LỜI MỞ ĐẦU
Cán cân thanh toán quốc tế là tấm gương phản chiếu mọi hoạt động kinh tế
đối ngoại của một nước với các nước khác trên thế giới. Thực trạng cán cân bộ
phận cũng như cán cân tổng thể của một quốc gia sẽ có tác động trực tiếp đến cung
cầu ngoại hối, đến dự trữ quốc gia, đến tỉ giá hối đoái và qua đó tác động đến các
hoạt động kinh tế đối ngoại của quốc gia đó.
Nếu cán cân thương mại của quốc gia liên tục thặng dư, sẽ làm cho cung ngoại hối
và dự trữ ngoại hối của quốc gia tăng lên, làm cho ngoại tệ có xu hướng giảm gia
so với nội tệ, từ đó các tác động kích thích nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ, kích thích
xuất khẩu vốn ra nước ngoài Ngược lại, khi cán cân thương mại liên tục bị thâm
hụt sẽ làm cho cầu ngoại tệ tăng lên, dự trữ ngoại hối của quốc gia giảm xuống, làm
cho ngoại tệ có xu hướng tăng giá so với nội tệ, từ đó có tác động kích thích xuất
khẩu hàng hóa, dịch vụ, kích thích nhập khẩu vốn vào trong nước.
Ảnh hưởng của đồng tiền giảm giá đối với cán cân thương mại thực ra không đơn
giản. Một trong những giải pháp nhằm khuyến khích xuất nhập khẩu cải thiện cán
cân thương mại là phá giá đồng nội tệ. Đẩy mạnh xuất khẩu là giải pháp cơ bản
nhất để cải thiện cán cân thương mại nói riêng cũng như cán cân thanh toán quốc tế
nói chung. Để làm rõ điều này nhóm chúng tôi đã đi đến nghiên cứu đề tài: “Cán
cân thương mại và các yếu tố ảnh hưởng tới cán cân thương mại điện tử và thực tế
ở Việt Nam”
1 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
NỘI DUNG
I. Cơ sở lý thuyết.
1.Cán cân TM và các yếu tố ảnh hưởng tới CCTM.
1.1 Cán cân thương mại:
Cán cân thương mại phản ánh các khoản thu chi từ hoạt động xuất nhập
khẩu hàng hóa giữa người cư trú và người không cư trú. Cán cân thương mại ghi lại
những thay đổi trong xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia trong một khoảng
thờigian nhất định (quý hoặc năm) cũng như mức chênh lệch (xuất khẩu trừ đi nhập
khẩu) giữa chúng. Khi mức chênh lệch là lớn hơn 0, thì cán cân thương mại có

• Chính sách thương mại quốc tế: là các chính sách liên quan đến thuế quan
3 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
hạn ngạch hàng rào phi thuế quan
• Tâm lý người tiêu dùng có ưa thích hàng nhập khẩu hay ko
• Tình hình kinh tế chính trị xã hội
Cán cân thương mại ảnh hưởng rất lớn đến cán cân thanh toán quốc tế đồng thời
ảnh trực tiếp đến cung cầu giá cả hàng hóa và sự biến động tỷ giá từ đó ảnh hưởng
đến cung cầu nội tệ và lạm phát trong nước
2.Phá giá đồng nội tệ và ảnh hưởng của nó đến cán cân thương mại
2.1 Phá giá đồng nội tệ
Phá giá đồng nội tệ là việc giảm giá trị của đồng nội tệ so với các loại ngoại
tệ so với mức mà chính phủ đã cam kết duy trì trong chế độ tỷ giá hối đoái cố định.
Việc phá giá VND nghĩa là giảm giá trị của nó so với các ngoại tệ khác.
2 .2 Các hiệu ứng khi phá giá một đồng tiền
Do giá cả hàng hóa không co giãn trong ngắn hạn, nên phá giá tiền tệ làm cho tỷ
giá thực tăng; tỷ giá thực tăng kích thích tăng khối lượng xuất khẩu và hạn chế khối
lượng nhập khẩu, tức cải thiện sức cạnh tranh thương mại quốc tế. Căn cứ vào điều
này nhiều người đã nhầm tưởng và cho rằng, cán cân thương mại cũng được cải
thiện khia phá giá tiền tệ
a/ Cán cân thương mại tính bằng nội tệ:
4 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
TB = P.Q
X
- E.P
*
.Q
M
(1)

