Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Phần I: Lời nói đầu
Thanh tra, kiểm tra, giám sát, kiểm sát là dạng hạt động thông thể thiếu của quá
trình, thục hiện quyền lực nhằm quản lý xã hội, quản lý đất nớc. Hoạt động thanh tra,
kiểm tra đã góp phần tích cực vào cộng cuộc đẩy lùi các tệ nạn xã hội, chấn an tội
phạm, đem lại mộ xã hội tốt đẹp cho đất nớc. Góp phần to lơn vào cộng cuộc xây dựng
và bảo vệ đất nớc.
Hệ thống thanh tra, kiểm tra, giám sát ở nớc ta thể hiện sự hoà quyện thống nhất
giữa tình Đảng, tính Nhà nớc và tính nhân dân trong toàn bộ cơ chế thanh tra, kiểm tra,
giám sát mà mục đích của nó không có gì khác hơn là hớng tới xây dựng một Nhà nớc
của dân, do dân và vì dân, một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Nhà nớc muốn quản lý xã hội một cách hiệu quả thì không thể không sử dụng
đến công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát. Ngày nay do sự phát triển của nền kinh tế
thị trờng, do khuyết tật của nền kinh tế thị trờn đem lại đó là do chạy theo lợi nhuận mà
chúng ta những con ngời, những chủ nhân của xã hội đang dần dần huỷ hoại xã hội
của mình, phẩm chất đạo đức đã bị tha hoá, tệ nạn xã hội tràn lan, tham ô, tham nhũng
đang là những vấn đề hết sức bất cập. Điều đó cho thấy, vai trò của công tác thanh tra,
kiểm tra hoạt động của xã hội là hết sức cần thiết, chúng ta thờng nhắc rất nhiều tới
thanh tra, kiểm tra, giám sát. Vậy thanh tra, kiểm tra là gì? Nó có vai trò nh nào trong
quản lý xã hội nói chung và trong quản lý kinh tế nói riêng? Tìm hiểu về hoạt động
thanh tra, kiểm tra và vai trò của thanh tra, kiểm tra trong quản lý nền kinh tế quốc dan
là nội dung của đề tài này.
Chúng ta cùng nhau bàn luận về vấn đề này.
Trong quá trình tìm hiểu và hoàn thiện đề tài em đã đợc sự hớng dẫn chỉ bảo tận
tình của thầy giáo, Tiến sỹ Phan Kìm Chiến. Do sự hạn chế về việc thu thập tài liệu nên
đề tại của em cũng không tránh khỏi những thiếu sot. Rất mong đợc sự đóng góp ý kiển
xủa các bạn. Và em kính mong thầy giúp đỡ và bỏ qua cho em để em hoàn thiện đề tài
của mình.
Em xin chân thành cảm ơn thầy!
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Tịch biên, hoặc niêm phong những tang vật và dùng mọi cách điều tra để lập
mộ hồ sơ mang một phạm nhân ra Toà án đặc biệt.
Tiếp theo sắc lệnh số 64/SL ngày 31/12/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc
lệnh số 80/SL cử ông Bùi Bằng Đoàn và ông Cù Huy Cận vào Ban thanh tra đặc biệt.
Đến đây, ban thanh tra đặc biệt đã đợc hình thành về mặt tổ chức với những trọng trách,
quyền hạn to lớn của mình.
Về sắc lệnh số 64/SL, có thể nói đây là văn bản pháp lý đầu tiên của nhà nớc về
công tác thanh tra, nó đã đặt viên gạch đầu tiên cho việc xây dựng hệ thống pháp luật
về thanh tra, kiểm tra. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng Ban thanh tra đặc biệt đợc tổ
chức theo sắc lệnh này không phải là một thiết chế thanh tra thuần tuý. Nó thực chất là
một cơ quan hành chính t pháp, vừa có các quyền hạn của một cơ quan thanh tra, vừa có
quyền hạn của cơ quan điều tra, kiểm sát sau này. Và sự ra đời của Ban thanh tra đặc
biệt là để đáp ứng những yêu câu hết sức đặc biệt của Cách mạng Việt Nam trong thời
kỳ này. Lúc này, Ban thanh tra đặc biệt với những quyền hạn và trách nhiệm đặc biệt
không chỉ là một công cụ thờng xuyên của chính quyền nhân dân mà còn có nhiệm vụ
to lớn trong việc góp phần an dân, tạp hợp, đoàn kết toàn dân để huy động sức mạnh
của toàn dân tộc vào sự nghiệp bảo vệ và giải phóng tổ quốc.
