B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH



B GIÁO DCăVĨăĨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. H CHÍ MINH
CHNGăTRÌNHăGING DY KINH T FULBRIGHT Vng Th Mai
ii
LI CMăN
Tôi xin gi li cmănăsơuăsc ti PGS.TS PhmăDuyăNgha,ăngi đƣătn
tình trc tip hng dn tôi trong sut quá trình thc hin lunăvn này.ăng thi,
tôi xin trân trng cmănă các chuyên gia:ăTS.ăngăcăm, TS. NguynăVnă
Huy, TS. Nguyn TinăDng, TS.ăVăVnăThơn, ThS. Phm Th Luyn, ThS. Phm
ngăNam, Th.S Nguyn Th VơnăAnhăđƣăđaăraănhng ý kinăđánhăgiáăquý báu v
hin trngăcăch qun lý vn  Vit Nam. Xin gi li cmăn chân thành ti quý
thyăcôătrongătrng và các bn hcăđƣăchia s kin thc và kinh nghim nghiên cu
giúp tôi hoàn thành lunăvn. Xin cmănăcácăđng nghip  căquanăđƣătoăđiu
kin thun liăđ tôi đc tip cn nhng tài liu nghiên cu hu ích cho vic thc
hin lunăvnănƠy.
Trân trng!
TÁC GI
Vng Th Mai iii
MC LC
LIăCAMăOAN i
LI CMăN ii
MC LC iii
GII THÍCH NHNG CH VIT TT vi
DANH MC HÌNH, BNG BIU vii

2.1.2.1. Vn đ trong thit k c ch qun lý 16
2.1.2.2. Vn đ trong t chc thc hin c ch qun lý 17
2.1.2.3. Nhng h ly ny sinh khi b ch qun thc hin đng thi hai chc
nng qun lý nhà nc đi vi DNNN 19
2.2. Qun lý vnănhƠănc thông qua các tpăđoƠn,ătng công ty 21
2.2.1. T TCT lên tpăđoƠnăthôngăquaăcăch công ty m - công ty con 21
2.2.2. Nhng vnăđ trongăcăch qun lý vnănhƠănc ti các tpăđoƠn,ăTCT22
2.2.2.1. Nhiu c quan qun lý TCT 91 và TKT, nhng thc t không bit
đn v nào thc hin chc nng đi din CSH vn nhà nc 22
2.2.2.2. C ch giám sát vn nhà nc ti các TKT b buông lng 23
2.3. Thc hin quynăCSHănhƠănc thông qua SCIC 27
2.3.1.ăBcăđu hotăđng có hiu qu 27
2.3.1.1. i mi c ch qun lý vn giúp tng hiu qu hot đng ca doanh
nghip 27
2.3.1.2. Tái c cu li phn vn nhà nc ti doanh nghip 28
2.3.2. Mt s vnă đ trong vic thc hin chcănngăđi din CSH vn nhà
nc thông qua SCIC 29
2.3.2.1. Tác dng còn hn ch 29
2.3.2.2. Khó khn v nhân s 29
2.3.2.3. Mi quan h gia SCIC và ngi đi din còn lng lo 30
Kt lunăchngă2 31
Chngă3:ă  XUT MÔ HÌNH THC HIN CHCăNNGăI DIN CSH
VNăNHĨăNC TI DOANH NGHIP PHÙ HP VIăIU KIN C TH
 VIT NAM 33
3.1. Mt s kinh nghim quc t 33
3.1.1. Kinh nghim ca Trung Quc 33
3.1.1.1. Thc hin tách bch chc nng qun lý hành chính vi chc nng
đi din CSH vn nhà nc 33
3.1.1.2. Thc hin có hiu qu vic điu chnh mi quan h Nhà nc -
DNNN 34