QPQx
E
P

*
−
• Hiệu ứng về khối lượng:Phá giá làm cho khối lượng xuất khẩu tăng, tức Q
x
tăng, khối lượng nhập khẩu giảm,tức Q
M
giảm => TB
USD
được cải thiện.
• Hiệu ứng giá cả: phá giá tức làm cho E tăng; E tăng làm cho giá cả hàng hóa
xuất khẩu tính bằng ngoại tệ giảm, tức giảm làm cho TB
USD
giảm.
5 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Hiệu ứng ròng tùy thuộc vào hiệu ứng giá cả hay hiệu ứng khối lượng trội
hơn. Việc số lượng hàng xuất khẩu tăng lên và hàng nhập khẩu giảm đi có đủ tiền
bù đắp cho số tiền thu từ xuất khẩu giảm đi và số tiền nhập khẩu trả cho nước ngoài
tăng lên không.
2.3 Tác động của phá giá nội tệ đến cán cân thương mại.
• Trong ngắn hạn:
Khi giá cả và tiền lương tương đối cứng nhắc thì ngay lập tức việc phá giá
tiền tệ sẽ làm cho tỷ giá hối đoái thực tế thay đổi theo, nâng cao sức cạnh tranh của
quốc gia và có xu hướng làm tăng xuất khẩu ròng vì hàng xuất khẩu rẻ đi một cách
tương đối trên thị trường quốc tế còn hàng nhập khẩu đắt lên tương đối tại thị
trường nội địa. Tuy vậy có những yếu tố làm cho xu hướng này không phát huy tức

sự tăng lên của giá cả trong nước.
• Trong dài hạn:
Nếu như trong trung hạn, phá giá tiền tệ kèm theo chính sách tài chính thắt
chặt có thể triệt tiêu được áp lực tăng giá trong nước thì trong dài hạn các yếu tố
từ phía cung sẽ tạo ra áp lực tăng giá. Hàng nhập khẩu trở nên đắt tương đối và
các doanh nghiệp sử dụng đầu vào nhập khẩu sẽ có chi phí sản xuất tăng lên dẫn
đến phải tăng giá; người dân tiêu dùng hàng nhập khẩu với giá cao hơn sẽ yêu cầu
tăng lương và gây áp lực làm cho tiền lương tăng. Cuối cùng việc tăng giá cả và
tiền lương trong nước vẫn triệt tiêu lợi thế cạnh tranh do phá giá. Các nghiên cứu
thực nghiệm cho thấy lợi thế cạnh tranh do phá giá bị triệt tiêu trong vòng từ 4 đến
5 năm.
3.Hiệu ứng tuyến J
3.1 Đường cong J
Đường cong J là một đường mô tả hiện tượng tài khoản vãng lai của môt
quốc gia sụt giảm ngay sau khi quốc gia này phá giá tiền tệ của mình và phải một
thời gian sau tài khoản vãng lai mới bắt đầu được cải thiện. Quá trình này nếu biểu
diễn bằng đồ thị sẽ cho một hình giống chữ cái J.
Thăng dư
8 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Thời gian
0
Thâm hụt
Thâm hụt Đường cong J cho thấy sự xấu đi lúc đầu và sự cải thiện sau đó của
cán cân thương mại dưới tác động của đồng tiền giảm giá
Các lý luận kinh tế học nói rằng khi phá giá tiền tệ, giá hàng xuất khẩu định
danh bằng ngoại tệ trở nên thấp đi trong khi giá hàng nhập khẩu định danh bằng nội
tệ tăng lên. Vì thế, đất nước sẽ tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu. Kết quả là cán
cân vãng lai (xuất khẩu trừ đi nhập khẩu) sẽ được cải thiện. Tuy nhiên, trong thực
tế, về phía cầu, hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra dựa trên các hợp đồng, vì thế