Song song với việc thành lập Ban thanh tra đặc biệt, trong những tháng cuối năm
1945, đầu năm 1946, Chính phủ đã hớng dẫn việc thành lập Ban thanh tra ở một số Bộ
nh Bộ Quốc Phòng, Bộ Nội Vụ, Bộ Tài Chính, Bộ Canh Nông và Ban thanh tra các xứ
Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ.
ở Trung Bộ nhiệm vụ chủ yếu của Ban thanh tra là thanh tra công việc hành
chính và việc chấp hành đờng lối, chủ trơng của Chính phủ, của Uỷ ban nhân dân các
cấp.
ở Bắc Bộ, ngoài nhiệm vụ thanh tra các Uỷ ban nhân dân các cấp, Ban thanh tra
còn làm thêm công việc thu thập và giải quyết các đơn khiếu tổ của nhân dân, thanh tra
tại chỗ một số vụ việc do quần chúng nhân dân khiểu nại hoặc phản ánh, tố giác.
ở Nam Bộ, do hoàn cảnh kháng chiến diễn ra ngay từ đầu, chiến trờng chia cắt,
nên đã tổ chức cac Ban thanh tra ở các miền (miền Đông, miền Trung và miền Tây
3
. Lênin chỉ rõ: Chủ nghĩa xã hội
1
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
chính là sự kiểm kê. Nếu các đồng chí muốn kiểm kê từng miếng sắt, từng mảnh vải,
nh thế là sẽ có chủ nghĩa xã hội
2
.
Quyền kiểm kê, kiểm soát là thuộc về nhà nớc vô sản, mà lúc đầu là sự kiếm soát
của công nhân, sau đó sẽ do toàn thể dân c tiến hành. Lênin khẳng dịnh: Từ nay cho
đến khi giai đoạn cao cảu chủ nghĩa cộng sản xuất hiện, những ngời xã hội chủ nghĩa
yêu cầu xã hội và nhà nớc kiểm soát thật nghiêm ngặt mức độ lao động và mức độ tiêu
dùng và sự kiểm soát này không phải do nhà n ớc của bọn quan lại thi hành, mà do
nhà nớc cảu công dân vũ trang thi hành
3
. Quyền kiểm kê, kiểm soát của nhà nớc đợc
giao cho Bộ dân uỷ thanh tra công nông đảm nhiệm.
Trong quyết định của Ban chấp hành Trung Ương các Xô Viết toàn Ngã đã ghi
rõ: Giao trách nhiệm cho Bộ dân uỷ thanh tra công nông kiểm soát và giám sát hoạt
động cảu tất cả mọi xí nghiệp, cơ quan và tổ chức nào, xét về mặt thực hiện những
nghĩa vụ mà họ đảm nhiệm trớc các cơ quan nhà nớc
4
.
Đối tợng chịu kiểm kê, kiểm soát trớc hết phải bắt đầu bằng việc tớc đoạt bọn t
bản, bằng việc công nhân kiểm soát bọn t bản
5
, tiếp đó là bọn ăn cắp, bọn ăn bám, bọn
lu manh, bọn đầu cơ, làm ăn gian dối, nhận hối lộ và các biểu hiện của tính tự phát vô
chính phủ và tất cả mọi xí nghiệp, cơ quan và tổ chức xã hội và t nhân, không loại trừ
Thanh tra chuyên ngành: Đây là một loại hình đợc thiết lập ở hầu hết ở các nớc
và ở nhiều nớc nó tồn tại song song với các loại hình trên.
Qua việc nghiên cứu các mô hình tổ chức, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
và phơng thức hoạt động của các cơ quan thanh tra, kiểm tra, và giám sát của một số n-
ớc, có thể rút ra một số vấn đề chủ yếu sau:
Thanh tra, kiểm tra và giám sát là phục vụ cho quản lý và nâng cao hiệu lực,
hiệu quả của công tác quản lý nhà nớc.
Mục đích của thanh tra, kiểm tra, giám sát là phục vụ cho quản lý và nâng cao
hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nớc.
Chủ thể cảu thanh tra, kiểm tra và giám sát là thuộc về nhà nớc, việc tổ chức
tiến hành các hoạt động này thờng do các tổ chức chuyên trách thực hiện.
Nội dung thanh tra, kiểm tra và giám sát chủ yếu là việc chấp hành chính sách,
pháp luật; việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ của công chức nhà nớc. Ngoài ra, các tổ
chức thanh tra, kiểm tra và giám sát tuy có chung một mục đích và cung thực hiện một
chức năng của quản lý nhà nớc, nhng mỗi nớc có những đặc điểm về kinh tế, chính trị,
xã hội và truyền thống pháp lý khác nhau, nên việc thiết kế mô hình tổ chức và sắp đặt
vị trí của các cơ quan này cũng có sự khác nhau.
