở Tập IX của bộ sách này có đề cập khá sâu vấn đề căn cứ
15 địa cách mạng ở miền Nam với tư cách là “nhân tố trực tiếp bảo đảm thắng lợi của
cuộc kháng chiến chống Mỹ ”[44, tr. 368]. Công trình khái quát những đóng góp
của căn cứ địa cách mạng miền Nam: cung cấp sức người, sức của cho chiến
trường; cơ sở để xây dựng, duy trì và phát triển lực lượng cách mạng; địa bàn đứng
chân của bộ đội chủ lực; một trong những nhân tố cơ bản để xây dựng thế chiến
lược của chiến tranh nhân dân; nơi tiếp nhận, bảo quản, phân phối vũ khí, phương
tiện chiến tranh, hàng hóa từ miền Bắc chi viện cho miền Nam; một trong những
nhân tố cơ bản để xây dựng và tăng cường tiềm lực, sức mạnh của cách mạng. Tuy
nhiên, do đối tượng nghiên cứu và phạm vi phản ánh rộng, bao gồm các chiều cạnh
của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước nên vấn đề căn cứ địa cách mạng chỉ
được đề cập, phản ánh một cách khái lược, chủ yếu tập trung vào đánh giá vai trò của
căn cứ địa cách mạng, chưa có điều kiện tập trung khảo cứu quá trình phát triển cũng
như đặc điểm của căn cứ địa cách mạng trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Dưới góc độ nghiên cứu sâu về hậu phương – căn cứ địa trong chiến tranh
cách mạng Việt Nam, cuốn Hậu phương chiến tranh nhân dân Việt Nam (1945-
1975) (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 1997) là công trình nghiên cứu có tính chất hệ
thống và toàn diện nhất về quá trình xây dựng và phát huy vai trò của hậu phương
trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Công
trình tập trung kiến giải về vai trò của các căn cứ địa cách mạng với tư cách là hậu
phương tại chỗ ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ; đồng thời khẳng định
hậu phương tại chỗ là một trong những nhân tố cơ bản để xây dựng và tăng cường
tiềm lực, sức mạnh của cách mạng và phát triển chiến tranh nhân dân trên khắp ba

dựng căn cứ là phải dựa vào nhân dân; vai trò của căn cứ địa đối với cuộc kháng
chiến chống Mỹ: địa bàn đứng chân của lực lượng kháng chiến, bàn đạp xuất phát
tiến công địch của LLVT, hậu phương tại chỗ của chiến tranh nhân dân… Những
vấn đề mang tính lý luận trên đây sẽ là cơ sở cho việc hoạch định đường lối kháng
chiến và thực tiễn chỉ đạo hoạt động xây dựng, bảo vệ, phát huy vai trò của căn cứ
địa cách mạng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
17 1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về căn cứ địa cách mạng ở miền
Nam trong kháng chiến chống Mỹ
Chủ đề căn cứ địa cách mạng ở miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ nói
chung cũng đã được khảo cứu trong một số công trình nghiên cứu, luận án Tiến sĩ
lịch sử:
Chiến khu ở miền Đông Nam Bộ (1945-1954),(Nxb Thành phố Hồ Chí Minh,
1996) của Hồ Sơn Đài là công trình nghiên cứu quá trình xây dựng, đặc điểm phát
triển và luận giải vai trò quan trọng của các chiến khu đối với cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp trên địa bàn miền Đông Nam Bộ. Căn cứ địa kháng chiến
chống Mỹ ở miền Đông Nam Bộ (1954-1975), luận án Tiến sĩ Lịch sử của Trần Thị
Nhung, Viện Khoa học Xã hội Thành phố Hồ Chí Minh, 2001 đã đi sâu khảo cứu
khá công phu về tổ chức và hoạt động của các căn cứ địa ở miền Đông Nam Bộ
trong kháng chiến chống Mỹ (1954-1975). Căn cứ địa cách mạng ở Tây Ninh trong
chiến tranh giải phóng (1945-1975) của Bộ Tư lệnh (BTL) Quân Khu 7 – Tỉnh ủy
Tây Ninh (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 2002) là tập hợp những bài viết của nhiều
tác giả về quá trình xây dựng, bảo vệ và phát huy vai trò của căn cứ địa cách mạng
ở Tây Ninh trong kháng chiến chống Mỹ. Căn cứ địa U Minh trong hai cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược (1945-1975), luận án Tiến sĩ
Lịch sử của Trần Ngọc Long, Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, 2006 là công trình
nghiên cứu về quá trình hình thành, phát triển và những đóng góp của Căn cứ địa U
Minh trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược

chống lại các hoạt động càn quét của địch, bảo vệ căn cứ địa cách mạng của quân
dân Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi; đồng thời tái hiện khá rõ hoạt động xây
dựng, củng cố Căn cứ địa Trà Bồng trên các mặt kinh tế, văn hóa, giáo dục.