nhập khẩu tăng giá. Điều này làm triệt tiêu lợi thế giá rẻ của hàng xuất khẩu khi
phá giá. Cho nên, phá giá tiền tệ chưa hẳn đã làm tăng khối lượng hàng xuất khẩu.
Mức độ linh hoạt của tiền lương: Động thái phá giá tiền tệ thương làm chỉ
số giá hàng tiêu dùng tăng lên. Nếu tiền lương linh hoạt, nó sẽ tăng theo chỉ số
giá .Điều này làm tăng chi phí sản xuất, từ đó làm cho giá hàng trong nước giảm
bớt lợi thế có được từ phá giá tiền tệ.
Tâm lý người tiêu dùng và thương hiệu quốc gia của hàng hóa trong nước:
Nếu người tiêu dùng trong nước có tâm lý sùng hàng ngoại, thì một sự đắt lên của
hàng nhập và sự rẻ đi củ hàng trong nước có tác động đến hành vi tiêu dùng của họ,
họ sẽ tiếp tục sử dụng hàng nhập mặc dù giá có đắt hơn. Tiếp theo mức độ gia tăng
số lượng của hàng xuất khẩu phụ thuộc vào sự tin tưởng và ưa chuộng hàng hóa
xuất khẩu của người tiêu dùng nước ngoài.
4. Để một cuộc phá giá thành công thì cần có những điều kiện gì?
Khi xem xét có nên giá tiền tệ hay không, các nhà hoạch định chính sách cần cân
nhắc cẩn trọng các yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu quả của phá giá tiền tệ:
- Xuất khẩu sản phẩm có nhiều nguồn gốc nhập khẩu: Một số lĩnh vực sản xuất tại
một quốc gia, cần thiết phải nhập nguyên liệu thô hoặc sản phẩm sơ chế làm đầu
vào cho sản xuất xuất khẩu. Trong trường hợp này, phá giá tiền tệ làm tăng giá
thành sản xuất hàng xuất khẩu, và làm hạn chế cơ hội có giá cả cạnh tranh hơn so
11 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
với những hàng xuất khẩu mà đầu vào chỉ bao gồm hàng hóa trong nước. Do đó
phá giá tiền tệ đặc biệt thuận lợi cho các ngành sản xuất mà nguyên liệu đầu vào là
các hàng hóa nội địa – ví dụ khoáng sản và nông nghiệp.
- Chi phí sản phẩm thiết yếu: Các nước đang phát triển đặc biệt phụ thuộc vào một
số sản phẩm nhập khẩu, đầu tư, năng lượng và sản phẩm y tế. Phá giá tiền tệ làm
giá thành các sản phẩm này tương đối đắt đỏ và có thể có tác động tiêu cực đến
tăng trưởng và đời sống nhân dân.
- Nợ nước ngoài: Một số nước nghèo luôn ở trong tình trạng vay nợ nước ngoài
nhiều. Việc phá giá danh nghĩa đồng tiền nội địa làm tăng nợ nước ngoài tính bằng

cạnh đó thâm hụt ngân sách kéo dài, nợ nước ngoài để bù đáp ngày càng tăng.
Bảng 2 : Tổng số dư nợ nước ngoài so với GDP (%)
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
31,2 31.4 32.5 29.8 39 41.5 42.2
Nguồn : Bộ tài chính
Thứ tư, Việt Nam chính thức trở thành thành viên của WTO từ năm 2007,
14 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
kéo theo đó là dòng vốn nước ngoài chảy vào nhiều, áp lực lạm phát gia tăng. Cũng
như hầu hết các nước khi mới cửa hội nhập, Việt Nam phải ổn định tỷ giá, tự do
hóa dòng vốn và có chính sách tiền tệ độc lập theo quy định của WTO
Đó là những đạc điểm của nền kinh tế và thị trường tài chính chịu ảnh hưởng nhiều
từ chính sách tỷ giá.
2.Ảnh hưởng của phá giá VND đến cán cân TM
Diễn biến tỷ giá giai đoạn 2004 - 2013
Bảng : Số liệu về tình hình xuất nhập khẩu tỷ giá từ năm 2004 đến năm 2013.
Đồ thị biểu
diễn biến
động tỷ giá.
Từ số liệu
trên ta có thể
thấy:
Tỷ giá bình quân liên ngân hàng do NHNN công bố có xu hướng tăng lên theo thời
gian do biên độ tỷ giá được mở rộng. Từ ngày 1/7/2002 đến ngày 31/12/2006 biên
độ tỷ giá là 0,25%. Sau đó được điều chỉnh lên 0,5%. Ngày 24/12/2007, NHNN mở
15 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Năm Tỷ giá
(VND/USD)
Xuất Khẩu