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Về đối tợng, do vị trí của các cơ quan thanh tra, kiểm tra và giám sát khác nhau
cho nên đối tợng của nó cũng có sự khác nhau. Thanh tra Quốc hội giám sát hoạt động
của các cơ quan nhà nớc bao gồm: cơ quan hành pháp và toá án. Thanh tra, giám sát
hành chính giám sát hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nớc và công chức nhà
nớc, còn thanh tra chuyên ngành thì kiểm tra, thanh tra hoạt động của các cơ quan, đơn
vị, tổ chức, cá nhân thuộc thẩm quyền quản lý nhà nớc của bộ ngành.
Về phơng thức thanh tra, kiểm tra và giám sát. Do vị trí, chức năng, nhiệm vụ
và quyền hạn của các cơ quan này khác nhau, cho nên phơng thức hoạt động của nó
cũng khác nhau. Mặt khác, ngay trong một loại hình thanh tra, nhng do pháp luật của
mỗi nớc quy định khác nhau, nên phơng thức hoạt động cũng có những nét đặc thù
riêng. Tuy có sự khác nhau nh vậy, song phơng thức hoạt động của các tổ chức này
tế.
Về nội dung thanh tra: chính là việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ
kế hoạc nhà nớc của các cơ quan, tổ chức và cá nhân (Điều 1 pháp lệnh thanh tra).
Về phơng thức thanh tra: Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trớc hết
là thanh tra phải đi tận nơi, xem tận chỗ. Muốn thanh tra, kiểm soát có kết quả tốt,
việc thanh tra, kiểm soát phải có hệ thống và làm thờng xuyên. Phơng pháp thanh tra,
kiểm soát từ trên xuống với từ dới lên. Ngơi nói:Kiểm soát có hai cách, một cách là từ
trên xuống. Tức là ngời lãnh đạo kiểm soát kết quả những công việc của cán bộ mình.
Một cách nữa là từ dới lên. Tức là quần chúng và các bộ kiểm soát sự sai lầm của ngời
lãnh đạo và bày tỏ cải cách sửa chữa sự sai lầm đó. Cách này là tốt nhất để kiểm soát
các nhân viên. Thanh tra không chỉ kiểm tra, xem xét việc làm đó đúng hay sai, tốt
hay cha tốt mà phải chỉ cho cấp dới, giúp cho cấp dới biết cách sửa chữa để làm tốt hơn.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: Thanh tra cũng không phải chỉ điều tra, nghiên
cứu việc chấp hành nghị quyết, chị thị đã đợc đến đâu mà còn phải theo dõi cho đến khi
công việc đó làm xong, làm tốt thanh tra là tai mắt của trên, là bạn của ngời dới.
Muốn thanh tra, kiểm soát có kết quả tốt, ngời cán bộ thanh tra phải là những ng-
ời có uy tín, có đầy đủ năng lực, trình độ chuyên môn mà công việc đòi hỏi, Ngời nói:
Thái độ của cán bộ thanh tra là phải cẩn thận: Nghe không đợc thiên lệch, nghe một
bên, nên nghe ngời này, nghe ngời kia. Phải khách quan ở địa phơng nào đấy phải đến
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tận nơi, nghe nghóng, tìm hỏi, chịu khó. Quan liêu sẽ không làm đợc nhiệm vụ. Phải
cẩn thận khách quan, điều tra kỹ lỡng, chịu khó .
Có thể lấy quan điểm của Đảng, nhà nớc, và chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác
thanh tra là hết sức sâu sắc và toàn diện, bao gồm nhiều nội dung khác nhau nh: mục
đích, chủ thể, đối tợng, nội dung, phơng thức thanh tra. Những t tởng và quan điểm này
là cơ sở để hiểu rõ, hiểu sâu hơn khái niệm thanh tra và hoạt động thanh tra trong quản
lý nhà nớc.
Ngày nay, các khái niệm giám sát, thanh tra, kiểm tra, kiểm kê, và kiểm soát đợc
sử dụng phổ biến trong hoạt động quản lý nói chung và trong quản lý nhà nớc nói riêng.
quan hành chính nhà nớc. Trung quản lý nhà nớc đơng nhiên có hoạt động đúp pháp
luật. Đồng thời, trong quản lý không thể có sai phạm, thiếu sót. Quản lý là một hoạt
động vừa có tính khoa học, vừa có tính sáng tạo. Cùng một tình huống quản lý, có thể
có nhiều, thậm chí rất nhièu giải pháp thực hiện. Nó tuỳ thuộc vào các yếu tố kách
quan, chủ quan, vào điều kiện kinh tế, xã hội hay trình độ dân trí. Đặc biệt quản lý còn
chịu ảnh hởng của các yéu tố thuộc bản thân ngời điều hành: năng lực, trình độ, tuổi
tác, tính cách và phẩm chất của họ.