CSH
Ch s hu
CSHT
Căs h tng
CTGT
Công trình giao thông
DNNN
Doanh nghipănhƠănc
EVN
TpăđoƠnăđin lc Vit Nam
HBT
Hiăđng B trng
KTNN
Kinh t nhƠănc
PMU 18
Ban qun lý d án 18 (thuc B GTVT)
SASAC
y ban Giám sát và Qun lý tài snăNhƠănc (Trung Quc)
SCIC
TngăcôngătyăđuătăvƠăkinhădoanhăvnănhƠănc
TCT
Tng công ty
TCTD
T chc tín dng
TKT
TpăđoƠnăkinhăt
TKT
TpăđoƠnăkinhăt nhƠănc
TG
Tngăgiámăđc

là câu hi mà các quc gia luôn phi tìm câu tr li. Viătăcáchăcăquanăquyn lc,
NhƠă nc thc hin chcă nngă qună lỦă hƠnhă chínhă nhƠă ncă đi vi tt c các
doanh nghip thuc mi thành phn kinh t; đng thi viă tă cáchă ch s hu
(CSH), NhƠă nc thc thi chcă nngă qun lý ca CSH nhƠă nc đi vi các
DNNN. Hai chcănngănày phân bit vi nhau v điătng, mc tiêu, yêu cu và
phngăthc qun lý. Tuy nhiên, tách bch hai chcănngănƠyănhăth nào nhm
giúp qun lý DNNN hiu qu li phiăcnăc vƠoăđcăđim tình hình và yêu cu c
th ca miănc trong tngăgiaiăđon phát trin đ quytăđnh; và thc t cngăcho
thy hin có các cách x lý khác nhau  mi nc.
Vit Namăđƣ bcăđu thc hin tách bch hai chcănngănƠyăthôngăqua vic
thành lp TngăcôngătyăuătăvƠăkinhădoanhăvnănhƠănc (SCIC) vƠăthuăđc kt
qu nhtăđnh. Tuy nhiên, nhng DNNN giao v cho SCIC qun lý khá nhiu v s
lng,ănhngărt nh v quy mô. Mt b phn ln các DNNN khác vn chuăđiu
titătheoăcăch qunălỦăc; cóănghaălƠ, B ch qun va thc hin chcănngăqun
lý hành chính, va thc hin chcănngăđi din CSH vn nhƠănc. Thêm na, s
vnănhƠănc ln nht hin tp trung trong các tpăđoƠnăkinhăt (TKT) và các tng
công ty (TCT) ln,ăniăvn đangătn ti nhiu bt cpătrongăcăch hotăđng. Că
ch qun lý vn nhă vy đƣă dnă đn mt s h lyă nh: khôngă quyă đc trách
nhim gii trình, tình trng quá ti ca các căquanăhƠnhăchínhănhƠănc, s la
chnăngc trong nn kinh tầ, hu qu khó tránh là các DNNN hotăđng kém
hiu qu. Thc t đóăđòiăhi phi tách bch chcănng đi din CSH vnănhƠănc
và chcănngăqun lý hành chínhănhƠănc mt cách rành r, dtăkhoátăhnăc v t
chc và cán b thc hin.
ix
 tr li câu hi phi tách bch hai chcănngănƠyănhăth nƠo,ătrênăcăs
tham kho kinh nghim ca mt s nc trong khu vcănhăSingaporeăvƠăTrungă
Quc và phân tích các mtăđcăvƠăchaăđc ca SCIC, tác gi đ xut mt mô
hình hai cp: cp qunălỦănhƠănc và cp doanh nghip.  cp qunălỦănhƠănc
cn thành lp mt Căquanăchuyênătrách giám sát và qun lý vnănhƠănc, ch đm
nhim chcănngăđi din CSH vn nhƠănc ti doanh nghip, không thc hin

