 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong quá trình đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm, chú
trọng đến công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa mà trước tiên là công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn bởi vì nước ta đi lên từ một nước nông
nghiệp, dân số hiện nay vẫn tập trung ở nông thôn. Trong quá trình công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp là một nội dung vô cùng quan trọng. Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt
Nam đã xác định việc bố trí lại cơ cấu sản xuất ngành nông nghiệp có ý nghĩa vô
cùng quan trọng, Đại hội xác định coi “nông nghiệp là mặt trận hàng đầu”. Hội
nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương khóa IX xác định “công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn gắn với công nghiệp chế biến và
thị trường”. Điều đó cho thấy việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có
vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế nước ta. Trong thời
gian hơn 20 năm đổi mới, đến nay , tốc độ sản xuất nông nghiệp vẫn được duy
trì, cơ cấu kinh tế nông nghiệp bước đầu đã được chuyển đổi theo hướng sản
xuất hàng hóa. Tuy nhiên cơ cấu kinh tế nông nghiệp chuyển dịch còn chậm và ở
nhiều nơi định hướng chuyển dịch chưa rõ ràng, chưa mang lại hiệu quả cao.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế vẫn đang là vấn đề đáng quan tâm nhất là trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hiện nay.
Ở Bình Phước, những năm qua đã thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp cơ bản đã theo đúng hướng. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dich còn
chậm, cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện tại vẫn chưa phát huy tối đa nguồn lực
sẵn có của tình và chưa mang lại hiệu quả kinh tế cao cho tỉnh nhà.
Bù Đăng là một huyện miền núi của tỉnh Bình Phước, huyện cũng đã có
những định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp dựa trên việc phân
tích những thuận lợi khó khăn về vị trí địa lý và các nguồn lực của huyện mình.
Nhưng việc thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện diễn ra

xã hội xuất bản năm 2002, Trong đó, các tác giả đã phân tích thực trạng cơ cấu
kinh tế nông nghiệp vùng nông thôn thành phố Hồ Chí Minh từ trước năm 1975
đến năm 2000 và đưa ra những giải pháp chủ yếu để góp phần chuyển dich cơ
cấu kinh tế nông nghiệp vùng nông thôn ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh.
Nguyễn Thiện Nhân, Bốn bài học về chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông
nghiệp của Thành phố Hồ Chí Minh, đăng trên Tạp chí Cộng Sản số 18 (9/2005).
Tác giả đã khái quát những thành tựu mà Thành phố Hồ Chí Minh đã đạt được
và phân tích bốn bài học cơ bản của Thành phố Hồ Chí Minh trong chuyển dich
cơ cấu sản xuất nông nghiệp.
Nguyễn Quang Ngọc, “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Bố
Trạch, tỉnh Quảng Bình theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, luận văn
thạc sĩ. Đề tài đã nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của việc chuyển dịch cơ cấu
kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phân tích thực
trạng, đề ra giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế cho huyện Bố Trạch, tỉnh
Quảng Bình.
Các đề tài đã nghiên cứu nhiều về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
nhưng chưa có đề tài nào đề cập đến việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn.
Hơn nữa, trên địa bàn huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước hiện chưa có một đề tài
nào nghiên cứu toàn diện về đề tài này. Mà huyện hiện là một địa phương có quá
SVTH: Phan Thị Hiên

2


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp chậm mà định hướng chuyển dịch
lại chưa rõ ràng. Vì vậy việc nghiên cứu đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp,
nông thôn ở huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước hiện nay” là rất cần thiết.



 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Chương 1: Cơ sở thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.
Chương 2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở huyện Bù Đăng,
tỉnh Bình Phước hiện nay.
Chưong 3: Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong qúa
trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở huyện Bù Đăng,
tỉnh Bình Phước.

SVTH: Phan Thị Hiên

4


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH
TẾ NÔNG NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA,
HIỆN ĐẠI HÓA NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN
1.1.