Mặt khác, trong hoạt động nhà nớc, không phải cací gì cũng đa ra toà án để xem
xét. Nhà nớc pháp quyền đx có sự phân chia chức năng. Theo đó, mỗi cơ quan có chức
năng khác nhau và có quan hệ mật thiết với nhau. Các nhà khoa học quản lý phải xem
xet, tính chất, mức độ của những lỗi lầm để xem xét cần dùng biện pháp nào để điều
chỉnh.
Thứ hai, ngoài hệ thống thanh tra nhà nớc, còn có hệ thống thanh tra chuyên
ngành nh thanh tra giáo dục, thanh tra giao thông, thanh tra y tế. Thanh tra chuyên
ngành là một nhánh của hoạt động thanh tra gắn liền với một ngành, một lĩnh vực nhất
định, xuất phát từ tính chất phức tạp về chuyên môn nghiệp vụ của các ngành, các lĩnh
vực khác nhau trong hệ thống quản lý nhà nớc.
Còn kiểm tra (control) chỉ một hoạt động nhằm thẩm định, xác định một hành vi
của cá nhân hay một tổ chức . Kiểm tra bao giờ cũng đa lại những kết luận đối với
10
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
những hành vi (đã nêu) hoặc các biện pháp sử lý khi hành vi vợt quá những giới hạn đã
đợc quy định trớc.
Kiểm tra có thể đợc hiểu theo hai nghĩa : Theo nghĩa rộng; để chỉ hoạt động của
các tổ chức xã hội, các đoàn thể và của công dân . Kiểm tra hoạt động bộ máy Nhà nớc.
Theo nghĩa này tính quyền lực Nhà nớc trong kiểm tra bị hạn chế vì các chủ thể thực
hiện kiểm tra không có quyền áp dụng trực tiếp những biện pháp cỡng chế nhà nớc .
Theo nghĩa hẹp hơn, kiểm tra là hoạt động của chủ thể nhằm tiến hành xem xét , xác
minh một việc gì đó của đối tợng bị quản lý xem có phù hợp hay không phù hợp với
trạng thái định trớc (kiểm tra mang tính nội bộ của ngời đứng đầu cơ quan kiểm tra ph-
sai để có biện pháp phát huy hoặc uốn nắn, chấn chỉnh. Song, chúng có những điểm
không trùng hợp nhau. Vậy chúng khác nhau ở điểm nào.
3. Phân biệt hoạt động thanh tra với hoạt động kiểm tra và với hoạt động
kểm soát, kiểm sát và giám sát.
3.1. Phân biệt hoạt động thanh tra với hoạt động kiểm tra.
Thanh tra là hoạt động xem xét, kiểm tra của cơ quan Nhà nớc cấp trên hoặc
theo sự uỷ quyền của cơ quan Nhà nớc cấp trên đối với cơ quan Nhà nớc cấp dới (mang
tình trực thuộc) và là một bộ phận của hoạt động hành pháp. Còn kiểm tra là hoạt động
của cơ quan Nhà nớc, tổ chức xã hội (bao gồm cả kiểm tra nội bộ, tự kiểm tra) đối với
mục đích, nhiệm vụ đã đặt ra.
Việc phân biệt chỉ mang tính ớc lệ, xét quá trình và bản chất của hoạt động thanh
tra và kiểm tra thì hầu nh không có sự phân biệt hai khái niệm này. V.I.Lênin nhiều lần
nhấn mạnh trong các tác phẩm của Ngời cũng nh trong thực tiễn hoạt động của Đảng
cộng sản Bôn-sê-vích rằng, mục đích của kiểm tra và thanh tra là nhằm xây dựng khả
năng biết làm, biết thành thạo trong quản lý. Khi bàn đến sự thống nhất của hai hoạt
động, V.I.Lênin nói: phải cải tổ bộ dân uỷ thanh tra công nông để táng c ờng sự
kiểm tra từ phía quần chúng nhằm tiêu diệt cái thứ cỏ dại chủ nghĩa quan liêu.
Nh vậy, xét theo tính chất, mục đích của quản lý Nhà nớc, với t cách là chức
năng không thể thiếu đợc của ngời quản lý, thanh tra và kiểm tra có thể thiếu trong mối
quan hệ giữa cái chung và cái riêng.
