A. Phần mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài
Tài sản quý giá nhất của loài ngời là trí tuệ, tri thức. Những kinh
nghiệm sống của nhân loại qua bao thê hệ đợc bồi đắp, tích tụ và nảy sinh nhu
cầu đợc truyền lại cho thế hệ sau. Ngời Trung Quốc có câu: Trí tuệ đậm nhất
cũng không ghi rõ bằng một lệnh nhất, nếu chỉ thông qua con đờng truyền
miệng thì những giá trị ấy sẽ bị mất dần, hay tam sao thất bản, chính vì thế
sách đợc tạo ra và coi nh một sáng kiến vĩ đại của loài ngời. Sách nh một thứ
báu vật vô giá chẳng những thoả mãn khác khao tri thức của chúng ta mà nó
còn cung cấp đầy đủ cách sống, cách rèn luyện để ta có thể xây dựng một
nhân cách con ngời hoàn thiện.
Việt Nam là một dân tộc hiếu học và ham đọc sách, từ ngày xa cho tới
thời kỳ đổi mới hôm nay, dân tộc ta luôn coi đọc sách không những để nâng
cao tri thức mà còn nâng cao nhân cách (Dr. Guerim). Giáo dục đạo đức, lối
sống là vai trò cơ bản của sách, thực tiễn hiện nay cho thấy đạo đức, lối sống
trong xã hội ta đang rất phức tạp, đặc biệt là sự xuống cấp đạo đức ở một bộ
phận thanh niên - những ngời chủ tơng lai của đất nớc và đang trong quá trình
hoàn thiện nhân cách. Do đó, hơn bao giờ hết, giáo dục đạo đức, lối sống cho
họ thông qua nâng cao vai trò của sách đang trở thành vấn đề đòi hỏi vô cùng
cấp bách.
Thực tiễn hiện nay, việc phát huy vai trò của sách trong giáo dục đạo
đức, lối sống cho thanh niên đã đạt đợc một số thành tựu nhất định. Hệ thống
giáo dục trong nhà trờng ở mọi cấp học đợc đảm bảo; công tác phát hành,
kiểm định, tổ chức tiếp nhận, giáo dục thông qua sách có những bớc phát
triển. Tuy nhiên, bên cạnh những u điểm đạt đợc, công tác này vẫn còn tồn tại
nhiều hạn chế, bất cập. Điều này gây khó khăn tới việc định hớng, hình thành
đạo đức, phẩm cách cho thanh niên, làm xuất hiện nhiều lối sống không lành
mạnh trong một bộ phận những ngời trẻ tuổi.

1




niên) ở trong và ngoài nớc. Thêm vào nữa, đề tài còn rất chú ý khai thác
những điều khoản, nghị quyết, chỉ thị, thông t... của Đảng và Nhà nớc ta về
nội dung của đề tài.
4. Cơ sở lí luận và phơng pháp nghiên cứu của đề tài
4.1. Cơ sở lí luận của đề tài
Đó là lí luận từ chủ nghĩa Mác - Lênin, t tởng Hồ Chí Minh; các chính
sách, đờng lối của Đảng và Nhà nớc có liên quan tới vấn đề vai trò của sách
với giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên; cùng lí luận chuyên ngành
công tác t tởng làm cơ sở lí luận chính.
Ngoài ra, đề tài còn kế thừa kết quả nghiên cứu của các đề tài, sách báo,
bài viết trên Internet ở trong và ngoài nớc có liên quan tới đề tài.
4.2. Phơng pháp nghiên cứu của đề tài
4.2.1. Phơng pháp luận
Đề tài lấy phwong pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ
nghĩa Mác - Lênin làm phơng pháp luận để nghiên cứu.
4.2.2. Phơng pháp cụ thể
Một số phơng pháp quan trọng nh: Phân tích, tổng hợp, so sách, logic lịch sử, nghiên cứu tài liệu...
5. Kết cấu đề tài
Đề tài gồm có: Phần mở đầu, phần nội dung (3 chơng), phần kết luận,
danh mục tài liệu tham khảo và mục lục. Tất cả đợc trình bày trên 32 trang
giấy A4.