Cơ cấu kinh tế và cơ cấu kinh tế nông nghiệp

1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế và phân loại cơ cấu kinh tế
1.1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế
Cơ cấu là một phạm trù triết học được sử dụng để phản ánh cấu trúc bên

 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
gian nhất định và trong điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Nó thể hiện đầy đủ
cả hai mặt định tính và định lượng, chất lượng và số lượng phù hợp với mục tiêu
xác định của nền kinh tế. Mục tiêu kinh tế xã hội của đất nước trong từng thời kỳ
quyết định việc hình thành các yếu tố các bộ phận cấu thành cả về chất và về
lượng. Mặt chất quy định về vai trò vị trí các yếu tố cấu thành nền kinh tế quốc
dân, mặt lượng thể hiện quan hệ tỷ lệ của các bộ phận phù hợp với mặt chất
lượng đã được xác định.
1.1.1.2. Phân loại cơ cấu kinh tế
Cơ cấu kinh tế được xem xét , phân chia thành 3 loại: Cơ cấu gành kinh tế,
cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu vùng kinh tế.
 Về cơ cấu ngành kinh tế. Trong cơ cấu kinh tế thì cơ cấu ngành kinh tế
là quan trọng nhất, đó là tổ hợp của nền kinh tế. Cơ cấu kinh tế ngành biểu thị
quan hệ giữa các ngành kinh tế, những tổng thể đơn vị kinh tế cùng thực hiện
một loại chức năng trong hệ thống phân công lao động xã hội theo ngành sản
xuất để sản xuất ra những sản phẩm hoặc dịch vụ có những đặc tính chung nhất
định. Sự phát triển của các ngành kinh tế quốc dân là một tất yếu khách quan, do
sự phát triển của sự phân công lao động xã hội quyết định.
Xem xét các cuộc phân công lao động trong lịch sử loài người ta thấy
rằng: Trong thời kỳ đầu của lich sử loài người cơ cấu kinh tế là nông nghiệp, đến
khi phân công lao động phát triển, thủ công nghiệp tách khỏi nông nghiệp thì cơ
cấu kinh tế là nông - công nghiệp. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp làm
cho tỷ lệ công nghiệp cao hơn nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân thì nền cơ
cấu kinh tế là công - nông nghiệp thay thế cho cơ cấu kinh tế nông - công
nghiệp. Vào những năm giữa thế kỷ XX, khi công nghiệp, nông nghiệp phát
triển nhu cầu trao đổi hàng hóa tăng lên thì ngành thương nghiệp dịch vụ phát
triển mạnh mẽ và trở thành một ngành quan trọng trong cơ cấu kinh tế,cơ cấu
kinh tế lúc này chuyển dịch sang công - nông nghiệp - dịch vụ. [20; 5]
Hiện nay cơ cấu ngành kinh tế hiện đại bao gồm ba nhóm ngành chính đó
là nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ.

luật về sự phù hợp giữa sự phát triển của quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất,
quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh, quy luật cung cầu, quy luật lưu thông tiền tệ,
…
Hai là, cơ cấu kinh tế phải đảm bảo khai thác tối đa các tiềm năng, nguồn
lực của cả nước, của các ngành, các địa phương và của vùng lãnh thổ qua các
phương án sản xuất kinh doanh.
Ba là, cơ cấu kinh tế phải đảm bảo sử dụng ngày càng nhiều những lợi thế
so sánh, lợi thế tuyệt đối của đất nước mình so với cá nước khác, của địa phương
mình so với các địa phương khác.
Bốn là, cơ cấu kinh tế phải là một cơ cấu kinh tế mở, tức là phải có sự
phân công và hợp tác quốc tế theo xu hướng quốc tế hoá.
Năm là, cơ cấu kinh tế phải phản ánh được xu hướng phát triển của cuộc
cách mạng khoa học - kỹ thuật, xu hướng khu vực hóa, quốc tế hóa. Nghĩa là cơ
cấu kinh tế phải theo hướng hiện đại hóa ứng dụng ngày càng nhiều các thành
tựu khoa học - kỹ thuật và trong sản xuất, kinh doanh, phải có sự hợp tác quốc tế
cao, tham gia sự phân công lao động trong khu vực và trên thế giới, có xu hướng
hội nhập sâu vào nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới.
Sáu là, cơ cấu kinh tế phải phát huy cao độ hiệu quả và đồng thời phải
đảm bảo sự phát triển của xã hội.

