PHẦN 1. MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới
phê chuẩn công ước hành động Quốc gia về quyền trẻ em. Ngay sau đó,
chương trình hành động Quốc gia vì trẻ em được thông qua, khẳng định việc
dành ưu tiên cho trẻ em các quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, giáo dục,
vui chơi giải trí và phát triển văn hóa. Mặc dù còn nhiều khó khăn về kinh tế
xã hội tuy nhiên Đảng, Nhà nước và nhân dân ta vẫn tập trung mọi nỗ lực, huy
động nhiều nguồn lực trong đó có sự giúp đỡ quốc tế nhằm giải quyết các vấn
đề quan trọng về trẻ em, như sức khỏe, dinh dưỡng, giáo dục đặc biệt là các
đối tượng thiệt thòi vùng sâu, vùng xa.[1]
Trẻ em chính là những người đảm nhận sự phát triển của xã hội tương
lai. Với sức khỏe tốt, tư duy sáng tạo, tình cảm đẹp đẽ, thì trẻ có thể dễ dàng
thích nghi với môi trường, định hướng hành động nhanh chóng và phù hợp
với yêu cầu phát triển mới của xã hội. Tuy nhiên, trẻ em nói chung và trẻ em
ở lứa tuổi mầm non nói riêng đều có sức đề kháng yếu, các em đang trong
thời kì phát triển và dần hoàn thiện các cơ quan nên trẻ dễ bị mắc phải những
bệnh dịch do điều kiện sống tác động. [1]
Cùng với trường mầm non, gia đình là môi trường nuôi dưỡng, giáo dục
đặc biệt đối với sự phát triển của trẻ và hiệu quả chăm sóc, giáo dục và bảo vệ
trẻ phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của các bậc cha mẹ, của gia đình. Tuy
nhiên nhiều gia đình, đặc biệt là các gia đình nghèo thường không đủ điều
kiện bảo vệ, chăm sóc bảo vệ con cái của mình theo ý muốn.
Trong tham luận “Thực thi chính sách về chăm sóc, bảo vệ trẻ em ở
Việt Nam – khoảng trống trong chính sách hỗ trợ cha mẹ bảo vệ, chăm sóc

1


trẻ em” [1] cho biết: Chỉ có khoảng hơn 18,6% cha mẹ đạt về thực hành
vệ sinh cá nhân cho trẻ, thực hành vệ sinh môi trường cho trẻ còn thấp

• Nhiệm vụ:
- Nghiên cứu, tìm hiểu những kiến thức căn bản về chăm sóc trẻ em.
- Tìm hiểu tình trạng sức khỏe trẻ em trong độ tuổi mầm non.
- Khảo sát kiến thức và cách thức chăm sóc sức khỏe cho trẻ của các bà
mẹ tại xã Xuân Hòa, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.
- Bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng thực hành chăm sóc sức khỏe trẻ em
cho các bà mẹ tại xã Xuân Hòa, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.

3


PHẦN 2. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
1.1. Đặc điểm quá trình chăm sóc trẻ lứa tuổi Mầm non
1.1.1. Giai đoạn sơ sinh [2]
Giai đoạn này được tính từ thời điểm đứa trẻ được sinh ra cho đến hết 28
ngày sau khi sinh.
• Về đặc điểm sinh lí: Sự thay đổi môi trường sống đòi hỏi đứa trẻ phải
thích nghi với điều kiện sống hoàn toàn mới và luôn thay đổi. Điều này
được thể hiện rõ trong chức năng hoạt động của các cơ quan và hệ cơ quan
của trẻ sơ sinh.
Cụ thể như sau:
- Các cơ quan và hệ cơ quan trong cơ thể (hệ hô hấp, tiêu hóa) bắt đầu
hoạt động độc lập không phụ thuộc vào người mẹ như trước.
- Sự phát triển thể chất thể hiện qua các chỉ số: Chiều cao trung bình của
trẻ sơ sinh là 50cm; Cân nặng trung bình của trẻ sơ sinh là 3000 gam.
- Một số hiện tượng sinh lí xuất hiện ở trẻ: Sụt cân (6% - 10%), vàng da,
rụng rốn. Các hiện tượng trên sẽ hết dần vào tuần thứ 2 nếu được chăm sóc tốt.
• Về đặc điểm bệnh lí:

nhiều lần trong ngày; Da, cơ, xương của trẻ có đặc điểm: Các mô mềm, mỏng,
các sợi co dãn chưa phát triển đầy đủ nên rất dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, do
có nhiều mô và các mao mạch mới được hình thành nên các tổn thương trên
da của trẻ nhanh chóng lành trong điều kiện gìn vệ sinh tốt.

5


• Về đặc điểm bệnh lí:
Phản ứng bảo vệ cơ thể còn kém. Trẻ có thể mắc các bệnh nhiễm khuẩn
như sởi, đậu mùa… Nhưng biểu hiện thường không rõ rệt và điển hình nên
thường khó phát hiện, khó đề phòng và cách li. Trẻ hay mắc các bệnh toàn
thân như suy dinh dưỡng, còi xương cũng như các biểu hiện sốt cao, mất nước
do nhiều nguyên nhân khác nhau.
• Chăm sóc trẻ lứa tuổi bú mẹ cần lưu ý:
- Đảm bảo vệ sinh dinh dưỡng và tổ chức dinh dưỡng hợp lí giúp trẻ
dễ dàng hấp thụ các loại thức ăn trong điều kiện hệ tiêu hóa chưa hoàn
thiện. Thức ăn hợp lí nhất trong giai đoạn này là sữa mẹ và tổ chức cho trẻ
ăn bổ sung kịp thời.
- Chăm sóc da cho trẻ cẩn thận vì da của trẻ dễ tổn thương. Đặc biệt là
những vùng da ẩm ướt do sự bài tiết diễn ra nhiều lần trong ngày. Tuy nhiên,
cũng cần hạn chế sử dụng các loại thuốc phòng và chữa bệnh ngoài da cho trẻ
khi không cần thiết.
- Đảm bảo tiêm chủng phòng bệnh lây nhiễm thường gặp ở trẻ và phát hiện
sớm những dấu hiệu của bệnh để có biện pháp chăm sóc tốt và cánh li kịp thời.
1.1.3. Giai đoạn nhà trẻ [2]
• Về đặc điểm bệnh lí: Trẻ hay mắc các bệnh nhiễm khuẩn (sởi, lao, ho
gà,…) do sự miễn dịch tiếp nhận qua sữa mẹ ít dần, đồng thời, phạm vi
giao tiếp mở rộng và trẻ chưa có ý thức tự phòng bệnh. Trẻ hay mắc bệnh
đường tiêu hóa.

- Cần tăng cường các biện pháp rèn luyện cơ thể để giúp trẻ chủ động phòng
bệnh, đặc biệt là tăng cường rèn luyện cơ thể cho trẻ bằng các yếu tố tự nhiên.

