MỘT VÀI KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TỔ CHỨC CHUYÊN ĐỀ CẤP
TRƯỜNG.
A. PHẦN MỞ ĐẦU.
1. Lý do chọn đề tài
Mục tiêu giáo dục Tiểu học được xác định : “Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học
sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về
đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và kĩ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học
Trung học cơ sở”. Với yêu cầu trên, cho ta thấy đội ngũ giáo viên chính là lực
lượng nòng cốt giữ vai trò then chốt trong việc giảng dạy và giáo dục học sinh.
Muốn học sinh học tốt cần phải có người thầy giỏi vững chuyên môn, có kiến
thức sâu rộng, nắm bắt được tâm lý học sinh, để từ đó tổ chức được các hoạt động
học tập cho các em nhằm giúp các em có thể chủ động học tập tích cực và chiếm
lĩnh được kiến thức. Chính vì thế, công tác nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp
vụ cho giáo viên là vấn đề cấp thiết mà nhà trường cần phải thực hiện.
Để nâng cao tay nghề cho giáo viên chúng ta có thể : Yêu cầu giáo viên đi học
các lớp đại học, cao đẳng ; Tham gia các lớp tập huấn, tham gia hội thảo, hội
giảng, tổ chức chuyên đề các cấp Trong đó tổ chức chuyên đề là một hoạt động
chuyên môn quan trọng để giúp giáo viên nâng cao tay nghề. Ngoài ra các chuyên
đề triển khai ở nhà trường thường là những vấn đề mới hoặc là giải pháp khắc
phục những vấn đề khó nảy sinh trong quá trình dạy học. Những vấn đề khó có
thể là vướng mắc của thầy khi dạy hoặc những sai lầm thường mắc của trò khi
học.
Tuy nhiên, hiện nay việc tổ chức hoạt động này ở một số trường tiểu học còn có
những hạn chế cơ bản đó là : nặng về hình thức, nội dung dàn trải, chưa tập trung
vào nội dung trọng tâm của chuyên đề đã mở ; chất lượng tiết dạy thể nghiệm
chuyên đề phần lớn phụ thuộc vào năng lực nguời thể nghiệm, trí tuệ tập thể chưa
được phát huy đúng mức ; các ý kiến thảo luận còn tập trung nhiều ở các chi tiết
vụn vặt, cụ thể của từng bài học, của giáo viên, tính khái quát thấp. Công tác tổ
chức chuyên đề mỗi trường mỗi kiểu. Các bước đi của một chuyên đề không rõ
ràng, khoa học chỉ mang tính hình thức, không có hiệu quả.
Cách tổ chức thể nghiệm chuyên đề của nhiều đơn vị không mang tính đặc thù,
thức trong trường có giới hạn, trong khi tri thức nhân loại liên tục phát triển, nếu
không học tập nâng cao tay nghề thì giáo viên sẽ trở thành lạc hậu.
Tất cả những yêu cầu trên là cơ sở lí luận để chúng ta cần tổ chức các chuyên đề
trong nhà trường.
1. Cơ sở thực tiễn :
Chuyên đề là một hoạt động chuyên môn rất quan trọng ở các trường phổ thông
nói chung, bậc tiểu học nói riêng. Việc tổ chức thể nghiệm chuyên đề được diễn
ra thường xuyên trên các quy mô : cấp huyện, liên trường, trong trường, tổ
chuyên môn, nhóm giáo viên.
Quy trình của việc thể nghiệm một chuyên đề thông thường diễn ra 3 giai đoạn :
giai đoạn chuẩn bị – giai đoạn trình bày (dạy thể nghiệm) – giai đoạn hội thảo đúc
rút kinh nghiệm – Giai đoạn đánh giá, tổng kết chuyên đề
Thông qua các chuyên đề, giáo viên có thể tích luỹ được những kinh nghiệm dạy
- học thiết thực và bổ ích góp phần hoàn thiện thêm năng lực chuyên môn của
mình.
Hoạt động chuyên đề còn là một trong những nội dung sinh hoạt cơ bản của tổ
chuyên môn ở trường tiểu học. Hoạt động chuyên đề gắn bó chặc chẽ với vị trí,
chức năng, nhiệm vụ của tổ chuyên môn trường tiểu học. Nó góp phần nâng cao
kết quả giảng dạy giáo dục và trình độ tay nghề của giáo viên. Qua họat động
chuyên đề, chất lượng người thầy được nâng lên, phát huy được năng lực tiềm
tàng, sáng kiến, kinh nghiệm của từng tổ viên trong tổ khối, nhân rộng những
kinh nghiệm tốt trong tòan trường, từ đó không ngừng nâng cao chất lượng học
tập của học sinh.