SVTH: Phan Thị Hiên

7


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
1.1.2. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp
Theo nghĩa hẹp nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất dựa trên quy luật
sinh trưởng của cây trồng và vật nuôi, bao gồm trồng trọt và chăn nuôi. Trong
trồng trọt phân chia thành trồng cây công nghiệp và cây lương thực, cây ăn qủa.

biến đổi của lực lượng sản xuát và quan hệ sản xuất. Sự vận động biến đổi đó đối
với nước ta là sự vận động từ một nền kinh tế tự túc, tự cấp sang nền kinh tế
hành hoá, từ một nền kinh tế khép kín sang nền kinh tế mở, về cơ cấu tỷ trọng
giữa các ngành thì đó là việc giảm dần tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng
công nghiệp và dịch vụ.

SVTH: Phan Thị Hiên

8


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là sự vận dụng quy luật khách
quan, nhằm biến dổi nền nông nghiệp theo một hướng chủ đích, phương hướng
nhất định. Đó là quá trình làm thay đổi các mối quan hệ chủ yếu về mặt chất và
lượng tương đối ổn định của các bộ phận hợp thành nền nông nghiệp. Cụ thể đó
là quá trình thay đổi về tỷ lệ và mối quan hệ giữa các ngành nông nghiệp - lâm ngư nghiệp và thủy sản theo hướng hợp lý về cả mặt chất và mặt lượng.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển từ nền sản xuất nông
nghiệp tự cấp, tự túc là chủ yếu, sản xuất nhỏ là phổ biến lên nền nông nghiệp
hàng hóa, dựa trên những lợi thế sãn có về nông nghiệp kết hợp với việc ứng
dụng khoa học - kỹ thuật và công nghệ.
Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có ý nghĩa quan trọng
trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung và công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn nói riêng vì nó là nhân tố bảo
đảm sự ổn định và phát triển cho quá trình này, đồng thời việc chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông nghiệp cũng là quá trình để thực hiện mục tiêu xóa đói, giảm
nghèo và là giải pháp làm giảm sự cách biệt về đời sống văn hóa, kinh tế, dân trí
giữa nông thôn và thành thị.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là kết quả của quá trình tăng

nông sản nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm để có thể hòa nhập
vào thị trường khu vực và thế giới.
Mỗi nhóm nhân tố có vai trò, vị trí và có tác động nhất định đến cơ cấu
kinh tế nông nghiệp, có những nhóm nhân tố có tác động tích cực và có những
nhân tố có tác động tiêu cực. Cũng như có những nhân tố có thể tích cực ở thời
điểm này nhưng lại có tác động tiêu cực ở thời điểm khác, hoặc có nhân tố đối
với địa phương này là tích cực nhưng đối với địa phương khác lại có tác động
ngược lại. Vì vậy mà xét tổng thể mỗi vùng, mỗi địa phương có những tiềm
năng, thế mạnh, lợi thế so sánh nhất định. Việc tìm ra và tìm cách phát huy
những tiềm năng, thế mạnh đó là cần thiết trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp.
Một cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải được thiết lập theo hướng kết hợp
chuyên môn hóa và phát triển tổng hợp, tạo nên mối quan hệ hữu cơ giữa các
ngành, nghề trong vùng nhằm đạt tới mục tiêu phát triển bền vững.
Hiện nay quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nước ta đang
diễn ra theo những xu hướng sau:
Xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa, phát triển toàn diện bao gồm
trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, thủy sản. Trong đó ưu tiên đầu tư, khai thác
các nguồn lực để tăng dần về tỷ trọng của các ngành nghề thủy sản, lâm nghiệp
trong cơ cấu nông nghiệp theo nghĩa rộng; Nuôi trồng trong cơ cấu nội bộ ngành
thủy sản; trồng, chăm sóc, bảo vệ rừng trong nội bộ ngành lâm nghiệp; Chăn
nuôi trong nội bộ ngành nông nghiệp; Cây công nghiệp, cây ăn quả, cây thực
phẩm trong nội bộ ngành trồng trọt.
Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phải dựa trên cơ
sở khai thác, phát huy đầy đủ các tiềm năng, lợi thế so sánh để dần dần hình
thành các vùng sản xuất chuyên môn hóa, tập trung quy mô lớn, gắn sản xuất với
chế biến để nâng cao chất lượng hàng hóa, phục vụ nhu cầu trong nước và xuất
khẩu.
Ưu tiên phát triển các ngành có hàm lượng khoa học kỹ thuật, có khả
năng, điều kiện thuận lợi để ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ mới, quy