nhng vn đ gì? Mô hình SCIC đã phát huy nh th nào trong vic tách bch hai chc
nng nói trên?
2. Tng quan v các công trình nghiên cuăliênăquanăđn lunăvn
Hin có rt nhiu công trình nghiên cu v DNNN, có th phân thành nhóm
các ch đ nh:ăCácănghiênăcu v sp xp, chuynăđi DNNN; các nghiên cu v
mô hình t chc qun lý ca các loi hìnhăDNNNănhăTCT,ăTKT,ăcôngătyăm -
công ty con; các nghiên cu v vnăđ tài chính, công n,ălaoăđng, hiu qu hot
2
đng; các nghiên cu v phngăthc qun lý, giám sát vn nhƠănc v quyn ch
s hu vnănhƠănc ti doanh nghip.ăTuyănhiên,ăchaăcóăcôngătrìnhănghiênăcu
riêng,ătrongăđóăch raăcácăcăs hình thành mt thit ch phù hp trong vic tách bch
trităđ hai chc nngănóiătrênăti DNNN hotăđng sn xut kinh doanh.
3. Mcăđíchănghiênăcu ca lunăvn
Mc đích chung ca lunăvn là đ xut gii pháp góp phn nâng cao hiu
qu qun lý vn nhà nc ti doanh nghip. C th hn,ălunăvnăcóănhng mc
tiêu nghiên cu c th:
Th nht, ch ra c s ca vic cn tách bch hai chc nng qun lý hành
chính nhà nc vi chc nng đi din CSH vn nhà nc.
Th hai, đ xut mt mô hình qun lý vn nhà nc phù hp vi điu kin
ca Vit Nam nhm tip tc điu chnh mi quan h Nhà nc - DNNN.
Th ba, gi ý mt s cách thc trin khai thc hin mô hình.
4.ăiătng và phm vi nghiên cu ca lunăvn
iă tng nghiên cu ca lună vnă lƠă că ch qun lý vnă nhƠă nc ti
DNNN trong mi quan h vi hotăđng qun lý hành chính ca căquanănhƠănc,
đc bit là ca các b qun lý ngành.
Phm vi nghiên cu ca lunăvnătp trung ch yu vào các DNNN  trung
ng hotăđng sn xut kinh doanh, không nghiên cuăcă ch qun lý vn nhà
nc ti các doanh nghip hotăđng công ích.
5.ăPhngăphápănghiênăcu ca lunăvn
Lunăvnăs dngăcácăphngăphápănghiênăcu ch yuăsauăđơy:

- Thành lp thêm các SCIC miăđ cùng viăSCICă căthc hin bao quát
chcănngăđi din CSH vnănhƠănc  các TCTănhƠăncăđc lp và các DNNN
sn xut kinh doanh sau chuynăđi trên c nc.

4
Chngă1:ăCăS LÝ LUN V THC HIN CHCăNNGăI
DIN CH S HU VNăNHÀăNC TI DNNN
1.1.ăuătănhƠănc trong doanh nghip
1.1.1. Mc tiêu đu t ca nhà nc vào khu vc doanh nghip
 hu ht các quc gia trên th gii,ănhƠănc tham gia nn kinh t thông
quaăđuătăvn vào các hotăđng kinh doanh ca các doanh nghip vi quy mô và
mcăđ khác nhau. McăđíchăcaănhƠănc nhm đuătăvƠoănhngălnhăvcămƠătă
nhân không mun hay không th thamăgiaănh cung ng các dch v công, nhng
lnhăvc an ninh quc phòng, ch quyn quc gia; thc hinăchínhăsáchăđiu tităvă
mô; hayăcngăcóămc tiêu là đuătăthuăli nhun. Có th gp thành hai nhóm mc
tiêuăchínhăkhiănhƠăncăthamăgiaăđuătălƠ:ă(1)ănhm thc hin mc tiêu chính tr -
xã hi; (2) nhm mc tiêu li nhun. Tuy nhiên, mt hotăđngăđuătăcaănhƠănc
không có nghaăch nhm thc hin duy nht mt mc tiêu mà có th bao hàm c hai
mc tiêu trên.
Cóăhaiăphngăthcăđuătăch yu caănhƠănc vào doanh nghip là: nhà
ncăđuătăthƠnhălp doanh nghip 100% vnănhƠănc; vƠăđuătădi dng góp
vn, mua c phn nhăcác thành viên, c đôngăcaăcôngăty.ăTngăng vi các hình
thcăđuătăđó,ămi nc có cách giăriêngălƠăcôngătyănhƠănc và/hoc DNNN và
đaăs hotăđng theo s điu chnh ca Lut Công ty và/hoc Lut DNNN. Trong
mt s DNNNăđcăthù,ăcóăđo lut riêng đ điu chnh, ví d doanh nghip 100%
vnănhƠăncătrongălnhăvc hành chính, công ích, dch v công ca Hàn Quc chu
s điu chnh ca Lut T chc Chính ph, hay  Niu-di-lân dùng Lut v Tài chính
côngăđ điu chnhăcácăđnăv ca Hoàng gia (có hot đng kinh t nhngăkhôngăt
chc hình thc công ty hoc doanh nghip s huănhƠănc) [2].
1.1.2. Khái nim DNNN  Vit Nam