Tóm lại, việc tổ chức các chuyên đề trong nhà trường là một giải pháp rất chính
đáng, thực sự cần thiết và cần được đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức, cần
mở rộng trong tất cả các lĩnh vực trong dưới sự đồng tình ủng hộ của các giáo
viên.
II. Mục đích và phương pháp nghiên cứu:
1. Mục đích :
- Nhằm đánh giá lại các phương pháp, hình thức tổ chức các chuyên đề ở các
Đề xuất với giáo viên chủ nhiệm, với ban giám hiệu một số phương pháp đổi mới
nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Từ đó tổ chức dạy thực nghiệm nhằm đánh
giá lại quá trình ngiên cứu.
+ Phương pháp cải tiến :
Qua việc tìm ra nguyên nhân của vấn đề nghiên cứu từ đó đưa ra một số phương
pháp cải tiến để tìm ra giải pháp tốt nhất làm cơ sở nghiên cứu.
III. Giới hạn của đề tài:
1. Khách thể nghiên cứu bao gồm :
- Không gian : Địa bàn chính trường TH Xuyên Mộc và các trường tiểu học trên
địa bàn huyện Xuyên Mộc.
- Thời gian : Năm học 2010 –2011 và năm học 2011-2012.
- Nhân tố : Đội ngũ giáo viên, ban giám hiệu cùng học sinh các lớp thuộc trường
tiểu học Xuyên Mộc và các đơn vị bạn.
2. Đối tượng nghiên cứu bao gồm :
- Các phương pháp, hình thức tổ chức chuyên đề cấp trường.
- Những vấn đề liên quan đến nội dung chương trình giảng dạy, phương pháp,
hình thức giảng dạy trong nhà trường mà mà đó chính là đề tài cần tổ chức
chuyên đề để cho giáo viên học tập, rút kinh nghiệm để ứng dụng vào thực tế
giảng dạy.
- Kinh nghiệm dạy học của giáo viên, khả năng sáng tạo trong công tác giảng dạy
của giáo viên.
- Sự quan tâm của các cấp, của nhà trường, giáo viên đối với việc tổ chức chuyên
đề trong nhà trường.
IV. Các giả thiết nghiên cứu:
- Hoạt động chuyên đề trong nhà trường là một trong những hoạt động chủ lực
nhằm nâng cao tay nghề cho giáo viên. Nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà
trường. Nếu tổ chức tốt các hoạt động chuyên đề trong nhà trường thì sẽ nâng cao
được tay nghề giáo viên và chất lượng giảng dạy trong nhà trường.
- Việc tổ chức các chuyên đề trong nhà trường có hiệu quả cao khi chúng ta thực
hiện đầy đủ các bước của một chuyên đề ; biết cách vận dụng phương pháp và
30/08/2011
-Đánh giá lại quá trình thực hiện và có
biện pháp điều chỉnh các biện pháp.
Tác giả phối hợp với
ban giám hiệu-giáo
viên trường
Từ 01/09/2011đến - Tiếp tục đề xuất những biện pháp Tác giả phối hợp với
30/12/2011
khắc phục mới. Thực hiện những biện
pháp đó
ban giám hiệu-giáo
viên trường
Từ 01/01/2012 đến
20/01/2012
-Đánh giá kết quả của quá trình nghiên
cứu.
Tác giả phối hợp với
ban giám hiệu-giáo
viên trường
Từ 21/01/2011 đến
28/02/2011
-Rút ra bài học kinh nghiệm. Và viết
đề tài.
Tác giả
B. NỘI DUNG
1. Thực trạng và những mâu thuẫn:
Trường tiểu học Xuyên Mộc cũng như một phần lớn các trường trong huyện
Xuyên Mộc, là trường có đội ngũ giáo viên trải qua nhiều năm công tác, phần lớn
là giáo viên lớn tuổi, có gần 70% giáo viên công tác trên 20 năm, chỉ có 2 giáo
Ví dụ: Hiện nay một số giáo viên khi dạy môn tự nhiên – xã hội (lớp 1, 2, 3) hay
khoa học (lớp 4, 5) vẫn dạy qua loa, hình thức, không sử dụng tranh ảnh, đồ
dùng dạy học để dạy, chưa biết vận dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy,
thành ra tiết học chưa đạt hiệu quả cao.
