BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ MỸ HẠNH NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ CHÍNH ẢNH HƯỞNG
ĐẾN HIỆU QUẢ QUẢN TRỊ RỦI RO TẠI VINAMILK
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH
dụng một cách trung thực. Kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn này
không sao chép và chưa được trình bày hay công bố ở bất cứ công trình nghiên cứu
nào khác trước đây.
TP.HCM, ngày 03 tháng 11 năm 2013
Người thực hiện luận văn Trần Thị Mỹ Hạnh.
`
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành nghiên cứu này, tác giả xin chân thành cảm ơn:
Quý Thầy Cô Trường Đại học Kinh tế TP.HCM đã dạy dỗ và truyền đạt
những kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường từ bậc Đại học đến
bậc Sau Đại học.
Đặc biệt là lời cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS Nguyễn Quang Thu. Cô đã tận
tình định hướng nghiên cứu cho tác giả từ những bước đầu tiên, cho đến việc lựa
chọn nguồn tài liệu, xử lý số liệu và đưa ra hướng giải quyết cho nghiên cứu.
Cám ơn tất cả bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã giúp đỡ tác giả trong thảo
luận, trong trả lời bảng khảo sát tạo nguồn thông tin quý báu cho việc thực hiện
nghiên cứu cũng như động viên và khích lệ trong suốt quá trình hoàn thành nghiên
cứu này.
Trong quá trình nghiên cứu, mặc dù tác giả đã cố gắng tham khảo tài liệu,
trao đổi và tiếp thu nhiều ý kiến của Quý Thầy Cô, bạn bè và đồng nghiệp để hoàn
thành nghiên cứu một cách có giá trị nhất, song nghiên cứu cũng không tránh khỏi
những thiếu sót. Tác giả chân thành mong muốn nhận được những ý kiến đóng góp,
phản hồi quý báu từ Quý Thầy Cô và bạn đọc.
TP.HCM, ngày 03 tháng 11 năm 2013
Người thực hiện luận văn
2.3.5 Việc đào tạo, huấn luyện kiến thức quản trị rủi ro 20
2.3.6 Hiệu quả của quản trị rủi ro 21
2.4 Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết 22
2.5 Thực tiễn quản trị rủi ro tại Vinamilk 23
2.5.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Vinamilk 23
`
2.5.2. Các lĩnh vực hoạt động chính và mục tiêu chiến lược 2013-2017
24
2.5.3. Hệ thống quản trị rủi ro tại Vinamilk 25
2.6 Tóm tắt Chương 2 32
CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33
3.1 Phương pháp nghiên cứu 33
3.1.1 Thiết kế nghiên cứu 33
3.1.2 Thang đo nghiên cứu chính thức : 37
3.2 Tóm tắt Chương 3 40
CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 41
4.1 Mô tả thống kê mẫu: 41
4.2 Phân tích sơ bộ thang đo thông qua phương pháp phân tích độ tin cậy
Cronbach’s anpha và phân tích EFA 42
4.2.1 Phân tích độ tin cậy Cronbach’s alpha: 42
4.2.2 Phân tích nhân tố EFA: 44
4.3 Mô hình nghiên cứu điều chỉnh 49
4.4 Phân tích hồi quy: 50
4.4.1 Ma trận hệ số tương quan giữa các biến 50
4.4.2 Đánh giá độ phù hợp của mô hình và kiểm định các giả thuyết: 52
4.4.3 Kết luận về phân tích hồi quy: 53
4.4.4 Dò tìm sự vi phạm các giả định cần thiết trong hồi quy: 54
4.5 Tóm tắt Chương 4 56
CHƯƠNG 5 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 58
Bảng 4.12. Kết quả kiểm định giả thuyết 53
Bảng 4.13. Tương quan hạng Spearman 55
`
DANH MỤC HÌNH
Hình 2.1 : Quy trình quản trị rủi ro 9
Hình 2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất 22
Hình 2.3. Cơ cấu quản trị rủi ro Vinamilk 26
Hình 2.4. Quy trình quản trị rủi ro tại Vinamilk 28
Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu 33
Hình 4.1. Mô hình nghiên cứu điều chỉnh 49
Hình 4.2. Biểu đồ phân tán Scatter Plot 54
rủi ro và biến phụ thuộc là Hiệu quả của quản trị rủi ro.