7


1.2. Chiến lược ưu tiên chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ
1.2.1. Khái niệm chăm sóc sức khỏe ban đầu [2]
Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa chăm sóc sức khỏe ban đầu như sau:
Chăm sóc sức khỏe ban đầu là những chăm sóc sức khỏe thiết yếu, dựa trên
những phương pháp và kỹ thuật thực hành, đưa đến tận cá nhân và từng gia
đình trong cộng đồng, được mọi người chấp nhận thông qua sự tham gia đầy
đủ của họ, với giá thành mà họ có thể chấp nhận được nhằm đạt được mức sức
khỏe cao nhất có thể được.
Chăm sóc sức khỏe ban đầu nhấn mạnh đến những vấn đề sức khỏe chủ
yếu của cộng đồng, đến tăng cường sức khỏe, phòng bệnh, chữa bệnh và phục
hồi sức khỏe.
1.2.2. Chiến lược ưu tiên chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ em [2]
Ở Việt Nam, chiến lược chăm sóc sức khỏe ban đầu gồm các nội dung
cơ bản sau:
 Theo dõi biểu đồ tăng trưởng (Growth monitorning):
Khái niệm: Là theo dõi sự phát triển về cân nặng, chiều cao của trẻ
từ 0 – 5 tuổi.
Mục đích: Theo dõi tình trạng sức khỏe chung của trẻ hàng tháng, hàng
năm, phát hiện kịp thời bệnh suy dinh dưỡng để có biện pháp chăm sóc và
điều trị thích hợp, phát hiện tình trạng mất nước ở các bệnh tiêu chảy, bệnh
nhiễm trùng… để có thể bù nước kịp thời.
 Bù nước bằng đường uống (Oral rehydratation)
Mục đích: Nhanh chóng bù nước để phục hồi lượng nước đã mất trong
cơ thể một cách an toàn, ngăn ngừa rối loạn điện giải, tăng sức đề kháng

9


những bệnh tật nguy hiểm như Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Viêm gan B, Bại
Liệt, Sởi và Viêm phổi/Viêm màng não mủ do Hib.
 Lịch tiêm chủng cho trẻ:
• Trẻ sơ sinh: Phòng Lao (BCG) và VGB (lần 1).
• Trẻ 1 tháng: Phòng VGB (lần 2).
• Trẻ 2 tháng: Phòng BH – UV – HG (lần 1), Sabin (lần 1) và VGB (lần 3).
• Trẻ 3 tháng: Phòng BH – UV – HG (lần 2) và Sabin (lần 2).
• Trẻ 4 tháng: Phòng BH – UV – HG (lần 3) và Sanin (lần 3).
• Trẻ 9 tháng: Phòng sởi lần 1; 18 tháng phòng sởi lần 2.
• Trẻ 12 – 18 tháng: Phòng viêm não Nhật Bản (lần 1, sau 1 tuần - lần 2,
sau 12 tháng - lần 3).
- Tiêm chủng nhắc lại cho trẻ lớn (2, 3, 6 tuổi) để củng cố và tăng cường
miễn dịch cho cơ thể khi có yêu cầu của cơ sở y tế.
 Cung cấp thực phẩm cho bà mẹ và trẻ em (Food suplemen)
Mục đích: Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lí nhất cho bà mẹ trong thời
gian cho con bú và cho trẻ. Có như vậy, trẻ mới khỏe mạnh, tránh được bệnh
suy dinh dưỡng và hạn chế các bệnh nhiễm khuẩn.
 Giáo dục sức khỏe cho bà mẹ (Female education)
Mục đích: Đảm bảo sức khỏe và những hiểu biết tối thiểu và chăm sóc
sức khỏe cho bà mẹ để giảm tỉ lệ mắc bệnh và giảm tỉ lệ tử vong của trẻ.
 Chương trình phòng chống thiếu vitamin A
Các hoạt động của chương trình bao gồm bổ sung viên vitamin A liều cao
cho trẻ em 6 - 36 tháng và phụ nữ sau sinh kết hợp truyền thông giáo dục
nhằm khuyến khích sử dụng thực phẩm giàu vitamin A. Ngoài ra, chương

10


đau bụng, nôn.