(Ngun: Ban ch đo đi mi và Phát trin doanh nghip[24])
Tínhăđnăhtăthángă10ănmă2009,ăsălngăDNNN mà NhƠăncănmăgiă
100%ăvnăđiuăl cònăkhongă1.500ădoanhănghip.
Bng 1.1: Tham gia ca khu vc KTNN (%)
Nmă
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
C cu
đu t
59,19
59,81
58,58
57,25
55,52
53,86
52,04
42,67
33,55
C cu
GDP
38,52
38,4
38,38
Hình 1.2: Hai chc nng qun lý nhà nc đi vi doanh nghip
Lc theo nghiên cu ca Trn TinăCng (2006) [3], khái nim, mc tiêu,
yêu cu v hai chcănngăqun lý nhà ncăđi vi doanh nghip đc hiu nhă
sau:
Qun lý hành chính
nhƠănc đi vi
doanh nghip
Qun lý ca CSH
vn nhƠănc ti
DNNN
QunălỦănhƠăncăđi
vi doanh nghip
8
Qun lý hành chính nhà nc đi vi DNNN là vicătácăđng caăcăquană
quyn lcănhƠănc bngăcácăphngăthc, công c: pháp lută(banăhƠnhăquyăđnh
pháp lut và t chc thc hin); chính sách (ban hành chính sách và t chc thc
hin); chină lc, quy hoch và k hoch (ban hành chină lc, quy hoch, k
hoch và t chc thc hin); và bng b máyăcăquanăqunălỦănhƠănc (thc hin
hay ng x ca công chc, viên chcănhƠănc)ăđi vi quá trình hình thành, hot
đng và chm dt tn ti ca DNNN.
Mc tiêu ch yu ca qunălỦănhƠăncăđi vi doanh nghip trong nn kinh
t đnhăhng th trng là nhm toămôiătrng hotăđng thun li,ăbìnhăđng,
cnhătranh,ăđúngăphápălut cho tt c các doanh nghip thuc mi thành phn kinh
t.ăTuyănhiên,ăđi vi DNNN, khi cn có th phi thc hin mt s nhng mc tiêu
cóătínhăđnhăhng caăNhƠăncănhngăvn phi boăđm hiu lc, hiu qu ca
qunălỦănhƠăncăđi vi doanh nghip.
Yêu cu v t chc và cán b thc hin chcănngănhim v qun lý nhà
nc phiăđc gn vi t chc và cán b thc hin chcănng,ănhim v qun lý