12
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Trong một chừng mực nhất định, hai thuật ngữ kiểm tra (control) và thanh tra
(inspect) có sự phân biệt về mặt lịch sử. Trong quá trình phát triển của xã hội từ khi cha
có Nhà nớc đến khi xuất hiện Nhà nớc thì tác động của chúng đối với xã hội có khác
nhau về mức độ thực hiện quyền năng thanh tra và kiểm tra là những chức năng,
những mặt của quản lý nói chung, chúng liên hệ tác động lẫn nhau theo mức độ quyền
năng và trong mối tơng quan với quản lý Nhà nớc thì thanh tra giữ vai trò trực tiếp, bởi
chính trong quá trình thanh tra, u thế về tính quyền lực Nhà nớc đợc thể thiện rõ hơn so
với kiểm tra.
tổ chức các cơ quan Nhà nớc và các quy định của Hiến pháp và pháp luật.
Trong sách báo pháp lý của ngành Thanh tra thì Thanh tra đợc hiểu là sự xem
xét, kiểm soát, kiểm tra thờng xuyên, định kỳ nhằm rút ra những nhận xét, kết luận cần
thiết để kiến nghị với các cơ quan Nhà nớc khắc phục những nhợc điểm, phát huy u
điểm, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nớc.
Thời kỳ phong kiến (các triều đại Lý, Trần, Lê) có cơ quan gọi là Ngự sử đài
có nhiệm vụ giúp vua trong việc xem xét, trình tầu những công việc hệ trọng, có quyền
can gián vua và đối với những nghĩa sĩ trung thực, dám nói thẳng, nói thật mới đợc
phong hàm Gián nghị đại phu.
Từ hiến pháp 1946 với khái niệm Ban kiểm soát của Ban thờng vụ Nghị viện
để kiểm soát, phê bình Chính phủ đến sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban thanh tra đặc
biệt của chính phủ; việc ghi nhận trong Hiến pháp 1959 (điều 76), Hiến pháp 1980
(điều 107, 110), Hiến pháp 1992 (các điều 112, 115, 116, 124) và pháp lệnh THANH
TRA 1990 là quá trình đúc kết kinh nghiệm và hoàn chỉnh khái niệm thanh tra.
Hoạt động thanh tra và hoạt động kiểm tra nhìn từ góc độ công tác t pháp cũng
có những điểm khác nhau.
Thanh tra và kiểm tra đều phục vụ công tác quản lý nhà nớc. Qua thanh tra, kiểm
tra, tìm ra những quy định của pháp luật đã không còn phù hợp với thực tế để kiến nghị
cơ quan nhà nớc có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung kịp thời; phát hiện ra những thiếu sót,
sai phạm của đội ngũ cán bộ, công chức, từ đó có biện pháp kịp thời chấn chỉnh, xử lý.
Tuy nhiên, thanh tra và kiểm tra cũng có khác nhau sau:
Thứ nhất: Về cơ sở pháp lý: Nừu nh có sở pháp lý của hoạt động kiểm tra về một
lĩnh vực nào đó thì chủ yếu là các văn bản pháp luật mang tính nghiệp vụ, chuyên môn;
14
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
các văn bản quy định về công tác tổ chức và các văn bản liên quan., thì trong hoạt đông
thanh tra ngoài cơ sở pháp lý đó, còn chủ yếu dựa vào Luật khiếu nại, tố cáo; Pháp lệnh
thanh tra; Quy chế đoàn thanh tra và nhiều văn bản pháp luật khác điều chỉnh riêng về
lĩnh vực thanh tra.
Thứ hai, về mục đích thực hiện: Đối với các hoạt động thanh tra theo chuyên đề,
nhà nớc, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân; tạm đình chỉ việc
thi hành quyết định kỷ luật, thuyên chuyển công tác ngời đang công tác với tổ chức
thanh tra hoặc đang là đối tợng thanh tra, nếu xét thấy việc thi hành quyết định gây trở
ngại cho việc thanh tra hoặc không thực hiện yêu cầu, kiến nghị hoặc quyết định việc
xử lý theo quy định của pháp luật; chuyển hồ sơ về việc vi phạm pháp luật sang cơ quan
điều tra hình sự có thẩm quyền giải quyết, nếu xét thấy có dấu hiện cấu thành tội phạm.