3


B. Phần nội dung
Chơng 1: Phát huy vai trò của sách trong giáo dục
đạo đức, lối sống cho thanh niên ở nớc ta hiện nay Cơ sở lí luận và thực tiễn

thế giới [6, tr.5]. Nếu coi sách là bộ phận của các phơng tiện truyền thông đại
chúng (cùng với báo; điện ảnh; khẩu hiệu, biểu ngữ, tranh cổ động chính trị,
internet) thì Sách là loại phơng tiện truyền thông đại chúng không định kì, đợc chế tác bằng in ấn và nhằm truyền tải tri thức của con ngời [8, tr.89].
Có nhiều cách phân loại sách, đợc coi là công cụ định hình tri thức, tri
thức loài ngời đợc phân chia nh thế nào thì sách đợc phân chia nh thế ấy [6,
tr.17] với các loại sách nh khoa học - tự nhiên, sách thuộc khoa học xã hội và
nhân văn... Theo phơng thức phản ánh, cách phản ánh khoa học ứng với các
loại sách khoa học, cách phản ánh nghệ thuật (tiểu thuyết, truyện ngắn...).
Theo đối tợng phục vụ, phân theo lứa tuổi, theo giới, nghề. Hoặc theo chức
năng xã hội có sách phổ thông, sách công cụ, sách chuyên khảo, sách chính
trị, sách giáo khoa - giáo trình, sách điện tử (e - book)...
* Vai trò của sách
M. Gorki từng nói: Mỗi cuốn sách là một bậc thang nhỏ mà khi bớc
lên, tôi tách khỏi con thú để đi tới gần con ngời. Nhận xét này đã khái quát
một cách chính xác vai trò của sách đối với cuộc sống nhân loại. Mỗi cuốn
sách mở ra trớc mắt con ngời những chân trời mới. Đọc sách có thể làm thay
đổi cả một con ngời, một cuộc đời. Đọc sách để thành công nh Chủ tịch Mao
Trạch Đông, nh Thủ tớng Chu Ân Lai. Đọc sách để trở thành những nhà lãnh
đạo nh cựu Tổng thống Mĩ Ronald Reagan hay thống đố bang giàu có hàng
đầu của Mĩ - California nh Arnold Schwazenegger. Mỗi lần tìm hiểu về những
ngời thành đạt ta lại càng thấy rõ hơn vị trí của sách đối với sự nghiệp của họ.
Trớc hết, sách là nơi cung cấp cho ta thông tin, tri thức. Chúng ta đều biết
không có sách thì không có tri thức, ngoài việc học ngoài đời, thực tế cuộc
sống, từ mọi ngời xung quanh thì sách là ngời bạn không thể thiếu của con ngời, con ngời ham muốn đọc sách, cuốn sách là một phần của bản thể con ngời: nó là một sự giúp đỡ, một kẻ phục vụ về phơng diện tâm lí [1, tr.16]. Thử
5


tởng tợng thế giới chúng ta đang sống không có một cuốn sách nào. Chúng ta
sẽ tìm hiểu và lu giữ vốn kiến thức khổng lồ của loài ngời ở đâu? Có lẽ xã hội
loài ngời sẽ lại chìm trong mông muội và u tối. Sách còn giáo dục t tởng, cổ