xutăphátătăđiuăkinăcăthăcaămiăncănh:ămcătiêuăphátătrinăkinhăt;ătrìnhăđă
vƠăgiaiăđon phátătrinăkinhăt;ămcăđăphátătrinăcaăkhuăvcăkinhătătănhơnăhay
nngălcăvƠătrìnhăđăqunălỦăcaăcácăcăquanănhƠănc.ă huăhtăcácăqucăgia,ăvnă
vƠătƠiăsnănhƠ ncăkhiăđiăđuătăsăđcăbămáyănhƠănc,ătc baoăgmăcác că
quanăquynălc nhƠăncăvƠăcăquanăhƠnhăchínhăcácăcp trcătipăhay yăquynăchoă
cácăcăquanăqunălỦănhƠănc khác hay các công ty chuyên trách thcăhinăchcă
nngăđiădinăCSH phnăvnăvƠătƠi snănhƠăncătrongănnăkinhăt.
Trng hp DNNN hotăđng theo LutăCôngătyănhăcácăcôngătyăthngă
mi, di hình thc công ty c phn hay công ty TNHH thì CSH nhƠănc tr thành
mt c đôngăhoc thành viên góp vn và có các quynătngăng theo Lut Công
ty. Vì vy, trong LutăCôngăty,ăcóăncăkhôngăquyăđnh riêng ni dung các quyn
CSH nhƠănc vi s huătănhơn.ăMcăđ c th quyăđnh v quynăCSHănhƠănc
10
đi vi doanh nghip trong Lut Công ty là tùy thucăđcăđim,ăđiu kin pháp lut
mi quc gia. i vi các DNNN hotăđng theo khung pháp lut riêng, CSH có
hai vai trò: va là CSH duy nht phn vn, vaălƠăngiăđiu chnh trc tipăcăch
hotăđng ca doanh nghip này.
Trong xu th đi mi qun tr doanh nghip din ra t đu nhngănmă1990ă
tr liăđơy,ă nhiuăncăđc bitălƠăcácănc OECD đƣăcóănhng ci cách v qun
lý ca CSH đi viăDNNNătheoăhng công ty hóa. Kt qu là, mc dù ni dung
các quynăCSHăkhôngăthayăđi,ănhngăt chc thc hin quynăđi din CSH  bên
ngoài doanh nghipănhăQuc hi, chính ph đƣăgimăđi,ăthayăvƠoăđóălƠăcăch phân
cp, trao quyn mnh m hnăcho doanh nghip [2].
 Vit Nam, các quyn CSH vnănhƠănc theo LutăDNNNănmă2003ăđc
xácăđnh và phân thành các nhóm quyn sau:
(1) Các quyn v t chc và nhân s, bao gm: quytăđnh thành lp, gii
th, chuynăđi s hu; quytăđnhăcăcu t chc qun lý; quytăđnh tuyn chn,
b nhim, mim nhim, ch đ lng,ăthng các chc danh qun lý ch cht ca
doanh nghip (thành viên Hiăđng qun tr (HQT), Tng Giám đc (TG), Phó
TG);ăphêăduytăđiu l t chc và hotăđng ca Công ty.

Chính ph
Trc tip thc hin hoc u quyn cho các b liên quan thc hin mt
s quynăvƠănghaăv caăCSHăđi viăcôngătyănhƠăncăđc bit quan
trng do Th tng Chính ph quytăđnh thành lp.
B qun lý
ngành, UBND
cp tnh
Thc hin quynăCSHăđi viăcôngătyănhƠănc không có HQT do
B, y ban nhân dân (UBND) cp tnh quytăđnh thành lp.
HQT
i din CSH vnănhƠănc tiăTCTăNhƠănc,ăcôngătyănhƠăncăđc
lp có HQT.
SCIC
i din CSH vnănhƠănc ti các doanh nghip sau chuynăđi giao
v cho SCIC, công ty do SCIC đuăt, góp vn thành lp.
Công ty nhà
nc
i dină CSHăđi vi phn vn caăcôngătyăđuătă doanh nghip
khác.
(Ngun: Ngh đnh 132/2005/N-CP [12])
12
Tuy nhiên, không phi miăđnăv đcănêuătrênăđơyălƠăthc hinăđng thi
c 4 nhóm quyn nhân s đƣăđc nêu  trên, mà có nhóm quyn có th do nhiu
đnăv cùng thc hin.ăaăs trng hp là mtăđnăv thc hin c 4 nhóm quyn
này. Chng hn nhăSCICăthc hin c 4 nhóm quynănƠyăđi viăcácăDNNNăđc
lp chuyn giao v cho SCIC; hayăcácăcôngătyănhƠăncăcngăthc hinăđyăđ c 4
nhóm quynănƠyăđi vi phn vn caăcôngătyăđuătăvƠoăcácădoanhănghipăkhácầă
Tuyănhiên,ăđi vi mt s TCT lnănhăTCT 91ăhayăcácăTKTăthìănhómăquyn v
t chc, nhân s li có s tham gia góp ý, phê duyt ca nhiuăcăquanăkhácănhauă
nhăB ni v, B K hochăvƠăuăt,ăB LaoăđngăThngăbinhăvƠăXã hi,ầă