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn phải tạo ra được
một nền nông nghiệp đa dạng trên cơ sở phát huy các lợi thế so sánh, đáp ứng
nhu cầu trong nước và hướng mạnh ra xuất khẩu.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn phải ưu tiên phát
triển công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn nhằm khai thác nguyên vật liệu tại chỗ,
sử dụng nguồn lao động và yêu cầu ít vốn, chú trọng phát triển các cơ sở có quy
mô vừa và nhỏ.
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn phải dựa rên cơ sở
sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất nước, rừng; Đảm bảo những yêu cầu về cải
tạo môi trường sinh thái ở nông thôn.
Đại hội VIII xác định một trong những nội dung cơ bản của công nghiệp
hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn là phát triển toàn diện nông, lâm, ngư
nghiệp, hình thành các vùng tập trung chuyên ngành, có cơ cấu kinh tế hợp lý về
cây trồng, vật nuôi. Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành trung ương
Đảng khóa IX về đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông
thôn đã xác định “công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp là qúa trình
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng gắn với công nghiệp chế
biến và thị trường; thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụng

SVTH: Phan Thị Hiên

11


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
khoa học công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học, đưa thiết bị kỹ thuật và
công nghệ hiện đại và các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất,
chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường.”
Nội dung tổng quát của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông
nghiệp, nông thôn ở nước ta là:


SVTH: Phan Thị Hiên

12


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
phát triển và tăng trưởng nền kinh tế nông thôn thì trước tiên cần phải hình thành
được một cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý.
Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung và công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nói riêng, việc chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông nghiệp là một tất yếu vì:
Thứ nhất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là để hình thành một cơ cấu
kinh tế nông nghiệp hợp lý, khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên,
tận dụng những điều kiện kinh tế xã hội nhằm hiệu quả sản xuất nông nghiệp,
tăng năng suất lao động, nâng cao thu nhập cho nông dân, góp phần tăng trưởng
và phát triển kinh tế nông thôn nói riêng và kinh tế quốc dân nói chung.
Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nhằm bảo đảm những
điều kiện vật chất cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp,
nông thôn.
Thứ ba, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn còn nhằm tận dụng những điều
kiện do quá trình này để phát triển mạnh mẽ nền kinh tế c`ông nghiệp.
Thứ tư, quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn gắn
liền với chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, vì vậy nếu không thực hiện
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đại thì quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn coi như không thành công.
1.3.2.2. Vai trò của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có vai trò to lớn đối với sự phát