Thứ t, về cách thức xử lý vi phạm: từ kết quả kiểm tra, ngời kiểm tra hoặc các
đoàn, kiểm tra thông thờng chỉ tiến hành rút kinh nghiệm trong phạm vi đơn vị đợc
kiểm tra và yêu cầu làm đúng theo quy định và hớng dẫn của cấp trên. Trong khi đó,
căn cứ vào kết quả thanh tra, các đoàn thanh tra không chỉ rút kinh nghiệm với phạm vi
rộng hơn, mức độ sâu sắc hơn mà còn có thể kiến nghị cơ quan Nhà nớc có thẩm quyền
tiến hành các hình thức kỷ luật thích đáng, một ví dụ rất đáng chú ý là: Từ kết luận
thanh tra tại phòng thi hành án Hà Nội, đoàn thanh tra của Bộ t pháp đã kiến nghị các
cấp có thẩm quyền tiến hành cách chức Trởng phòng, phó phòng và miễn nhiệm năm
chấp hành viên của Phòng thi hành án. Ngoài ra, nếu qua thanh tra phát hiện có dấu
hiệu vi phạm pháp luật hình sự thì còn có thể chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để
xem xét khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can nh trờng hợp bản kết luận thanh tra số
110/KL-TTr ngày 6/11/2002 của đoàn thanh tra liên ngành Bộ T pháp, Bộ công an, Uỷ
ban dân số, gia đình và trẻ em đã kiến nghị Bộ công an giao cơ quan điều tra tiếp nhận
hồ sơ do đoàn thanh tra chuyển giao để xem xét khởi tố vụ án hình sự và tiếp tục làm rõ
hành vi phạm pháp của một số cá nhân có liên quan.
3.2. Phân biệt hoạt động thanh tra, kiểm tra với hoạt động kiểm sát, kiểm
soát và giám sát.
3.2.1. Với hoạt động kiểm sát.
Kiểm sát là một hoạt động đặc trng của quyền t pháp.
16
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Kiểm sát là một hoạt động nhà nớc thực hiện chức năng bảo vệ pháp luật, duy trì
pháp chế, duy trì trật tự kỷ cơng xã hội. Thông qua hoạt động của mình, kiểm sát xem
xét, làm sáng tỏ bản chất của hành vi công dân, công chức, trả lại quyền và lợi ích cho
Viện kiểm sát chỉ có quyền yêu cầu các cơ quan hữu quan áp dụng các biện pháp kỷ
luật hoặc gửi kiến nghị, ra quyết định khởi tố. Mặt khác, tính chất thờng xuyên trong
hoạt động kiểm tra cũng bị hạn chế, chỉ kiểm sát việc chấp hành pháp luật khi phát
hiện có vi phạm pháp luật (điều 8 Luật tổ chức Viện kiểm sát) hoặc khi kiểm sát
việc tuân theo pháp luật, Viện kiểm sát trực tiếp kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại
cơ quan, tổ chức, đơn vị khi phát hiện có vi phạm pháp luật hoặc khi các yêu cầu của
Viện kiểm sát nhân dân không đ ợc thực hiện nhng cha đáp ứng đợc yêu cầu .
So với các hoạt động khác nh thanh tra, kiểm sát thì kiểm sát có phạm vi hẹp hơn
(chỉ kiểm sát tính hợp pháp của quyết định quản lý hoặc khi có vi phạm pháp luật).
Bản chất cảu hoạt động kiểm sát là: Kiểm sát là một hoạt động gắn liền với các
quá trình của quyền xét xử (quyền t pháp). Trong đó, chức năng công tố là một bộ phận
gắn liền với hoạt động xét xử, nhng không phải là do toà án, mà do viện kiểm sát thực
hiện (vì thế Viện kiểm sát còn gọi là viện công tố). Không có công tố thì không có xét
xử, chứ không phải là bản thân là xét xử.
Cơ quan Viện kiểm sát có quyền kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ
quan và các cá nhân liên quan trực tiếp đến quản lý nhà nớc. Hoạt động khác là kiểm
sát toàn bộ các hoạt động tuân thủ pháp luật của công dân.
3.2.2. Với hoạt động giám sát và kiểm sát.
Ta thấy giám sát, tiếng Anh là Supervision hoặc overseer để chỉ một hoạt động
xem xét có tính bao quát của chủ thể bên ngoài hệ thống đối với khách thể thuộc hệ
thống khác tức là giữa cơ quan giám sát và cơ quan chịu sự giám sát không nằm trong
một hệ thống trực thuộc nhau theo chiều dọc. Trong bộ máy Nhà nớc ta, giám sát thờng
thể hiện chức năng của các cơ quan quyền lực Nhà nớc đối với hoạt động của bộ máy
Nhà nớc hoặc của Toà án nhà nớc, các tổ chức xã hội và công dân đối với hoạt động
quản lý nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật, kỷ luật trong quản lý Nhà nớc.
