MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Điều 28.2 trong luật giáo dục năm 2005 viết: "Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học
sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương
pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến
thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập
cho học sinh".
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng
sản Việt Nam (khóa VIII, 1997) tiếp tục khẳng định : “Phải đổi mới phương
pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành
nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên
tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, bảo đảm điều kiện và thời
gian tự học, tự nghiên cứu cho HS, nhất là sinh viên đại học”.
Vì vậy quan điểm chung về đổi mới PPDH môn Toán hiện nay ở
trường THPT là tổ chức cho HS được học tập trong hoạt động và bằng hoạt
động một cách tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo. Dưới sự hướng dẫn
của thầy, HS có thể tự phát hiện ra vấn đề và suy nghĩ để tìm cách giải quyết
vấn đề đó.
Thực tế giảng dạy cho thấy dạy học với sự hỗ trợ của các phương tiện
kỹ thuật mỗi tiết học trở nên sinh động hơn, kích thích được hứng thú học tập
của học sinh hơn. Ngay trong chỉ thị số 29/2001/CT – Bộ giáo dục và Đào tạo
(BGD & ĐT) ngày 30/7/2001 của Bộ trưởng BGD & ĐT về việc tăng cường
dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục giai đoạn 2001 – 2005
đã yêu cầu: “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành
1
học theo hướng sử dụng CNTT như là công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi
mới phương pháp dạy học, học tập ở tất cả cỏc mụn học”.
Theo kinh nghiệm giảng dạy của nhiều giáo viên, trong chương trình
Toán phổ thông, hình học không gian là một phần tương đối khó, trừu tượng
đối với học sinh, từ việc tiếp cận các khái niệm, định lý đến thực hành giải bài
+ Đề xuất một phương án sử dụng phần mềm Cabri 3D hỗ trợ việc học
hình học không gian cho học sinh.
+ Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của
phương án đã đề xuất.
3. Giả thuyết khoa học
Có thể khai thác sử dụng Cabri 3D trong dạy học hình học không gian
11, nhằm nâng cao chất lượng dạy học hình học không gian, tăng cường tích
tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu định hướng đổi mới phương pháp dạy học, phần mềm Cabri 3D,
chương trình, nội dung hình học không gian 11.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
3
Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của
phương án đã đề xuất.
5. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn
Chương 2: Sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học chương "Đường thẳng
và mặt phẳng trong không gian. Quan hệ song song"
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm
4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN
THÔNG TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
1.1.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ
thông
Định hướng đổi mới PPDH đã được khẳng định trong Nghị quyết
TW 4 khoá VII, Nghị quyết TW 2 khoá VIII và được pháp chế hoá trong Luật
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.
Trong đó, hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh là cơ
bản, chủ yếu, chi phối đến ba hướng sau.
1.1.2. Vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông trong việc
đổi mới phương pháp dạy học
Các nhà khoa học đã khẳng định chưa có một ngành khoa học và công
nghệ nào lại có nhiều ứng dụng như CNTT –TT. Trong thập kỉ vừa qua
Internet, công nghệ truyền thông đa phương tiện (multimedia) đã mang đến
những biến đổi to lớn có tính cách mạng trên quy mô toàn cầu trong nhiều
lĩnh vực trong đó có giáo dục. CNTT – TT cũng đã mang lại những triển vọng
mới cho ngành giáo dục ở chỗ CNTT – TT không chỉ thay đổi căn bản
phương thức điều hành và quản lý giáo dục mà còn tác động mạnh mẽ làm
thay đổi nội dung và phương pháp dạy học. CNTT – TT đã trở thành một bộ
phận giáo dục về khoa học, công nghệ cho mọi học sinh. Kỹ năng sử dụng
MTĐT đã trở thành thiết yếu và không thể thiếu đối với học sinh.
6
CNTT – TT góp phần đổi mới nội dung, phương pháp dạy học. Chúng
ta có thể khai thác những thành tựu của CNTT – TT trong dạy và học. CNTT
– TT tạo ra một môi trường dạy và học mới với tài nguyên học tập phong phú.
HS tiếp cận bài học qua nhiều kênh thông tin đa dạng: văn bản, hình ảnh tĩnh,
hình ảnh động…. HS có cơ hội quan sát, tìm hiểu và hình thành các khái niệm
phức tạp trong cuộc sống. CNTT – TT tạo ra sự tương tác trao đổi thông tin
đa chiều giữa HS – GV, GV – HS. Các phần mềm dạy học tạo ra môi trường
thuận lợi để tổ chức các hoạt động học tập hướng vào lĩnh hội tri thức, khuyến
khích học sinh tìm tòi, luyện tập các kĩ năng cần thiết, năng lực sử dụng thông
tin để phát hiện và giải quyết vấn đề góp phần phát huy tính sáng tạo, khả
năng tư duy độc lập, phương pháp và cách thức làm việc hợp tác.