11


Khi trẻ bị tiêu chảy cấp, điều quan trọng là phải theo dõi để phát hiện các
dấu hiệu mất nước và mất muối. Các dấu hiệu cần được theo dõi:
- Tiêu chảy: Xảy ra một cách đột ngột. Phân lỏng, nhiều nước, đi nhiều
lần trong ngày có thể từ 10 – 15 lần/ngày, mùi chua, phân có thể nhầy nhầy,
trường hợp bị lỵ phân sẽ có nước lẫn máu.
- Nôn: Thường xuyên xuất hiện đầu tiên trong trường hợp do Rota hoặc
do tụ cầu, nôn liên tục hoặc vài lần một ngày.
- Biếng ăn: Có thể xuất hiện sớm hoặc khi trẻ tiêu chảy nhiều ngày, trẻ
thường từ chối các thức ăn thông thường, có thể chỉ thích uống nước (tùy vào
từng mức độ của bệnh).
- Tinh thần: Trẻ có biểu hiện vật vã, kích thích quấy khóc. Trẻ mệt lả, li bì
hôn mê nếu tình trạng mất nước nặng hoặc sốt do giảm khối lượng tuần hoàn.
- Tình trạng mất nước và chất điện giải.
•

Trẻ quấy khóc.

•

Khát nước, cho uống nước trẻ uống ngay.

•

Mắt trũng, thóp lõm, da nhăn, khóc không có nước mắt.
Khi mất nước nặng:

12


- Phát hiện sớm, bồi phụ nhanh, đủ nước và các chất điện giải mà trẻ bị
mất đi do tiêu chảy tùy thuộc vào mức độ mất nước. Oresol là dung dịch tốt
nhất để điều trị mất nước và điện giải cho trẻ.
- Tiếp tục cho trẻ bú mẹ, ăn bổ sung như bình thường. Mặc dù trong thời
gian bị tiêu chảy cấp, quá trình hấp thu thức ăn có giảm hơn bình thường,
nhưng vẫn hấp thu qua ruột 60%, do vậy trong suốt quá trình tiêu chảy cần
cho trẻ ăn đủ khẩu phần, không được bắt trẻ nhịn, kiêng khem, thì trọng lượng
cơ thể sẽ tiếp tục tăng với tốc độ gần như bình thường. Nếu không ăn đủ khẩu
phần trẻ sẽ bị sụt cân dẫn đến suy dinh dưỡng. Hậu quả là trẻ bị tiêu chảy, khả
năng hấp thu đã bị kém đi, lại ăn thức ăn thiếu dinh dưỡng nên không có đủ
năng lượng để chống đỡ với bệnh tật.
- Không nên sử dụng kháng sinh (trừ trường hợp bị lỵ).


Phòng bệnh cho trẻ

- Nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu nhằm tăng cường
miễn dịch với bệnh tật cho trẻ, sau đó cho ăn bổ sung kèm bú mẹ.
- Tạo tập quán ăn tốt cho trẻ.
- Cho trẻ ăn bổ sung sau 6 tháng, ăn đầy đủ các chất dinh dưỡng.
- Tạo thói quen rửa tay trước khi ăn cho trẻ.
- Người làm công việc chăm sóc trẻ phải đảm bảo vệ sinh.
- Sử dụng nguồn nước sạch, chế biến, bảo quản thức ăn an toàn, hợp vệ sinh.
- Phòng bệnh bằng vắc xin: Tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin theo lịch
tiêm chủng mở rộng; Tiêm phòng sởi có thể giảm tỷ lệ mắc và mức độ trầm
trọng của tiêu chảy; Phòng Rotavirus: Vắc xin đã triển khai ở các nước phát
triển cho thấy hiệu quả phòng ngừa tiêu chảy do rotavirus rất tốt.

cũng là những yếu tố nguy cơ thường được nhắc đến.


Biểu hiện

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính có thể biểu hiện bằng nhiều dấu hiệu như
sốt, ho, chảy nước mũi, nhịp thở nhanh, cánh mũi phập phồng, rút lõm lồng
ngực , thở khò khè , tím tái…Trên thực tế, người ta có thể dựa vào các dấu

