______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

I. Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài.
Giáo dục bậc tiểu học là một khoa học giáo dục khó nhất. Nó là nền
móng đầu tiên để giúp con người tồn tại và phát triển. Đặc biệt là môn Tiếng
việt có vị trí quan trọng trong tất cả các môn ở trường, nó hình thành khả năng
giao tiếp, là cơ sở để phát triển tư duy cho trẻ để tiếp thu các môn học khác.
Môn Tiếng việt ở trường Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt
động ngôn ngữ cho học sinh. Năng lực hoạt động ngôn ngữ đựơc thể hiện trong
bốn dạng hoạt động tương ứng với chúng là bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết.
Tiếng việt ở tiểu học gồm nhiều phân môn: Tập đọc, luyện từ và câu, kể
chuyện, tập làm văn, chính tả, tập viết… Mỗi môn đều có một chức năng riêng.
Tập đọc là môn học mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học nó còn
có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng việt cho học sinh (về phát âm, từ ngữ,
câu văn.) kiến thức bước đầu về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm thẩm
mỹ. Môn Tập đọc ở tiểu học nói chung và ở lớp 4 nói riêng đặt ra một nhiệm vụ
quan trọng. Trong các giờ tập đọc học thuộc lòng khi học sinh biết đọc diễn cảm
bài văn, bài thơ sẽ tạo cho các em sự say mê hứng thú và để lại một vốn văn học
đáng kể cho trẻ em. Cũng thông qua các bài văn học sinh học được hiểu thêm về
các vùng miền của đất nước, hiểu được công sức của các tầng lớp nhân dân đang
ra sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hiểu được truyền thống quý báu của dân tộc.
Phân môn Tập đọc có tác dụng mạnh mẽ trong giáo dục mỹ cảm, học
sinh yêu cái đẹp, rung cảm trước cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong xã hội,
cái đẹp trong văn chương. Môn này có thể rèn luyện cho học sinh tư duy trừu
tượng và cả tư duy logic. Giờ Tập đọc ngoài việc dẫn dắt học sinh và cho học
sinh tìm đại ý để phát triển óc tổng hợp, tìm bố cục để phát triển óc phân tích,
học sinh còn được rèn luyện óc tưởng tượng, phán đoán, ghi nhớ.
Môn Tập đọc không chỉ có nhiệm vụ trên mà còn kết hợp chặt chẽ với
chương trình Tiếng việt. Qua các bài văn chọn lọc học sinh vừa cảm thụ được

câu văn, đoạn thơ, đoạn văn thì các em mới thể hiện được cảm xúc có nghĩa là
đã hiểu tường tận về nội dung và nắm được ý nghĩa giáo dục của bài. Điều đó
khẳng định rằng trong tiết dạy Tập đọc lớp 4, việc luyện rèn kĩ năng đọc diễn
cảm cho học sinh là rất cần thiết. Trong giờ học, học sinh biết đọc diễn cảm thì
tiết học mới có hiệu quả cao và mới thể hiện được tầm quan trọng của bộ môn.
Thực tế dạy học cho thấy so với lớp học dưới, học sinh lớp 4 có điều
kiện và kĩ năng đọc diễn cảm tốt hơn nhưng chỉ ở mức độ ban đầu (đọc diễn
cảm một đoạn văn, khổ thơ). Học sinh cần được thực hành luyện tập từng bước
để có thể đáp ứng nhu cầu cao hơn ở lớp 5 và các lớp trên .
Qua thực tế dạy học, dự giờ đồng nghiệp, tôi thấy đựơc những điểm yếu
của giáo viên, học sinh trong giờ Tập đọc. Nên tôi chọn đề tài: "Biện pháp rèn
đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập đọc”. Với mong muốn các em
có kỹ năng đọc đúng các thể loại văn bản khác nhau và giúp các em có một kiến
thức để học văn ở các lớp tiếp sau này cũng như giao tiếp trong cuộc sống tốt
hơn.
3. Thời gian, địa điểm.
3.1. Thời gian:
Năm học 2015-2016, Ban giám hiệu nhà trường phân công tôi giảng dạy
lớp 4A trường TH&THCS Đường Hoa. Tôi đã tiến hành lựa chọn đề tài và thực
hiện nghiên cứu ngay từ tháng 9/2015 đến tháng 5/2016.
- Tháng 9 chọn đề tài và đặt tên đề tài.
- Tháng 10 viết đề cương.
- Tháng 11 đến tháng 4 nghiên cứu, thực hiện.
- Tháng 5 hoàn thành đề tài.
3.2. Địa điểm:

______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

2


dạy học trong giáo dục.