nghiệp hoá, hiện đại hoá chuyển dịch theo hướng công nghiệp, hiện đại nên
lượng lao động cần thiết giảm đi, số lượng lao động này sẽ chuyển sang ngành
công nghiệp và dịch vụ là ngành đòi hỏi một lực lượng lớn lao động tạo điều
kiện để hai ngành này phát triển. Tuy nhiên cũng có khó khăn là người lao động
trong công nghiệp dịch vụ đòi hỏi trình độ chuyên môn kỹ thuật nhưng lao động
nước ta hiện nay tỷ lệ chưa qua đào tạo rất cao.
Ba là, góp phần làm giảm khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, giải
quyết việc làm, nâng cao đời sống của người dân. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp làm cho năng suất và sản lượng cây trồng, vật nuôi tăng lên từ đó
tăng về giá trị nên thu nhập của người nông dân cũng sễ tăng lên là cho đời sống
của người nông dân được cải thiện. Khi cơ cấu kinh tế nông nghiệp chuyển dịch
một cách hợp lý sẽ tạo điều kiện cho công nghiệp và dịch vụ phát triển và kéo
theo đó là quá trình đô thị hóa do việc phát triển các trung tâm kinh tế - xã hội để
phục vụ nhu cầu phát triển, người dân có xu hướng di dân ra các thành thị để
phát triển hơn. Vì thế để hạn chế tình trạng di dân thì phải mở mang các ngành,
nghề mới, các ngành công nghiệp, dịch vụ thu hút người lao động, tăng thu nhập
cho người lao động. Những việc làm đó sẽ làm cho nền kinh tế nông thôn phát
triển, thu nhập của người dân nông thôn cao dần lên, đời sống vật chất và tinh
thần của người dân cũng theo đó mà tăng lên.
Bốn là, góp phần biến nông thôn trở thành một địa bàn hấp dẫn đầu tư,
tạo điều kiện hấp dẫn cho mọi người dân tiếp cận với những thành tự khoa học
– công nghệ. Khi cơ cấu kinh tế dần dần chuyển dịch theo hướng hợp lý thì năng
suất lao động cao, nền kinh tế nông thôn cũng phát triển theo, bởi nông nghiệp
phát triển sẽ tạo điều kiện cho các ngành khác phát triển làm cho tổng thể nền
kinh tế nông thôn phát triển. Các nhà đầu tư sẽ thấy được việc dầu tư vào địa bàn
nông thôn là hợp lý, là có lợi. Vì thế mà nông thôn sẽ trở thành địa bàn hấp dẫn
vốn đầu tư của cả nhà nhà nước và tư nhân, cả trong nước và ngoài nước.

SVTH: Phan Thị Hiên


công nghiệp, hàng tiêu dùng và công nghiệp nặng.”; Phải sử dụng lao động theo
hướng thâm canh và kinh doanh tổng hợp, nhằm phát triển trồng trọt, chăn nuôi,
chế biến ngành nghề ở nông thôn. Bố trí hợp lý và có căn cứ khoa học cơ cấu
cây trồng, vật nuôi, cơ cấu ngành nghề để đất nông nghiệp cũng như đất lâm
nghiệp được sử dụng hợp lý, để môi trường sống được bảo vệ tốt”; cần phân
công lao động hợp lý; Đảng cũng xác định “phát triển nông nghiệp cần phải kết
hợp với phát triển công nghiệp hàng tiêu dùng cả chiều rộng lẫn chiều sâu,..”
Đến Đại hội VI (1986) đã xác định ba chương trình, mục tiêu lớn là
“lương thực phẩm - hàng tiêu dùng - hàng xuất khẩu”, trong đó lương thực, thực
phẩm được ưu tiên hàng đầu. Vì vậy nông nghiệp được ưu tiên phát triển với
mục tiêu số một là “sản xuất lương thực, thực phẩm” ngoài ra còn chú trọng phát
triển các loại cây công nghiệp, nhất là cây công nghiệp ngắn ngày, đi liền với
SVTH: Phan Thị Hiên

15


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
xây dựng đồng bộ công nghiệp chế biến, phát triển mạnh các ngành nghề, gắn
lao động với đất đai, rừng, biển nhằm khai thác đến mức cao nhất những tiềm
năng đó.
Đại hội VII, VIII của Đảng là sự cụ thể hóa về chủ trương, chính sách phát
triển nông nghiệp ở nước ta của Đại hội VI. Bắt đầu từ Đại hội VII, Đảng ta xác
định “phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện
đại hóa”
Tại Đại hội IX Đảng vấn đề chuyển dịch vơ cấu kinh tế nông nghiệp cũng
được đề cập và bàn bạc, và đặc biệt đến Hội nghi lần thứ năm Ban chấp hành
trung ương khóa IX đã ra nghị quyết “Đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa
nông nghiệp nông thôn thời kỳ 2001 - 2010” đã chỉ rõ quá trình chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông nghiệp cần phải: “Bảo đảm vững chắc an ninh lương thực quốc