quynăvƠăphơnăcpăcătheoăchiuăngangălnăchiuădc,ănhăquynăđiăviăphnăvnă
nhƠăncătiăcôngătyănhƠăncăăPhnăLan.ăTiăPhnăLan,ăQucăhiăcóăquynăquyă
đnhătălăvnănhƠăncănmăgiătrongăcôngătyăcóăvnănhƠănc,ăChínhăphăchăcóă
quynăquytăđnhăbánăphnăvnănhƠăncătrongăkhuônăkhătălădoăQucăhiăquyă
đnh.ăBătrngăbăchăqunălƠăngiăđngătênăphnăvnănhƠăncăvƠăthcăhină
vicăbánăphnăvnătheoăquytăđnhăcaăChínhăph.
MôăhìnhăthăhaiălƠ táchăbchătăchcăthcăhinăchcănng qunălỦăca CSH
vnănhƠăncăkhiăbămáyăhƠnhăchínhănhƠănc, thƠnhălpăcác t chc trung gian là
đi dinăCSH,ănhăthành lp các côngătyăđuătătƠiăchính,ăcôngătyăqunălỦ vnăhocă
tăchcăkinhătăchuyênăthcăhinăchcănngălƠmăđiădinăCSH phnăvnănhƠăncă
đuă tă ti cácă doanhă nghip, ví d nhă Futureă Fundă ca Úc hay Temasek ca
Singapore.
Mô hình th ba,ătrênăcăs tách bch chcănngăqunălỦăhƠnhăchínhănhƠănc
và chcănngăCSHă vnă nhƠănc ti doanh nghip, thành lpă că quanănhƠănc
chuyên trách giám sát và qun lý vnănhƠănc  c cpătrungăngăcngănhăđa
phng,ănhămôăhìnhăSASAC ca Trung Quc.
14
Tùyătheoăđiuăkin,ăhoƠnăcnhăcăthăcaătngăqucăgiaămƠăcóăthăápădngă
mtăhayăcă3ămôăhìnhăđngăthi.ă
Kt lunăchngă1
 hu htăcácănc trên th gii,ănhƠăncăđu tham gia vào nn kinh t vi
mcăđ và phm vi khác nhau.ăNhƠănc đuătăvƠoăhotăđng sn xut kinh doanh
ca doanh nghipădi hình thc 100% vnănhƠănc hay góp vn. Tùy thuc mi
quc gia có tên gi cho loi hình doanh nghip này là DNNN hay công ty nhƠănc
vƠătngăng có pháp lutăđiu chnh c th. Các quynăCSHăvƠăđnăv thc hin
quyn CSH vnănhƠănc đcăquyăđnh c th trong Lut Công ty và/hoc Lut
DNNN  miănc.
 Vit Nam, viătăcáchăcăquanăquyn lc,ăNhƠănc thc hin qun lý
hƠnhăchínhănhƠăncăđi vi tt c các doanh nghip thuc mi thành phn kinh t;
đng thi viătăcáchăCSH,ăNhƠănc thc thi chcănngăqun lý ca CSH đi vi