- Vậy nên tổ chức chuyên đề : “Ứng dụng công nghệ thông tin trong việc dạy
môn tự nhiên – xã hội.”
Những nội dung chuyên đề có thể là:
- Nội dung mới được triển khai trong năm (giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục
kĩ năng sống, cách lồng ghép vào các môn các bài có địa chỉ lồng ghép qui định
trong chương trình; dạy và học tích cực. Một số phương pháp và kĩ thuật dạy
học, dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng )
- Nội dung khó giáo viên và học sinh còn vướng mắc trong năm trước.
- Nội dung chuyên đề đã thực hiện nhưng chưa giải quyết dứt điểm hoặc chưa
đem lại hiệu quả Ví dụ : chuyên đề “Một vài điểm chú ý khi sử dụng công nghệ
thông tin (giáo án điện tử) trong dạy học.” Đây là chuyên đề có thể thực hiện
trong nhiều năm học.
- Khi lựa chọn chuyên nhằm giải quyết những vấn đề khó, vướng mắc của giáo
viên ta không nên lựa chọn tên chuyên đề quá rộng, chung chung. Tên chuyên đề
cần rõ ràng, cụ thể vào một nội dung nhỏ. Ví dụ : “Hướng dẫn học sinh viết từ
khó trong phân môn chính tả lớp 3”. Hay “Một số phương pháp dạy môn toán
có yếu tố hình học ở lớp 4, 5.”
- Chú ý : Đối với cấp trường nên tổ chức 2 đến 3 chuyên đề trong một năm.
Tránh ôm đồm làm nhiều chuyên đề nhưng rồi không có hiệu quả. Vì để hoàn
thành một chuyên đề cấp trường cần phải qua nhiều gian đoạn và trong một thời
gian dài. (Nhiều trường khi đến kiểm tra thì ngay từ giữa học kì I đã tổ chức đến
5 chuyên đề cấp trường. Và mỗi khối cúng có từ 4 đến 5 chuyên đề cấp khối. Trên
thực tế các trường này chỉ tổ chức chuyên đề cho có vì không tổ chức dự giờ kiểm
tra. Phần lí thuyến không có nội dung mới mà chỉ là cũng cố lại những phương
pháp dạy học từ trước. Không có kế hoạch chuyên đề, không tổng chức tổng kết,
đánh giá chuyên đề.)
có yếu tố hình
học và hình
thức dạy toán
cho học sinh
khá giỏi.
Trình bày lí
thuyết
02/12/11
Nguyễn Hồng
Hà
-Một số điểm cần lưu ý
khi dạy toán có yếu tố
hình học, hình thức dạy
toán cho học sinh khá
giỏi.
Dạy
chuyên đề
02/12/11
Huỳnh Thị Bạch
Yến
-Dạy chuyên đề môn
toán khối 4.
Dự giờ
xoay vòng
05/12/11
đến
24/02/12
-Ban giám hiệu
Trình bày lí
thuyết
20/03/12
Nguyễn Hồng
Hà
-Định hướng một số
phương pháp dạy học đặc
trưng của phân môn LT
& câu ; việc ứng dụng
công nghệ thông tin vào
dạy luyện từ và câu.
Dạy
chuyên đề
20/03/12
Phạm Vũ Mai
Sương
-Dạy chuyên đề môn LT
và câu lớp 3.
Dự giờ
xoay vòng
20/03/12
đến
20/04/12
Ban giám hiệu
- Khối trưởng
-Dự giờ theo từng lớp
(mỗi khối 1-2 tiết).
Tổng kết
viên cảm nhận một cách khác nhau. Khi thảo luận thì giáo viên lại e ngại ít dám
phát biểu nêu lên ý kiến của mình. Vì vậy tiết chuyên đề không truyền đạt được
cho giáo viên những nội dung mà người mở chuyên đề muốn truyền tải.
- Phần lí thuyết là những kinh nghiệm của giáo viên, những phương pháp, những
biện pháp dạy học mới mà giáo viên, ban giám hiệu đúc kết được qua quá trình
giảng dạy. Phần lí thuyết là các giải pháp tháo gỡ những khó khăn vướng mắc của
giáo viên trong quá trình giảng dạy, là những sáng kiến, kinh nghiệm của giáo
viên chứa đựng nội dung của chuyên đề đang mở.