CNTT – TT góp phần đổi mới việc dạy và học: việc chuẩn bị và lên lớp
của GV; tác động tích cực tới quá trình học tập của HS, tạo ra môi trường
thuận lợi cho việc học tập của HS mà đặc biệt là tự học. Bên cạnh việc tiếp
RAM, với thẻ đồ hoạ tương thích Open GL với ớt nhõt 64 Mo RAM
• Máy Macintosh : Mac OS X, phiên bản 10.3 hoặc mới hơn
+ Cài đặt
Dùng đĩa CD trong hộp :
• Máy tính PC : Cho đĩa CD vào ổ đĩa và làm theo chỉ dẫn. Nếu chế độ khởi
động tự động không được kích hoạt, hãy thực hiện cài đặt thủ công chương
trình setup.exe từ đĩa CD.
8
• Máy tính Mac OS : Chép biểu tượng Cabri 3D v2 vào trong thư mục ứng
dụng (Applications).
Khi chạy chương trình lần đầu tiên, người dùng phải đăng ký các thông tin và
đăng nhập khoá sản phẩm (khoá này được dán bên trong hộp đĩa CD).
+ Lựa chọn ngôn ngữ
Cách chọn font tiếng Việt:
- Kích hoạt Cabri 3D
- Vào ô Edition ằ của thanh bảng chọn, chọn ô Preferences ằ, chọn tiếp ô
Language ằ, chọn ô Tiếng Việt ằ
1.2.2. Các công cụ và chức năng của Cabri 3D
Cabri 3D có một hệ thống các công cụ, chức năng rất phong phú.
Các công cụ để xác định các đối tượng cơ bản như điểm, đường (đường
thẳng, đoạn thẳng, tia, vectơ, đường tròn, cụnic, đường giao các đối tượng),
mặt (mặt phẳng, nửa mặt phẳng, miền, tam giác, đa giác), hình chóp, hình trụ,
hình nón, hình cầu.
- Ví dụ, để vẽ đoạn thẳng AB,
9
+ Trước tiên, ta dựng hai điểm A, B bằng cách sử dụng công cụ Điểm;
+ Kích chuột vào 2 vị trí bất kì, ta dựng được hai điểm A, B;
+ Kích chuột vào công cụ Đoạn thẳng ;
+ Kích chuột vào A, B, ta dựng được đoạn thẳng AB.
10
thỡ cỏc đối tượng phụ thuộc vào đối tượng này cũng bị xoá bỏ theo.
13
Chức năng hình cầu kính: thay đổi cỏc gúc nhỡn. Chức năng này cho
phép người sử dụng có thể hiển thị được cỏc hỡnh đó dựng dưới các góc độ
khác nhau giống như là chúng nằm trong một hình cầu kính mà ta có thể xoay
theo mọi hướng.
Chức năng che/ hiện: cho phép che các đối tượng đã được dựng trước
đó và trong các trường hợp cần thiết sẽ hiện nó lại. Chức năng này dùng để ẩn
bớt các chi tiết phụ, các chi tiết trung gian đã sử dụng trong quá trình vẽ hình.
Chức năng hoạt náo và tạo vết: Cabri 3D cho phép kết hợp tạo ra các
hoạt náo tự động cho các đối tượng. Bằng cách tạo ra một điểm chuyển động
trên một đường tròn hoặc một đoạn thẳng, sau đó ta có thể chuyển động tất cả
các đối tượng liên kết với điểm này, từ đó xác định vết của một số yếu tố liên
quan đến điểm chuyển động. Chức năng này được ứng dụng trong bài toán
tìm quỹ tích.
Ví dụ: Cho hình chóp S.ABCD, AB không song song với CD.
Điểm E nằm trên cạnh SA. Mặt phẳng (BCE) cắt SD tại F. BF cắt CE tại K.
Bằng chức năng hoạt náo ta có thể nhìn thấy được quĩ tớch cỏc điểm K khi E
di động trên cạnh SA.
14
Chọn công cụ Vết, chọn điểm K
Chọn Cửa sổ/ Hoạt náo. Kích chuột vào điểm E. (hoặc có thể chuyển
động điểm E bằng tay).