______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

3


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

II. Phần nội dung:
1. Chương trình 1: Tổng quan.
1.1. Cơ sở lý luận.
Học sinh tiểu học - con người với cấu tạo đầy đủ các bộ phận của
một cơ thể đang phát triển. Trong đó, cơ quan phát âm, ngôn ngữ phát triển
mạnh, phù hợp với sự tiếp nhận và thực hiện dễ dàng các hoạt động mới, theo
chức năng của chúng. Chức năng phát âm - Tập đọc.
Khả năng nhận thức, tư duy, tưởng tượng, tình cảm, trí nhớ và nhân cách
học sinh đang được hình thành, tiềm tàng khả năng phát triển và đang phát
triển. Học sinh tiểu học hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, hiếu động, tò mò,
thích hoạt động, khám phá thường độc lập, tự lực làm việc theo hứng thú của
mình. Thầy cô là hình tượng mẫu mực nhất được trẻ tôn sùng nhất, mọi điều trẻ
đều nhất nhất nghe theo, sự phát triển nhân cách của học sinh tiểu học phụ
thuộc phần lớn vào quá trình dạy học và giáo dục của thầy cô trong nhà trường
tiểu học.
Dạy Tập đọc cho học sinh tiểu học bước đầu đem đến sự vận động
khoa học cho não bộ và các cơ quan phát âm, ngôn ngữ, đem đến những tinh
hoa văn hoá, văn học nghệ thuật trong tâm hồn trẻ, rèn kĩ năng đọc, hiểu, cảm
thụ văn học, rèn luyện tình cảm đạo đức, ý chí, ý thức, hành động đúng cho
trẻ, phát triển khả năng học tập các môn khác, là điều kiện phát triển toàn diện

đổi mối phương pháp dạy học ở các môn học nói chung và phân môn tập đọc
của môn Tiếng việt nói riêng có những đồng chí giáo viên quan tâm và có nhiều
ý kiến tranh luận đưa ra ở các chuyên đề hội thảo. Phân môn Tập đọc là loại
hình nghệ thuật có khả năng phản ánh cuộc sống sâu rộng nhất trong thời gian
và không gian. Có sức lay động trong thầm kín sâu thẳm nhất của tâm hồn con
người, đem đến cho con người những cảm xúc thẩm mỹ, thức tỉnh lương tri, mở
rộng nhận thức, nâng cao tư tưởng con người. Như vậy dạy Tập đọc, học Tập
đọc phải là nguồn vui thú lớn của cả thầy và trò. Nhưng trong thực tế giảng dạy
tôi thấy không ít giáo viên trong giờ Tập đọc đã quên mất rằng mình đang dạy
một nền văn hoá cơ bản mang tính chất nghệ thuật phong phú. Họ đã sa vào dạy
chủ nghĩa lí luận khô khan, làm cho học sinh chán học tập và học tập một cách
thụ động miễn cưỡng. Lối truyền thụ kiến thức, giáo dục tư tưởng tình cảm một
chiều giáo viên đã biến học sinh thành những đối tượng thụ động cụ thể: “Trong
lớp phải giữ trật tự, kỉ luật, đứng yên khi đọc, vòng tay trước ngực để nghe, nhất
cử nhất động, phải theo lệnh truyền tín hiệu khô khan, máy móc, lớp học không
một tiếng cười, em bị gọi lên đọc hoặc trả lời có cảm tưởng bị dồn nén chất
vấn..” Theo tôi những quan điểm dạy Tập đọc vậy rất nặng nề. gò ép và hiệu
quả không cao.
Hiện nay chương trình sách giáo khoa Tiếng việt lớp 4 gồm 10 đơn vị
học, mỗi đơn vị ứng với một chủ điểm học 3 tuần. (Duy nhất có một chủ điểm
học 4 tuần). Các chủ điểm là những vấn đề về đời sống, tinh thần của con người
như: Tính cách, đạo đức, năng lực, sở thích. Cụ thể được chia thành giai đoạn
học như sau:
* Tập I : Gồm 5 chủ điểm được học trong 18 tuần trong các chủ điểm:
- Thương người như thể thương thân: (Lòng nhân ái) Tuần 1, 2, 3.
- Măng mọc thẳng: (Tính trung thực,lòng tự trọng) Tuần 4, 5, 6.
- Trên đôi cánh ước mơ (Uớc mơ) Tuần 7, 8, 9.
- Có chí thì nên (Nghị lực) Tuần 11, 12, 13.
- Tiếng sáo diều (Vui chơi) Tuần 14, 15, 16, 17.
- Tuần 10 dùng để ôn tập giữa học kỳ I.