14


hiệu cơ bản như ho, thở nhanh, rút lõm lồng ngực và một số dấu hiệu sau để
phân loại mức độ nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính và định hướng nhanh thái
độ xử trí.
- Nhiễm khuẩn hô hấp nhẹ (Không viêm phổi) trẻ chỉ có dấu hiệu ho,
chảy nước mũi, không thở nhanh, không rút lõm lồng ngực.
- Nhiễm khuẩn hô hấp thể vừa (Viêm phổi) nếu trẻ có dấu hiệu thở nhanh
nhưng không rút lõm lồng ngực.
- Nhiễm khuẩn hô hấp thể nặng (Viêm phổi nặng) khi trẻ có dấu hiệu rút
lõm lồng ngực.
- Nhiễm khuẩn hô hấp rất nặng nếu trẻ có một trong các dấu hiệu nguy
hiểm sau: Không uống được, co giật, ngủ li bì, khó đánh thức, thở rít khi nằm
yên, suy dinh dưỡng nặng. Ở trẻ nhỏ dưới 2 tháng tuổi có dấu hiệu bỏ bú, sốt
hoặc hạ thân nhiệt, thở khò khè.


Những điều cần lưu ý [5]

Để giảm tỷ lệ tử vong và mắc bệnh nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ

nhiễm nào đó.
Trước đây hàng năm số trẻ em mắc các bệnh truyền nhiễm tỉ lệ tử vong
rất cao. Tổ chức y tế thế giới đã triển khai chương trình tiêm chủng tại các
quốc gia nhất là những nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, nhằm
ngăn chặn tỉ lệ tử vong ở trẻ em.
Tiêm chủng là cách tốt nhất để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm nguy
hiểm cho trẻ em. Trẻ cần được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch để phòng tránh
những bệnh tật nguy hiểm như Bạch hầu, Ho gà, Uốn ván, Viêm gan B, Bại
Liệt, Sởi và Viêm phổi/Viêm màng não mủ do Hib.

16


* Những lưu ý khi tiêm phòng cho trẻ
Các bậc cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để tiêm phòng đầy đủ và đúng lịch.
Các vắc xin sử dụng trong chương trình tiêm chủng là an toàn. Để chăm
sóc sức khỏe trẻ tốt hơn khi đi tiêm chủng các bà mẹ cần lưu ý:
- Các bà mẹ cần chủ động thông báo về tình trạng sức khỏe của con mình
như: đang ốm, sốt, sinh non, tiền sử dị ứng, có phản ứng mạnh với lần tiêm chủng
trước và đề nghị được cán bộ y tế kiểm tra sức khỏe của con mình trước khi tiêm.
- Sau tiêm chủng trẻ có thể có một số biểu hiện thông thường như sốt,
đau hoặc sưng tấy tại chỗ tiêm, quấy khóc v..v. Các bà mẹ nên chú ý đến trẻ
hơn và đưa trẻ tới cơ sở y tế nếu thấy các phản ứng kéo dài trên 1 ngày.
- Những phản ứng nặng sau tiêm chủng thường hiếm gặp, như sốc phản
vệ với tỉ lệ 1/1 triệu liều vắc xin và sẽ qua khỏi nếu được phát hiện và xử
trí kịp thời.
- Nếu trẻ có các dấu hiệu bất thường như sốt cao, quấy khóc kéo dài, co
giật, bỏ bú, khó thở, tím tái... các bà mẹ cần đưa ngay trẻ tới cơ sở y tế.
Vì sự an toàn của trẻ, các bà mẹ cần theo dõi trẻ sau tiêm chủng. Trẻ cần
được theo dõi 30 phút tại điểm tiêm chủng và tiếp tục theo dõi tại nhà ít nhất

thể gặp của một loại thuốc trước khi sử dụng nó cho trẻ, những thông tin này
thông thường được tìm thấy trên nhãn thuốc hoặc tờ hướng dẫn sử dụng. Sau
đó, hãy theo dõi những phản ứng phụ bất thường.
- Đo lường một cách chính xác: Nếu như liều lượng được khuyến nghị ở
trên bao bì sử dụng một đơn vị khác (ví dụ như muỗng canh, muống cà phê,
ml, ounces) thì không nên cố gắng ước lượng mà hãy tuân theo đúng hướng dẫn.
- Không được sử dụng các loại thuốc quá hạn sử dụng.
1.3.4. Tạo môi trường an toàn, phòng tránh tai nạn [4], [5]