Phương pháp nghiên cứu sử dụng để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu là
phương pháp định lượng với bảng câu hỏi lấy ý kiến và mẫu có kích thước n = 70
mẫu. Thang đo được đánh giá sơ bộ thông qua phân tích Cronbach’s Alpha và phân
tích nhân tố EFA. Các giả thuyết nghiên cứu được phân tích thông qua phương pháp
hồi quy tuyến tính bội.
Kết quả cho thấy chỉ có hai yếu tố chính ảnh hưởng tới hiệu quả của quản
trị rủi ro tại Vinamilk, đó là: “Sự cam kết và hỗ trợ của các quản lý cấp cao” và
“Quá trình trao đổi thông tin và tham vấn”. Trên cơ sở đó, Luận văn kiến nghị các
giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của quản trị rủi ro tại Vinamilk.
Nghiên cứu này góp phần gia tăng sự hiểu biết về quản trị rủi ro doanh
nghiệp, chỉ ra các yếu tố chính ảnh hưởng tới hiệu quả của quản trị rủi ro tại
Vinamilk cũng như mở ra hướng nghiên cứu cho những nghiên cứu xa hơn trong
tương lai về quản trị rủi ro.
1
`
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI
1.1. Lý do lựa chọn đề tài
Các cuộc khủng hoảng tài chính và kinh tế gần đây cho thấy quản trị rủi ro là
rất cần thiết đối với các tổ chức, dù quy mô lớn hay nhỏ, dù hoạt động trong lĩnh
vực sản xuất kinh doanh hay thương mại dịch vụ, dù loại hình doanh nghiệp nhà
nước, doanh nghiệp tư nhân, các tổ chức phi lợi nhuận, hay các công ty cổ phần.
Tuy vậy, quản trị rủi ro doanh nghiệp, viết tắt là ERM (Enterprise Risk
Management) vẫn còn là một khái niệm khá mới mẻ. Khái niệm này trong nhận
thức của nhiều nhà quản lý và trong hoạt động của các công ty chưa thật sự được
coi như một khâu trung tâm của hoạt động. Cụ thể hơn, bên cạnh các hoạt động
quản trị rủi ro trong một số lĩnh vực như quản trị rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro dự
án, quản trị rủi ro tài chính đã được triển khai ở nhiều tổ chức với tiêu chuẩn chuyên
lớn, cũng như sự khác biệt trong hoạt độngcủa các Khối/Phòng ban mà việc quản trị
rủi ro tập trung gặp không ít các khó khăn, thử thách. Việc ổn định và đem lại thành
công cho hệ thống này là một trong những vấn đề cấp bách cho mục tiêu chiến lược
giai đoạn 2013-2017 của Vinamilk. Đứng trước vấn đề đó, một lần nữa câu hỏi đâu
là các yếu tố sẽ giúp thực hiện hiệu quả các quy trình quản trị rủi ro cho doanh
nghiệp, mà cụ thể là Vinamilk lại được đặt ra.
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về nội dung này, cụ thể là:
- Đề tài: “Critical Success Factors for effective risk management procedures in
financial industries” (tạm dịch: Những yếu tố chính của quy trình quản trị rủi
rohiệu quả cho những tổ chức tín dụng) của Prapawadee Na Ranong&Wariya
Phuenngam, 2009. Nghiên cứu này tiếp cận quản trị rủi ro theo tiêu chuẩn của
AS/NZS 4360:2004 và chỉ ra các bước của quy trình quản trị rủi ro, sự tác động của
các yếu tố lên tính hiệu quả của quy trình cho các tổ chức tài chính nói chung ở thị
trường Thái Lan. Phạm vi nghiên cứu là các tổ chức tài chính có hệ thống quản trị
rủi ro được cho là bắt buộc.