TH&THCS Đường Hoa, tổng số học sinh là 19 em. Vào đầu năm học tôi thấy
lớp chủ nhiệm có một số thuận lợi và khó khăn sau :
*.Thuận lợi :
Cơ sở vật chất của trường: Phòng học
khang trang, rộng thoáng mát, trang thiết bị đầy đủ điện thắp sáng, quạt điện bàn
ghế đúng kích cỡ đẹp, bảng chống loá, tủ đựng đồ dùng, lớp học trang trí đẹp...
Ban giám hiệu luôn luôn quan tâm và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ
sư phạm cho giáo viên.
Học sinh tương đối ngoan, có hứng thú trong phân môn Tập đọc. Về cơ
bản đa số học sinh đọc thông viết thạo, biết cách dùng từ và đặt câu trong các
nội dung luyện tập thực hành trong Vở bài tập Tiếng việt 4. Biết ngắt nghỉ câu
đúng dấu chấm, dấu phẩy qua sự hướng dẫn của giáo viên.

______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

6


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

Số lượng học sinh không nhiều, học sinh có điều kiện cho việc rèn đọc.
*. Khó khăn :
Lực học của lớp không đều (vì các em đa số là học sinh dân tộc,
vùng khó khăn, nhận thức các em còn hạn chế). Một số em đọc chưa lưu loát,
còn đánh vần, phát âm sai, đọc quên bỏ đấu thanh, thêm từ bớt chữ, đọc chưa
diễn cảm. Còn bị ảnh hưởng bởi cách phát âm của người địa phương.
Một số học sinh còn chậm, ý thức rèn luyện chưa cao, chưa mạnh dạn
phát biểu trong giờ học.
Các em chưa có phương pháp học tập đúng, chỉ nghiêng về đọc thuộc

3= 15,7%

Như vậy kết quả trên cho thấy: Khả năng đọc diễn cảm và đọc lưu loát
của các em còn rất thấp. Tuy nhiên số các em đã biết đọc đúng khá cao cũng là
cơ sở tốt để rèn cho các em đọc lưu loát và đọc diễn cảm.
* Tóm lại: Khắc phục những hạn chế trên là một nhiệm vụ bắt buộc mà
mọi giáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi, có như vậy dạy rèn đọc diễn cảm trong
phân môn Tập đọc mới đạt được kết quả cao.
2.2. Các giải pháp:
Qua nghiên cứu lý thuyết và tìm hiểu thực tế tôi thấy việc rèn đọc diễn
cảm cho học sinh trong chương trình Tiểu học đặc biệt là học sinh lớp 4 đã đạt
được những kết quả đáng kể, tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực đó còn tồn
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

7


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

tại không ít những hạn chế và khắc phục những mặt tồn tại. Dưới đây tôi xin đưa
ra một số biện pháp nhằm rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 như sau:
*. Biện pháp 1: Phân loại học sinh và sự chuẩn bị của học sinh đối với môn
học Tập đọc.
Sau khi nhận lớp, tôi đã ổn định chung tổ chức lớp. Qua tìm hiểu điều tra
để nắm chắc đối tượng học sinh và lựa chọn, đặc biệt là về kĩ năng đọc và phân
loại học sinh theo ba đối tượng:
Đối tượng 1: Học sinh biết đọc diễn cảm
Đối tượng 2: Học sinh mới chỉ biết đọc to, rõ, lưu loát.
Đối tượng 3: Học sinh đọc nhỏ, lý nhí, ấp úng, ngọng.



______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

Khi đọc đoạn 2, đoạn 3, Tôi gợi ý HS “Hình ảnh sẻ mẹ lao xuống lấy
thân mình che trở cho con” được tác giả miêu tả rất sinh động, khi đọc đoạn này
các con cần nhấn giọng vào những từ ngữ nào?
Học sinh biết nhấn giọng vào những từ gợi tả hành động, dáng vẻ của sẻ
già khi lao xuống cứu con.
+ Học sinh biết thể hiện ngữ điệu, sự thay đổi tốc độ, cao độ, cường độ,
trường độ...phù hợp với từng loại câu kể, câu hỏi, cảm cảm, câu khiến .
Ví dụ: Bài Tập đọc “ Ga - vrốt ngoài chiến lũy”
Khi đọc đoạn miêu tả chi tiết thể hiện lọng dũng cảm của Ga – vrốt,
giáo viên lưu ý học sinh sự thay đổi giọng đọc như sau :
- “Cậu làm trò gì đấy ? – Cuốc – phây – rắc hỏi (Câu hỏi thể hiện sự
ngạc nhiên)
- Em nhặt cho đầy giỏ đây ! (Câu cảm thể hiện sự bình tĩnh)
- Cậu không thấy đạn réo à ?( Câu hỏi như nhắc nhở Ga- vrốt không
được liều mình)
Ga - vrốt trả lời :
- Có chứ nó rơi như mưa ấy . Nhưng làm sao nào ?(Khi đọc lên giọng ở
câu hỏi thể hiện sự hồn nhiên) Cuốc –phây – rắc thắt lên
- Vào ngay !(Câu khiến thể hiện sự đề nghị, mệnh lệnh kèm sự lo lắng)
- Tí ti thôi ! – Ga – vrốt nói (thể hiện sự tinh nghịnh)
Trong đoạn đọc diễn cảm tôi cũng lưu ý học sinh. Đối với bài văn xuôi
ngoài việc đọc tốt các câu chúng ta còn phải biết ngắt hơi ở chỗ không có dấu
câu nhưng chỗ đó là chỗ tách ý .
Ví dụ: Bài tập đọc “ Con sẻ”
HS ngắt câu dài “Chợt / nó dừng chân và bắt đầu bò, tuồng như đánh