mình. Trong xã hội có giai cấp, đạo đức có tính giai cấp đồng thời cũng có
tính kế thừa nhất định.
Nh vậy, đạo đức về bản chất là những quy tắc, những chuẩn mực trong
quan hệ xã hội đợc hình thành và phát triển trong cuộc sống, đợc cả xã hội
thừa nhận và tự giác thực hiện [20, tr.131]. Đạo đức có thể đợc định nghĩa nh
sau: Đạo đức là một hình thức ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống
những quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc, chuẩn mực xã hội.
Nó ra đời, tồn tại và biến đổi từ nhu cầu của xã hội. Nhờ đó con ngời tự giác
điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con ngời
và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con ngời với con ngời, giữa cá
nhân với xã hội [11, tr.5]. Với nhiều phẩm chất của mình nh: Trung thực,
khiêm tốn, dũng cảm, yêu lao động, vị tha... nhng trên thế giới, phẩm chất
đạo đức vĩ đại nhất là yêu tổ quốc (Lời của Anh hùng nhân dân Bungari Khơrít-stô Bê-chi-ep) [17, tr.47].
* Lối sống
Con ngời luôn luôn phải tồn tại trong một cộng đồng ngời, một nớc,
một khu vực nhất định. Trong cuộc sống chung nh thế, ngời ta buộc phải tuân
thủ những quy tắc nhất định, thành văn hoặc bất thành văn. Trong đó, có
những quy tắc dân dần đợc cá nhân thừa nhận và trở thành thói quen. Đó là lối
sống cá nhân. Có những quy tắc đợc thừa nhận rộng rãi trong nội bộ một cộng
đồng nào đó. Chúng đợc ngời ta tuân thủ gần nh vô điều kiện, gần nhựm lẽ đơng nhiên, đó là lối sống cộng đồng. Lối sống là một thói quen có định hớng,
có chất lợng lí tởng, là sự thống nhất biện chứng giữa nghĩa vụ và hạnh phúc.
Nó là phơng cách thể hiện tổng hợp tất cả các cấu trúc, nền văn hóa, đặc trng
văn hóa của một con ngời hay một cộng đồng. Lối sống là tiêu chí đầu tiên,
tổng hợp nhất, thể hiện chất lợng văn hóa và trí tuệ của một con ngời. Nó
không chỉ là hành vi nh cách đi lại, ăn nói, nó là hành vi theo nghĩa rộng, bao
gồm t duy, làm việc và phơng cách xử lí các mối quan hệ. Nh vậy, ta có thể

7




đức, đồng thời bồi dỡng tình cảm, năng lực thẩm mĩ và năng lực rèn luyện thể
chất [5, tr.21].
* Giáo dục đạo đức, lối sống
Giáo dục đạo đức là quá trình tác động tới đối tợng để hình thành cho
họ ý thức, tình cảm và niềm tin đạo đức, đích cuối cùng quan trọng nhất là tạo
đợc những thói quen hành vi đạo đức [6, tr.172], giáo dục đạo đức, lối sống ở
đây chính là giáo dục đạo đức, lối sống xã hội chủ nghĩa. Giáo dục đạo đức,
lối sống là quá trình biến hệ thống các chuẩn mực đạo đức, những đòi hỏi của
bên ngoài xã hội thành những đòi hỏi bên trong của cá nhân, thành niềm tin,
nhu cầu, thói quen của ngời đợc giáo dục. Giáo dục đạo đức, lối sống cho ngời
đợc giáo dục là phát triển nhân cách toàn vẹn của họ về mặt đạo đức xã hội
chủ nghĩa. Do vậy nội dung giáo dục đạo đức, lối sống bao gồm những vấn
đề: Lòng yêu nớc, yêu chủ nghĩa xã hội; tinh thần quốc tế vô sản; lòng nhân
ái; thái độ đối với lao động; tính kỉ luật và ý thức pháp luật... Việc thực hiện
giáo dục đạo đức, lối sống thông qua hai con đờng chủ yếu. Thứ nhất, qua
việc học tập tất cả các môn học trong nhà trờng. Thứ hai, tổ chức cho ngời đợc
giáo dục tham gia vào các hoạt động đa dạng để họ thu đợc những kinh
nghiệm thực tiễn quý báu cho bản thân về các mối quan hệ đạo đức, rèn thói
quen hành vi đạo đức, lối sống vững chắc... Hai con đờng này kết hợp chặt chẽ
với nhau.
1.1.4. Thanh niên và đặc điểm của thanh niên
* Thanh niên
Mùa xuân là mùa hoà hợp, viên mãn nhất của đất trời, tuổi trẻ là quãng
đời đẹp nhất của cuộc sống con ngời, tuổi trẻ chính là mùa xuân của cuộc đời.
Nhận thức rõ vai trò cần thiết của thanh niên với sự phát triển của xã hội, từ
lâu nhiều môn khoa học đã tập trung nghiên cứu về đối tợng này. Là giai đoạn
tiếp nối của lứa tuổi thiếu niên, thanh niên có sự phát triển, hoàn thiện cao,
phức tạp về thể chất và tâm lí.
Các nhà sinh học coi tuổi thanh niên là một giai đoạn của tiến trình tiến

luận không có thời kì nào của cuộc đời con ngời lại đạt đợc sức khoẻ sung
mãn, cơ thể đẹp hoàn hảo, trí tuệ minh mẫn, sáng suốt nh thanh niên. Sự mạnh
mẽ về thể chất cho thấy đợc vai trò của thanh niên với xã hội và đất nớc,