18
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà nớc cao nhất ở nớc CHXHCN Việt Nam
Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động Nhà nớc thực
hiện quyền giám sát tối cao việc tuân theo hiến pháp, luật và các nghị quyết của Quốc
luật chứ không phải là giám sát tối cao hoặc tất cả các lĩnh vực nh bản thân Quốc hội.
Nếu xem lại Hiến pháp 1946 thì Quốc hội chỉ có quyền kiểm sát và phê bình Chính
phủ (điểm c, điều thứ 36). Đến Hiến pháp 1959 thì Quốc hội có quyền giám sát việc
thi hành hiến pháp (điều 3 khoản 50) và giám sát công tác của Hội đồng Chính phủ,
của Toà án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Khoản 6 điều 53).
Hiến pháp 1980 cũng quy định: Quốc hội thực hiện quyền giám sát tối cao đối với
toàn bộ hoạt động của Nhà nớc (điều 82) và thực hiện quyền giám sát tối cao việc
tuân theo Hiến pháp và pháp luật (khoản 3 điều 83). Cùng với sự nhận thức về cơ quan
quyền lực tối cao, quyền giám sát theo hiến pháp năm 1992 cũng đợc mở ra (tuy nhiên
về cơ chế giám sát thì hầu nh cha đợc cụ thể hoá).
Toà án nhân dân các cấp với nhiệm vụ bảo đảm pháp chế XHCN, giám sát các
hoạt động quản lý Nhà nớc thông qua hoạt động xét xử nhằm bảo vệ tài sản của Nhà n-
ớc, tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân. Hoạt
động giám sát của Toà án đối với hoạt động quản lý Nhà nớc khác với loại hình giám
sát khác và của thanh tra ở chỗ: sự giám sát của Toà án chỉ tiến hành thông qua hoạt
động xét xử các vụ án hình sự, dân sự, lao động, hành chính, kinh tế Trong quá trình
xét xử hình sự, bên cạnh việc xác định tội phạm, toà án nhân dân còn kiểm tra tính hợp
pháp trong hành vi quản lý (bao gồm cả quyết định quản lý) của các cơ quan, ngời có
chức vụ. Quyết định, bản án của Toà án có thể đợc gửi cho thủ trởng cơ quan, tổ chức
hữu quan.
ở nớc ta còn có một loại hình giám sát nữa là giám sát của các tổ chức xã hội.
Với t cách là một thành tố của hệ thống chính trị, hoạt động giám sát của các tổ chức xã
hội là một bộ phận không thể thiếu đợc nhằm củng cố kỷ luật, nâng cao hiệu quả quản
lý Nhà nớc (các điều 9, 10 Hiến pháp 1992). Tuy nhiên, hoạt động này không mang
tính quyền lực Nhà nớc, các chủ thể giám sát không có quyền áp dụng trực tiếp các
biện pháp cỡng chế Nhà nớc. Kết quả giám sát của các tổ chức xã hội chỉ dừng lại ở
mức kiến nghị, đề nghị, tức là áp dụng các biện pháp tác động mang tính xã hội vào
hoạt động của đối tợng bị giám sát (sự lên án, phê bình từ xã hội), từ đó đối tợng bị
giám sát tự chấn chỉnh, rút kinh nghiệm trong quá trình hoạt động của mình.
20
kiểm soát có đợc thực hiện hay không. Không nắm đợc tình hình thì khó có khả năng
21
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
kiểm soát đợc. Nh vậy, để kiểm soát đợc, Nhà nớc không chỉ nắm đợc tình hình mà còn
có những giải pháp để xoá bỏ sai lệch (đối tợng vận động theo đúng hớng mục tiêu). ở
nớc ta hiện nay, Nhà nớc chcong hoa xa hoi chu nghia viet nam kiểm soát đợc nạn tham
nhũng trong bộ máy Nhà nớc làm ảnh hởng đến phát triển kinh tế đất nớc.
Nh vậy vai trò của thanh tra, kiểm tra là gì? đối với hoạt động quản lý xã hội nói
chung, với nền kinh tế nói riêng.
4. Vai trò hoạt động thanh tra kiểm tra.
4.1. Vai trò của hoạt động thanh tra.
Thanh tra trong quản lý không có mục đích nào khác là mục đích phục vụ cho
quản lý tốt hơn. Hoạt động thanh tra không mang mục đích tự thân mà là hoạt động gắn
liền với hoạt động quản lý nhà nớc. Và không nằm ngoài mục đích của công tác quản lý
nhà nớc. Bởi thế, ở đâu có quản lý nhà nớc thì ở đó cần phải có kiểm tra, thanh tra quản
lý nhà nớc về lĩnh vực gì thì cần có thanh tra, kiểm tra về lĩnh vực đó. Quản lý đa dạng,
phức tạp đến đâu thì thanh tra phải kiểm tra đa dạng, phong phú đến đó.