- Anh cứ uống rượu mãi như thế thì đến phải tống anh đi nơi khác.
Cơn giận của tên cướp thật dữ dội. Hắn đứng phắt dậy, rút soạt dao ra,
lăm lăm chực đâm. Bác sĩ Ly vẫn dõng dạc và quả quyết:
- Nếu anh không cất dao, tôi quyết làm cho anh bị treo cổ trong phiên
tòa sắp tới. (giọng đọc bình tĩnh, cương quyết bảo vệ lẽ phải)
Ngoài ra tôi giúp học sinh thể hiện ngữ điệu phù hợp tình huống miêu tả
hay thái độ cảm xúc của tác giả (vui, buồn, nghiêm trang, giận giữ ...)
Ví dụ: Bài Tập đọc “ Con sẻ”
Khi đọc đoạn cuối miêu tả tình cảm của tác giả đối với con chim sẻ bé
nhỏ “Vâng, lòng tôi đầy thán phục, xin bạn đừng cười. Tôi kính cẩn nghiêng
mình trước con chim sẻ bé bỏng dũng cảm kia, trước tình yêu của nó.”
Học sinh đọc đoạn với giọng vui, nhấn giọng một số từ ngữ gạch chân
thể hiện sự trân trọng, kính phục của tác giả đối với tình yêu của sẻ mẹ đối với
sẻ con .
Tuy nhiên học sinh đọc diễn cảm như thế nào còn phụ thuộc vào sự cảm
nhận riêng của từng em. Tôi không áp đặt cho các em một cách đọc theo khuôn
mẫu.
*. Đối với loại hình văn bản phi nghệ thuật:
Giáo viên hướng dẫn HS xác định được ngữ điệu đọc sao cho phù hợp
với mục đích thông báo, làm rõ những thông tin cơ bản, giúp người nghe tiếp
nhận được những vấn đề quan trọng hay nổi bật trong văn bản. Điều này giúp
cho HS khắc phục được những cách đọc thiên về hình thức hoặc diễn cảm tùy
tiện .
Ví dụ: Bài tập đọc “ Vẽ về cuộc sống an toàn”
Học sinh biết đọc đúng bản tin (thông báo tin vui) đọc rõ ràng, rành
mạch, vui tốc độ khá nhanh, lưu ý ngắt nghỉ hơi đúng sau các dấu câu, nghỉ hơi
tự nhiên, tách các cụm từ trong những câu khá dài .
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

10

em đã đọc diễn cảm chưa.
*. Biện pháp 3: Tổ chức dạy đọc đúng tiến tới đọc diễn cảm.
Để học sinh đọc diễn cảm tốt đoạn văn, bài văn trước hết học sinh phải
đọc đúng và lưu loát.
*. Tổ chức đọc đúng:
Để luyện đọc đúng, đọc lưu loát giáo viên phải rèn cho học sinh thể hiện
cảm xúc các âm vị Tiếng việt (Phụ âm đầu, âm chính, âm cuối, dấu thanh) như:
+ Đọc đúng các phụ âm đầu, có ý thức phân biệt để không đọc “nẫn
nộn”, “ló lói”, “phẻ phắn”, “cá gô” mà phải đọc “lẫn lộn ”, “nó nói”, “khỏe
khoắn”, “cá rô”.
+ Đọc đúng các âm chính: Cần có ý thức phân biệt, không đọc “iu tin”,
“mua riệu”, “chấm múi”, “hoọc hành” mà phải đọc “ưu tiên”, “mua rượu”,
“chấm muối”, “học hành”.
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