Ta sẽ nhìn thấy vết (quỹ tích) của điểm K chính là đường thẳng SO (O
là giao điểm hai đường chéo của tứ giác ABCD).
15
Chức năng quay tự động: cho phép quay toàn bộ kết quả một phép
dựng hình xung quanh trục tâm của nó.
Chức năng hiện lại các bước dựng hình: Cabri 3D cho phép hiện lại tất
cả các bước dựng của một hình đã cho. Ta cũng có thể dừng lại ở bất kì một
đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh nhớ lại các khái niệm, tính
chất đã học và hình dung được hình dáng của cỏc hỡnh.
Chương này gồm 5 bài (15 tiết), chúng tôi sắp đặt lại cho phù hợp vói
phương pháp dạy có sử dụng phần mềm như sau:
1. Đại cương về đường thẳng và mặt phẳng 2 tiết
Bài tập 1 tiết
2. Hai đường thẳng chéo nhau và hai đường
thẳng song song
2 tiết
Bài tập 1 tiết
17
3. Đường thẳng song song với mặt phẳng 1 tiết
Bài tập 1 tiết
4. Hai mặt phẳng song song 2 tiết
Bài tập 1 tiết
5. Phép chiếu song song. Hình biểu diễn của
một hình không gian
1 tiết
Bài tập 1 tiết
Ôn tập chương 2 tiết
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Chương này trình bày một số vấn đề cơ bản làm cơ sở lí luận và thực tiễn
của vấn đề được nghiên cứu bao gồm : định hướng đổi mới phương pháp dạy
học, vai trò của công nghệ thông tin và truyền thông, giới thiệu chung về phần
mềm Cabri 3D (đụi nột về lịch sử, cách cài đặt, công cụ, chức năng của phần
mềm), sau đó trình bày nội dung chương “Đường thẳng và mặt phẳng trong
không gian. Quan hệ song song“ và dự kiến phân phối thời lượng cho các bài
để phù hợp với phương pháp dạy học có sự hỗ trợ của phần mềm.
18
CHƯƠNG 2: SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI 3D TRONG DẠY HỌC
tập, tổng kết… cùng với việc hướng dẫn học sinh kĩ năng sử dụng phần mềm
để thực hiện các yêu cầu giáo viên đề ra. Mặt khác cần phải chú ý đến tính
hiệu quả khi sử dụng chúng.
- Một số nội dung dạy học được giao cho học sinh chuẩn bị trước hoặc làm
bài tập ở nhà.
- Đánh giá kết quả giờ dạy qua phiếu điều tra, rút kinh nghiệm, chỉnh sửa
bài dạy.
2.1.3. Tổ chức thực hiện
Trước tiên, giáo viên chuẩn bị phương tiện kĩ thuật như máy tính điện
tử, máy chiếu đa năng và các phương tiện dạy học khác. Nếu cần, có thể bố trí
lại sơ đồ chỗ ngồi trong lớp nếu tiết học có những hoạt động được tổ chức
theo hình thức nhóm nhỏ. Trong một số tiết dạy, giáo viên có thể hướng dẫn
học sinh chuẩn bị, hoàn thành một số yêu cầu trước tiết học. Tùy theo mức độ
thích hợp của mỗi bài dạy mà GV tổ chức cho học sinh sử dụng phần mềm
trong dạy học theo nhóm hay độc lập tại lớp hay ở nhà.
* Sử dụng Cabri 3D trong dạy học theo nhóm
Lớp học được chia thành cỏc nhúm nhỏ, mỗi nhúm cú ít nhất một
máy tính có cài đặt Cabri 3D. Nếu các máy tính được nối mạng thỡ cỏc nhúm
20
có thể chia sẻ thông tin với nhau. Các hoạt động chủ yếu trong tiết học bao
gồm:
- Giáo viên giao nhiệm vụ cho cỏc nhúm thông qua các chủ đề, phiếu học tập.
- Các thành viên trong nhóm sử dụng chung một máy tính, có trách nhiệm
cộng tác, chia sẻ những ý tưởng của bản thân để hoàn thành nhiệm vụ của
nhóm cũng như của bản thân.