Khu 5 – 30 năm chiến tranh giải phóng (Tập II, Tập III) của Trần Quý Cát
(BTL Quân Khu 5 xuất bản năm 1989) và Nam Trung Bộ kháng chiến (1945-1975)
của Hội đồng biên soạn lịch sử Nam Trung Bộ kháng chiến (Nxb Chính trị Quốc
gia, HN, 1995) là những công trình chủ yếu phục dựng một cách cơ bản cuộc kháng
chiến chống Mỹ, cứu nước trên địa bàn các tỉnh thuộc Khu V và Nam Trung Bộ.
Trong các công trình này, chủ trương của Đảng về xây dựng căn cứ địa cách mạng,
19 quá trình ra đời, hoạt động chiến đấu bảo vệ căn cứ địa cách mạng của quân dân các
tỉnh, thành phố: Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên được
trình bày một cách khái lược, đan xen với diễn biến của cuộc kháng chiến chống
Mỹ, cứu nước trên địa bàn Khu V và Nam Trung Bộ.
Những sự kiện lịch sử hậu cần chiến trường Khu V (1954-1975) của Cục hậu
cần – Quân Khu 5 (Nxb Đà Nẵng, 1989) và Công tác Đảng, công tác chính trị
LLVT Quân Khu V (1945-2000) – Biên niên, Tập 2, Quyển 1 (1954-1965) của Đảng
ủy – BTL Quân Khu V (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 2002) là các công trình chứa
đựng những thông tin thuộc về hoặc liên quan đến vấn đề căn cứ địa được trình bày
dưới hình thức biên niên lịch sử bao gồm: chủ trương về xây dựng căn cứ địa cách
mạng của Liên Khu ủy V và Đảng bộ các địa phương; hoạt động xây dựng, đấu
tranh bảo vệ căn cứ địa cách mạng của Khu V, của các địa phương ở Trung Trung
Bộ; các hoạt động sản xuất lương thực, vũ khí, tiếp nhận, vận chuyển hàng chi viện
của miền Bắc cho chiến trường Khu V.
Trong công trình Một số kinh nghiệm chỉ đạo chiến tranh nhân dân địa
phương ở Khu 5 trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) của BTL Quân
Khu 5 – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 1999), các
tác giả khái quát về đặc điểm tình hình và những bước phát triển của chiến tranh

trình hình thành, phát triển, vai trò, nhiệm vụ cụ thể của từng căn cứ địa ở các
tỉnh, thành phố thuộc Trung Trung Bộ chưa được đi sâu nghiên cứu một cách có
hệ thống.