11


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

+ Đọc đúng các âm cuối là không đọc “luông luông”, “ngạc mũi”, “đao
tai” mà phải đọc “luôn luôn”, “ngạt mũi”, “đau tay”.
+ Đọc đúng các thanh: Về thanh có các lỗi phát âm địa phương như sau:
lẫn thanh hỏi và thanh ngã; thanh ngã và thanh nặng. Ở một số vùng như Thanh
Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế. Riêng
tiéng Nam Bộ nhập hai thanh hỏi và ngã thành một khi đọc.
Đọc đúng bao gồm cả đúng tiết tấu, ngắt nghỉ hơi, ngữ điệu câu. Cần
phải dựa vào nghĩa, vào quan hệ ngữ pháp giữa các tiếng, từ để ngắt hơi cho
đúng. Khi đọc không đọc tách một từ ra làm hai, ngắt hơi giữa các cụm từ cho

12


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

Sau khi đọc đúng lưu loát giáo viên mới tiến hành cho học luyện đọc
diễn cảm. Đọc diễn cảm là việc đọc thể hiện kỹ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ
ngừng giọng, cường độ giọng… để thể hiện đúng tư tưởng, tình cảm mà tác giả
đã gửi gắm trong bài đọc, đồng thời thể hiện được sự thông hiểu, cảm thụ của
người đọc qua bài đọc.. Để đọc diễn cảm thì người đọc phải làm chủ được tốc
độ đọc, chỗ ngắt giọng, biết nhấn giọng ở những từ ngữ gợi cảm, gợi tả, biết đọc
đúng ngữ điệu khi gặp câu hỏi, câu cảm….
Với đoạn văn sau các em phải biết thể hiện đúng ngữ điệu của câu cảm,
nhấn giọng ở một số từ ngữ tả đôi giày và biết ngắt giọng ở câu văn dài giúp
người nghe hiểu được cảm xúc của tác giả khi được mang đôi giày.
Chao ôi! Đôi giày mới đẹp làm sao! Cổ giày ôm sát chân. Thân giày
làm bằng vải cứng, dáng thon thả, màu vải như màu da trời những ngày thu.
Phần thân giày gần sát cổ có hai hàng khuy dập và luồn một sợi dây trắng nhỏ
vắt ngang. Tôi tưởng tượng nếu mang nó vào / chắc bước đi sẽ nhẹ và nhanh
hơn, tôi sẽ chạy trên những con đường đất mịn trong làng / trước cái nhìn thèm
muốn của các bạn tôi.
*. Biện pháp luyện đọc diễn cảm:
Từ sự đọc đúng, hiểu nội dung, bài học sinh cảm nhận được cái hay, cái
đẹp của bài văn, bài thơ. Từ đó học sinh thể hiện bài đọc như bộc lộ cảm xúc
của mình, nhập vai nhân vật và tái hiện bằng dọng đọc, lột tả được cái thần của
bài văn, bài thơ cho người nghe cảm nhận được nội dung. Đó chính là rèn đọc
diễn cảm.
Kĩ năng đọc diễn cảm thường được luyện tập thông qua các văn bản
nghệ thuật, sau khi học sinh đã đạt được những yêu cầu tối thiểu về trình độ đọc

phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh trong quá trình tập đọc diễn cảm,
cách tốt nhất là giáo viên tổ chức cho học sinh luyện tập tự bộc lộ (trên cơ sở
đọc mẫu của giáo viên và kết quả của việc tìm hiểu bài) qua đó mà chỉ dẫn , điều
chỉnh về cách đọc cho học sinh, tránh thiên về tìm hiểu, phân tích quá chi tiết về
cách đọc (VD: xác định chỗ ngắt hơi, cao giọng, thấp giọng) rồi sau đó mới tập
đọc thể hiện theo cách giống nhau. Xuất phát từ trình độc của học sinh, giáo
viên có thể hướng dẫn luyện đọc diễn cảm như sau:
+ Sau khi tìm hiểu bài, giáo viên yêu cầu học sinh đọc thật tốt một đọan
(nhằm thăm dò khả năng thể hiện sự cảm nhận nội dung bằng giọng đọc của học
sinh).
+ Qua kết quả đọc của học sinh, giáo viên dẫn dắt, gới ý để học sinh phát
huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế và tự tìm ra cách đọc sao cho hợp lí
(VD: Đọan văn vừa rồi được đọc với giọng vui hay buồn? Để nêu bật đặc điểm
của nhân vật, bạn đã nhấn giọng ở những từ ngữ nào? Lời nói của nhân vật cần
đọc với thái độ như thế nào?).
+ Giáo viên đọc mẫu nhằm minh họa, gợi ý hoặc tạo tình huống cho học
sinh nhận xét, giải thích, tự tim ra cách đọc (VD: Nghe và phát hiện cách đọc
cảu thầy (cô) đã ngừng nghỉ (Ngắt nhịp) ở chỗ nào, nhấn giọng hay cao giọng,
kéo dài giọng ở chỗ từ ngữ nào? Vì sao khi đọc câu thơ có dấu chấm hỏi: Thân
gầy guộc lá mong manh / Mà sao nên lũy nên thành tre ơi? (bài Tre Việt Nam)
cô (thầy) chỉ cần nhấn giọng ở các từ lũy, thành mà không cần đọc cao giọng ở
tiếng cuối câu hỏi .
+Tạo điều kiện cho từng học sinh được thực hành luyện đọc diễn cảm
(theo cặp, theo nhóm) để tự rút kinh nghiệm; tổ chức cho học sinh thi đọc diễn
cảm trước lớp để học tập lẫn nhau và được giáo viên động viên hay uốn nắn.
Ví dụ: Khi dạy bài: Đoàn thuyền đánh cá của tác giả Huy Cận.
Bài thơ có đọan;
Mặt trời xuống biển / như hòn lửa
Sóng đã cài then,/ đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá / lại ra khơi