- Để viết được phần lí thuyết, người viết cần tham khảo ý kiến của các giáo viên
đứng lớp, đang giảng dạy khối lớp đó. Đưa ra nội dung chuyên đề và tham khảo ý
kiến giáo viên, của bộ phận chuyên môn và cùng nhau xây dựng nội dung báo
cáo. Có thể tham khảo những sáng kiến kinh nghiệm hay của giáo viên để viết
phần lí thuyết.
- Để viết tốt phần lí thuyết thì từ nội dung của chuyên đềchúng ta cần nêu lên
được vướng mắc thực tế, nguyên nhân, và từ đó tìm ra được biện pháp khắc phục.
Ví dụ: Để viết phần lí thuyết cho chuyên đề : “Dạy luyện nói cho học sinh lớp
Một”.
+Vướng mắc :
Khó khăn khi dạy cho học sinh lớp Một luyện nói là : Học sinh rất ít chịu nói. Khi
nói thì không thành câu hoặc dùng từ ngữ thiếu chính xác khi diễn đạt ý
+Nguyên nhân :
- Giáo viên thường bỏ qua giờ luyện nói mà tập trung vào dạy đọc chữ cho học
sinh.
- Học sinh lớp Một chưa quen với việc đúng trước tập thể để nói, nhút nhát, thiếu
tự tin, sử dụng vốn từ chưa được tốt nên gây khó khăn khi nói.
+Biện pháp tháo gỡ :
- Để học sinh nói được tốt giáo viên thường đưa ra những gợi ý nhỏ để học sinh
trả lời. Giáo viên tập cho các thói quen nói trước lớp bằng những câu hỏi những
câu hỏi dễ trả lời
- Kêu những em giỏi lên trước sau đó mới kêu các học sinh trung bình và yếu để
thêm…”, “các em học sinh khá - giỏi làm thêm cho cô…”. Trong khi HS làm bài
giáo viên quan sát theo dõi thấy học sinh nào làm những bài trong chuẩn xong rồi
thì mới yêu cầu em đó làm tiếp những bài dành cho học sinh khá - giỏi.VD: em
Nam em Bắc làm thêm cho cô bài 4”.
Và khi sửa bài và nhận xét giáo viên cần thực hiện cả yêu cầu trong chuẩn và yêu
cầu ngoài chuẩn. VD: Cô nhận thấy cả lớp đều làm tốt bài tập 3 phần a, b. Riêng
bạn Nam, bạn Bắc đã hoàn thành được cả phần c.
Đối với bài toán khó dành cho học sinh khá giỏi (HS có trình độ nhận thức trung
bình, dưới trung bình khó nắm bắt được) nằm ngoài chuẩn của lớp giáo viên
không nên hướng dẫn chung cho cả lớp mà nên dạy theo nhóm đối tượng tức là
dạy theo trình độ học sinh. Cách dạy này thường thực hiện ở phần luyện tập thực
hành trong môn toán.Trong cách dạy này giáo viên cần chia lớp theo từng nhóm
đối tượng có trình độ như nhau. VD: nhóm HS giỏi toán, nhóm HS yếu toán có
lời giải, nhóm HS khá - giỏi, nhóm học sinh trung bình và dưới trung bình, nhóm
HS giỏi toán hình… tùy theo bài dạy mà GV có cách chia nhóm khác nhau. Khi
dạy GV sẽ giao lượng việc cho các nhóm khác nhau. VD: nhóm học sinh trung
bình và dưới trung bình thì thực hiện kiến thức trong chuẩn của lớp, nhóm học
sinh khá giỏi thì thực hiện thêm kiến thức ngoài chuẩn. Ví dụ kiến thức ngoài
chuẩn là một bài toán có lời giải thuộc dạng khó hiểu… Thì khi phân nhóm theo
đối tượng giáo viên cần phải chọn những em có khả năng hiểu và giải được toán
có lời giải thành một nhóm và giao cho các em giải thêm bài toán này. Còn
những học sinh khác thì vẫn thực hiện các bài trong chuẩn.