10


những con ngời luôn coi không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền, đào
núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên.
Thanh niên còn là lớp ngời có sự hoàn thiện về trí tuệ và nhân cách. Họ
có những u điểm nh: Năng động, dũng cảm, cao thợng, nhân ái... Họ còn
mang những hạn chế, nhợc điểm về mặt thiếu kinh nghiệm, bồng bột, ham
vui, liều lĩnh... Những yếu kém đó đợc khắc phục bằng chính sự rèn luyện,
học tập không ngừng của cá nhân mỗi thanh niên và có sự giúp sức của các
chủ thể xã hội.
Thanh niên Việt Nam ngoài đặc điểm của thanh niên nói chung còn bật
lên tinh thần yêu nớc; chủ nghĩa nhân đạo - nhân văn; tính cộng đồng cao; lối
suy nghĩ tiểu nông, manh mún của ngời sản xuất nhỏ; tác phong nông nghiệp giờ cao su... Tất cả những điều trên đã phản ánh những đặc điểm cơ bản nhất
của thanh niên Việt Nam thời đại mới.
1.2. Sự cần thiết phải phát huy vai trò của sách trong giáo dục đạo
đức, lối sống cho thanh niên ở nớc ta hiện nay
Thực tế trong thời kì đổi mới, mở cửa hội nhập của đất nớc ta, bên cạnh
những thành tựu to lớn về phát triển nền kinh tế, nâng cao vị thế của đất nớc,
cải thiện tốt hơn đời sống nhân dân, thì nhiều bất cập đã nảy sinh, đặc biệt là
sự suy thoái đạo đức, lối sống của một bộ phận nhân dân, trong đó nổi cộm
nhất là đối tợng thanh niên. Có thể miêu tả bức tranh đạo đức, lối sống của
thanh niên Việt Nam hiện nay bao gồm những mảng sáng, tối xen lẫn, nhng
xu thế phát triển tốt vẫn là cơ bản, là chủ đạo, là chính; tuy vậy vẫn tồn tại
thiểu số thanh niên có những lệch lạc, tiêu cực về đạo đức, lối sống và mắc
các tệ nạn xã hội nghiêm trọng cần đợc cảnh báo, ngăn chặn kịp thời với

của nó. Về chủ thể, số lợng cán bộ, nhân viên làm công tác giáo dục sách cho
thanh niên ngày càng tăng và cải thiện về chất lợng. Họ là những ngời làm
trong ngành báo chí, xuất bản, văn hóa - t tởng, truyền thông, các giáo viên,
giảng viên ở mọi cấp học và đội ngũ nhà văn đông đảo, giàu nhiệt huyết. Đặc
biệt, trong số đó có những ngời còn rất trẻ, năng động, am hiểu cuộc sống,
tâm lí đối tợng thanh niên; có mặt trên mọi miền tổ quốc, mọi lĩnh vực đem
ánh sáng tri thức và tình ngời của sách tới đông đảo thế hệ trẻ. Công tác bồi dỡng, tạo nguồn cán bộ, nâng cao năng lực chuyên môn, kĩ năng giao tiếp,
thuyết phục, nghiệp vụ s phạm cho các chủ thể giáo dục trở thành vấn đề mà
Đảng, Nhà nớc ta đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao. Bản thân mỗi ngời làm
công tác giáo dục sách luôn mang trong mình tình yêu nghề, trách nhiệm cao,
ý thức cầu tiến, sáng tạo và học hỏi.
Về mục đích, nội dung, công tác này hớng đối tợng quan tâm tới sách,
tìm hiểu những điều bổ ích, tốt đẹp trong sách. Từ t tởng, tri thức khoa học,
nghệ thuật hay cách sống chung, cách đối nhân xử thế; tất cả những giá trị
nhân bản ấy đều đợc đa ra và tác động mạnh vào nhận thức và tình cảm của
đối tợng thanh niên. Từ đó, tạo một chuẩn mực, định hớng giá trị cho thanh
niên có một lối sống lành mạnh, có ích, một đạo đức đậm tình ngời mang đặc