Câu hát căng buồm cùng gió khơi .
Hát rằng: Cá bạc biển Đông lặng.
Cá thu biển Đông như đoàn thoi.
. . . Nuôi lớn đời ta tự buổi nào. . .
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng.
Vảy bạc đuôi vàng lóe rạng đông.
...........................
Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng . . .
Công việc lao động của người đánh cá được tác giả miêu tả bằng những
hình ảnh chân thực, sinh động mà rất đẹp. đoàn thuyền ra khơi, tiếng hát của
những người đánh cá cùng gió làm căng cánh buồm, đẩy thuyền đi nhanh hơn
nhẹ hơn. Họ rất vui vẻ, phấn khởi có những mẻ cá xoăn tay...
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

15


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

Trong giờ tập đọc. Tôi còn cho các em đọc để hiểu cảm thụ văn học,
cách dùng từ ngữ hình ảnh trong bài, tác giả đã sử dụng các biện pháp tu từ nào?
Nó được thể hiện qua những dấu hiệu nào mà các em nhận được:
VD: Trong bài thơ trên tác giả sử dụng biện pháp so sánh: Mặt trời / với
hòn lửa ... Và sử dụng biện pháp nhân hóa: Mặt trời/ đội biển...
Bên cạnh đọc hiểu, đọc diễn cảm và cảm thụ văn học, tôi còn khuyến
khích các em học thuộc những bài thơ... Thông qua học thuộc các bài thơ đó tôi
còn khích lệ, động viên các em thể hiện bài ca, bài thơ đó bằng cách thể hiện
qua giọng ngâm, lời ca, tiếng hát... Nhiều khi tôi có thể hướng dẫn cho các em
tập ngâm thơ và còn sưu tầm, ghi âm những bài thơ, bài hát cho các em nghe...

______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

Qua câu thơ các em tái hiện nhũng câu truyện cổ tích được nhắc đến
trong bài: “Tấm cám, truyện cổ nước mình, đẽo cáy giữa đường, sự tích trầu
cau”.
Tóm lại: Ở lớp 4 muốn cho học sinh đọc diễn cảm tốt trước hết phải
làm cho học sinh hiểu tốt nội dung và nghệ thuật của bài văn, bài thơ.
Trong quá trình giảng dạy tôi thấy học sinh hiểu bài văn bằng hai cách:
+ Cách hiểu trực tiếp mang tính chất trực cảm, diễn ra ngay từ lần đầu
làm quen với bài văn.
+ Cách hiểu gián tiếp được hình thành dần dần qua hàng loạt các thao tác
tư duy.
Ví dụ: Khi dạy bài: “Yết kiêu”- Tiếng việt 4 tập 1
Lời của các nhân vật cần giọng đọc khác nhau. Cụ thể là:
+ Yết kiêu. Khi nói với giọng trìu mến, nhưng cương quyết, khi nói với
vua có giọng đanh thép, tự tin. Khi nói với giặc giọng khẳng khái bất khuất.
+ Lời người cha: Đọc giọng chậm rãi của người già, câu “Thôi con cứ
đi” đọc, nhấn mạnh để tỏ lòng yêu nước của người cha.
+ Lời vua: Câu đầu là câu cầu khiến: “Trẫm cho nhà ngươi nhận lấy một
loại binh khí” - Đọc giọng sai khiến như truyền lệnh .
+ Câu khen: - Người dân thường mà phi thường trẫm muốn biết ai dạy
ngươi ? Đọc nhấn mạnh từ “phi thường”
+ Câu hỏi: - Để làm gì ?
- Ai dạy cha ngươi ?
- Ai dạy ông ngươi ?
- Đọc những câu này hướng dẫn học sinh đọc cao giọng .
+ Lời tướng giặc: Đọc giọng hống hách: ”Mi là ai?”.
Đối với giọng đọc hoảng hốt thất vọng: ”Bắt lấy Yết Kiêu/Bắt lấy Yết
Kiêu” chết rồi/ Đường thủy là không dùng được nữa rồi/”