Công trình Vành đai diệt Mỹ trên chiến trường Khu 5 – một sáng tạo của
chiến tranh nhân dân Việt Nam của BTL Quân Khu 5 – Viện Lịch sử Quân sự Việt
Nam (Nxb Quân đội nhân dân, HN, 2002) cũng đề cập đến căn cứ địa cách mạng
thông qua cách tiếp cận từ việc khảo cứu các “căn cứ lõm”
0F
1
trong hoạt động của
“vành đai diệt Mỹ”. Một số bài viết trong cuốn sách đã tập trung luận giải sự khác
nhau giữa “căn cứ lõm” và căn cứ chiến đấu; đồng thời nêu bật vai trò của một số
1
Căn cứ lõm, căn cứ của lực lượng kháng chiến nằm sâu trong vùng địch tạm chiếm trong kháng chiến
chống Pháp và kháng chiến chống Mỹ; xuất hiện trong chiến tranh nhân dân Việt Nam để đấu tranh chống
địch có hiệu quả. Căn cứ lõm thường có quy mô không lớn nhưng chiếm giữ vị trí xung yếu mà lực lượng
kháng chiến dựa vào đó để xây dựng và phát triển lực lượng phục vụ cho đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ
trang trong vùng địch hậu (Bộ Quốc phòng – Trung tâm Từ điển Bách khoa Quân sự (2007), Từ điển thuật
ngữ Quân sự, Nxb Quân đội nhân dân, HN, tr. 96)
21
“căn cứ lõm” tiêu biểu như: Đa Mặn – Mỹ Thị, Thạc Gián ở Đà Nẵng trong những
năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Tuy nhiên, đây là một cuốn kỷ yếu Hội
thảo; hơn nữa đối tượng nghiên cứu là “Vành đai diệt Mỹ” nên vấn đề căn cứ địa
cũng chưa được phản ánh nhiều.
Công trình Lịch sử Quân sự Việt Nam, Tập 11: Cuộc kháng chiến chống Mỹ,
cứu nước (1954-1975) của Bộ Quốc phòng – Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (Nxb
Chính trị Quốc gia, HN, 2005) cũng đề cập một cách khái lược đến sự hình thành

V (1945-1975) (Ban liên lạc Ban tổ chức Liên Khu ủy V xuất bản năm 2008) đi sâu
làm rõ một số nội dung liên quan đến hoạt động xây dựng căn cứ địa bao gồm:
chuẩn hóa địa điểm đóng cơ quan của Liên khu V, Khu ủy V trong kháng chiến
chống Mỹ; diễn biến cuộc chiến đấu bảo vệ Mật khu Đỗ Xá (4-1963); phong trào
xây dựng làng chiến đấu; hoạt động sản xuất và huy động sự đóng góp của nhân
dân đối với cuộc kháng chiến.
Trong các công trình Lịch sử Đảng bộ cấp tỉnh: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình
Định (1954-1975) (Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bình Định xuất bản năm 1996); Lịch sử
Phú Yên kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975) (Ban Tuyên Giáo Tỉnh ủy
Phú Yên ấn hành năm 1996); Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi (1954-1975) (Nxb,
Chính trị Quốc gia, HN, 1999); Lịch sử Đảng bộ Quảng Nam – Đà Nẵng (1930-
1975) (Nxb Chính trị Quốc gia, HN, 2006), vấn đề căn cứ địa cách mạng được phản
ánh ở nhiều khía cạnh: chủ trương của Đảng bộ địa phương về xây dựng căn cứ địa
cách mạng; hoạt động chiến đấu của LLVT và nhân dân chống các cuộc hành quân
càn quét của Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa (VNCH), bảo vệ căn cứ địa; một
số thành quả trong quá trình xây dựng căn cứ địa, vùng giải phóng trên các lĩnh vực
quân sự, kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế. Tuy nhiên, do phạm vi nghiên cứu khá
rộng nên những nội dung liên quan đến vấn đề căn cứ địa cũng chỉ được trình bày
một cách khái lược, không đầy đủ. Quá trình ra đời, quy mô, nhiệm vụ, vai trò của
từng căn cứ địa chưa được làm rõ. Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu chủ yếu dựa
trên nguồn tư liệu của chính quyền cách mạng mà chưa có sự khai thác tài liệu của
chính quyền VNCH để có sự so sánh, đối chiếu, kiểm chứng nhằm phân tích một
cách khách quan khoa học về âm mưu, thủ đoạn đánh phá của địch đối với các căn
23 cứ địa cách mạng; địa điểm đóng cơ quan; tổ chức hoạt động, vai trò của các căn cứ
địa… Tuy nhiên, đây vẫn là nguồn tài liệu chính thống cung cấp những tư liệu, sự
kiện, những đánh giá có giá trị tin cậy cao đối với tác giả trong quá trình thực hiện
luận án.