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Đối với thủy sản, đầu tư đồng bộ cho cả nuôi trồng và đánh bắt thủy sản
gắn với chế biến hiện đại, đảm bảo chất lượng, quy hoạch và khai thác tốt diện
tích mặt nước để nuôi trồng thủy, hải sản, phát triển các hình thức nuôi công
nghiệp và bán công nghiệp.
Đối với diêm nghiệp thì cần quy hoạch và đầu tư cho các vùng làm muối
với công nghệ mới để thúc đẩy năng suất, chất lượng cao, hạ giá thành sản
phẩm, bảo đảm nhu cầu trong nước và xuất khẩu, thay thế nhập khẩu. (Theo tinh
thần của nghị quyết “Đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp
nông thôn thời kỳ 2001 - 2010” Về chủ trương phát triển lực lượng sản xuất,
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn)
1.4. Kinh nghiệm của một số nước và một số địa phương trong nước về
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
1.4.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới.
• Kinh nghiệm cuả Thái Lan
Thái Lan là nước có nền nông nghiệp phát triển mạnh , có được thành công
đó là nhờ Thái lan đã áp dụng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo
hướng xuất khẩu. Kinh nghiệm của Thái Lan trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông nghiệp là:
Một là, thực hiện nhiều hình thức sở hữu, quan tâm đến phát triển của các
thành phần kinh thế theo hình thức sở hữu, khuyến khích các thành phần kinh tế
này phát triển.
Hai là, kết hợp tốt các loại hình kinh tế hộ gia đình, cá thể, tiểu chủ và
kinh tế trang trại, hợp tác xã… Sự kết hợp các loại hình này sẽ phát huy được
tiềm lực của mọi người dân trong sản xuất nông nghiệp.
Ba là, phát huy lợi thế về nguồn lao động dồi dào, giá nhân công rẻ, khí
hậu, tài nguyên một cách hợp lý để phát triển nông nghiệp gắn với công nghiệp
chế biến nông sản, công nghiệp chế biến hàng tiêu dùng tạo nên những mặt hàng
xuất khẩu đa dạng, phong phú, phù hợp với điều kiện của đất nước và nhu câu

canh tác, diện tích đất hoang hóa tăng lên, các làn thuần nông thì phân tán. Do
đó , việc phát triển nông nghiệp rất được Nhật Bản chú trọng, trong đó Nhật Bản
quan tâm đên chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Do được quan tâm đầu tư
và có chính sách khôn khéo trong thực hiện nên Nhật Bản đã có bước chuyển đổi
nhanh chóng trong nôngnghiệp nói riêng và nông thôn nói chung. Đến nay Nhật
Bản cơ bản đã trở thành nước có nền nông nghiệp đa dạng, hiện đại với cơ cấu
hợp lý.
Từ quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Nhật Bản người ta đã rút ra
những bài học cho sự thành công trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp,
đó là:
Một là, tiến hành cải cách ruộng đất, tự do hóa nông dân, coi trọng phát
triển hình thức nông trang và phát triển các nông trang gắn liền với hợp tác xã,
đồng thời với phát triển các ngành công nghiệp, dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp.
Nhật Bản coi trọng phát triển nông nghiệp đặc thù, đảm bảo mục tiêu an
toàn lương thực, đồng thời cũng phát triển nông nghiệp toàn diện, mở rộng sản
xuất các lại cây trồng khác và phát triển chăn nuôi thông qua phát triển các vùng
nông nghiệp đặc thù. Để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Nhật Bản đã áp
dụng, thực hiện chính sách an toàn lương thực thông qua cải tạo đất đai, định cư

SVTH: Phan Thị Hiên

18


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
cho nông dân, thiết lập chế độ sở hữu nhỏ, xóa bỏ quyền chiếm dụng ruộng đất
bất hợp pháp để nông dân yên tâm sản xuất.
Hai là, Nhật Bản đã có những chính sách cụ thể, phù hợp vói từng nhiệm
vụ của từng thời kỳ cụ thể giải quyất tốt những vấn đề phát sinh, công tác quản
lý vũ mô nền kinh tế nói chung và nông nghiệp nói riêng được chú trọng đúng