Tiến hành hoạt động thanh tra có nghĩa là để nghiên cứu, thu thập số liệu, đánh
giá hoạt động quản lý và mục đích cuối cùng là tìm hiểu kết quả tác động của chủ thể
quản lý tới đối tợng quản lý. Căn cứ vào chủ trơng, chính sách, pháp luật, nhiệm vụ đợc
giao, so sánh với những nguyên tắc của hoạt động chấp hành và điều hành, tìm nguyên
nhân dẫn tới và những u điểm, sai sót, đồng thời xác định biện pháp khắc phục những
trở ngại hiện ảnh hởng tới hiệu quả của hệ thống quản lý.
4.1.1. Góp phần tăng cờng pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN).
Hoạt động của thanh tra chủ yếu hớng vào giám sát các hoạt động quản lý của
các cơ quan hành chính và của viên chức trong việc chấp hành chính sách, pháp luật,
nhằm tăng cờng pháp chế XHCN. Giám sát tất cả công việc và nhân viên của Uỷ ban
nhân dân và các cơ quan của chính phủ; và thanh tra là xem xét sự thi hành chính
sách, chủ trơng của Chính phủ; thanh tra các Uỷ viên Uỷ ban kháng chiến hanh chính
và viên chức về phơng diện liêm khiết.
quản lý. Trong khi đó, sự biến đổi của môi trờng và đối tợng quản lý luôn có xu hớng
23
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
xa dần mục tiêu ban đầu, và làm cho hoạt động quản lý bị quan liêu hoá, đi đến lệch h-
ớng. Để khắc phục xu hớng đó trớc hết phải có hoạt động kiểm tra, thanh tra.
4.1.3. Góp phần bảo đảm quyền nhân dân trực tiếp tham gia quản lý nhà n-
ớc và thực hiện khiếu nại, tố cáo.
V.I.Lênin nhấn mạnh sức mạnh to lớn của quần chúng tham gia giám sát, kiểm
tra: Quần chúng công nhân và nông dân, những ngời có bổn phận xây dựng toàn bộ
Nhà nớc của chúng ta hiện nay phải xây dựng công tác kiểm tra của Nhà nớc. Ngời chỉ
rõ: Cần làm sao cho công dân thâm nhập vào tất cả các cơ quan Nhà nớc, kiểm soát đợc
tất cả bộ máy nhà nớc cần phải làm sao cho đông đảo quần chúng không đảng phái
kiểm tra đợc mọi công việc của Nhà nớc và học tập quản lý lấy nhà nớc.
Đồng bào có oan ức mới khiếu nại. Ta phải giải quyết nhanh, tốt thì đồng bào
thấy rõ Đảng và Chính phủ mà khiếu nại. Ta phải giải quyết nhanh, tốt thì đồng bào
thấy rõ Đảng và Chính phủ quan tâm lo lắng đến quyên lợi của họ. Do đó, mối quan hệ
giữa nhà nớc với Đảng và Chính phủ ngày càng đợc củng cố tốt hơn.
Từ khi ra đời (tháng 11/1945) thanh tra đợc thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu
nại, tố cáo của công dân. Pháp lệnh thanh tra (1990), pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của
công dân (1991), luật khiếu nại, tố cáo (1998), cũng nh các văn bản pháp luật khác đều
xác định quyền khiếu nại, tố cáo của công dân và vai trò của các tố chức thanh tra là
một cơ quan Nhà nớc chủ yếu bảo đảm cho công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo.
Đến nay, vấn đề giải quyết khiếu nại, tố cáo vẫn đang là những vấn đề bức xúc
mà các tổ chức thanh tra có trách nhiệm tham mu giúp thủ trởng cơ quan hành chính
nhà nớc cùng cấp giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền hoặc trực tiếp giải
quyết khiếu nại, tố cáo khi đợc uỷ quyền.
4.1.4. Góp phân đấu tranh chống tham nhũng, bảo vệ lợi ích của nhà nớc,
bảo về và xây dựng bộ máy của Đảng, Nhà nớc trong sạch vững mạnh.
Cùng với các cơ quan chức năng kiểm tra, kiểm sát, điều tra theo quy định của
pháp luật, các tổ chức Thanh tra Nhà nớc có nhiệm vụ trực tiếp tham gia đấu tranh
của hệ thống đợc tiến hành theo đúng kế hoạch đã đề ra.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©