luận tìm ra chỗ ngắt, nghỉ hơi.
Ví dụ trong câu: Những đám mây nhỏ sà xuống cửa kính ô tô/ tạo nên
cảm giác bồng bềnh huyền ảo.// (Đường đi Sa Pa – Nguyễn Phan Hách). Tôi đã
đọc mẫu để học sinh phát hiện chỗ cân ngắt hơi là sau từ “ô tô”.
Ngắt theo nhịp thơ:
Nhịp vần tạo nên nhạc điệu và là đặc trưng của thơ ca. Muốn vậy ngay từ
bước đầu giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách nhận biết thể thơ tìm ra nhịp
thơ phổ biến từ đó có cách ngắt giọng phù hợp.
Ví dụ: Thơ lục bát thì nhịp thơ phổ biến là 2/4 và 4/4 vì vậy khi đọc bài
– Mẹ ốm- của “Trần Đăng Khoa” học sinh phải biết phát hiện và ngắt đúng nhịp
thơ ở mỗi dòng trong hai khổ thơ sau:
Cánh màn/ khép lỏng cả ngày.
Ruộng vườn vắng mẹ/ cuốc cày sớm trưa.//
Nắng mưa/ từ những ngày xưa
Lặn trong đời mẹ/ đến giờ chưa tan.//
Họăc trong thể thơ thất ngôn thì nhịp phổ biến là 4/3.
Chẳng hạn trong bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá’’ của nhà thơ “Huy
Cận”. Từ việc nắm vững nhịp của thể thơ là nhịp 4/3 mà học sinh có thể ngắt
đúng từng dòng thơ như sau:
Mặt trời xuống biển/ như hòn lửa
Sóng đã cài then/ đêm sập cửa.//
Đoàn thuyền đánh cá/ lại ra khơi
Câu hát căng buồm/ cùng gió khơi.//
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

18


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

loại truyện vì học sinh cần biết phân biệt lời của người dẫn truyện với lời nhân
vật với nhân vật.
Ví dụ: Khi dạy bài “Thưa chuyện với mẹ” (Tiếng Việt 4 – Tập I): Giáo
viên hướng dẫn học sinh cách đọc lời Cương: Lễ phép, khẩn khoản, thiết tha xin
mẹ đồng ý cho con học nghề rèn và giúp thuyết phục cha. Giọng mẹ Cương:
Ngạc nhiên khi thấy con xin họ nghề thấp kém, cảm động dịu dàng khi hiểu lòng
con “Con muốn giúp mẹ như thế là phải...làm đầy tớ anh thợ rèn. Lời người dẫn
chuyện trong toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng. Ba dòng cuối bài (hồ tưởng của
Cương về cảnh lao động hấp dẫn ở lò rèn): đọc chậm với suy tưởng, sảng khoái,
hồn nhiên.
*. Cách đọc nhấn giọng:
Tôi có thể cho học sinh tìm từ gợi tả, gợi cảm, từ trung tâm để làm bật
lên ý chính của đoạn văn, đoạn thơ để từ đó học sinh biết nhấn giọng các từ,
cụm từ đó khi đọc bài.
Ví dụ: khi cho học sinh luyện bài đọc diễn cảm bài: “Bè xuôi sông La”
của nhà thơ Vũ Duy Thông. Yêu cầu học sinh biết đọc diễn cảm bài thơ với
giọng nhẹ nhàng, trìu mến, phù hợp với nội dung miêu tả vẻ đẹp thanh bình yên
ả của dòng sông La, với tâm trạng của người đi bè say mê ngắm cảnh và ước mơ
về tương lai.
Tôi cho học sinh nhấn giọng các từ ngữ làm nổi bật vẻ đẹp của dòng
sông La và bè gỗ trôi trên sông rất cụ thể, sống động qua các cụm từ : trong veo,
mươn mướt, lượn đàn thong thả, lim dim, đằm mình, êm ả, long lanh, hót. Từ đó
học sinh có cách đọc phù hợp với nội dung khổ thơ:
“ Sông La ơi sông La
Trong veo như ánh mắt
Bờ tre xanh im mát
Mươn mướt đôi hàng mi
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