13


điểm xã hội chủ nghĩa. Những thứ trong sách mà thanh niên học đợc đã giúp
họ hiểu đợc bản chất cuộc sống, có sự lựa chọn chuẩn xác, đúng đắn trong
nhiều việc trớc ngỡng cửa cuộc đời, biến họ trở thành những công dân tốt.
Hình thức, phơng pháp, phơng tiện giáo dục ngày một phong phú, đa
dạng, phù hợp hơn với thanh niên. Chủ thể giáo dục đa tri thức, t tởng của
sách tới thanh niên thông qua các lớp học, hội nghị, triển lãm, buổi toạ đàm
hay giới thiệu sách... thông qua những phơng tiện kĩ thuật hiện đại, tăng nhiều
lần khả năng tiếp thu, nhận thức của thanh niên nh Internet, truyền hình, báo,
đài... Các phơng pháp giáo dục vận dụng một cách linh hoạt, có sự phối hợp,

thanh niên ở nớc ta thời gian gần đây tuy đạt đợc nhiều kết quả, u điểm; tuy
nhiên nó cũng bộc lộ không ít những hạn chế, bất cập. Chủ thể giáo dục đạo
đức, lối sống, tuyên truyền sách quá mỏng, nhiều nhân lực trầm trọng. Việc
phân cấp, phân trách nhiệm, bố trí giáo viên, cán bộ xuất bản, báo cáo viên,
tuyên truyền viên bất hợp lí, không đều giữa các vùng, các lĩnh vực, các nhóm
thanh niên. Bản thân những ngời làm trong công tác này còn yếu về kiến thức
chuyên môn, am hiểu về sách còn hạn chế, ít cọ sát thực tế, thiếu nhiệt huyết
và tận tình trong công việc.
Mục tiêu, nội dung công tác đạt đợc và đến với thanh niên còn thấp.
Nhiều mục tiêu chỉ đề cập chung chung, cha chi tiết, với chủ thể giáo dục. Nội
dung không rõ ràng, không thống nhất bằng văn bản, cha khai thác đợc hết
tiềm năng từ sách trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên.
Hình thức, phơng pháp, phơng tiện giáo dục gói gọn trong chữ: nghèo
nàn và lạc hậu. Những hình thức, phơng pháp giáo dục truyền thống đang bị
lãng quên, đơn điệu; trong khi những phơng cách truyền tải vai trò của sách
theo cách mới lại vừa định hình yếu ớt. Sự kết hợp giữa phơng tiện hiện đại,
giữa khoa học - kĩ thuật, máy móc với những trang sách xem ra rất gợng gạo,
khập khiễng. Tất cả chúng ảnh hởng xấu tới hiệu quả giáo dục đạo đức, lối
sống cho thanh niên thông qua vai trò của sách.
* Đối tợng thanh niên
Những ngời đọc sách tuy cha thành danh cũng đã có một t cách cao thợng, những ngời làm điều thiện, tuy không mong báo đáp nhng tự trong lòng
khoan khoái (Ngạn ngữ Trung Quốc), phần đông thanh niên đều hiểu đợc
điều đó. Tuy nhiên, cũng có một số thanh niên ngày nay thờ ơ, lời đọc sách.
15


Xã hội hiện nay đang vận động mạnh mẽ, giới trẻ có nhiều điều hấp dẫn họ,
nhiều việc phải lo, do đó đôi khi họ quên đi một nguồn cung cấp tri thức, nhựa
sống cho mình, đó là đọc sách, thật là một tệ nạn chung: sự đọc sách lâm vào
tình trạng khủng hoảng [1, tr.69]. Nguy hiểm hơn, những trò chơi vô bổ,