•Kinh nghiệm của tỉnh Bình Định

SVTH: Phan Thị Hiên

19


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Bình Định là một tỉnh nằm trên sườn Đông của dãy Trường Sơn, thuộc
duyên hải Nam Trung bộ. Tỉnh có địa hình dốc, hẹp, đất nông nghiệp phân tán, ít
màu mỡ, thời tiết lại khắc nghiệt. Vì vậy sản xuất nông nghiệp của tỉnh gặp rất
nhiều khó khăn, trở ngại. Do nhận thức được những khó khăn, thách thức đối với
nền nông nghiệp tỉnh nhà, nên tỉnh đã có những chủ trương, biện pháp để phát
triển nông nghiệp. Tỉnh quán triệt chủ trương của Đảng, Nhà nước về công
nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh
tế đã được chú trọng với nhiều chương trình, biện pháp và đã đạt được những
thành tựu đáng kể.
Những kinh nghiệm rút ra được từ việc chuyển dich cơ cấu kinh tế nông
nghiệp tỉnh Bình Định là:
Thứ nhất, Định hướng chuyển dịch kinh tế nông nghiệp một cách rõ ràng,
khi việc định hướng chuyển dịch cơ cấu rõ ràng thì mới có mục tiêu rõ ràng để
tìm ra các biện pháp hành động hướng về mục đích và hướng về mục đích ấy.
Thứ hai, Khoa học công nghệ được ứng dụng một cách rộng rãi trong sản
xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong công tác giống cây trồng, vật nuôi. Tỉnh chú
trọng công tác khảo cứu, khảo nghiệm, chọn giống, tạo giống cây trồng, vật nuôi
có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện tự nhiên, thổ nhưỡng của
tỉnh. Tỉnh đã thực hiện các chương trình cải tạo giống bò, nạc hóa đàn lợn, phát
triển đàn gia cầm, tăng năng suất, chất lượng cây trồng vật nuôi.
Thứ ba, Tiến hành chuyển đổi cơ cấu mùa vụ một cách tích cực, đặc biệt
là chuyển đổi lúa ba vụ bấp bênh, kém hiệu quả sang ba vụ chắc chắn, có chất

Ba là, phải đảm bảo cung ứng đồng bộ các yếu tố đầu vào và triển khai hai
hoạt động đầu ra cho quá trình sản xuất. Các yếu tố đầu vào đó là giống; thức ăn,
phân bón; nước; lao động; thuốc chữa bệnh đặc thù; vốn; đất và lao động quản
lý. Hai hoạt động đầu ra là hoạt động tiếp thị sản phẩm và hoạt động tổ chức
mạng lưới phân phối sản phẩm.
Bốn là, phải cung cấp cho người nông dân những thông tin kinh tế thị
trường cần thiết và có sự hỗ trợ cụ thể cho mỗi hộ để nông dân có thể thực hiện
chuyển dịch cơ cấu sản xuất một cách nhanh chóng và đạt hiệu quả cao.
• Kinh nghiệm ở tỉnh Bình Phước
Trong những năm qua cùng với sự phát triển của các ngành kinh tế khác,
ngành nông nghiệp của tỉnh Bình Phước đã có những bước chuyển biến đáng kể,
cơ cấu sản xuất ngành nông nghiệp đã và đang chuyển dịch theo hướng tích cực.
Cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh đã chuyển dịch theo hướng phát triển mạnh
các loại cây công nghiệp, phát triển chăn nuôi và thủy sản một cách hợp lý. Để
có được những thành quả trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tỉnh đã
thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp về chính sách, vốn đầu tư, khoa học kỹ
thuật…
Tỉnh ban hành và thực hiện triệt để Nghị quyết của hội đồng nhân dân tỉnh
về đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp gắn với công tác phát triển
cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp nông thôn thời kỳ 2006 - 2010. Và nhiều chủ
trương chính sách cụ thể cho từng ngành khác.
Tỉnh đặc biệt chú trọng xây dựng cơ sở hạ tầng nông nghiệp, nông thôn,
xem đây là chìa khóa của một nền nông nghiệp bền vững. Trong những năm qua,
tỉnh đã đầu tư mỗi năn hàng trăm tỷ đồng để phát triển hệ thống thủy lợi, giao
thông nông thôn….