Trong một lớp học theo thời gian thì các đối tượng học sinh trong lớp sẽ có sự
thay đổi. Như sẽ có những em học sinh trung bình học tiến bộ trở thành học sinh
khá giỏi. Hoặc những em học sinh khá giỏi vì một lí do nào đó học tập sa sút trở
thành học sinh trung bình. Do vậy việc xác định nhóm đối tượng theo trình độ của
lớp GV cần chú ý quan sát và thay đổi thường xuyên. Việc phân nhóm đối tượng
theo trình độ của HS không phải cố định bất di bất dịch mà luôn thay đổi tùy theo
năng lực của học sinh, kiến thức của bài học…
Khi giao việc cho học sinh theo trình độ thì GV cần chú ý : Nếu công việc đó học
đầu xây dựng tiết dạy minh họa.(khi xây dựng kế hoạch chuyên đề đã dự kiến
người và lớp dạy minh họa). Người dạy minh họa phải được nắm rõ nội dung
chuyên đề, những vấn đề đã viết trong phần lí thuyết.Để cùng với tổ chuyên đề
chọn môn, bài dạy cho hợp lí để chuyên đề có tính hiệu quả cao hơn. Bài dạy
minh hoạ chuyên đề cần lựa chọn tiêu biểu, phù hợp. Khi soạn dạy minh hoạ giáo
viên cần mạnh dạn đổi mới phương pháp, đổi mới hình thức tổ chức dạy học và
giờ dạy cần đảm bảo tính thống nhất cao với phần lý thuyết đã trình bày.
- Tổ chuyên đề định hướng cho giáo viên dạy minh họa các phương pháp, biện
pháp mà nội dung chuyên đề hướng tới.
- Người dạy minh họa nghiên cứu phần lí thuyết ý kiến của tổ chuyên đề và soạn
giáo án, dự kiến tiết dạy.
- Dạy thử cho tổ chuyên đề dự giờ và góp ý. (Có thể không cần dạy trước nếu
giáo viên là giáo viên có kinh nghiệm nắm bắt tốt vấn đề mà chuyên môn đã định
hướng.)
- Điều chỉnh lại tiết dạy minh họa và chuẩn bị trang thiết bị cho tiết dạy minh
họa (phòng, đồ dùng giảng dạy )
2.6Dạy minh họa – Thảo luận.
-Trước khi dạy minh họa và thảo luận cần phân công thư kí ghi biên bả tiết dạy
cũng như biên bải thảo luận tiết dạy. Thư kí cần ghi đầy đủ diễn biến tiết dạy
cũng như buổi thảo luận. Định hướng của chuyên đề
a) Dạy minh họa :
- Đây là hoạt động thực tế nhằm làm sáng tỏ và minh chứng cho những vấn đề đã
được trình bày trong phần lí thuyết và nhằm giải quyết những vấn đề thực tế trong
giảng dạy.
- Trước khi dạy minh họa thì tổ chuyên đề cần thông báo cho giáo viên dự chuyên
đề nắm bắt được thời gian, địa điểm tổ chức chuyên đề. Thông báo cho giáo viên
biết lớp, tên giáo viên, môn, bài dạy minh họa để giáo viên xem và chuẩn bị
trước. (Nhiều trường tổ chức chuyên đề không thông báo những nội dung trên
hoặc giáo viên không xem trước bài nên khi dự xong giáo viên không nắm bắt
được ý tưởng của chuyên đề để đóng góp ý kiến.)
người nghe chưa ? Những biện pháp nhằm tháo gỡ điểm khó, vướng mắc đã hợp
lý chưa ? Còn phân vân hoặc chưa sáng tỏ ở nội dung nào ? Cần điều chỉnh nội
dung nào ?
+Về tiết minh hoạ : Tập trung nhận xét về nội dung, phương pháp, hình thức dạy
học, tính hiệu quả của các phương pháp, hình thức đưa ra trong tiết dạy ? Giờ dạy
đã thể hiện được mục đích của chuyên đề hay chưa ? Những biện pháp đưa ra
trong phần lý thuyết đã thể hiện trong tiết dạy minh họa như thế nào, hiệu quả ra
sao ? Chuyên đề có thể áp dụng được hay không ?
- Ngoài ra trước khi thảo luận cũng cho người dạy minh họa nói rõ ý tưởng của
mình khi thực hiện những phương pháp và hình thức đã thể hiện trong tiết dạy
minh họa để giáo viên tham dự hiểu rõ hơn về tiết minh họa. Vì nhiều giáo viên
khi dự giờ không xem trước bài hoặc xem qua loa nên khi dự giờ không cảm nhận
được những phương pháp, hình thức mà tiết dạy đã thể hiện nên có những pháp
biểu đi lệch nội dung chuyên đề, không đúng gây mất thời gian cho buổi thảo
luận.
VD : Giáo viên dạy minh họa : “Trong bài dạy này tôi đã sử dụng hai đoạn clip
có âm thanh kèm theo để miêu tả tiếng mưa trong rừng cọ và miêu tả tiếng thác
Copyright: Tài liệu đại học ©