loã đáng thơng và bất hạnh khi đọc những cuốn sách nhàm chán, đơn điệu.
Kinh tế thị trờng góp phần biến những giá trị cao cả, tốt đẹp của sách trở
thành thứ tầm thờng, rẻ mạt. ở trong nền kinh tế này, mọi thứ đều có thể trở
thành mặt hàng buôn bán, kiếm lợi nhuận, trong đó có sách. Thơng mại hóa
hoạt động liên quan tới sách không phải là không tốt, nhng nó phần nào làm
giá trị tinh thần của sách bị giảm xuống, vảitò của sách trong giáo dục đạo
đức, lối sống bị lãng quên, ý thức, tình yêu với sách của nhiều bạn trẻ dần phai
nhạt.
* Vấn đề phát huy vai trò của sách trong giáo dục đạo đức, lối sống cho
thanh niên là vấn đề phức tạp, rất mới và đang trong quá trình nghiên cứu và
hoàn thiện ở nớc ta
Trớc nay, những vấn đề liên quan tới sách nh phân loại sách, quản lý
sách, vai trò của sách, công tác xuất bản, kiểm định, in ấn sách... đã đợc rất
nhiều nhà nghiên cứu xem xét, tìm hiểu. Hay thực trạng đạo đức, lối sống của
thanh niên cùng công tác giáo dục họ cũng là một hớng quan tâm, tiêu điểm
chú ý của xã hội, của Đảng và Nhà nớc. Tuy nhiên, kết hợp hai vấn đề vai trò
của sách và giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên thì cha có một đề tài,
văn bản nào cụ thể nói tới. Bởi do, hai vấn đề này kết hợp với nhau không đơn
thuần là một phép cộng, bên trong chúng chứa đựng nhiều mối ràng buộc, liên
kết phức tạp, gây khó khăn cho ngời nghiên cứu. Thanh niên là đối tợng quần
chúng đặc biệt của Đảng, họ có những đặc điểm, những yêu cầu mà các lứa
tuổi khác không có [13, tr.16] cho nên muốn giáo dục đạo đức, lối sống chọ
họ thông qua sách phải thật khéo léo, tinh tế, đánh trúng vào thị hiếu. Nhận
thấy tầm quan trọng của vấn đề này, các cơ quan chức năng, đội ngũ cán bộ
đã và đang khẩn trơng xúc tiến, xây dựng công tác giáo dục, tuyên truyền này
cho khoa học, hợp lí hơn. Bởi vấn đề quá mới, cha có tiền lệ nghiên cứu trớc
đó, nên trong quá trình triển khai, thực hiện còn mắc nhiều sai lầm, thiếu sót,
cần sửa chữa. Đó chính là một trong những nguyên nhân ảnh hởng tới phát
17


của dân tộc, nớc nhà; họ trở thành đối tợng để các thế lực thù địch tiêm nhiễm,
18


tuyên truyền những t tởng độc hại, phản cách mạng, chống Đảng, chống chế
độ, đi ngợc lại lợi ích dân tộc thông qua những cuốn sách mà hàng ngày họ
vẫn đọc. Do đó, thanh niên phải luôn tỉnh táo, nhìn rõ bản chất của toàn cầu
hóa, phải luôn tâm niệm lựa sách mà đọc cũng nh lựa bạn mà chơi, hãy coi
chừng bạn giả (Damiron), không có tên trộm nào bỉ ổi bằng một cuốn sách
xấu (Ngạn ngữ ả Rập).
2.2.2. Nguyên nhân chủ quan
* Tình trạng suy thoái về đạo đức, lối sống và khủng hoảng văn hóa đọc
ở một bộ phận thanh niên ở nớc ta hiện nay.
Không thể giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên thông qua sách
khi bản thân thanh niên cũng có vấn đề trong đạo đức, lối sống. Tâm hồn
thanh xuân nh cục bông gòn. Gòn dễ hút nớc thế nào thì họ dễ nhiễm độc thế
ấy [19, tr.50], tuổi trẻ ham vui, yêu cái mới, thích cái đẹp, họ dễ bị lôi kéo
vào các tệ nạn xã hội, bị tha hóa về nhân cách, phẩm chất khi có tác động xấu
từ bên ngoài. Với những thanh niên bị nhiễm độc, việc bảo họ quan tâm tới
sách đã khó, giáo dục những t tởng, đạo đức tích cực từ sách cho họ lại càng
khó hơn. Một đặc điểm trong tâm lí, nhân cách và định hớng giá trị của thanh
niên hiện nay là coi trọng học vấn, năng lực trí tuệ trong nghề nghiệp và công
việc hứng thú hoạt động kinh tế thị trờng. Song còn có một bộ phận thanh niên
coi nhẹ hoạt động chính trị, văn hóa, giá trị, lối sống, đạo lí, lí tởng xã hội và
trách nhiệm công dân [18, tr.60]. Họ chỉ chăm lo phần tài mà quên đi rèn
luyện, tu dỡng phần đức, nh Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói Ngời có tài mà
không có đức thì vô dụng, ngời có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng
khó.
Không ít ngời quan niệm đọc chỉ là tiếp nhận thông tin, quan điểm ấy
cha đủ, nó còn là một loại hình văn hóa. Văn hóa đọc không chỉ có kĩ năng