Tạo môi trường an toàn cho trẻ

Mục tiêu tổng quát của chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 20112015 là tạo dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh mà ở đó tất cả trẻ em đều

18


được bảo vệ; chủ động phòng ngừa, giảm thiểu, loại bỏ các nguy cơ gây tổn hại cho
trẻ em, giảm thiểu tình trạng trẻ em rơi vào hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em bị xâm hại,
trẻ em bị bạo lực. Thế nhưng, trẻ em vẫn đã và đang là đối tượng chịu nhiều thiệt
thòi khi hàng ngày phải đối mặt với những cái bẫy từ nhà ra phố. Làm gì để trẻ
được an toàn vẫn là bài toán khó và cần lời giải từ sự chung tay của cả cộng đồng.


Những điều cần biết về những tai nạn thường gặp của trẻ trong

gia đình và môi trường sống. [1]
Theo kết quả khảo sát về tai nạn thương tích tại Việt Nam vừa được Tổ
chức Y tế Thế giới công bố, mỗi năm nước ta có khoảng 35.000 người tử
vong do tai nạn thương tích, trong đó có 8.000 từ sơ sinh đến 18 tuổi. Nguyên

- Giải pháp phù hợp nhằm hỗ trợ nâng cao kiến thức, kĩ năng thực hành
chăm sóc trẻ em.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp đọc sách, nghiên cứu tài liệu, truy cập mạng internet
nhằm tìm hiểu, tổng hợp một số vấn đề liên quan đến đề tài.
- Phương pháp điều tra, phỏng vấn nhằm tìm hiểu nhận thức kiến thức,
kĩ năng thực hành chăm sóc sức khỏe cho trẻ em của các bà mẹ.
- Phương pháp quan sát, đàm thoại, trò chuyện, trao đổi.


Chọn mẫu

- Trong danh sách 143 bà mẹ có con dưới 5 tuổi do Trạm y tế của xã
cung cấp, chúng tôi đã thuyết phục được 77 bà mẹ hợp tác với chúng tôi trong
nghiên cứu (53.8% theo danh sách). Những trường hợp còn lại không điều tra
được do vắng mặt, hoặc do họ không muốn hợp tác.

20


Chương 3
KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1. Tình trạng sức khỏe trẻ em xã Xuân Hòa, huyện Bảo Yên,
tỉnh Lào Cai
3.1.1. Sơ lược về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội xã
Xuân Hòa [10], [11], [12]


Điều kiện tự nhiên, kinh tế


3.1.2.1. Hoạt động y tế tại địa phương [8], [9]
- Trạm Y tế xã với 6 cán bộ trong đó: 03 y sỹ, 01 nữ hộ sinh, 02 điều
dưỡng trung học, trong đó có 1 y sỹ làm cán bộ chuyên trách dân số.
- Các cán bộ trạm phân công quản lí các chương trình y tế và phụ trách
các thôn, bản. 19/19 thôn, bản có nhân viên y tế thôn bản hoạt động. Hàng
tháng, trạm y tế tổ chức họp giao ban định kỳ với nhân viên y tế thôn bản.
- Cán bộ trạm thường xuyên được bổ sung các kiến thức , kĩ năng về
chuyên môn, nghiệp vụ cũng như trau dồi về y đức thông qua các lớp tập
huấn do y tế cấp trên mở. Trạm Y tế duy trì tốt công tác khám chữa bệnh,
chăm sóc sức khỏe nhân dân.
- Bên cạnh đó, các cán bộ tại trạm cũng đang triển khai các hoạt động y
tế dự phòng nổi bật là chương trình tiêm chủng mở rộng. Tỉ lệ trẻ được tiêm
chủng đúng thời gian, đúng độ tuổi và đúng loại vắc xin và tiêm đủ loại vắc
xin đạt 80,3%.