20

2.3. Kết quả
Qua việc áp dụng các biện pháp trên vào việc dạy học môn Tập đọc, tôi
nhận thấy khả năng đọc của nhiều em tiến bộ hơn, hạn chế rất nhiều về tình
trạng vừa đọc vừa đánh vần và khắc phục được rất nhiều lỗi đọc sai do âm ngữ
địa phương. Nhiều em biết đọc diễn cảm thể hiện nội dung bài đọc. Học sinh
hứng thú trong tiết học tập đọc hơn, kỹ năng đọc của các em tiến bộ rõ rệt qua
các kỳ thi, 100% học sinh đạt từ điểm trung bình trở lên. Qua đó giúp các em
thêm yêu môn Tiếng Việt, yêu thiên nhiên, yêu đất nước, con người. Việc học
tốt phân môn Tập đọc còn giúp các em học tốt các môn học khác
Cũng qua đó chất lượng đọc so với đầu năm của các em tăng lên rõ rệt.
Lớp

Sĩ số

Đọc đúng

Đọc lưu loát

Đọc diễn cảm

______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

21


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

4A


cho giờ dạy (tranh ảnh, vật thật…). Bảng phụ ghi sẵn câu, đoạn rèn đọc.
Giáo viên phải khen thưởng kịp thời đối với học sinh có ý thức học tập
tốt, cố gắng vươn lên trong học tập.
* Đối với học sinh:
Chuẩn bị trước bài ở nhà. Đọc bài, trả lời những câu hỏi trong sách giáo
khoa (nếu có thể), chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên.
Chuẩn bị đồ dùng học tập (khi giáo viên có yêu cầu).
Có ý thức tốt trong giờ học.
* Hướng phát triển:
Trong thời gian tới tôi sẽ khắc phục những mặt còn hạn chế để tiết học
thật sự đạt hiệu quả. Đồng thời trong những buổi sinh hoạt chuyên đề của khối
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

22


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

về phân môn Tập đọc, tôi sẽ chia sẻ cùng các bạn trong trong khối để các bạn
đồng nghiệp có thể tham khảo, và để kinh nghiệm nhỏ này của tôi được các bạn
đồng nghiệp có thể sử dụng trong các tiết dạy của mình.

III. Phần kết luận, kiến nghị
1. Kết luận.
Tập đọc là một môn không khó nhưng cũng không dễ dạy. Cái khó đó do
chủ quan người dạy và cũng do khách quan của bộ môn tạo nên. Phía chủ quan
người dạy phải có kiến thức rộng về ngữ văn, phải có trình độ nhất định về tư
tưởng, tình cảm và phải nắm chắc phương pháp bộ môn. Phía khách quan, Tập
đọc là một phân môn khó dạy vì tính chất phong phú của nó. Nếu chỉ chú ý tính

là đọc mẫu bởi thầy có vai trò quan trọng trong việc đọc diễn cảm của trò. Muốn
đạt được điều đó đòi hỏi thầy phải là người có tâm thực sự quan tâm đến trò
nhiệt tình trong phương pháp soạn giảng, trau dồi nghiệp vụ, học hỏi kinh
nghiệm để nâng cao chất lượng giảng dạy các môn học, đặc biệt là phân môn
Tập đọc.
2. Kiến nghị.
Để nâng cao chất lượng rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 nói riêng và
học sinh Tiểu học nói chung, tôi mạnh dạn đề xuất một số vấn đề sau:
* Đối với phụ huynh: Mua đầy đủ sách vở cho con em mình, thường
xuyên quan tâm đến việc học tập của con em mình.
* Đối với giáo viên:
- Cần trang bị cho mình một số tài liệu tham khảo cần thiết để bổ sung
hỗ trợ trong quá trình giảng dạy.
- Mỗi giáo viên phải nhận thức đúng đắn về việc rèn đọc diễn cảm cho
học sinh sao cho có hiệu quả, giải quyết được những tồn tại của học sinh.
* Đối với nhà trường:
______________________________________________________GV: Nguyễn Văn Ty

24


______________________Biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 4 trong môn Tập
đọc

- Cần tạo điều kiện cho giáo viên về công tác giảng dạy như: Có đủ sách
tham khảo cần thiết và trang thiết bị cho các bộ môn.
- Tổ chức các chuyên đề, các buổi ngoại khóa hội vui học tập để thay đổi
không khí học tập cho học sinh.
Trên đây là một số kết quả mà bản thân tôi đã đạt được tôi muốn được
trình bày với bạn bè đồng nghiệp. Song ý kiến của tôi còn mang tính chất chủ