niên. Nhng cho tới nay cha có một cơ quan hay tổ chức nào trực tiếp đảm
nhận công tác giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên thông qua sách. Vì
thế, công việc này vẫn do nhiều cơ quan đảm nhận nh: Bộ Giáo dục - đào tạo;
Ban Tuyên giáo; Bộ Văn hóa - Thông tin và Truyền thông, Đoàn Thanh niên
Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam... nên không

20


tránh khỏi sự phân tán, chồng chéo, dẫm chân lên nhau trong hoạt động. Điều
này ảnh hởng rất lớn tới chất lợng giáo dục vai trò sách cho thanh niên.
Chính sự thiếu thống nhất, hệ thống từ các cơ quan chức năng đã khiến
cho thị trờng sách hiện nay đang rơi vào tình trạng rối loạn, khi kiểm soát.
Hiện tợng sách lậu, sách ngoài luồng đợc bày bán công khai, dễ dàng tìm thấy
đang rất phổ biến. Nội dung sách ngoài bắt nguồn từ những nhà xuất bản uy
tín nh: Nhà xuất bản Trẻ, Văn hóa - Thông tin, Chính trị Quốc gia... còn lại rất
nhiều cuốn sách cha đợc kiểm định chi tiết về nội dung. Bên trong chúng có
thể chứa những thông tin độc hại, phi nhân đạo, phản động, đặc biệt dễ dàng
đợc đa vào các loại sách giải trí. Những loại sách có nội dung đợc kiểm chứng
nguồn gốc không rõ ràng thì ai dám đảm bảo chúng sẽ có ích khi đem ra giáo
dục nhân cách cho những bạn trẻ?
Tóm lại thực trạng phát huy vai trò của sách trong Giáo dục đạo đức, lối
sống cho thanh niên ở nớc ta hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong
đó, nguyên nhân chủ quan là quyết định chủ yếu; nguyên nhân khách quan là
quan trọng, tác động mạnh mẽ. muốn khắc phục tính mạng đó cần đề ngay ra
những phơng hớng, giải pháp khắc phục kịp thời.