3
`
- Đề tài: “Critical Success Factors for the implementation of an operational
risk management system for South African financial services organisations” (tạm
dịch: Những yếu tố thành công chính cho việc triển khai hệ thống quản trị rủi ro
hoạt động của các tổ chức dịch vụ tài chính Bắc Mỹ) của Michael David Gibson,
2012. Nghiên cứu này tập trung vào việc triển khai hệ thống quản trị rủi ro hoạt
động, cụ thể là hệ thống công nghệ thông tin cho các tổ chức dịch vụ tài chính.
Nghiên cứu tiếp cận quản trị rủi ro theo COSO 2004:2, ISO 31000 và AS/NZS
4360:2004. Nghiên cứu chỉ ra rằng các công ty cần phải thiết lập các chính sách
truyền tải thông tin, đảm bảo nhận thức của nhân viên về rủi ro, trách nhiệm của các
bên trong việc quản trị rủi ro, thành lập các nhóm chuyên môn về rủi ro (ví dụ như
nhóm chuyên môn về lĩnh vực công nghệ thông tin).
- Đề tài: “Critical Success Factors for Risk management systems” (tạm dịch:
Những yếu tố thành công chính cho hệ thống quản trị rủi ro) của Yaraghi N, 2010.
Trong sự giới hạn về thời gian và nguồn lực thực hiện nghiên cứu, đề tài này
sẽ có phạm vi nghiên cứu như sau:
- Hệ thống quản trị rủi ro thực hiện nghiên cứu là những lĩnh vực quản trị rủi
ro có ảnh hưởng trực tiếp tới việc đạt được mục tiêu chiến lược (từ năm 2013 –
2017) của Vinamilk, bao gồm những lĩnh vực sau:
+ Quản trị rủi ro chất lượng sản phẩm
+ Quản trị rủi ro dự án
+ Quản trị rủi ro nguồn nhân lực
+ Quản trị rủi ro tài chính
+ Quản trị rủi ro chuỗi cung ứng (mua hàng – cung ứng – điều vận).
- Nghiên cứu được thực hiện tại Công ty Vinamilk bao gồm Văn phòng Công
ty, 10 Nhà máy và 3 Chi nhánh trên lãnh thổ Việt Nam
5
`
1.4. Phương pháp nghiên cứu
1.4.1. Nguồn dữ liệu:
Đề tài sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp.
- Dữ liệu thứ cấp là số liệu có liên quan đến quy trình quản trị rủi ro của
Vinamilk. Dữ liệu thứ cấp được sử dụng để xác định thang đo nháp các yếu tố ảnh
hưởng đến quản trị rủi ro phù hợp với tình hình thực tế tại Vinamilk.
- Dữ liệu sơ cấp là các dữ liệu điều tra, đánh giá hiệu quả của quy trình quản
trị rủi ro tại Vinamilk. Dữ liệu sơ cấp được thu thập và sử dụng để phân tích nhằm
xác định các yếu tố chính có ảnh hưởng tới hiệu quả quản trị rủi ro.
1.4.2. Phương pháp nghiên cứu:
Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và phương pháp nghiên
cứu định lượng.
- Nghiên cứu định tính: sử dụng kỹ thuật thảo luận tay đôi. Thông tin thu
thập được từ nghiên cứu định tính nhằm điều chỉnh thang đo, xây dựng bảng câu
hỏi điều tra.
mát trực tiếp cho một tòa nhà. Những mất mát gián tiếp bao gồm các mất mát về
danh tiếng, sự tin tưởng của khách hàng, và những chi phí hoạt động gia tăng trong
suốt quá trình hồi phục. Những khả năng xảy ra sẽ ảnh hưởng đến việc đạt được các
mục tiêu (Partnerships, BC, 2005 và NIST, 2004).