bình quân liên ngân hàng USD/VND do NHNN công bố là 21.036.
Đồ thị biểu diễn tác động của tỷ giá đối với xuất khẩu.
16 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Đồ thị biểu diễn tác động của tỷ giá đối với nhập khẩu.
17 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Từ hai đồ thị trên ta có thể thấy tỷ giá có mối quan hệ tỷ lệ thuận với xuất nhập
khẩu tuy nhiên nhập khẩu lại tăng cao hơn xuất khẩu.
Đồ thị biểu diễn tác động của tỷ giá đối với cán cân thương mại.
Giai đoạn 2004-2008, NHNN áp dụng chính sách tỷ giá thả nổi có điều chỉnh theo
hướng khuyến khích xuất khẩu, hạn chế nhập khẩu. Tuy nhiên cán cân thương mại
biến động theo xu hướng xấu đi, thâm hụt tăng mạnh năm 2004 thâm hụt là 5.450
18 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
triệu USD đến năm 2008 cán cân thương mại thâm hụt 18.029 triệu USD. Nguyên
nhân là do:
 Dù NHNN đã áp dụng chính sách tỷ giá thả nổi có điều chỉnh nhưng thực tế
đồng Việt Nam bị neo giữ một cách cứng nhắc gây tổn thất cho kim ngạch
xuất nhập khẩu của nước ta.
 Trong ngắn hạn xuất khẩu, nhập khẩu co dãn ít hơn trong dài hạn hoặc
không co dãn. Do tập quán tiêu dùng của người dân, các nhà sản xuất trong
nước cần phải có thời gian nhất định để sản xuất hàng hóa thay thế hàng
nhập khẩu.
 Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu của nước ta: Xuất khẩu chủ yếu là nông-
lâm-thủy-sản, khoáng sản nhiên liệu dạng thô, thủ công nghiệp. Trong khi đó
nhập khẩu chủ yếu là tư liệu sản xuất và vật phẩm tiêu dùng giá trị cao.
 Nhu cầu nhập khẩu máy móc thiết bị hiện đại có giá trị lớn để mở rộng sản
xuất trong nước.
 Tâm lý đầu cơ tích trữ của người kinh doanh nhập khẩu trong ngắn hạn,

Việc phân tích trên cũng cho thấy, ngoài sự thay đổi tỷ giá thì sự thâm hụt
hay thặng dư của cán cân thương mại còn chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố
khác. Vì vậy, để giảm nhập siêu, làm thặng dư cán cân thương mại thì cần một bài
toán tổng thể hơn chứ không phải từng giải pháp riêng lẻ.
21 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
Kết luận
Tóm lại phá giá làm cho khối lượng xuất khẩu tăng và khối lượng nhập khẩu
giảm, nhưng không vì thế mà cán cân thương mại được cải thiện. Trong ngắn hạn,
hiệu ứng giá cả có tính trội hơn so với hiệu ứng khối lượng làm cho cán cân thương
mại bị xấu đi; trong dài hạn, hiệu ứng khối lượng có tính trội hơn hiệu ứng giá cả
nên cán cân thương mại được cải thiện đây chính là nguyên nhân tạo nên hiệu ứng
tuyến J. Hơn nữa, phá giá dễ thành công đối với các nước công nghiệp phát triển,
nhưng lại không chắc chắn đối với các nước đang phát triển; chính vì vậy đối với
một nước đang phát triển, trước khi chọn giải pháp phá giá cần thiết phải tạo ra
được các điều kiện tiền đề để có thể phản ứng tích cực với những lợi thế mà phá giá
đem lại, có như vậy cán cân thương mại mới được cải thiện chắc chắn trong dài
hạn.
Với những đặc điểm và tình hình kinh tế, tiền tệ thực tiễn của nước ta, Chính
phủ và NHNN Việt Nam đã phải cân nhắc, tính toán thận trọng trong việc điều
hành tỷ giá, nhất là khi mà nền kinh tế Việt Nam vãn đang phải đối mặt với những
tác động củ khủng khoảng tài chính và suy thoái toàn cầu.
22 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Tài chính quốc tế
2. GS.TS Nguyễn Văn Tiến, Giáo trình Tài chính quốc tế. NXB Thống kê,
2012.
3. />4. />5. />6. />23 | P a g e
Nguyễn Thị Hồng Hoa