Ở hình thức này, mỗi người trong nhóm đều có thể trực tiếp làm việc
với máy tính điện tử và có cơ hội để thể hiện, trao đổi những suy nghĩ của bản
thân với cả nhóm, góp phần kiểm chứng những nhận định, phán đoán của các
thành viên khác trong nhóm. Mỗi học sinh không chỉ nghe, tập làm mà còn
hướng dẫn cho bạn cùng làm qua đó góp phần tăng hiệu quả học tập của cả
mới, thực hiện thành thạo một kỹ năng cơ bản nào đó hoặc rèn luyện khả
năng tư duy sáng tạo. Thông qua phiếu học tập, giáo viên có thể định ra ngay
từ đầu những kiến thức, kỹ năng mà học sinh phải đạt được nờn cú điểu kiện
đầu tư cho học sinh phương pháp học tập và đặc biệt là phương pháp tự học.
Nhờ các phiếu học tập, hoạt động chủ đạo trong mỗi tiết học chuyển từ
hoạt động của thầy sang hoạt động của trò và hoạt động giao tiếp của các
thành viên trong một nhóm để cùng hoàn thành nhiệm vụ quy định trong
phiếu học tập đã kích thích các hoạt động giao tiếp giữa học sinh với học sinh,
giữa học sinh với giáo viên và giữa các nhóm học sinh. Thông qua phiếu học
22
tập, giáo viên có thẻ tăng thêm liều lượng các câu hỏi để yêu cầu học sinh
tăng cường khả năng tư duy một cách tích cực sáng tạo.
2.2. ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI 3D HỖ
TRỢ DẠY HỌC CHƯƠNG ”ĐƯỜNG THẲNG VÀ MẶT PHẲNG
TRONG KHÔNG GIAN. QUAN HỆ SONG SONG”
Để dạy học theo phương án của chúng tôi, một điều kiện tiên quyết là lớp
học phải được trang bị đầy đủ các phương tiện kĩ thuật như: máy tính điện tử
cho mỗi học sinh, máy chiếu đa năng cho giáo viên, học sinh được phát tài
liệu hướng dẫn sử dụng phần mềm Cabri 3D. Mục tiêu dạy học chung cho các
bài của chương này là chẳng những trang bị tri thức cho học sinh theo quy
định chương trình mà còn từng bước hướng dẫn cho học sinh sử dụng được
phần mềm Cabri 3D. Chúng tôi không có tham vọng (không thể) sử dụng
cách dạy học này trong tất cả các bài, chỉ những bài nào qua nghiên cứu
chúng tôi thấy có hiệu quả thực sự thì mới trình bày trong chương này.
2.2.1. Bài: “Đại cương về đường thẳng và mặt phẳng “ (2 tiết)
A. Tiết 1: Khái niệm mở đầu, các tính chất thừa nhận
I. MỤC TIÊU
1. Về kiến thức
- Nắm được các khái niệm điểm, đường thẳng, mặt phẳng trong không gian
thông qua hình ảnh của chúng trong thực tế và trong đời sống, cách vẽ hình
- Gợi mở vấn đáp đan xen hoạt động nhóm.
- Sử dụng Cabri 3D trợ giúp dạy và học.
IV. CẤU TRÚC BÀI DẠY
- HĐ1: Giáo viên giới thiệu các đối tượng cơ bản của hình học không gian (5
phút).
- HĐ2: Giáo viên đưa ra hình vẽ bằng Cabri 3D để học sinh nhận dạng khái
niệm điểm thuộc, không thuộc mặt phẳng. (3 phút).
- HĐ3: Giáo viên đưa ra hình vẽ tứ diện đều bằng Cabri 3D để dẫn vào khái
niệm hình biểu diễn, hướng dẫn học sinh dựng tứ diện đều bằng Cabri 3D,
học sinh xoay hình và đưa ra cỏc hỡnh biểu diễn khác nhau. (Học sinh sử
dụng phần mềm độc lập) (12 phút).
Hoạt động này giúp học sinh hình dung được hình vẽ một cách cụ thể từ đó
tiếp cận khái niệm hình biểu diễn được dễ dàng hơn. Ngoài ra Cabri 3D còn
có tác dụng trợ giúp học sinh củng cố khái niệm hình biểu diễn. Các công cụ
của Cabri 3D, đặc biệt là chức năng hình cầu kớnh giỳp học sinh có thể nhìn
hình vẽ dưới nhiều góc độ, từ đó tìm tòi khám phá và đưa ra hình biểu diễn
chính xác.
- HĐ4: Giáo viên hướng dẫn học sinh dựng hình bằng Cabri 3D để phát hiện,
minh hoạ các tính chất thừa nhận của hình học không gian. (Học sinh sử dụng
phần mềm theo nhóm) (20 phút).
25
Copyright: Tài liệu đại học ©