Rủi ro thường được định ra bởi ảnh hưởng đến lợi nhuận của một số sự kiện
không chắc chắn. Trong khi những loại và mức độ của rủi ro trong một tổ chức có
thể được xác định thì phụ thuộc vào số lượng các nhân tố như quy mô của tổ chức,
mức độ phức tạp của các họat động (SBP, 2003, P.1).
Rủi ro có nhiều cách phân loại, thông thường rủi ro được chia thành rủi ro
chiến lược, rủi ro tài chính, rủi ro hoạt động, rủi ro tuân thủ (Risk Universe).
7
`
2.1.2 Quản trị rủi ro
Quản trị rủi ro có thể được định nghĩa bằng nhiều cách thức khác nhau.
Chẳng hạn, Anderson và Terp (2006) đã duy trì một cách hiểu cơ bản vềquản trị rủi
ro là một quá trình mà nó cho phép việc ước tính, giảm thiểu và kiểm soát các rủi
ro, nâng cao lợi ích và tránh những thiệt hại từ sự đầu cơ. Mục tiêu của quản trị rủi
ro là nhằm tối đa hóa tiềm năng thành công và tối thiểu hóa khả năng mất mát trong
tương lai. Rủi ro đã trở thành vấn đề có ảnh hưởng tiêu cực tới chi phí, thời gian,
chất lượng và hệ thống.
Theo COSO (Committee of Sponsoring Organizations, 2004, p.2), quản trị
rủi rolà một quá trình, ảnh hưởng bởi Ban giám đốc, nhà quản lý và những cá nhân
khác, được áp dụng trong việc lập chiến lược và xuyên suốt tổ chức, được thiết kế
nhằm nhận diện những sự kiện tiềm tàng mà có thể ảnh hưởng tới tổ chức, và quản
trị rủi ro trong mức mong đợi, cung cấp sự đảm bảo hợp lý cho việc đạt được những
mục tiêu của tổ chức.
Quản trị rủi ro là một quá trình để quản lý những rủi ro tiềm tàng bằng việc
nhận diện, phân tích. Quá trình này có thể hỗ trợ để giảm thiểu những ảnh hưởng
tiêu cực. Đầu ra của quá trình có thể hỗ trợ việc giảm thiểu khả năng xảy ra rủi ro
trị rủi ro bao gồm chính sách và thủ tục quản trị rủi ro, trong đó bao gồm việc nhận
diện, chấp nhận, đo lường, giám sát, báo cáo và kiểm soát rủi ro (SBP, 2003)
NIST soát xét quy trình quản trị rủi ro trên ba khía cạnh là : nhận diện rủi ro,
đánh giá rủi ro, giảm thiểu rủi ro. Quá trình quản trị rủi ro bao gồm việc nhận diện,
đánh giá ảnh hưởng của rủi ro và đưa ra các phương pháp giảm thiểu rủi ro. Việc
giảm thiểu rủi ro bao gồm việc xếp hạng ưu tiên rủi ro, duy trì và thực thi các kiểm
soát thích hợp được đề xuất từ kết quả của đánh giá rủi ro. Việc đánh giá rủi ro là
nhân tố chính của chương trình quản trị rủi ro thành công.
Hướng dẫn về quản trị rủi ro doanh nghiệp (COSO) mô tả mô hình và quá
trình quản trị rủi ro theo các bước : (1) Thiết lập bối cảnh; (2) Nhận diện rủi ro; (3)
9
`
Phân tích rủi ro; (4) Đánh giá rủi ro; (5) Phát triển chiến lược giảm thiểu rủi ro; (6)
Giám sát và soát xét chiến lược giảm thiểu rủi ro; (7) Định lượng rủi ro; (8) Thông
tin và tham vấn về rủi ro.