21



Hoàn thiện cơ chế kiểm định nội dung, in ấn, xuất bản, quản lý sách của các
cơ quan chức năng
Làm việc gì cũng cần có tổ chức, Muốn công tác giáo dục vai trò của
sách cho đạo đức lối sống cho thanh niên đạt hiệu quả tối u phải có cơ quan
chỉ đạo hoạt động này, tránh tình trạng Cha chung không ai khóc. Cơ quan
đó đó phải đợc phân cấp, phân trách nhiệm rõ ráng và nằm dới sự điều hành
của Nhà nớc, định hớng của Đảng Cơ quan này sẽ có nhiệm vụ hoạch định
chiến lợc nhằm đa những giá trị trong sách trở thành ý thức của thanh niên,
đay còn là trung tam phối hợp hoạt động chung của các cơ quan khác có liên
quan tới vấn đề này. Hiệu quả của cơ quan này đợc đánh giá dựa trên sự thay
đổi nhận thức, tình cảm, lối sống của chính đối tợng thanh niên.Con ngời là
nguồn lực chính của mọi hoạt động xã hội. Trong công tác này, đội ngũ cán
bộ với t cách là chủ thể (Giáo viên, giảng viên, báo cáo viên, tuyên truyền
viên, nhà văn, nhà báo) phải xây dựng cho mình một phong cách làm việc
thân mật, nghiêm túc. Bác đã nói Cán bộ là cái gốc của cách mạng, cái
gốc này hội tụ cả ba yếu tố Tâm, Tài, Đức, họ ngoài sự am hiểu về sách về
đặc điểm tâm lí của thanh niên ngoài ra còn cần tính yêu nghề, tinh thần trách
nhiệm cao với công việc, yêu mến và tin tởng vào khả năng của đối tợng. Và
đặc biệt chú ý gây mầm, bồi dỡng cán bộ trẻ, bởi không có con đờng giáo dục
nào ngắ hơn sự tơng đồng về lứa tuổi, tâm lý và các mối quan tâm.
Theo Macxim Gorki hai sức mạnh giúp đỡ có hiệu quả nhất việc giáo
dục phát triển ngời có văn hoá, đó là nghệ thuật và khoa học, cả hai sức mạnh
này kết hợp với nhau trong quyển sách [2, tr10], sach quan trọng nh thế, nên
khi một cuốn sách khi tới đợc tay ngời đọc, ở đây là đối tợng thanh niên phải
đạt để chuẩn mực hoàn hảo. Sách là nghệ thuật, không thể gò bó, ép buộc ngời
viết sách viết theo mẫu có sẵn đợc, nhất là các nhà văn, họ cần có không gian
sáng tạo. Nhng ta có thể định hớng cho họ khi sáng tác. Kiểm định sách là
một khâu quan trọng, nó giúp biên tập, loại bỏ đi những cuốn sách xấu, trang
điểm cho hình thức cũng nh nội dung sách. Cần đẩy mạnh xã hội hoá in ấn,
xuất bản sách, nó sẽ là động lực cho ra những cuốn sách tốt mà vẫn đảm bảo

này rất tốt nhất, đem lại cho họ tình cảm cao thợng và suy nghĩ tích cực, khi
đọc mà biết phân biệt vàng thau và khi đợc vang thì biết đeo vàng, đó là nghệ
24


thuật đọc để thăng tiến băng tự học [19, tr31]. Những t tởng quan điểm độc
hại, phi nhân tích, phản cách mạng là thứ chất độc ngấm ngầm giết chết những
điều tốt đẹp trong tâm hồn ngời thanh niên. phải dứt khoát đấu tranh ngăn
chặn, loại bỏ nó ra khỏi sách, trong sạch hơn.giáo dục thanh niên không thể
tách rời mà phải liên hệ chặt chẽ với những cuộc đấu tranh của xã hội [14,
tr5-6], giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên trên mặt trận sách cũng là
cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, cái tốt đẹp và cái xấu xa, tình yêu tổ
quốc, yêu dân tộc với phản cach mạng, quan điểm thù địch và trong cuộc
chiến đó, nhận thức, tình cảm, thái đọ của thanh niên chính là nhân tố quyết
định chiến thắng cho những điều tốt đẹp.
3.2.3. Phơng pháp: Phối hợp giữa các phơng pháp giáo dục tuyên
truyền với việc tổ chức những hoạt động cụ thể để thanh niên tham gia, với
những phơng pháp giáo dục .
Huấn luyện cách đọc phải bắt đầu từ tuổi trẻ [1, tr8], đọc sách mà
không có phơng pháp phù hợp chẳng khác ngời đi đem mà không có đèn, sẽ
không tới đợc đích, sẽ không đạt đợc kết quả cụ thể nào.
Làm thế nào để đạo đức đạo đức, lối sống cho thanh niên đạt hiệu quả
tối u? Cần trả lời là: Phải có phơng pháp phù hợp. Học đi đôi với hành, đây là
nguyeen tắc mang tính kim chỉ nam cho hoạt động giáo dục, cần phải yêu
mến và tin vào sách, rèn luyện cho mình thói quen thực hanh và kỹ năng dùng
sách để làm việc (N,Rubakin), bên cạnh việc truyền thụ những chi thức, t tởng trong sách tới thanh niên,cái mục đích tối thợng của công tác này là thay
đổi đạo đức, lối sống của họ biểu hiện qua hoạt động theo những giá rị mà họ
đã đợc biết ở trong sách. Đó là việc tiến hành song song cái phơng pháp giảng
dạy, thuyết trinh với việc tổ chức các hoạt động giải trí, tìm hiểu, làm theo
sách trong cuộc sống, chúng chắc chắn đạt hiệu quả cao,thanh niên rất năng