22


- Trạm Y tế cũng triển khai, thực hiện các chương trình Y tế Quốc gia:
Tiêm chủng mở rộng, phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em, phòng chống
nhiễm khuẩn hô hấp cấp, phòng chống lao, phòng chống bướu cổ đần độn,
phòng chống sốt rét, chăm sóc sức khỏe sinh sản…v.v, góp phần phòng,
chống dịch bệnh và nâng cao sức khỏe cho nhân dân trên địa bàn xã.
3.1.2.2. Thực trạng sức khỏe trẻ em [8], [9]
Qua điều tra, tìm hiểu, thu thập thông tin tại trạm Y tế xã và trường mầm
non của xã về tình hình sức khỏe và công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ
em tại xã Xuân Hòa, chúng tôi có kết quả sau:
Bảng 3.1. Tình trạng trẻ dưới 5 tuổi bị bệnh và công tác chăm sóc sức
khỏe bà mẹ, trẻ em
STT

63,5

4.

Tiêm chủng mở rộng

81,2

80,3

5.

Bổ sung vitamin A cho trẻ

79,2

80,3

6.

Phụ nữ mang thai đi khám

39,5

34,4

thai định kì đủ 3 lần

Ghi chú


Theo báo cáo của trạm y tế trong năm 2013 có 58 phụ nữ sinh, tuy nhiên
chỉ có 20/58 bà mẹ khám thai đủ 3 lần trong 3 kỳ thai ngén (34,4%), 32/58 bà
mẹ được khám thai 2 lần (55%), 40/58 bà mẹ chỉ khám thai 1 lần trong 3 kỳ
thai ngén (69%), còn lại trên 30% bà mẹ không đi khám thai định kỳ. Do đa
số là người dân tộc thiểu số, phong tục tục tập quán của người dân còn lạc
hậu. Gắn liền với việc chị em không đi khám thai là tình trạng sinh con tại nhà
không có nhân viên y tế được đào tạo đỡ đẻ. Các bà mẹ, mà đa số là dân tộc
thiểu số thường có con ở độ tuổi nhỏ, dưới 16 tuổi. Chính ví thế mà chưa biết

24


cách chăm sóc sức khỏe cho bản thân và cho con cái. Mặt khác, các bà mẹ còn
xấu hổ, ngại ngần khi ra trạm khám và sinh con. Chính điều này đã dẫn đến
những nguy hiểm, bất trắc cho cả mẹ và con. [8], [9]
- Tỉ lệ tiêm chủng mở rộng và bổ sung vitamin liều cao cho trẻ còn hạn chế.
Do nhận thức của cha mẹ trẻ chưa đúng cộng thêm đường đi lại khó khăn
lực lượng chuyên môn của trạm y tế xã còn mỏng nên trong 2 năm qua tỉ lệ
tiêm chủng mở rộng và bổ sung vitamin liều cao cho trẻ mới chỉ đạt mốc 80%.
Trong khi đó bình quân chung của huyện là 85%. [9]
3.2. Thực trạng kiến thức, kĩ năng thực hành chăm sóc trẻ của
các bà mẹ
Chúng tôi tập trung khảo sát những nhóm kiến thức và kĩ năng thực hành
liên quan đến chăm sóc sức khỏe cho trẻ, bao gồm cả những chăm sóc khi trẻ
khỏe và khi trẻ bệnh ngay tại cộng đồng:
1. Tiêm chủng, phòng các bệnh truyền nhiễm cho trẻ
2. Phòng, chống và chăm sóc trẻ bị bệnh (tiêu chảy cấp và nhiễm khuẩn
đường hô hấp cấp; Bù nước bằng đường uống).
3.2.1. Kiến thức và thực hành chương trình tiêm chủng mở
rộng cho trẻ