SVTH: Phan Thị Hiên

21


+ Bảo đảm giống cây trồng, vật nuôi. Chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông
nghiệp chủ yếu là chuyển dịch về cơ cấu cây trồng, vật nuôi sao cho phù hợp với
điều kiện của từng vùng, từng địa phương, vì vậy việc bảo đảm giống là điều
kiện quan trọng.
+ Đầu tư đúng mức cho các khâu phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp.

SVTH: Phan Thị Hiên

22


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
+ Bảo đảm thị trường đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp, bởi nếu sản xuất
nhưng không có thị trường tiêu thụ, đầu ra bế tắc thì hiệu quả kinh tế không đạt
vì vậy việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp cũng không đạt kết quả.
+ Phải ban hành, thực hiện và điều chỉnh kịp thời các chính sách khuyến
khích phát triển nông nghiệp.

SVTH: Phan Thị Hiên

23


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP

Chương 2
THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG
NGHIỆP TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI
HÓA NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN Ở HUYỆN BÙ ĐĂNG, TỈNH

SVTH: Phan Thị Hiên

24


 Khóa luận tốt nghiệp ĐHSP
Nhiệt độ bình quân hằng năm cao đều và ổn định từ khoảng 25,8 – 26.6 oC.
Nhiệt độ bình quân thấp nhất từ 21,5-22oC, nhiệt độ bình quân cao nhất khoảng
32,7 - 32,2oC. Nhìn chung sự thay đổi nhiệt độ các tháng trong năm không lớn
nhưng nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm lại khá lớn (khoảng 7 - 9 oC), nhất
là vào các tháng mùa khô. Bù Đăng là huyện nằm trong vùng dồi dào nắng, số
giờ nắng trung bình hàng năm phỏ biến từ 2300 - 2600h, số giờ nắng bình quân
hàng ngày từ 6,3 - 7,1h. Tổng thời gian nắng nhiều nhất là vào tháng 10, 11, 12,
thòi gian nắng ít nhất là tháng 6, 7, 8, 9 hàng năm.
Lượng mưa hàng năm của huyện biến động trong khoảng từ 2159 –
3231mm. Nhưng phân bố theo mùa. Lượng mưa tập trung nhiều vào mùa mưa từ
tháng 5 đến tháng cuối 10 hàng năm, lượng mưa tạp trung lớn, chiếm khoảng 85
- 90% lượng mưa của cả năm. Còn vào mùa khô từ tháng 11 đến cuối tháng 4
năm sau, lượng mưa rất nhỏ, chỉ chiếm 10 - 15% tổng lượng mưa cả năm.
2.1.1.4. Đất đai
Tài nguyên đất của huyện phong phú và đa dạng. Theo các nhà chuyên
môn phân chia thì đất ở huyện Bù Đăng được chia thành 4 nhóm chính: Nhóm 1:
Đất phù sa891,6ha; Nhóm 2: Đất đỏ vàng(đất nâu đỏ trên đá bazan, đất nâu vàng
trên đá bazan, đất đỏ vàng trên đá phiến) 132451,1ha; Nhóm 3: Đất dốc tụ,
5289,4ha; Nhóm 4: Đất sông, hồ…11830,61ha
Có thể nói Bù Đăng là một huyện có tài nguyên đất khá phong phú và đa
dạng, có chất lượng tốt, đặc biệt là đất đỏ bazan chiếm 71,63%. Vì vậy đây là
vùng đất có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp.
2.1.1.5. Các điều kiện khác
Tài nguyên nước, trên địa bàn huyện chỉ có một con sông lớn chảy qua