Tiêu chuẩn về quản trị rủi ro (ISO 31000:2009) định nghĩa về quy trình quản
trị rủi ro bao gồm các bước : (1) Thiết lập bối cảnh; (2) Đánh giá rủi ro; (3) Ứng
phó rủi ro; (4) Thông tin và tham vấn; (5) Báo cáo và giám sát. Mô hình như sau :
hợp/hiệu quả của các kiểm soát và mức độ
cũng như tần suất của các hệ quả:
Bước 5: Phân tích nguyên nhân rủi ro
Bước 6: Phân tích hệ quả rủi ro
4. ĐÁNH GIÁ RỦI RO
Chỉ ra ảnh hưởng và tần suất của rủi ro và kết
luận về mức độ của rủi ro đó (ảnh hưởng nhân
tần suất):
Bước 7: Đánh giá rủi ro
5. ỨNG PHÓ RỦI RO
Đưa ra các biện pháp ứng phó, xác định các
yếu tố của một kế hoạch hành động cho rủi ro:
Bước 8: Ứng phó rủi ro
Bước 9: Xây dựng kế hoạch hành động
2. NHẬN DIỆN RỦI RO
Nhận diện rủi ro có thể xảy ra và những kiểm
soát hiện hữu có liên quan:
Bước 4: Nhận diện rủi ro
10
`
Thiết lập bối cảnh
Thiết lập bối cảnh là việc xác định các hiện trạng, tình huống bên ngoài và
bên trong doanh nghiệp, thiết lập các tiêu chí về rủi ro làm nền tảng cho các chính
sách quản trị rủi ro (ISO 31000:2009).
Thiết lập bối cảnh gồm có ba nội dung là : Thiết lập bối cảnh bên ngoài;
Thiết lập bối cảnh bên trong; Thiết lập bối cảnh của quy trình quản trị rủi ro.
- Thiết lập bối cảnh bên ngoài:
Bối cảnh bên ngoài là môi trường bên ngoài mà tổ chức tìm kiếm để đạt
được mục tiêu. Thiết lập bối cảnh bên ngoài rất quan trọng để đảm bảo rằng
- Thiết lập bối cảnh của quá trình quản trị rủi ro:
Bối cảnh của quá trình quản trị rủi ro sẽ khác nhau tùy theo nhu cầu của một
tổ chức. Các mục tiêu, chiến lược, phạm vi, thông số các hoạt động của tổ
chức, hoặc các phần của tổ chức nơi quy trình quản trị rủi ro này đang được
áp dụng, phải được thành lập. Nội dung của bối cảnh quá trình quản trị rủi ro
bao gồm:
+ Các mục tiêu và kết quả của hoạt động quản trị rủi ro
+ Trách nhiệm trong quy trình quản trị rủi ro
+ Phạm vi, chiều sâu và độ rộng của hoạt động quản trị rủi ro được thực hiện.
+ Hoạt động, quy trình, dự án, sản phẩm dịch vụ, tài sản được quản trị rủi ro
+ Các phương pháp đánh giá rủi ro
+ Quá trình ra quyết định trong quản trị rủi ro
Nhận diện rủi ro
Nhận diện rủi ro là quá trình xác định các nguồn rủi ro, các khu vực tác
động, sự kiện, các nguyên nhân và hậu quả tiềm ẩn của sự kiện khi nó xảy ra. Mục
đích của bước nhận diện rủi ro là nhằm xác định một danh sách toàn diện các rủi ro
dựa trên các sự kiện mà có thể ngăn chặn, trì hoãn việc đạt được các mục tiêu. Nhận
diện rủi ro là rất quan trọng, một rủi ro không được nhận diện sẽ không được phân
tích sau này (ISO 31000:2009).
