Soạn bài thơ Hai – cư của Ba – sô
I. Gợi ý trả lời câu hỏi
Câu 1. Tình cảm thân thiết của nhà thơ với thành phố Ê-đô và nỗi niềm hoài cảm về kinh đô Ki-ô-tô đẹp đẽ
đầy kỉ niệm được thể hiện qua các bài 1 và 2 như thế nào?
Quê hương của Ba – sô ở Mi-ê, ông lê Ê-đô được mười năm mới về thăm lại quê. Nhưng đi rồi lại thấy nhớ Êđô, thấy Ê-đô thân thiết như quê hương mình. Ở bài thứ nhất, tình cảm của tác giả là dâng trào của cảm xúc
khi chợt nhận ra tình cảm của mình đối với Ê-đô sâu đậm hơn những gì tác giả nghĩ. Có thể dẫn hai câu thơ
của Chế Lan Viên để lí giải tình cảnh này của Ba-sô.
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn
Ở bài thơ thứ hai có nhắc đến chim đỗ quyên (hay còn gọi là chim quyên, chim đỗ vũ, chim tử quy…). Đó là
tiếng của loài chim mà Ba-sô nghe được khi quay trở lại Ki-ô-tô sau hai mươi năm. Trong tiếng Nhật, chim đỗ
quyên được đọc là ho-to-to-gi-su. Đó là loài chim hay cất tiếng kêu vào đầu mùa hè, khi trời xâm xẩm tối và
tiếng kêu của nó rất thê thiết, vẫn được nghe ra là đẹp và sầu muộn, chính vì vậy trong tiếng Nhật nó còn
những tên gọi khác như “loài chim của kiếp sau”, “loài chim thất tình”… Nghe tiếng chim kêu buồn đến não
lòng người đó nhà thơ nhớ đến một Ki-ô-tô của quá khứ, một Ki-ô-tô nay đã xa xôi “ở Kinh đô mà nhớ Kinh
đô”, sự nhớ tiếc đó có đượ tiếng chim buồn thê thiết kia đồng vọng, hay đó chính là tiếng lòng của thi nhân?
Bài thơ cô đọng nhưng tình và ý thì bảng lảng như sương như khói, mơ mơ hồ hồ làm xao xuyến lòng người
đọc.
Câu 2. Tình cảm của tác giả đối với mẹ, với một em bé bị bỏ rơi thể hiện các bài 3, 4 như thế nào? Hình ảnh
trong các bài thơ đó mơ hồ, mờ ảo ra sao?
Lệ trào nóng hổi
Tan trên tay tóc mẹ
Làn sương thu.
Bài thơ được Ba-sô viết năm ông 40 tuổi, đó cũng là năm mẹ ông qua đời. Lúc đó ông đang làm cuộc du
hành đến Kan-sai, không có ở nhà. Khi ông trở về thì nhận được di vật của mẹ là một mớ tóc cảm xúc mà
viết nên bài thơ này. Tình cảm của ông dành cho mẹ được thể hiện ở những giọt lệ đầy xót xa và nóng hổi
đương tương trào và rơi xuống bàn tay đang cầm mớ tóc bạc của người mẹ đã khuất của ông. Lệ tràn ra
nóng hổi như làn sương hay tóc mẹ bạc trắng như sương? Hay cuộc đời ngắn ngủi như làn sương kia? Cái
mơ hồ, mờ ảo của bài thơ nằm ở “quý ngữ” này.
Nhật Bản ngày xưa vào những năm mất mùa, đói kém nhiều gia đình nông dân tung quẫn quá, không nuôi
nổi con, đành phải đưa con bỏ vào rừng. Ở bài thơ thứ hai, khi nghe tiếng vượn hú, Ba-sô liên tưởng đến

Câu 5. Khát vọng được sống, được tiếp tục lãng du của Ba-sô được thể hiện như thế nào trong bài thơ số 8?
Khi viết bài thơ này Ba-sô đã rất yếu, sắp từ giã trần gian tươi đẹp để về cõi vĩnh hằng. Cuộc đời Ba-sô là sự
gắn kết của những cuộc du hành, của những tháng ngày lang thang. Vì thế, ngay khi sắp từ giã cõi đời ông
vẫn tỏ rat ha thiết, luyến lưu vô cùng. Tuy nằm bệnh nhưng ông vẫn thả hồn lang thang trên những cánh
đồng hoang vu và ta có cảm tưởng như trong cõi mộng ấy đôi chân của thi nhân còn mãi lang thang, mộng
hồn thi nhân còn phiêu dạt, gửi gắm ở một miền đất xa xôi nào đó.
Câu 6. Tìm “quý ngữ” và cảm thức thẩm mĩ về cái vắng lặng, đơn sơ, u huyền trong các bài 6, 7, 8.
- Trong bài thơ số 6, quý ngữ của bài chính là “cánh hoa đào”. Đó là hình ảnh gợi nên mùa xuân tươi đẹp.
Cảm thức thẩm mĩ về cái đơn sơ của bài hai-cư này chính là những triết lí sâu sắc rút ra được từ bức tranh
mùa xuân tươi đẹp kia.
- Ở bài thơ số 7 quý ngữ của bài nằm trong hình ảnh “tiếng ve ngâm”. Đó là âm thanh vang vọng nhất của
mùa hè. Và cảm thức thẩm mĩ của bài thơ nằm chính trong sự u huyền, tịch mịch của không gian khi mà
tiếng ve rền rĩ kia như từng giọt âm thanh thấm sâu vào từng kẽ đá.
- Quý ngữ của bài thơ số 8 lại nằm ở “những cánh đồng hoang vu”. Từ những cánh đồng hoang vu hiện lên
trong giấc mơ khi tuổi già xế bóng, khi tiếng chim kêu đã như sắp lịm đi kia gợi lên một mùa thu hiu quạnh
và cảm thức thẩm mĩ của bài hai-cư cũng ẩn sâu trong cái vắng lặng đó.