12
`
Phân tích rủi ro
Phân tích rủi ro liên quan đến việc đánh giá các ảnh hưởng tiềm năng và khả
năng các rủi ro xảy ra. Ảnh hưởng của rủi ro có thể được cân nhắc trên các khía
cạnh về thời gian, chất lượng, chi phí và nguồn lực. Bước này xem xét khả năng và
hệ quả của một ảnh hưởng tiêu cực, sau đó ước tính mức độ của rủi ro bằng cách kết
hợp ảnh hưởng và khả năng xảy ra của rủi ro đó (AS/NZS 4360:2004).
Đánh giá rủi ro
Đánh giá rủi ro liên quan đến việc so sánh mức độ rủi ro thấy được trong
quan trọng nhất cho những mục tiêu, sứ mệnh, chiến lược của tổ chức. Những yếu
tố chính thích hợp cho mỗi đơn vị và tổng thể tổ chức sẽ hướng tới việc thực hiện
các mục tiêu của tổ chức.
Những yếu tố chính ảnh hưởng tới thành công của việc thực hiện mục tiêu
được tiếp tục nghiên cứu trong chủ đề về sự thành công của việc thực hiện quy trình
quản trị rủi ro. Trên thực tế đã có một số các nghiên cứu về các yếu tố chính của
quy trình quản trị rủi ro. Grabowski và Roberts (1999) đã giải thích vấn đề về việc
giảm thiểu rủi ro và đề nghị một quá trình được thiết kế để hỗ trợ cho tổ chức.
Những yếu tố chính được nhận diện là:
1. Thiết kế và cấu trúc tổ chức
2. Quá trình thông tin trong tổ chức
3. Văn hóa tổ chức
4. Sự tin tưởng
Galorath (2006) tập trung vào tầm quan trọng của quản trị rủi ro, những điểm
quan trọng của quản trị rủi ro và đánh giá việc thực thi quản trị rủi ro. Ông cho rằng
quản trị rủi ro đòi hỏi năm yếu tố chính sau đây:
1. Sự hỗ trợ của các cấp quản lý cấp cao
2. Một sự tích hợp quản trị rủi ro vào cấu trúc và quá trình quản lý của doanh
nghiệp
3. Sự tham gia của mỗi nhân viên
14
`
4. Văn hóa của tổ chức
5. Danh mục các đo lường
Carey (2011) soát xét phương pháp tiếp cập Turnbull cho quản trị rủi ro. Ông
mô tả Turnbull và làm thế nào để áp dụng phương pháp này vào việc quản trị rủi ro.
Phương pháp này được tóm tắt thành chín vấn đề chính:
1. Tầm quan trọng của những dự báo
2. Nhận diện những vấn đề
3. Kiểm soát đối với danh tiếng công ty
rằng có rất nhiều các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị rủi ro trong doanh
nghiệp. Các yếu tố này có thể tổng hợp thành 06 nội dung chính như sau:
1. Sự cam kết và hỗ trợ từ các quản lý cấp cao
2. Quá trình trao đổi, thông tin và tham vấn
3. Văn hóa của tổ chức
4. Công nghệ thông tin
5. Cơ cấu tổ chức
6. Việc đào tạo/huấn luyện các kiến thức về quản trị rủi ro
Trong bối cảnh thực tế của Vinamilk, sẽ được trình bày cụ thể tại phần tiếp
theo của Chương này, tiến hành thực hiện phân tích và thảo luận với Giám đốc rủi
ro, Trưởng bộ phận quản lý rủi ro để xác định các yếu tố phù hợp với thực trạng
quản trị rủi ro của Vinamilk. Kết quả phân tích cho thấy rằng:
- Sự cam kết và hỗ trợ từ các quản lý cấp cao là một trong những yếu tố
quan trọng. Theo cơ cấu quản trị của Vinamilk, các phân lớp chịu trách
nhiệm xác lập và thực thi hệ thống quản trị rủi ro đều là các quản lý cấp
cao, do đó sự cam kết và hỗ trợ từ phía họ đóng vai trò như kim chỉ nam
xuyên suốt để tạo nên thành công của việc triển khai quản trị rủi ro.
Copyright: Tài liệu đại học ©